Bijlage - Website uitdraai kadernota 2026-2029 (1)
Tekst van het document
Kadernota 2026-2029
Welkom op de website van de kadernota 2026-2029 van de gemeente Smallingerland. In de kadernota vindt u alle informatie over de ontwikkeling van onze financiën en de financiële kaders voor de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. Ook is de investeringsagenda 2026-2040 toegevoegd. Via de knoppen hieronder of bovenin de menubalk kunt u navigeren door de website. We adviseren u te starten met de inleiding op de kadernota. De kadernota wordt behandeld in de raadsvergadering van 8 juli 2025.
Deze kadernota en andere P&C stukken die sinds juni 2024 als website verschenen zijn vindt u op www.smallingerland.nl/financien
Let op! Dit is een download van de website.
Gemeente Smallingerland
Koppelingen in dit document werken niet. Voor maximaal gebruiksgemak adviseren wij u de website te gebruiken. Rechtsbovenin de website vindt u ook paginanummering waar u naar kunt verwijzen als u dat makkelijk vindt. Door te klikken op het vergrootglas kunt u zoektermen invoeren. www.smallingerland.nl/financien
1
Kadernota 2026-2029
Inhoudsopgave 1.1 Inleiding............................................................................................................................................. 3 1.2 Uitgangspunten begroting 2026 ................................................................................................... 9 2. Financiële positie .............................................................................................................................. 12 2.1 Ontwikkeling financiële positie ................................................................................................... 12 2.2 Algemene reserve ....................................................................................................................... 18 2.3 Vervolgproces naar begroting 2026............................................................................................ 19 2.4 Financieel niet vertaalde ontwikkelingen ................................................................................... 20 3. Programma's ..................................................................................................................................... 21 3.1 Dienstverlening ...............................................................................................................................
21 3.2 Sociaal Domein............................................................................................................................ 26 3.3 Fysiek Domein ............................................................................................................................. 30 3.4 Economie .................................................................................................................................... 39 3.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 42 3.6 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................................... 46 4. Investeringsagenda ........................................................................................................................... 47 5. Bijlagen .............................................................................................................................................. 52 5.1 Totaal nieuwe ontwikkelingen .................................................................................................... 52 5.2 Ontwikkeling algemene reserve .................................................................................................
54 5.3 Investeringskredieten ................................................................................................................. 56 5.4 Structureel begrotingssaldo ........................................................................................................ 57
2
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
1.1 Inleiding De Nederlandstalige inleiding vindt u onder de Frysktalige inleiding Hjirby biede wy jo de kadernota 2026-2029 oan. Mei it fêststellen fan dy kadernota jouwe jo rjochting oan de kaders dêr't it kolleezje de begrutting foar 2026 binnen tariedt. Ta ynformaasje ûntfange jo by dizze kadernota ek de ynvestearringsaginda 2026-2040. De konsekwinsjes fan dy ynvestearringsaginda foar de jierren 2026 oant en mei 2029 binne yn dizze kadernota ferwurke.
In kadernota mei in bysûnder karakter en in beliedsearme fokus Folgjend op de moasje dy't de ried oannommen hat by de behanneling fan de begrutting 2025, hawwe wy it ôfrûne healjier twa aparte spoaren folge. Oan de iene kant wurket de ried, ûnder prosesbegelieding fan de riedswurkgroep en mei stipe fan portefúljehâlder finânsjes en de amtlike organisaasje, oan it yn byld bringen fan ombûgingsmooglikheden en útwurking dêrfan yn maatregels. Oan de oare kant wurket it kolleezje oan it ynformearjen fan de ried oer de ûntjouwingen yn de finansjele posysje en de bystellingen dy't nedich binne yn de (mearjierre)begrutting. Dat diene wy mei ekstra tuskentiidske ynformaasje oan de ried en dat dogge wy no mei dizze kadernota. Dat alles is rjochte op it befoarderjen fan in struktureel en reëel begruttingslykwicht, wylst de gemeentlike lêsten net in ûnnedich soad omheechgean. Om dy reden hat dizze kadernota in beliedsearme fokus. It kolleezje hat dêrby de hân op 'e knip holden en de útgongspunten hantearre lykas fêststeld yn de begrutting 2025-2028. Dat betsjut dat it kolleezje gjin nij belied taheakke hat oan dy begrutting. Allinnich útstellen dy't nei de miening fan it kolleezje ûnûntkomber en ûnútstelber binne, binne yn dizze kadernota opnommen. Dy kategory fine jo werom as net te beynfloedzjen ûntjouwingen. Dy binne ûnûntkomber (se moatte) en ûnútstelber (se moatte no).
Der sit gjin kar yn. Dêrneist fine jo in twadde kategory, oare ûntjouwingen. Mei't yn dy útstellen wol in kar mooglik is, binne dy apart kategorisearre. De dêr opnommen útstellen folgje út rinnend belied en freegje, nei de miening fan it kolleezje, no om aksje: as wy no neat dogge, hâldt in ûntjouwing op dêr't jo as ried earder fan oanjûn hawwe dat it wichtich is om dy te kontinuearjen. Dêrom advisearret it kolleezje jo ek om dêr middels foar beskikber te stellen.
Better langjierrich ynsjoch mei in fersterke ynvestearringsaginda Dêr't wy ferline jier in (doe noch romtlike) ynvestearringsaginda yn ûntjouwing presintearren, is no in folgjende stap foarút set. De ynvestearringsaginda dy't it kolleezje no taheakket oan dizze kadernota is kompleter wat scope oangiet, konkreter wat djipgong oangiet en logysker wat gearhing mei de kadernota oangiet. Kompleter wat scope oangiet De ynvestearringsaginda befettet alle ynvestearringen mei útsûndering fan de grûneksploitaasje. Dy ken in eigen syklus. Foar de rest is de scope kompleet, wat betsjut dat sawol ynvestearringen út besteande ambysjes as ynstânhâldingsynvestearringen opnommen binne oer alle programma's fan de begrutting. Ynvestearringen dy't sawol dekt wurde út algemiene middels as út heffingen. Dêrmei is de ynvestearringsaginda kompleter wat scope oangiet en hawwe wy it dus ek net mear oer in romtlike ynvestearringsaginda. Konkreter wat djipgong oangiet Dizze ynvestearringsaginda is konkreter en spesifiker. Ynvestearringen binne konkreet formulearre, sawol wat ynvestearringsomfang oangiet as byhearrende kapitaallêsten yn 'e tiid. De ynvestearringen binne yn trije tiidsblokken groepearre. Earst ynvestearringen dêr't it kolleezje jo by de begrutting fan 2026 foar om autorisaasje freget. Twad ynvestearringen dy't opnommen wurde
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
3
Kadernota 2026-2029 sille yn de mearjierrerûzing (ynklusyf harren finansjele effekten). Ta beslút giet it om ynvestearringen dy't fierder fuort lizze, te witten yn it tiidrek 2030-2040. Alle jierren heakje wy dêr in nij jier oan ta. Dat makket it mooglik om bliuwend fierder foarút te sjen en wat finansjeel belied oangiet better te antisipearjen op wat der op ús ôfkomt. Logysker wat gearhing mei de kadernota oangiet De ynvestearringsaginda befettet allinnich ynstânhâldingsynvestearringen en ynvestearringen dy't folgje út ambysjes dy't al bekend binne. Dy binne aktualisearre wat planning en priispeil oangiet. De finansjele konsekwinsjes dêrfan binne ferwurke yn de kadernota. Fierders binne de begruttingsbrede rinte-effekten aktualisearre neffens it byld lykas wy jo dat ein maart dit jier presintearren. Eventuele nije ynvestearringen binne opnommen yn de ûntjouwingen ûnder de programma's. As jo mei dizze kadernota ynstimme, foegje wy de ynvestearringen út de ynvestearringsaginda en de nije ynvestearringen út dizze kadernota gear yn it ynvestearringsoersjoch yn de begrutting 2026. Ta beslút hat de ynvestearringsaginda in eigen side krigen yn de kadernota dêr't de bestjoerlike gearfetting en de finansjele konsekwinsjes yn opnommen binne. Foar ferdjipping fine jo dêr de link nei de yntegrale ynvestearringsaginda.
In sterk ferbettere struktureel begruttingssaldo en in bettere posysje fan de algemiene reserve Dizze kadernota lit in sterk ferbettere byld sjen neffens it byld yn de begrutting 2025. Dat hat trije redenen. Yn 't foarste plak de ekstra middels dy't gemeenten foar it mearjierrebyld en foar de jierren 2025 oant en mei 2027 krigen hawwe yn de maaiesirkulêre. Yn 't twadde plak binne, folgjend op it yn byld bringen fan ombûgingsmooglikheden, ferskate 'daliks dwaan'-maatregels ferwurke yn de earste bestjoersrapportaazje, dy't foardielen hawwe en trochwurkje nei de jierren 2026 en fierder. Ta beslút hâlde ried en kolleezje de hân op 'e knip en binne allinnich op de heechnedige ûnderdielen bystellingen oan de begrutting útsteld yn dizze kadernota. Dat gehiel liedt derta dat der mei it fêststellen fan dizze kadernota sprake is fan in slutende begrutting 2026 én 2027. Ek is de posysje fan de algemiene reserve sterk ferbettere. Yn de begrutting 2025 waard dy foar ein 2028 rûze op € 13,4 mln wêrfan € 0,4 mln frij te besteegjen. Dat wie nammers eksklusyf de doe útstelde ombûgingsmaatregels, dy't it frij te besteegjen saldo mei € 7,1 mln ferbetterje soene. Nei beslútfoarming oer dizze kadernota ferwachtsje wy dat it saldo fan de algemiene reserve ein 2028 op € 41,1 mln leit, wêrfan € 26,1 mln frij te besteegjen. Dat is noch eksklusyf de ferwurking fan eventuele ombûgingsmaatregels.
Begruttingsadvys oan de ried: boargje dat ek de begrutting 2027 slutend bliuwt en akseptearje dat de begrutting fan 2028 ôf noch net slutend is Op 24 juny nimme jo in beslút oer de begruttingsstrategy: wolle jo dat allinnich it jier 2026 slutend is, ek it jier 2027 of wolle jo ek it jier 2029 slutend meitsje. Jo hawwe mei dizze kadernota de aktuele sifers om mei te nimmen yn jo ôfwaging. De begruttingssaldi binne mearjierrich sterk ferbettere. Benammen 2026 en 2027 litte in better byld sjen. Dat dat noch net fierder trochwurket, hat as wichtichste oarsaak dat it ryk noch gjin ekstra middels foar jongerein beskikber stelt foar 2028 en fierder. Dêrfoar wurdt fierder ûndersyk dien troch de kommisje Van Ark. Begjin 2027 moat dat helder wêze en ferwurke wurde yn foarjiersnota en maaiesirkulêre 2027. Ek wurdt ûndersyk dien nei in oare bekostiging fan de jongereintaken mei yngong fan 2029. Foar ús gemeente, dy't relatyf in soad jild kwyt is oan jongerein, liedt dat ta ferbetteringen yn it begruttingsbyld fan 2028 ôf.
4
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029 Dêrneist jildt dat it ministearje fan BSK mei yngong fan it begruttingsjier 2027 in folgjende stap sette wol yn it opnij ferdielen fan it gemeentefûns. Mei't wy foardielgemeente binne, betsjut dat ek in stap foarút. De VNG advisearret gemeenterieden om de begrutting oant en mei 2027 slutend te meitsjen en foar de jierren dêrnei in tekoart te akseptearjen. Wy advisearje jo om dy line te folgjen yn jo beslútfoarming op 24 juny. Dat komt tefoaren dat wy no beslute ta ûnnedige besunigingen, wylst der noch positive finansjele ûntjouwingen oankomme. Tagelyk biedt in slutende begrutting 2027 in kommend kolleezje komfort om him te rjochtsjen op de takomst, sûnder fuortendaliks maatregels nimme te hoegen. De yn byld brochte ombûgingsmaatregels binne behelpsum by it meitsjen fan karren rjochte op 2028 en fierder. Lokkich hat it kabinet foardat it foel ynstimd mei de foarjiersnota en dêrmei gemeenten foar 2026 en 2027 in earste stap foarút holpen. Tagelyk is der mear nedich, yn duorsume gearwurking tusken alle mei-oerheden. Dy gearwurking wie muoisum yn de ôfrûne kabinetsperioade, wylst dat just nedich is om de opjeften dêr't wy foar steane te realisearjen.
Wat dat oangiet kin Den Haach in foarbyld nimme oan hoe't wy as ried, kolleezje en organisaasje ek it ôfrûne healjier elk út ús eigen rol wei gearwurke hawwe oan it fuortsterkjen fan in duorsum, finansjeel solide fûnemint. In fûnemint dat nedich is en bliuwt om ek yn ûnwisse tiden ambysje sjen te litten en wurkjen te bliuwen oan en te ynvestearjen yn dat wat ús doarpen, wiken en stêd ta in noch moaier Smellingerlân meitsje.
Drachten, 10 juny 2025 Boargemaster en wethâlders fan Smellingerlân,
Fred Veenstra
Siebren van der Berg
boargemaster
sekretaris
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
5
Kadernota 2026-2029 Hierbij bieden wij u de kadernota 2026-2029 aan. Met het vaststellen van deze kadernota geeft u richting aan de kaders waarbinnen het college de begroting voor 2026 voorbereidt. Ter informatie ontvangt u bij deze kadernota tevens de investeringsagenda 2026-2040. De consequenties van deze investeringsagenda voor de jaren 2026 tot en met 2029 zijn in deze kadernota verwerkt.
Een kadernota met een bijzonder karakter en een beleidsarme focus Volgend op de motie die de raad heeft aangenomen bij de behandeling van de begroting 2025 hebben we het afgelopen half jaar twee aparte sporen gevolgd. Enerzijds werkt de raad, onder procesleiding van de raadswerkgroep en met ondersteuning van portefeuillehouder financiën en de ambtelijke organisatie, aan het in beeld brengen van ombuigingsmogelijkheden en uitwerking daarvan in maatregelen. Anderzijds werkt het college aan het informeren van de raad over de ontwikkelingen in de financiële positie en de bijstellingen die nodig zijn in de (meerjaren)begroting. Dat deden we met extra tussentijdse informatie aan de raad en dat doen we nu met deze kadernota. Dit alles is gericht op het bevorderen van structureel en reëel evenwicht in de begroting van onze gemeente Smallingerland waarbij de gemeentelijke lasten niet onnodig veel stijgen. Om die reden kent deze kadernota een beleidsarme focus. Het college heeft daarbij de hand op de knip gehouden en de uitgangspunten gehanteerd zoals vastgesteld in de begroting 2025-2028. Dit betekent dat het college geen nieuw beleid heeft toegevoegd in deze begroting. Alleen voorstellen die naar de mening van het college onontkoombaar en onuitstelbaar zijn of politiek urgent zijn in deze kadernota opgenomen. De eerste categorie vindt u terug als niet beïnvloedbare ontwikkelingen.
Deze zijn onontkoombaar (ze moeten) en onuitstelbaar (ze moeten nu). Er zit geen keuze in. De tweede categorie vindt u terug als overige ontwikkelingen. Hier is wel een keuze in mogelijk. Ze volgen echter uit lopend beleid en vragen naar de mening van het college nu om actie: als we nu niets doen stopt een ontwikkeling waarvan u als raad eerder heeft aangegeven dat het belangrijk is om deze te continueren. Daarom adviseert het college u ook om hiervoor middelen beschikbaar te stellen.
Beter langjarig inzicht met een versterkte investeringsagenda Waar we vorig jaar een (toen nog ruimtelijke) investeringsagenda in ontwikkeling presenteerden, is nu een volgende stap vooruit gezet. De investeringsagenda die het college nu toevoegt aan deze kadernota is completer qua scope, concreter qua diepgang en logischer qua samenhang met de kadernota. Completer qua scope De investeringsagenda bevat alle investeringen met uitzondering van grondexploitatie. Die kennen hun eigen cyclus. Voor de rest is de scope compleet, wat betekent dat zowel investeringen uit bestaande ambities als instandhoudingsinvesteringen zijn opgenomen over alle programma's van de begroting. Investeringen die zowel gedekt worden uit algemene middelen als uit heffingen. Daarmee is de investeringsagenda completer qua scope en spreken we dus ook niet meer van ruimtelijke investeringsagenda. Concreter qua diepgang Deze investeringsagenda is veel concreter en specifieker waarbij investeringen concreet zijn geformuleerd zowel qua investeringsomvang als bijbehorende kapitaallasten in de tijd. De investeringen zijn in drie tijdsblokken gegroepeerd. Ten eerste investeringen waarvoor het college u bij de begroting 2026 om autorisatie vraagt. Ten tweede investeringen die opgenomen zullen worden in de meerjarenraming (inclusief hun financiële effecten).
Tot slot betreft het investeringen die verder weg liggen, te weten in het tijdvak 2030 - 2040. Elk jaar voegen we een nieuw jaar hieraan toe. Dit maakt het mogelijk om blijvend verder vooruit te kijken en qua financieel beleid beter te anticiperen op wat er op ons afkomt.
6
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029 Logischer qua samenhang met de kadernota De investeringsagenda bevat alleen instandhoudingsinvesteringen en investeringen volgend uit ambities welke al bekend zijn. Deze zijn geactualiseerd qua planning en prijspeil. De financiële consequenties daarvan zijn verwerkt in de kadernota. Ook zijn de begrotingsbrede rente-effecten geactualiseerd ten opzichte van het beeld zoals wij u dat eind maart dit jaar presenteerden. Eventuele nieuwe investeringen zijn opgenomen in de ontwikkelingen onder de programma's. Als u met deze kadernota instemt, voegen wij de investeringen uit de investeringsagenda en de nieuwe investeringen uit deze kadernota samen in het investeringsoverzicht in de begroting 2026. Tot slot heeft de investeringsagenda een eigen pagina gekregen in de kadernota waarin de bestuurlijke samenvatting en de financiële consequenties zijn opgenomen. Voor verdieping vindt u daar de link naar de integrale investeringsagenda.
Een sterk verbeterd structureel begrotingssaldo en een betere positie van de algemene reserve Deze kadernota laat een sterk verbeterd beeld zien ten opzichte van het beeld in de begroting 2025. Dat heeft drie redenen. In de eerste plaats de extra middelen die gemeenten voor het meerjarenbeeld en voor de jaren 2025 tot en met 2027 gekregen hebben in de meicirculaire. In de tweede plaats zijn volgend op het in beeld brengen van ombuigingsmogelijkheden diverse 'direct doen' maatregelen verwerkt in de eerste bestuursrapportage, welke voordelen hebben en doorwerken naar de jaren 2026 en verder. Tot slot heeft het college de hand op de knip gehouden en zijn alleen op de hoognodige onderdelen bijstellingen aan de begroting voorgesteld in deze kadernota. Dit geheel leidt ertoe dat er met het vaststellen van deze kadernota sprake is van een sluitende begroting 2026 én 2027. Ook is de positie van de algemene reserve sterk verbeterd. Waar deze in de begroting 2025 eind 2028 werd ingeschat op € 13,4 mln waarvan € 0,4 mln vrij besteedbaar, ligt deze volgend op deze kadernota eind 2028 op € 41,1 mln waarvan € 26,1 mln vrij besteedbaar.
Begrotingsadvies aan de raad: borg dat ook de begroting 2027 sluitend blijft en accepteer dat de begroting vanaf 2028 nog niet sluitend is Op 24 juni neemt u een besluit over de begrotingsstrategie: wilt u dat alleen het jaar 2026 sluitend is, ook het jaar 2027 of wilt u ook het jaar 2029 sluitend maken. U heeft met deze kadernota de actuele cijfers om mee te nemen in uw afweging. De begrotingssaldi zijn meerjarig sterk verbeterd. Met name 2026 en 2027 laten een beter beeld zien. Dat dit nog niet verder doorwerkt heeft als belangrijkste oorzaak dat het rijk nog geen extra middelen voor jeugd beschikbaar stelt voor 2028 en verder. Hiervoor vindt nader onderzoek plaats door de commissie Van Ark. Begin 2027 moet dit helder zijn en verwerkt worden in voorjaarsnota en meicirculaire 2027. Ook wordt onderzoek gedaan naar een andere bekostiging van de jeugdtaken met ingang van 2029. Voor onze gemeente die relatief veel geld kwijt is aan jeugd leidt dit tot verbeteringen in het begrotingsbeeld vanaf 2028. Daarnaast geldt dat het ministerie van BZK met ingang van het begrotingsjaar 2027 een volgende stap wil zetten in de herverdeling van het gemeentefonds. Aangezien wij voordeelgemeente zijn, betekent ook dit een stap vooruit. De VNG adviseert gemeenteraden om de begroting tot en met 2027 sluitend te maken en voor de jaren daarna een tekort te accepteren.
Wij adviseren u om deze lijn te volgen in uw besluitvorming op 24 juni. Dit voorkomt dat we nu besluiten tot onnodige bezuinigingen terwijl er nog positieve financiële ontwikkelingen aankomen. Tegelijkertijd biedt een sluitende begroting 2027 een komend college comfort om zich te richten op de toekomst zonder direct maatregelen te hoeven nemen. De in beeld gebrachte ombuigingsmaatregelen zijn behulpzaam met het maken van keuzes gericht op 2028 en verder.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
7
Kadernota 2026-2029 Gelukkig heeft het kabinet voordat het viel ingestemd met de voorjaarsnota en daarmee gemeenten voor 2026 en 2027 een eerste stap vooruit geholpen. Tegelijkertijd is meer nodig, in duurzame samenwerking tussen alle medeoverheden. Die samenwerking was moeizaam in de afgelopen kabinetsperiode, terwijl dit juist nodig is om de opgaven waar we voor staan te realiseren. Wat dat betreft kan Den Haag een voorbeeld nemen aan hoe wij als raad, college en organisatie ook het afgelopen half jaar elk vanuit onze eigen rol samengewerkt hebben aan versterking van een duurzaam financieel solide fundament. Een fundament dat nodig is en blijft om ook in onzekere tijden ambitie te tonen en te blijven werken aan en investeren in dat wat onze dorpen, wijken en stad tot een nog mooier Smallingerland maakt. Drachten, 10 juni 2025 Burgemeester en wethouders van Smallingerland,
Fred Veenstra burgemeester
8
Siebren van der Berg secretaris
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
1.2 Uitgangspunten begroting 2026 In dit hoofdstuk beschrijven wij de uitgangspunten die we hanteren bij het opstellen van de begroting en passen bij een verantwoord financieel beleid.
Algemene financiële uitgangspunten Hieronder vindt u een overzicht van de indexeringen die we hebben gebruikt bij het opstellen van deze Kadernota. Deze gegevens zijn zoals gebruikelijk gebaseerd op het Centraal Economisch Plan (CEP) dat is opgesteld door het CPB in februari 2025. Voor de nieuwe investeringen hebben we een hogere index toegepast, zoals toegelicht in de investeringsagenda. Net als in de afgelopen jaren geldt dat we begroten op basis van constante prijzen. Dat betekent dat we het komend begrotingsjaar indexeren naar het nieuwe prijspeil (in dit geval 2026) en de jaren daarna niet aanvullend indexeren. Dit geldt zowel voor de raming van de lasten als ook de baten. Omschrijving Salarissen gemeente Goederen en diensten gemeenten Subsidies Leges overige lokale heffingen Grondbedrijf Nieuwe investeringen
Stijging 2026 2% 2% 2% 2% Separaat vastgesteld 3%
Lokale lasten De OZB en parkeertarieven worden trendmatig verhoogd met de inflatiecorrectie van 2%. Voor de Afvalstoffenheffing en de Rioolrechten streven we naar tarieven welke 100% van de kosten dekken. Bij het opstellen van de begroting 2026 wordt de stijging van de tarieven voor de Afvalstoffenheffing en Rioolrechten bepaald. Subsidies aan maatschappelijke instellingen In het financiële kader houden we rekening met een indexatie van de subsidies aan maatschappelijke instellingen voor 2026 van 2%. Verbonden partijen Smallingerland is deelnemer aan een groot aantal samenwerkingsverbanden. Deelname aan deze samenwerkingsverbanden brengt kosten met zich mee, en de bijdrage wordt bepaald door de begroting van het betreffende orgaan. Als er sprake is van een vastgestelde kadernota 2026 of begroting 2026 dan nemen we de bijstellingen ten opzichte van 2025 mee onder de categorie Ontwikkeling verbonden partijen. Verbonden partijen die daar niet opgenomen zijn, hebben nog geen door het algemeen bestuur vastgestelde kadernota of begroting voor 2026. In dat geval hebben we voor deze partijen onder de categorie Indexatie wel een tariefindexatie geraamd. Bij de begroting 2026 gaan we uit van de dan door het desbetreffende algemeen bestuur vastgestelde gegevens.
Structureel en reëel begrotingsevenwicht met ingang van 2026 De Gemeentewet schrijft voor dat de begroting structureel en reëel sluitend moet zijn. Dit betekent dat we structurele lasten dekken met structurele baten en dat eventuele bezuinigingen hard en haalbaar zijn. Zolang we dit realiseren vallen we onder repressief toezicht (toezicht achteraf) vanuit de provincie. Het begrotingsjaar is het kalenderjaar. Op 1 april dit jaar heeft de raad zich uitgesproken voor het structureel sluitend maken van de begroting met ingang van 2026 als basis voor een duidelijk en evenwichtig (financieel) meerjarenbeeld.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
9
Kadernota 2026-2029 Deze kadernota laat een begrotingsevenwicht zien voor het komend begrotingsjaar en voor 2027, het eerste jaar van de meerjarenraming. Eventueel aanvullende ombuigingsmaatregelen waartoe de raad op 8 juli besluit verbeteren het financieel beeld. Vanuit financieel toezichtperspectief zijn voor de komende twee begrotingsjaren geen maatregelen nodig. Goede presentatie van het structurele saldo en het saldo van incidentele lasten Incidentele of eenmalige uitgaven dekken we uit de algemene reserve of uit een specifiek daarvoor gevormde bestemmingsreserve. Met ingang van de begroting 2026 verbeteren we de presentatie van het structurele saldo en het saldo van incidentele baten en lasten. Dit versterkt onze grip en die van raad en provinciaal toezichthouder op de ontwikkeling van het structurele saldo. Deze verbetering leidt tot een nadeel in de eerste jaren en een voordeel in het laatste jaar van de meerjarenraming. In de bijlage van deze kadernota lichten we dit toe. Budget onvoorzien In de begroting is een budget van € 100.000 opgenomen voor onvoorziene lasten. Het college kan dit budget gebruiken om snel en adequaat te reageren op onvoorziene situaties. Algemene reserve en weerstandsvermogen De minimale omvang van de algemene reserve is gebaseerd op het berekende benodigde weerstandsvermogen.
In de jaarstukken 2024 zijn de risico's geactualiseerd en ingeschat op € 12,5 miljoen. In deze kadernota gaan we uit van dat bedrag dat net als in de vorige kadernota wordt verhoogd met een risicobuffer van € 2,5 miljoen om tot het vrij besteedbare deel van de algemene reserve te komen. Bij het opstellen van de begroting 2026 wordt het financiële weerstandsvermogen opnieuw geactualiseerd. Algemene uitkering Bij het opstellen van de begroting voor de jaren 2026-2029 gaan we net als voorgaande jaren uit van de informatie uit de meicirculaire 2025. De septembercirculaire komt te laat om structureel te kunnen verwerken in de begroting 2026. Daarnaast vinden wij het net als de provincie belangrijk dat we consistent omgaan met de keuze voor een bepaalde circulaire. Daarom laten we evenals voorgaande jaren de meicirculaire leidend zijn. Investeringen De investeringsbedragen voor de investeringen die gepland zijn in 2026 en verder zijn geactualiseerd naar het prijspeil van 2026. Voorheen werd geen rekening gehouden met inflatie inzake investeringen. Het gevolg was dat investeringen duurder uitpakken dan oorspronkelijk begroot. Om dit effect beter in beeld te brengen zijn de investeringsbedragen die gepland zijn voor 2026 en verder aangepast aan het huidige prijspeil. Hierbij wordt rekening gehouden met de inflatie. De voorgecalculeerde kapitaallasten zijn ook aangepast.
De verhoging van deze kapitaallast is meegenomen onder de categorie Actualisatie investeringsagenda. Voor meer informatie hierover verwijzen we naar het onderdeel investeringsagenda. Start kapitaallasten investeringen De kapitaallasten worden geraamd in de jaarschijf waarin naar verwachting de afschrijvingen starten. Volgens de Financiële verordening Smallingerland wordt voor het eerst afgeschreven in het jaar na de ingebruikname. De gemeenteraad stelt vooraf de investeringskredieten vast waaruit de kapitaallasten voortkomen. Bij de begroting 2026 wordt een besluit gevraagd over de nieuwe investeringen en daarmee ook de verwerking van de kapitaalslasten in het meerjarenperspectief. In de investeringsagenda is een exact overzicht opgenomen van de investeringen waarvoor naar het huidige inzicht bij de begroting 2026 een investeringskrediet wordt aangevraagd en wat dit met ingang van wanneer betekent voor de kapitaallasten.
10
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029 Beheerplannen voor kapitaalgoederen in de openbare ruimte De beheerplannen worden eens per raadsperiode vastgesteld en daarna geactualiseerd. In de begroting worden de lasten opgenomen volgens de vastgestelde beheerplannen. In 2022 zijn het beleid en de beheerplannen voor de kapitaalgoederen geactualiseerd. De effecten hiervan zijn al vanaf de begroting 2023 opgenomen in het meerjarenperspectief. Met het opstellen van de investeringsagenda welke bij deze begroting zit zijn de (vervangings)investeringen volgend uit de beheerplannen geïndexeerd naar het prijspeil 2026. Rente In de begroting van 2025 hebben we het rentetarief voor nieuwe leningen gesteld op 3,25%. Dit percentage houden we voorlopig ook aan voor de begroting 2026, aangezien de tarieven voor langlopende leningen rond dit niveau blijven schommelen. We blijven de renteontwikkelingen goed volgen. Voor de begroting 2026 verhogen we de interne omslagrente van 1,8% naar 2,0%. Dit is nodig vanwege de geplande investeringen en de leningen die we moeten afsluiten om deze investeringen te financieren. In de toelichting op de financiële positie gaan we onder de categorie Actualisatie investeringsagenda verder in op de consequenties van de rente voor ons financieel meerjarenbeeld.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
11
Kadernota 2026-2029
2. Financiële positie 2.1 Ontwikkeling financiële positie In deze paragraaf schetsen we de ontwikkeling van onze structurele financiële positie. De structurele financiële positie richt zich op het structurele begrotingssaldo en vertaalt zich in een (meerjaren)begroting. De eenmalige financiële positie wordt bepaald door de vrij besteedbare ruimte in de algemene reserve. Deze komt in paragraaf 2.2 aan bod. In de Begroting 2025-2028 was er in 2026 een tekort van € 6,0 mln en in 2028 een tekort van € 7,0 miljoen. Zoals bekend waren een sterke daling van de middelen in het gemeentefonds vanaf 2026, ook wel het "ravijnjaar" genoemd, aangevuld met oplopende kosten inzake jeugd de belangrijkste oorzaken hiervan. Op twee extra momenten is er tussen het verschijnen van de begroting en deze kadernota extra informatie gepresenteerd aan de gemeenteraad. Ten eerste is op 20 maart een raadsbrief verstuurd door het college met een ontwikkeling van het financieel meerjarensaldo, dit gelet op de besluitvorming in de raad op 1 april. Daarnaast is in mei informatie verstrekt aan raadswerkgroep en raad over de verwachte effecten in de meicirculaire volgend op de toen net verschenen Voorjaarsnota van het rijk. Die informatie is opgenomen als bijlage bij het raadsvoorstel over Tijdpad meerjarenperspectief dat op 24 juni behandeld wordt.
De ontwikkelingen opgenomen in de raadsbrief van afgelopen maart zijn opnieuw geactualiseerd en samen met de andere geïnventariseerde ontwikkelingen verwerkt in deze kadernota. Daar waar ze vanaf 2025 al effect hebben zijn ze opgenomen in de eerste bestuursrapportage 2025, waarbij de structurele effecten uit de eerste bestuursrapportage 2025 opgenomen zijn in deze kadernota. Ook is de meicirculaire geanalyseerd en opgenomen in deze kadernota. Waar de informatie over de Voorjaarsnota een inschatting was, geeft de meicirculaire daadwerkelijk inzicht in de extra middelen die onze gemeente ontvangt. Structurele financiële positie is sterk verbeterd ten opzichte van de Begroting 2025-2028 De onderstaande tabel geeft inzicht in de mutaties in het meerjarenperspectief ten opzichte van de Begroting 2025-2028. Dat beeld is sterk verbeterd. Onder de tabel lichten we achtereenvolgens elk onderdeel toe. Een toelichting op het structureel saldo volgend uit de Begroting 2025 staat in bijlage 5.4. Het beeld kan nog verder verbeteren In onderstaande tabel is geen rekening gehouden met eventuele ombuigingsmaatregelen waar de raad op 8 juli apart toe besluit. Deze verbeteren dit beeld. In onderstaand overzicht is ook nog geen rekening gehouden met het invoeren van een gecombineerde riool- en waterzorgheffing met ingang van 2026. De raad ontvang hiervoor een apart raadsvoorstel.
Deze gecombineerde heffing levert naar schatting €1,0 tot € 1,6 miljoen structureel voordeel op met ingang van 2026, zoals toegelicht tijdens de informatieavond op 13 mei.
12
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
Structurele financiële positie Bedragen * €1.000
Omschrijving 1. Aanvullende raadsbesluiten 2. Structurele effecten Bestuursrapportage I 2025 3. Ontwikkeling baten gemeentefonds 4. Begrotingsconsequenties gemeentefonds 5. Indexatie nieuw begrotingsjaar 6. Ontwikkeling verbonden partijen 7. Actualisatie investeringsagenda 8. Actualisatie begrotingsprogramma's Structureel saldo begroting 2025 Saldo kadernota 2026-2029
2026 -23 2.339 16.380 -2.837 -2.514 -837 -1.037 -2.090 -6.247 3.134
2027 -23 2.207 15.195 -2.051 -2.499 -829 -1.839 -2.391 -7.241 529
2028 -78 2.148 10.074 -1.090 -2.461 -794 -1.839 -2.451 -6.562 -3.053
2029 -77 2.148 12.219 -1.085 -2.461 -856 -4.766 -2.554 -6.396 -3.828
1. Aanvullende raadsbesluiten De raad heeft op 25 maart besloten om een investeringskrediet van € 450.000 beschikbaar te stellen voor de herinrichting van de raadzaal. Voor de kapitaallasten van deze investering zijn extra structurele middelen nodig. De raad heeft op 20 mei 2025 besloten om een schade aan een damwand in de haven van Drachten te herstellen. Herstellen van deze schade kost € 850.000. Voor de kapitaallasten en onderhoudslasten zijn structurele middelen nodig. 2. Bestuursrapportage I 2025 Gelijktijdig met de kadernota is ook bestuursrapportage 1 2025 opgesteld. De structurele mutaties uit de bestuursrapportage I 2025 gaan mee in de begroting voor 2026. Voor een toelichting op deze wijzigingen verwijzen we naar de bestuursrapportage. 3. Gemeentefonds Onze begroting wordt jaarlijks aangepast op basis van de meicirculaire van het gemeentefonds. We werken in een cyclus van mei tot mei, waarbij tussentijds ook de september- en decembercirculaires invloed hebben. Elk jaar voegen we een nieuw financieel jaar toe aan de begroting, waarin de meest recente cijfers uit de meicirculaire zijn verwerkt. Onderstaande tabel toont de ontwikkelingen in het gemeentefonds. Daaronder lichten we deze toe.
Omschrijving 3. Ontwikkeling baten gemeentefonds Nieuwe jaarschijf Septembercirculaire Decembercirculaire Meicirculaire
2026 16.380 0 2.660 302 13.418
2027 15.195 0 2.558 505 12.132
2028 10.074 0 2.817 700 6.557
2029 12.219 1.944 2.904 900 6.471
Nieuwe jaarschijf Door de toevoeging van het begrotingsjaar 2029 ontvangt de gemeente € 1,94 miljoen extra uit het gemeentefonds. Dit bedrag komt voornamelijk voort uit de volumegroei zoals vastgesteld in de meicirculaire van 2024. September- en decembercirculaire Deze circulaires geven samen extra structurele inkomsten oplopend tot € 3,80 miljoen in 2029. De belangrijkste mutaties voor het meerjarenbeeld zijn:
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
13
Kadernota 2026-2029 •
In de septembercirculaire 2024 is opgenomen dat het Rijk de extra geraamde besparing op jeugdzorg van € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027 structureel laat vervallen. Deze beoogde besparingen zijn weer toegevoegd aan het gemeentefonds. Voor onze gemeente betekent dit een extra bijdrage die oploopt tot € 2,13 miljoen in 2029. • Een opwaartse bijstelling van het volume- en prijsdeel van het accres levert aanvullend € 0,78 miljoen extra op in 2029. • Het Rijk en gemeenten werken aan beheersbare Wmo-kosten. Een deel van de financiering zal mogelijk buiten het gemeentefonds om via aparte bekostiging gaan verlopen. De septembercirculaire 2024 bevat daarom vanaf 2026 een aanvullende indexering, wat onze gemeente jaarlijks € 0,29 miljoen tot € 1,16 miljoen extra oplevert in 2029. Meicirculaire De meicirculaire is verwerkt in deze kadernota. De baten uit de meicirculaire liggen hoger dan we op basis van de voorjaarsnota van het rijk ingeschat hadden. Uit de meicirculaire blijkt dat er extra structurele inkomsten beschikbaar worden gesteld aflopend van € 13,4 miljoen in 2026 tot € 6,5 miljoen in 2029. Belangrijke mutaties zijn: 1. Loon-prijsontwikkeling accres (structureel met ingang van 2026) 2. Demping ravijn van -/- € 2,4 miljard naar -/- € 2,0 miljard (structureel met ingang van 2026) 3. Vanaf 2025 50% dekking voor tekorten jeugd (structureel met ingang van 2025).
Hier was met goedkeuring van de toezichthouder al een stelpost voor opgenomen in het gemeentefonds. 4. Groeipad maatregelen hervormingsagenda wordt verzacht (alleen voor 2026 en 2027) 5. Introductie eigen bijdrage Jeugd (met ingang van 2028) 6. Indexeren opbrengst Hervormingsagenda Jeugd (met ingang van 2028) 7. Verschuiving invoering ruimere eigen bijdrage Wmo in plaats van abonnementstarief van 1 januari 2026 naar 1 januari 2027 (effect op 2026) 4. Begrotingsconsequenties gemeentefonds De ontwikkelingen in het gemeentefonds betekenen ook dat wij aanpassing door (moeten) voeren in onze begroting. Deze aanpassingen zijn hieronder weergegeven. Onder de tabel lichten we ze toe. Omschrijving 4. Begrotingsconsequenties gemeentefonds Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo Besparing jeugdzorg lasten kant Voordelen door eigen bijdrage Jeugd Sturen op trajectduur jeugdzorg
2026 -2.837 -786 -2.051 0 0
2027 -2.051 0 -2.051 0 0
2028 -1.090 0 -2.051 961 0
2029 -1.085 0 -2.051 966 0
Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo De geplande aanpassing in de eigen bijdrage Wmo verschuift van 1 januari 2026 naar 1 januari 2027. De baten die we hiervoor begroot hadden moeten we voor 2026 uit onze begroting halen. Het rijk compenseert ons hiervoor via het gemeentefonds waarmee het een budgetneutraal effect is. Besparing jeugdzorg lastenkant In de begrote lasten voor jeugd hadden we volgend op een besparing uit het kabinet Rutte IV geanticipeerd op een lastendaling jeugd. Via de septembercirculaire is duidelijk geworden dat het kabinet deze besparing laat vervallen en extra middelen toevoegt aan het gemeentefonds. Om deze reden moeten we nu de geanticipeerde lastendaling ook uit de begroting halen. Per saldo is dit een budgetneutraal effect.
14
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029 Voordelen door eigen bijdrage Jeugd In de Voorjaarsnota is opgenomen dat het rijk vanaf 2028 een eigen bijdrage jeugd wil invoeren. Het rijk verwacht dat gemeenten hierdoor voordelen realiseren in de vorm van de ontvangsten uit de eigen bijdrage en eventueel ook lagere lasten jeugd. Om die reden kort het rijk ons met ingang van 2028 in het gemeentefonds. In onze begroting nemen we vanaf 2028 een zelfde bedrag als stelpost op waarmee dit een budgetneutraal effect heeft. Zodra meer duidelijk is over deze eigen bijdrage maken we dit concreter. Sturen op trajectduur jeugdzorg Rijk en gemeenten gaan met de sector afspraken maken over hoe beter te sturen op trajectduur. Deze maatregel moet landelijk € 68 miljoen opleveren vanaf 2028. Het rijk kort ons hiervoor in het gemeentefonds. Wij kiezen er hier niet voor om een vergelijkbare stelpost op te nemen maar richten ons op onze eigen inschatting van de ontwikkeling van lasten in de jeugdzorg. 5. Indexatie Conform de uitgangspunten zoals opgenomen in paragraaf 1.2 van deze kadernota is de indexatie doorgerekend om het begrotingsbeeld naar het prijspeil 2026 te brengen. Voor meer toelichting verwijzen we naar genoemde uitgangspunten. 6. Ontwikkeling verbonden partijen Als er sprake is van een vastgestelde kadernota 2026 of begroting 2026 dan nemen we de bijstellingen ten opzichte van 2025 mee onder deze categorie.
Verbonden partijen die daar niet opgenomen zijn, hebben nog geen door het algemeen bestuur vastgestelde kadernota of begroting voor 2026. In dat geval hebben we voor deze partijen onder de categorie Indexatie wel een tariefindexatie geraamd. Bij de begroting 2026 gaan we uit van de dan door het desbetreffende algemeen bestuur vastgestelde gegevens.
Omschrijving 6. Ontwikkeling verbonden partijen VRF Caparis Marrekrite Carins Hûs en Hiem
2026 -837 -85 -457 3 -300 2
2027 -829 -85 -449 3 -300 2
2028 -794 -85 -414 3 -300 2
2029 -856 -85 -476 3 -300 2
Omschrijving 7. Actualisatie investeringsagenda Actualisatie kapitaallasten investeringsagenda Actualisatie prognose rentelasten
2026 -1.037 235 -1.272
2027 -1.839 241 -2.080
2028 -1.838 523 -2.361
2029 -4.766 -1.308 -3.458
Actualisatie kapitaallasten investeringsagenda In hoofdstuk 4 is de investeringsagenda toegelicht en het financiële effect hieruit gepresenteerd. Ook is de integrale investeringsagenda daar te vinden. De bijstelling die hieruit voortvloeit op de kapitaallasten is meegenomen in deze kadernota. Dit betreft de bijstelling van reeds bekende investeringen. De structurele effecten van nieuw op te nemen investeringskredieten volgend uit deze kadernota zijn opgenomen bij de niet beïnvloedbare en overige ontwikkelingen.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
15
Kadernota 2026-2029 Actualisatie prognose rentelasten In de raadsbrief van 20 maart heeft het college een verbetering van de systematiek inzake rente toegelicht. De daarin gepresenteerde nadelige effecten verbeteren door de actualisatie van de investeringsplanning en de ontwikkeling volgend op de extra middelen uit het gemeentefonds. Voor meer toelichting op de noodzaak van deze bijstelling verwijzen we naar deze brief. Daarnaast is op 30 juni in de auditcommissie een toelichting gepland op dit onderdeel. 8. Actualisatie begrotingsprogramma's De huidige begrotingsprogramma's zijn geactualiseerd waarbij we onderscheid hebben gemaakt tussen niet beïnvloedbare ontwikkelingen en overige ontwikkelingen. Onderstaande tabel laat het effect zien. Omschrijving 8. Actualisatie begrotingsprogramma's Niet beïnvloedbare ontwikkelingen Overige ontwikkelingen
2026 -2.090 -806 -1.284
2027 -2.391 -856 -1.535
2028 -2.451 -906 -1.545
2029 -2.554 -1.002 -1.552
Niet beïnvloedbare ontwikkelingen. Niet beïnvloedbare ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die onontkoombaar zijn (het moet) en onuitstelbaar (het moet nu). Conform de uitgangspunten die we hebben zijn deze per programma en per opgave in beeld gebracht. U kunt ze vinden onder hoofdstuk 3 programma's. Daarnaast zijn deze ontwikkelingen ook samen gegroepeerd in bijlage 5.1 Overige ontwikkelingen Naast de niet beïnvloedbare ontwikkelingen heeft het college besloten een aantal overige ontwikkelingen op te nemen in deze kadernota. Het gaat om ontwikkelingen volgend uit lopend beleid waar wel een keuzemogelijkheid in zit, maar die naar het oordeel van het college nu om actie vragen: als we nu niets doen stopt een ontwikkeling waarvan u als raad eerder heeft aangegeven dat het belangrijk is om deze te continueren. Daarom adviseert het college u ook om hiervoor middelen beschikbaar te stellen. Omdat deze ontwikkelingen strikt genomen niet onontkoombaar en onuitstelbaar zijn, zijn ze onder deze categorie ook zichtbaar apart gegroepeerd. Ook deze ontwikkelingen worden separaat bij de betreffende programma's toegelicht en zijn samen gegroepeerd in bijlage 5.1 . Verwerking ontwikkelingen uit de raadsbrief actualisatie meerjarenbeeld van 20 maart Alle ontwikkelingen uit deze raadsbrief zijn waar nodig geactualiseerd en verwerkt in deze kadernota.
Waar ze al effect hadden op 2025 zijn ze eerst opgenomen in de eerste bestuursrapportage 2025. Hieronder vindt u per ontwikkeling uit die raadsbrief waar u de actualisatie kunt vinden: Gemeentefonds De ontwikkelingen van de september en decembercirculaire van het Rijk hebben effect op 2025 en zijn daarom financieel verwerkt in de eerste bestuursrapportage 2025. De meicirculaire wordt in deze kadernota toegevoegd. Bijstelling rente ontwikkeling Deze is hierboven apart toegelicht.
16
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029 Kapitaallasten automatisering De correctie met betrekking tot kapitaallasten automatisering is verder uitgewerkt en het effect hiervan is verwerkt in de eerste bestuursrapportage 2025 welke structureel doorwerkt naar deze kadernota. Gemeenschappelijke regelingen Het effect van de deelnemersbijdrage van de gemeenschappelijke regelingen is opgenomen in deze kadernota onder verbonden partijen. Bijstellen budgetten riolering Deze bijstelling heeft ook effect op 2025 en is daarom opgenomen in de eerste bestuursrapportage 2025 met structurele doorwerking naar de kadernota. Areaaluitbreiding OZB en Openbare ruimte De effecten met betrekking tot de Areaaluitbreiding OZB en Openbare ruimte zijn verwerkt in deze kadernota onder de programma-ontwikkelingen Toename kapitaallasten investeringen 2029 In deze kadernota bij het onderdeel investeringsagenda zijn deze kapitaallasten verder geactualiseerd en toegelicht.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
17
Kadernota 2026-2029
2.2 Algemene reserve Naast de jaarlijkse terugkerende structurele lasten zoals toegelicht in paragraaf 2.1 zijn er lasten die incidenteel voorkomen. Deze lasten dekken we uit eenmalige middelen zoals de algemene reserve en de bestemmingsreserves. De algemene reserve heeft in de eerste plaats een bufferfunctie voor de door ons ingeschatte en geactualiseerde risico's. Een eventueel vrij besteedbaar deel biedt de mogelijkheid om een periode met een oplopend begrotingstekort incidenteel te overbruggen of om als dekkingsbron te bieden voor incidentele lasten. Overschotten en meevallers worden aan de algemene reserve toegevoegd. Een deel van de algemene reserve houden we (verplicht) achter de hand voor onvoorziene uitgaven (de weerstandscapaciteit). De risico-inventarisatie is in de jaarstukken 2024 verbeterd en geactualiseerd. Dit bedrag ligt momenteel op € 12,5 miljoen. Daarbovenop houden we een algemene risicobuffer aan van €2,5 miljoen. Ten opzichte van het beeld in de begroting houden we vanaf nu dus € 2 miljoen extra aan om risico's op te kunnen vangen. In de begroting 2026 actualiseren we de risico's opnieuw. Het meerdere is vrij besteedbaar voor incidentele lasten welke de gemeenteraad wil opnemen in de begroting. De onderstaande tabel geeft meerjarig inzicht in de ontwikkeling van de algemene reserve tussen de verwachting in de begroting 2025 en in deze kadernota.
Daaronder lichten we deze ontwikkeling toe.
stand algemene reserve 31/12 Begroting 2025 stand algemene reserve 31/12 Kadernota 2026-2029 waarvan aanhouden voor risico's Totaal vrij besteedbaar
2025 37.730
2026 28.640
2027 20.390
2028 13.407
2029 n.a.
46.158
45.399
44.685
41.099
36.584
14.978 31.180
14.978 30.421
14.978 29.707
14.978 26.121
14.978 21.606
Toelichting ontwikkeling ten opzichte van begroting 2025 De ontwikkeling van de algemene reserve laat een sterk verbeterd beeld zien ten opzichte van het beeld in de begroting 2025. In de begroting 2025 verwachtten we nog dat het vrij besteedbare bedrag in de algemene reserve eind 2028 op € 0,4 miljoen zou liggen. In deze kadernota ligt dat eind 2028 naar verwachting op € 26,1 miljoen vrij besteedbaar. Deze verbetering komt door drie structurele redenen. In de eerste plaats de extra middelen die gemeenten voor het meerjarenbeeld en aanvullend daarop voor de jaren 2025 tot en met 2027 gekregen hebben in de meicirculaire. In de tweede plaats zijn volgend op het in beeld brengen van ombuigingsmogelijkheden diverse 'direct doen' maatregelen verwerkt in de eerste bestuursrapportage, welke voordelen hebben en doorwerken naar de jaren 2026 en verder. Tot slot houden raad en college de hand op de knip en zijn alleen op de hoognodige onderdelen bijstellingen aan de begroting voorgesteld in deze kadernota. Een aanvullende, incidentele reden is dat het positief jaarrekeningresultaat over 2024 van (voorlopig) € 10,8 miljoen meegenomen is in het verloop van de algemene reserve. Voor een volledige toelichting op de ontwikkeling van de algemene reserve verwijzen we naar bijlage 5.2
18
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
2.3 Vervolgproces naar begroting 2026 Op 8 juli besluit de gemeenteraad over deze kadernota en over het al dan niet opnemen van aanvullende ombuigingsmaatregelen ter verbetering van het meerjarenbeeld. Daarvoor, op 24 juni, besluit de raad of en zo ja welke jaren uit de meerjarenraming sluitend moeten zijn. Mocht de raad op 24 juni het advies van de VNG en het college overnemen om alleen de jaren 2026 en 2027 sluitend te maken, dan is besluitvorming over ombuigingsmaatregelen op 8 juli niet aan de orde, omdat deze jaren met het vaststellen van deze kadernota al sluitend zijn. Dit betekent dat het niet nodig is om te besluiten tot het stoppen van taken, het verlagen van uitvoeringsniveau(s) of het verhogen van inkomsten. Die maatregelen komen in dat geval ook niet terug in de ontwerp-begroting 2026. Er is echter ook nog een vierde categorie maatregelen, te weten de categorie slimmer organiseren / beter begroten. In het geval er volgend uit het besluit van 24 juni geen noodzaak is voor aanvullende besluitvorming door de raad over ombuigingen, dan geldt dat het college de maatregelencategorie slimmer organiseren / beter begroten meeneemt bij het opstellen van de ontwerp-begroting 2026. Op die manier maken we snel en slim gebruik van de geïnventariseerde mogelijkheden om zonder pijn in onze samenleving onze financiële positie nog verder te verbeteren.
Zowel deze kadernota als de geselecteerde ombuigingsmaatregelen verwerken we in de ontwerpbegroting 2026 welke u conform de eerder gedane toezegging vier weekenden voor de behandeling in de raad van ons ontvangt.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
19
Kadernota 2026-2029
2.4 Financieel niet vertaalde ontwikkelingen Elke gemeente heeft te maken met bepaalde risico's. Doet een risico zich voor dan kan dit invloed hebben op de financiële positie van de gemeente. In het kader van de jaarstukken 2024 is de risicoparagraaf verbeterd. Voor een actueel beeld van de risico's verwijzen wij daarnaar. Bij de begroting volgt een nieuwe actualisatie van ons risicoprofiel. In aanvulling op dit risicoprofiel is het ook relevant of er sprake is van ontwikkelingen die financieel nog (niet) volledig vertaald zijn en welke een doorwerking kunnen hebben naar het begrotingssaldo.
Lelylijn In het bestuurlijk overleg in het kader van het MIRT (meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport van het Rijk) van 2024 is niet besloten tot een MIRT-verkenning voor de Lelylijn. Evenwel is de Lelylijn als onderzoek ook niet geschrapt, waardoor de Lelylijn een MIRT-onderzoeksproject blijft. Het Rijk heeft invulling gegeven aan een kamermotie om een Masterplan Lelylijn te ontwikkelen. In 2025 en mogelijk 2026 wordt daaraan invulling gegeven door de projectorganisatie Lelylijn, in opdracht van het ministerie van IenW en de regio. De betrokkenheid van Smallingerland bij dit onderzoek, heeft geen verdere financiële consequenties voor de gemeente, bovenop eerdere reserveringen.
TCO systematiek Volgend op de besluitvorming in de raad over investeringen in De Welle en het Museum Dr8888 wordt gewerkt aan de vertaalslag van de TCO systematiek (Total Cost of Ownership) naar de vereisten die het BBV stelt aan de inrichting van de begroting. TCO kijkt naar de totale lasten en baten over de gehele gebruiksperiode. Door een goede rondrekening is er dan sprake van een dekkend investeringsvoorstel over de hele looptijd. Daarbij kan het zo zijn dat er in de eerste jaren sprake is van nadelen en in latere jaren sprake is van voordelen. Het BBV kijkt naar de huidige ramingen van structurele lasten en baten. Toekomstige baten (in latere jaren) zijn dan geen dekkingsbron in de begrotingssystematiek, ook al is vastgesteld dat ze er wel komen. Bij de volgende kadernota hopen we meer zicht te hebben op de uitkomsten van deze vergelijkingen en of dit al dan niet financiële consequenties heeft.
De Haven Er is budget nodig voor onderhoud en vervanging van de kaden in de haven. In de investeringsagenda is hiervoor een bedrag van € 14 miljoen opgenomen verspreid over de jaren tot en met 2037. Hiervan is € 5 miljoen opgenomen in de meerjarenraming (jaarschijf 2026 en 2029). Daarnaast is tot en met 2037 een bedrag van € 8 miljoen opgenomen voor de toekomstbestendige inrichting van het bedrijventerrein. Hiervan is € 2 miljoen opgenomen in jaarschijf 2029. Onzeker is of deze bedragen toereikend zijn om de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen en investeringen voor vervanging uit te voeren. Het onderhoud van de haven is een wettelijke verplichting en wordt opgenomen in de Notitie Beheer Kapitaalgoederen die volgend jaar wordt geactualiseerd voor de periode 2027-2030. Bij deze actualisatie kan naar voren komen dat het onderhoud en vervanging van de kaden duurder is en of eerder plaats moet vinden dan waar nu rekening mee gehouden wordt in de kadernota en investeringsagenda.
20
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
3. Programma's 3.1 Dienstverlening In onze gemeente Smallingerland staat de kracht van de samenleving voorop. Met die kracht willen we werken aan een sociale en welvarende toekomst. In alle wijken en dorpen. Voor alle inwoners, bedrijven en organisaties. We vinden het belangrijk om met elkaar te werken aan oplossingen voor de uitdagingen die we zien. Dit doen we vanuit vertrouwen en daarbij vinden we het belangrijk dat de bedoeling voorop staat en niet de regels. We werken vanuit de kernwaarden persoonlijk, samen en doen. Ze zijn de basis voor onze manier van samen leven, samen werken en samen leren. Ze vertegenwoordigen de kracht van Smallingerland. Wij zijn een betrouwbare overheid en we gaan ook van vertrouwen uit. Alhoewel regels zekerheid bieden voor onze inwoners, bedrijven en instellingen, waken we in Smallingerland voor onwenselijke bureaucratie. Het is ons vak en onze verantwoordelijkheid om algemene en individuele belangen voortdurend tegen elkaar af te wegen. Onze inwoners staan voorop. Het draait om hen. Wij denken met hen mee en zijn duidelijk over wat ze van ons mogen verwachten. Als gemeente willen we niet alles zelf regelen. Daarom geven we ruimte aan en staan we open voor maatschappelijk initiatief en betrokkenheid. De basisgedachte bij de uitvoering van beleid is denken vanuit de inwoner.
De belangrijkste voorwaarde in het nemen van beslissingen is het betrekken van onze inwoners en ondernemers. De kennis en ervaringen van onze inwoners en ondernemers gebruiken we om logische en effectieve beslissingen te kunnen nemen. We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rond privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, voor criminaliteit, overlast, leefbaarheid, in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen, of wat inwoners als problemen ervaren.
In de onderstaande tabel zijn de ontwikkelingen opgenomen die onontkoombaar en onuitstelbaar zijn voor het programma dienstverlening.
Gemeente Smallingerland
www.smallingerland.nl/financien
21
Kadernota 2026-2029
Niet beïnvloedbare ontwikkelingen Bedragen * €1.000
Titel voorstel
Incidenteel Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Komst nieuwe gemeenteraad Budget verkiezingen Structureel Aanschaf van een Security Information & Event Management/ Security Operations Center. (SIEM/SOC) Totaal incidenteel en structureel
Opgave:
1.4 Gemeenteraad 1.1 Publieke dienstverlening 1.2 Digitale en datagedreven samenleving
Extra lasten 2026 110 40
Extra lasten 2027 0 0
Extra lasten 2028 0 0
Extra lasten 2029 0 0
70
0
0
0
200 200
200 200
200 200
200 200
310
200
200
200
Gemeenteraadsverkiezingen 2026 - Komst nieuwe gemeenteraad Opgave: 1.4 Gemeenteraad Portefeuillehouder: Veenstra Omschrijving Er wordt een incidenteel budget gevraagd voor de activiteiten in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen, de komst van een nieuwe gemeenteraad en collegevorming in 2026. Het budget wordt gebruikt voor een stemhulp, verkiezingsdebat, uitslagenavond, afscheid oude raad, installatie nieuwe raad, (in)formatiefase collegevorming en startprogramma nieuwe gemeenteraad. Waarom is dit voorstel onontkoombaar? In het kader van de opkomstbevordering bij verkiezingen, het formeren van een nieuw college en een goede start van de nieuw gekozen gemeenteraad, is het onontkoombaar om incidenteel budget beschikbaar te stellen. Dit alles om zorg te dragen voor het goed kunnen functioneren van de lokale democratie. Waarom is dit voorstel onuitstelbaar? Het voorstel moet in 2026 worden uitgevoerd omdat dan de gemeenteraadsverkiezingen zijn. Extra budget 2026 (*1.000) €40 Incidenteel/structureel Incidenteel Zou het ook voor minder middelen kunnen? Er is gekeken naar de kosten van deze activiteiten in 2022. Hiermee was een budget gemoeid van 37.000,- euro. Er wordt nu iets meer gevraagd omdat de verwachting is dat een aantal kosten in 2026 hoger zullen zijn dan in 2022. 22
www.smallingerland.nl/financien
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2026-2029
Welke opties zijn overwogen voor oplossingen binnen huidig budget? Er wordt geen extra budget aangevraagd voor de trainingen met de nieuwe gemeenteraad. Geprobeerd wordt om dit te bekostigen uit het bestaande opleidingsbudget van de gemeenteraad. Echter de extra kosten rond verkiezingen zijn niet structureel in het budget van de gemeenteraad/ griffie opgenomen, daarom dus een aanvraag voor incidenteel budget voor de verkiezingen in 2026.
Aanschaf van een Security Information & Event Management/ Security Operations Center. (SIEM/SOC) Opgave: 1.2 Digitale en datagedreven samenleving Portefeuillehouder: Hoekstra Omschrijving Het is een systeem dat gebruikt wordt om beveiligingsgegevens uit verschillende bronnen te verzamelen, te analyseren en te correleren. Dit helpt organisaties bij het detecteren en reageren op bedreigingen en beveiligingsincidenten. SIEM combineert logbeheer en real-time monitoring van evenementen om verdachte activiteiten snel te identificeren. SOC staat voor *Security Operations Center*. Dit is een centraal team of afdeling binnen een organisatie die verantwoordelijk is voor het continu monitoren, voorkomen en reageren op beveiligingsdreigingen. Een SOC werkt vaak met een SIEM-systeem om zicht te houden op de beveiliging van een organisatie en actie te ondernemen bij incidenten. Waarom is dit voorstel onontkoombaar? Het is een verplichting uit de NIS2 regelgeving. NIS2 is de opvolger van de oude Europese richtlijn voor ‘Network Information Security’ (NIS). Deze richtlijn is in Nederland opgenomen in de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). De richtlijn legt minimale beveiligingsmaatregelen vast voor organisaties. Ook omschrijft hij welke organisaties eraan moeten voldoen. Dat omvat ook de lokale overheid.
Waarom is dit voorstel onuitstelbaar? De verwachting is dat NIS2 verplicht is vanaf eind 2025. De gemeente is verplicht zich aan deze wet te houden. Extra budget 2026 (*1.000) €200 Incidenteel/structureel Structureel Zou het ook voor minder middelen kunnen? Nee, en het is een inschatting. Dit zal aanbesteed worden. Er is onzekerheid daarmee over de inschrijvingen. Welke opties zijn overwogen voor oplossingen binnen huidig budget? De bestaande budgetten zijn nu niet toereikend voor de normale bedrijfsvoering. Dit is een extra activiteit met aanzienlijke kosten tot gevolg. Pas dus niet binnen het bestaande budget.