Bijlage - Jaarstukken 2023 definitieve versie

1

Aanbiedingsbrief Geachte inwoners van Smallingerland, leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u de jaarstukken over het jaar 2023 aan. Met de jaarstukken verantwoorden wij ons over de behaalde resultaten en besteedde middelen. De basis voor deze inzet is de begroting 20232026 "Meielkoar dogge wy mear" In de programmateksten wordt inhoudelijk ingegaan op de gerealiseerde doelen en de middelen die hiervoor gebruikt zijn. Het resultaat voor bestemming in de jaarstukken 2023 bedraagt € 16,736 miljoen. Ten opzichte van de bijgestelde begroting is dit een voordeel van € 7,982 miljoen. In het hoofdstuk Jaarverslag is een analyse op hoofdlijnen opgenomen hoe dit resultaat tot stand is gekomen. In de programma's worden de afwijkingen meer in detail toegelicht. Het betreffen voornamelijk incidentele afwijkingen. Aan de raad wordt voorgesteld om een deel van dit resultaat specifiek te bestemmen en het resterende deel toe te voegen aan de algemene reserve.

Drachten, 25 september 2024 Burgemeester en wethouders van Smallingerland,

secretaris Siebren van der Berg

burgemeester Jan Rijpstra

2

Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ................................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................... 3 Jaarverslag ............................................................................................................................................. 5 Overzicht rekeningresultaat ................................................................................................................. 5 Voorgestelde resultaatbestemmingen ................................................................................................. 6 Programma's .......................................................................................................................................... 7 1

Programma Dienstverlening ........................................................................................................ 8

1.1 Publieke dienstverlening .............................................................................................................. 9 1.2 Digitale en datagedreven samenleving ..................................................................................... 11 1.3 Openbare orde en veiligheid ..................................................................................................... 13 1.4 Gemeenteraad ........................................................................................................................... 16 2

Programma Sociaal Domein...................................................................................................... 21

2.1 Zeker bestaan ............................................................................................................................ 22 2.2 Ertoe doen ................................................................................................................................. 24 2.3 Erbij horen ................................................................................................................................. 26 2.4 Goed voelen .............................................................................................................................. 28 3

Programma Fysiek Domein ....................................................................................................... 37

3.1 Stad Drachten ............................................................................................................................ 39 3.2 Maakindustrie ............................................................................................................................ 42 3.3 Wijken en dorpen ....................................................................................................................... 44 3.4 Buitengebied met kwaliteit ......................................................................................................... 49 3.5 Verbindende opgave van bereikbaarheid .................................................................................. 52 3.6 Leidend principe duurzaamheid ................................................................................................ 54 4

Programma Economie ............................................................................................................... 63

4.1 Optimaliseren ondernemerschapsklimaat ................................................................................. 64 4.2 Thematische aanpak ................................................................................................................. 67 4.3 Benutten kracht van Smallingerland (Topclusters).................................................................... 69 4.4 Investeren in duurzame regionale samenwerking ..................................................................... 71 Overhead .............................................................................................................................................. 75 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................. 78 Vennootschapsbelasting .................................................................................................................... 80 Onvoorzien ........................................................................................................................................... 81 Paragrafen ............................................................................................................................................ 82 Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................................

83 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 86 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................... 89 Paragraaf Financiering ........................................................................................................................ 92 Paragraaf Bedrijfsvoering................................................................................................................... 95 Paragraaf Grondbeleid ...................................................................................................................... 108 Paragraaf Verbonden partijen .......................................................................................................... 115 3

Paragraaf Wet Open Overheid ......................................................................................................... 125 JAARREKENING ................................................................................................................................ 126 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ....................................................................... 126 Balans .............................................................................................................................................. 130 Verstrekte borg- en garantstellingen per 31-12-2023 € 551mln...................................................... 132 Toelichting op de balans.................................................................................................................. 133 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................... 146 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................................................................ 147 Analyse begrotingsafwijkingen ........................................................................................................ 148 WNT.................................................................................................................................................

157 SISA................................................................................................................................................. 158 Baten en lasten per taakveld ........................................................................................................... 176 Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................................................... 178 Controleverklaring ............................................................................................................................. 179 Vaststellingsbesluit ........................................................................................................................... 180 Bijlage ................................................................................................................................................. 181 I.

Afgesloten projecten ................................................................................................................ 181

II.

Projecten in uitvoering ............................................................................................................. 183

4

Jaarverslag De jaarstukken 2023 is een verantwoordingsdocument van het college aan de raad over het gevoerde bestuur. De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en jaarrekening. De basis voor deze jaarstukken ligt in artikel 197 van de Gemeentewet. De uitwerking heeft plaatsgevonden met inachtneming van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De jaarstukken zijn het sluitstuk van de budgetcyclus van 2023. Op 1 november 2022 stelde de raad de begroting 2023 vast. In twee bestuursrapportages is uw raad geïnformeerd over de tussentijdse inhoudelijke en financiële ontwikkelingen. De informatie die in deze jaarstukken is opgenomen geeft een beleidsmatig en cijfermatig beeld van de situatie per 31 december 2023. De jaarstukken bestaan uit twee onderdelen. Allereerst te beginnen met het jaarverslag en vervolgens de jaarrekening. In het jaarverslag vindt u de verantwoording over de ontwikkelingen en uitvoering van het beleid per programma zoals deze in de begroting waren gepland. Per programma is een financieel overzicht opgenomen waaronder een toelichting op de financiële afwijkingen. Vervolgens zijn ook de (verplichte) paragrafen opgenomen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van het jaarverslag en leggen relaties tussen de programma's. Na de paragrafen volgt de jaarrekening waarin de balans en exploitatie worden toegelicht.

Overzicht rekeningresultaat Het positieve resultaat over 2023 bedraagt € 16,736 miljoen en is als volgt opgebouwd:

A B

Bedrag x € 1.000 8.754 7.982 16.736

Omschrijving Begroot resultaat 2023 Resultaat op de programma's Resultaat 2023

A. Begroot resultaat 2023 De primitieve begroting 2023 inclusief de vastgestelde wijzigingen: de eerste en tweede bestuursrapportage en het besluit over NOVEX Lelylijn leiden tot een begroot resultaat van € 8,754 miljoen. B. Resultaat op de programma's In totaal is er sprake van een resultaat op de programma's van € 7,982 miljoen ten opzichte van de bijgestelde begroting. Per programma wordt het resultaat toegelicht. Het resultaat wordt grotendeels veroorzaakt (€ 4.957) door nog niet uitgevoerde projecten die in de begroting 2024 waren opgenomen en nog niet verwerkt waren in de reserve projecten in uitvoering.

206.229 -208.577 -2.348

Begroting 2023 na wijziging 231.659 -246.116 -14.457

Realisatie 2023 244.806 -245.396 -590

(-=nadeel) Saldo 13.147 720 13.867

Mutaties reserves

7.426

23.209

17.326

-5.883

Saldo na mutaties reserves

5.078

8.752

16.736

7.984

Financiën Bedragen x € 1.000 Baten Lasten Saldo voor mutaties reserves

Begroting 2023

5

Voorgestelde resultaatbestemmingen Wij stellen voor een deel van het rekeningresultaat, namelijk € 4,957 miljoen, in te zetten voor de resultaatbestemmingen uit onderstaand overzicht: Voorgestelde overige resultaatbestemmingen Omschrijving Integraal veiligheidsbeleid Bestedingsplan POK middelen Verstevigen vrijwilligersnetwerk Onderzoek verkleinen effect armoede Snelfietsroute Drachten-Heerenveen Duurzaamheidsvoucher Opgave energie programma Duurzaamheid Klimaat-adaptatieplan Gebiedsprogramma centrum Geluidswal Kade onderhoud de Haven Ruimtelijke verkenning de Swetten Verplaatsing clubgebouw Visie buitengebied Novex Lelylijn Toekomstvisie vliegveld Drachten Subsidie ICD 2023-2024 Digitalisering dossiers Klaar voor de toekomst Totaal resultaatbestemming: Algemene reserve TOTAAL

Programma/Onderdeel Dienstverlening Sociaal domein Sociaal domein Sociaal domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Fysiek domein Economie Economie Economie Overhead Overhead

6

Bedragen x € 1.000 Bedrag 75 85 75 100 1.170 500 112 354 400 545 192 50 39 41 187 101 83 458 390 4.957 11.779 16.736

Programma's Het jaarverslag bestaat net als de begroting uit een viertal programma's, te weten: 1. Dienstverlening 2. Sociaal Domein 3. Fysiek Domein 4. Economie Verder bestaat het jaarverslag uit de volgende verplichte onderdelen, te weten: a. b. c. d.

Overhead Algemene dekkingsmiddelen Vennootschapsbelasting Onvoorzien

Per programma en onderdeel wordt verslag gedaan over 2023. De programma indeling met de daaraan toegewezen taakvelden is hetzelfde als in de Begroting 2023 en in overeenstemming met de indeling uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Bij de presentatie van de verplichte indicatoren streven we naar zo actueel mogelijke cijfers, de stand van 1 maart is verwerkt in dit boekwerk. Er blijven altijd onderwerpen bestaan waarvan er ten tijde van het opstellen van dit jaarverslag nog te weinig of geen informatie over het verslagjaar beschikbaar was. Indicatoren hebben niet altijd een directe relatie met de doelstelling van een programma. In dat geval zijn ze bedoeld als achtergrondinformatie.

7

1 Programma Dienstverlening Algemene toelichting op het programma In onze gemeente Smallingerland staat de kracht van de samenleving voorop. Met die kracht willen we werken aan een sociale en welvarende toekomst. In alle wijken en dorpen. Voor alle inwoners, ondernemers en talenten. We vinden het belangrijk om met elkaar te werken aan oplossingen voor de uitdagingen die we zien. Dit doen we vanuit vertrouwen en daarbij vinden we het belangrijk dat de behoefte voorop staat en niet de regels. We gaan werken vanuit de kernwaarden persoonlijk, samen en doen. Ze zijn de basis voor onze manier van samen leven, samen werken en samen leren. Ze vertegenwoordigen de kracht van Smallingerland. We zijn een betrouwbare overheid en we gaan ook van vertrouwen uit. Alhoewel regels zekerheid bieden voor onze inwoners, bedrijven en instellingen, waken we in Smallingerland voor onwenselijke bureaucratie. Het is ons vak en onze verantwoordelijkheid om algemene en individuele belangen voortdurend tegen elkaar af te wegen. Onze inwoners staan voorop. Het draait om hen. Wij denken met hen mee en we zijn duidelijk over wat ze van ons mogen verwachten Als gemeente willen we niet alles zelf regelen. Daarom geven we ruimte aan en staan we open voor maatschappelijk initiatief en betrokkenheid. De basisgedachte bij de uitvoering van beleid is denken vanuit de inwoner.

De belangrijkste voorwaarde in het nemen van beslissingen is het betrekken van onze inwoners en ondernemers. De kennis en ervaringen van onze inwoners en ondernemers gebruiken we om logische en effectieve beslissingen te kunnen nemen. We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rondom privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, voor criminaliteit, overlast, leefbaarheid, in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen, of wat inwoners als problemen ervaren.

8

1.1

Publieke dienstverlening

Wat wilden we bereiken en is dat gelukt? De afgelopen jaren hebben we de publieke dienstverlening stevig ontwikkeld vanuit het programma GOED. Dit programma loopt van half 2022 tot en met medio 2025. Het doel daarbij is: Onze dienstverlening is GOED; Gastvrij, Ondernemend, Eenvoudig en Deskundig. Om dat te realiseren is onze organisatieontwikkeling gericht op eigenaarschap, samenwerken, waarmaken en werken vanuit de bedoeling. Ons startpunt is hierbij het rapport sturing en beheersing (2021) en de evaluatie van het programma dienstverlening (2022) geweest. We willen het verschil maken voor de inwoners en ondernemers in onze gemeente. Daarom zetten wij in op de volgende ambities: - In Smallingerland staat de mens voorop, en dat uit zich in alle aspecten van ons werk en de dienstverlening aan onze klant. - We werken als één organisatie aan onze visies, en alle medewerkers weten wat zij bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken. - Onze dienstverlening, zowel intern als extern, wordt als uitstekend ervaren en we zetten hierbij in op blijvend innoveren. - Wij zijn een prettige, aantrekkelijke en goede werkgever, onze medewerkers vinden het fijn om hier te werken.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen en is dat gelukt? In de gemeente Smallingerland staat de mens voorop, vooral in de publieke dienstverlening. Daarom hebben we in 2023 actief ingezet op de volgende onderwerpen. Klantcontact en interactie Inwoners en ondernemers moeten goed en tijdig te woord worden gestaan. We hebben daarom afspraken gemaakt over de kwaliteit van onze dienstverlening en de bijbehorende servicenormen. Door heldere en duidelijke servicenormen weten ondernemers en inwoners wat zij van ons mogen verwachten en wat zij zelf kunnen doen om snel en goed geholpen te worden. We doen dit op een zichtbare en meetbare manier zodat hier, na de eerste uitkomsten, effectief op gestuurd kan worden. Een van de concrete resultaten waar we aan werken door het invoeren van en sturen op servicenormen: We verlagen de wachttijden aan de telefoon. We hebben een dashboard ontwikkeld om te kunnen sturen op het borgen van de servicenormen. In de frontoffice is geïnvesteerd in kwaliteit o.a. door het aanstellen van een kwaliteitsfunctionaris. Door deze investering is er meer individuele aandacht geweest voor de medewerkers en is er verder gewerkt aan de kwaliteit van o.a. onze gespreksvoering. Ook is er veel aandacht geweest voor de personele bezetting van de frontoffice.

Om de wachttijden niet verder te laten oplopen, en de servicenormen waar te kunnen maken heeft uw raad hierin keuzes gemaakt, wat inmiddels heeft geleid tot een stevigere basis. Voor het afhandelen van terugbelverzoeken hanteren we per 1 januari 2024 een servicenorm van twee werkdagen. Door aandacht voor servicenormen hebben een aantal teams deze servicenorm inmiddels verbeterd en wordt sneller dan twee werkdagen teruggebeld. Sommige afdeling scoren een halve werkdag. Ook zijn er stappen gezet in de samenwerking tussen de frontoffice en de vakteams. De processen zijn onder de loep genomen en bij meerdere teams heeft dit geleid tot mooie verbeterslagen, waardoor de interne samenwerking naar een hoger plan is getild en dat merkt de inwoner en ondernemer. Dit betekent in die gevallen dat inwoners meteen worden bediend i.p.v. dat zij eventueel moeten wachten op de reactie naar aanleiding van een terugbelverzoek. Een voorbeeld hiervan is dat parkeervergunningen sneller verstrekt worden, maar ook het tijdig inspelen op verwachte pieken bij het aanvragen van reisdocumenten. Als eerste Friese gemeente hebben we de burgers hierover geïnformeerd, zodat de piek minder steil wordt dan verwacht. Inmiddels merken we dat mensen gehoor geven aan de oproep, dus de aanpak werkt.

9

De sociaal ombudsvrouw is in 2023 begonnen met haar activiteiten. Inwoners en andere partijen weten haar inmiddels goed te vinden. Begin 2024 zal zij haar eerste bevindingen delen met de raad. Er zijn door 51 Smallingerlandse huishoudens vraagstukken bij de sociale Ombudsvrouw aangekaart. Ruim de helft ervan is opgelost. In bepaalde gevallen was de problematiek breder dan waar de gemeente verantwoordelijk voor is. De doelgroep varieert van jong tot oud, zowel eenpersoons- als meerpersoonshuishoudens. De casuïstiek is breder dan het sociaal domein, het voorziet ook in behoefte in onder andere het fysiek domein. Actief Frysk taalbeleid De Friese taal is in 2023 steeds vaker actief toegepast in onze gemeentelijke uitingen en dienstverlening. De statische content op de website is nu volledig tweetalig en wordt ook op de Fryske webside voortdurend onderhouden en geactualiseerd. Om in de toekomst consequent taalgebruik door verschillende medewerkers te waarborgen, is een 'Skriuwwizer Fryske webside' in de maak. Verder worden inmiddels alle persuitnodigingen en -berichten zowel in het Nederlands als het Fries verstuurd. Ook in andere uitingen zoals toespraken, voorwoorden, kaarten/brieven, stempassen en flyers wordt het Fries steeds vaker gebruikt. Begrijpelijke en toegankelijke communicatie Een goede en transparante communicatie draagt bij aan onze dienstverlening.

De gemeente Smallingerland heeft, op basis van de eerste contouren van de kanaal- en contentstrategie, in 2023 intensief met inwoners en ondernemers gecommuniceerd via verschillende (online) kanalen zoals op de gemeentelijk website (we hebben circa 200 berichten onder het kopje nieuws geplaatst), sociale media (5.100 volgers op Facebook, 7.000 op LinkedIn, 4.140 op X en 1.400 op Instagram), nieuwsbrieven (de nieuwsbrief heeft een oplage van 2.038 en wordt tweewekelijks verspreid) en via persberichten, in totaal 35. En ook wekelijks via onze gemeentelijke pagina in de Aktief. We zorgen dat onze informatie begrijpelijk en toegankelijk is en ook herkenbaar. Door het realiseren van het huisstijlhandboek is het duidelijk hoe we onze huisstijl juist kunnen gebruiken. We ondersteunen in 2023 onze communicatie uitingen waar nodig meer met foto en videocontent. Zo zijn er tien ondersteunende video's gemaakt over onder andere het Raadhuisplein, het buurtbudget en de rol van de energiecoach. We hebben meer ingezet op visuele ondersteuning zoals pictogrammen en infographics. Participatie Inwoners en ondernemers betrekken we waar mogelijk vroegtijdig. Zo kunnen we kansen signaleren om integraal samen te werken en de kennis en ervaring van onze inwoners en ondernemers meenemen in onze besluitvorming. In 2023 is gewerkt aan participatiebeleid onder de omgevingswet.

Dit is eind 2023 vastgesteld in de raad. In de tweede helft van 2023 is veel ervaring opgedaan in de organisatie en we werken op die wijze continu aan het leren en verbeteren. Een praktische aanpak waarin we telkens kijken wat er nodig is. Om de nodige vervolgslagen te maken richting organisatiebreed participatiebeleid en de werkwijzen goed in de organisatie te borgen is een interne werkgroep gestart. Eind 2023 is er aansluiting gezocht bij de werkgroep 8 maart, waarbij van beide kanten de wens tot samenwerking en elkaar versterken werd uitgesproken. Wat zou het opleveren en is het gelukt? Een verbetering van onze dienstverlening en een hogere tevredenheid van onze klanten over die dienstverlening is waar we continu aan werken. Onze programmatische aanpak gaat uit van zowel het lange termijn perspectief als de concrete, korte termijn resultaten. In 2023 hebben we veel concrete resultaten gerealiseerd waarvan er een aantal hierboven genoemd worden. In 2023 zijn twee informatie bijeenkomsten met de raad geweest (14 maart en 31 oktober) waarin de raad geïnformeerd is over de ontwikkelingen.

10

1.2

Digitale en datagedreven samenleving

1.2.1 Datagedreven samenleving Wat wilden we bereiken en is dat gelukt? We willen onze digitale dienstverlening verder ontwikkelen, met het oog op vereenvoudiging voor klanten. Er zijn stappen gezet om gemeentelijke gegevens die zich daarvoor lenen open en transparant beschikbaar te stellen. Verder is de inzet van data en informatie onderdeel van onze dienstverlening. Ook hebben we data en informatie nodig om onze dienstverlening continu te verbeteren. Omdat we het belang zien van het ethisch gebruiken van data is er in de Datavisie Smallingerland een normenkader opgesteld. We richten ons meer op datagedreven werken en maken daarbij gebruik van onafhankelijke, betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde kennis van het Fries Sociaal planbureau en participeren in DataFryslân. Wat wilden we daar dit jaar voor doen en is dat gelukt? Datagedreven werken en sturen werd in 2023 verder ontwikkeld. De Datavisie Smallingerland is vastgesteld en de datastrategie is in ontwikkeling voor een toekomstige richting op datagedreven werken en sturen. Ondertussen worden eenvoudige datavragen tot aan complex maatschappelijke vraagstukken behandeld.

Een sprekend voorbeeld is namelijk de woonvisie, waarvoor diverse datastromen hebben geleid tot inzicht in woninggroei, verhuisstromen en doorstromen van huishoudens.1 Daarnaast wordt de datacatalogus verder ontwikkeld voor beter inzicht in welke data intern of extern beschikbaar is. Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? Datagedreven werken levert kennis op voor beleidsontwikkeling en maakt onderdeel uit van de route naar besluitvorming. Bijvoorbeeld bij het woonbeleid, de kostendekkendheid van de berekening behorend bij de legesverordening en monitoring van de servicenormen. Beleidsstukken Datavisie (vastgesteld) Datastrategie (in ontwikkeling) Leidraad Datagedreven werken (in ontwikkeling) Informatiebeveiligingsbeleid Privacybeleid 1.2.2 Digitale samenleving Wat wilden we dit jaar bereiken en is dat gelukt? We hebben veel activiteiten ondernomen om de ICT voorziening up-to-date te brengen. Het serverpark van 2012 is overgezet naar een moderne 2022 versie. Op het oude serverpark was geen onderhoud en updates meer beschikbaar. En daarmee liepen we een acuut risico. Naast de IT voorzieningen te updaten en moderniseren is ook een start gemaakt met het vervangen van oude software. Het belangrijkste daarvan is de vervanging van de Burgerzaken applicatie. Hier is het project voor gestart.

Voor onze inspanningen op het gebied van tegengaan van ondermijning, wordt verwezen naar de volgende paragraaf (Openbare orde en veiligheid). Wat wilden we daar dit jaar voor doen en is dat gelukt? Het is gelukt om het ontwerp van de nieuwe digitale werkplek gereed te hebben. Teams is ingevoerd als digitale vergaderomgeving. We hebben voor de Omgevingswet een nieuwe applicatie ingevoerd, en alle gegevens overgezet. Medewerkers zijn getraind en de nieuwe Omgevingswet processen zijn in de applicatie gemaakt. Sinds 1 januari 2024 zijn we succesvol aangesloten op het landelijke digitale stelsel Omgevingswet.

1

Zie voor meer informatie; /HUB: Wenje yn Fryslân | DataFryslân (datafriesland.nl)

11

Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? We verbeteren onze dienstverlening door informatie veilig en waar mogelijk nog meer digitaal beschikbaar te stellen. We zijn in staat gebleven om de continuïteit en stabiliteit van onze ICTomgeving te waarborgen. Beleidsstukken I-strategie (in ontwikkeling) ICT-beleid ( in ontwikkeling) Informatiebeveiligingsbeleid Privacybeleid

12

1.3

Openbare orde en veiligheid

Wat wilden we dit jaar bereiken en is dat gelukt? Dit jaar is het kernbeleid veiligheid 2023-2026 vastgesteld door de gemeenteraad en aansluitend door het college van B&W een tweejaarlijks uitvoeringsplan. We willen de veiligheid en de veiligheidsbeleving verbeteren en borgen. Hiervoor hebben we ruime middelen gekregen vanuit het coalitieakkoord. Als mensen zich veilig weten en vertrouwen hebben, betekent dit meer woon- en leefplezier. Om dit te bereiken werken we nauw samen met onze in- en externe partners, zowel preventief als bij de handhaving. Om de resultaten van onze inzet beter te kunnen volgen hebben we dit jaar voor het eerst meegedaan aan de landelijke veiligheidsmonitor. Ook is een dashboard ontwikkeld dat verschillende informatiebronnen op het gebied van openbare orde en veiligheid samenbrengt. Op deze wijze krijgen we beter inzicht in de ontwikkelingen in het veiligheidsdomein. We werken verder aan de prioriteiten en strategische thema's die we eerder formuleerden te weten: - Prioriteiten: sociale overlast, jeugd(groepen)overlast, ondermijnende criminaliteit met speciale aandacht voor cyberveiligheid; - Strategische thema’s: woninginbraken, veilige evenementen, jeugd, alcohol en drugs, rampen/crisisbeheersing, ambtelijke en bestuurlijke integriteit.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen en is dat gelukt? Tegengaan ondermijning Inmiddels zijn er meerdere aanbevelingen vanuit de Weerbaarheidsscan (een onderzoek door het RIEC naar de weerbaarheid van de organisatie ten aanzien van ondermijning uit 2022) ingevoerd. Een deel van de aanbevelingen vanuit deze scan zijn ook opgenomen in de Friese Norm (een intentieverklaring van de Friese gemeenten om ondermijnende criminaliteit aan te pakken). Zo zijn we in 2023 gestart met een structureel lokaal informatieoverleg: in dit overleg worden signalen van (vermoedens van) ondermijning gedeeld en een plan van aanpak opgesteld vanuit diverse vakgebieden in de gemeente. Signalen worden ingediend via ons interne meldpunt (wat opnieuw onder de aandacht is gebracht) of via Meld Misdaad Anoniem (waar we sinds eind 2022 voor zijn aangemeld). Daarnaast is afgelopen jaar een voorlichting geweest specifiek voor jeugdprofessionals (zowel intern als extern) op het herkennen van signalen van jongeren die in de criminaliteit belanden. Er is in Drachten op de kade een integrale ondermijningsactie gehouden.

Verbeteren cyberveiligheid Naast de activiteiten in 3 noord verband (onder meer het benoemen van een aanjager voor online criminaliteit en digitale weerbaarheid, en een toezegging van een provinciale subsidie voor ondersteuning van het provinciale plan ten aanzien van 'eigen huis op orde') hebben we in 2023 binnen de gemeentelijke organisatie ingezet op bewustwording en handelen. Cyberveiligheid is een thema dat bij alle vakgebieden van de gemeente op de agenda moet komen te staan bij de ontwikkeling van programma's en beleid. Onze inspanningen richten zich primair op het aanjagen van het thema in de eigen organisatie. In het coalitie akkoord is opgenomen dat de gemeentelijke organisatie adequaat wordt ingericht om cyberaanvallen en datalekken tegen te gaan. De eerste resultaten zijn zichtbaar. Binnen het programma eigen huis op orde is een escape room ingericht voor alle medewerkers ter verhoging van de bewustwording van cyberveiligheid en is er een verplichte e-learning gestart over dataveiligheid en cybersecurity voor alle medewerkers. Er is intern samen gewerkt aan het inzichtelijk maken van programma's voor o.a. het MKB en de wijze van aanbieden aan de doelgroep. Tegengaan radicalisering In het najaar van 2023 zijn de gemeenteraden van Opsterland en Smallingerland geïnformeerd over de werkzaamheden van de gemeente betreffende het thema radicalisering.

Voortbouwend op de afspraken in 2022 zijn we in 2023 gestart met de 6-wekelijkse bijeenkomsten waar trends en fenomenen worden besproken. Deze trends en fenomenen bespreken we in breder verband (basisteam Noord Oost Friesland) samen met gemeente Opsterland. Ook hebben we verschillende signalen met de ketenpartners (politie/OM en eventueel reclassering) gewogen op de zogenaamde casustafel. De casustafel is alleen met betrokkenen en vindt plaats binnen de gemeente Smallingerland.

13

Aanpak mensenhandel Gemeenten zijn sinds 2022 verantwoordelijk voor zowel de bestuurlijke aanpak als het organiseren van adequate opvang voor slachtoffers van mensenhandel. Voor de opvang van slachtoffers van mensenhandel is geen extra geld beschikbaar gesteld door het rijk. Het Friese beleid aanpak mensenhandel (ontwikkeld via SDF) is begin 2023 vastgesteld. Daarnaast is per gemeente, ook in Smallingerland, een zogenaamde aandachtfunctionaris benoemd. Het Friese beleid behelst een gezamenlijk plan van aanpak, zodat er een provinciaal duidelijke lijn is, die door alle partijen wordt gevolgd. Voor de gemeentelijke organisatie betekent dit dat het zaak is om signalen van handel en de gevolgen goed in een proces te beschrijven en bij casuïstiek ook de juiste opvang en begeleiding te kunnen bieden, maar ook de keten te helpen om daders van mensenhandel richting het strafrecht te leiden. In 2023 hebben we ons vooral bezig gehouden met de bespreking van casuïstiek en nog minder met het inrichten en beschrijven van het proces. Tegengaan overlast jeugd We hebben samen met partijen zoals MOS, Carins, VNN, Politie en Openbaar Ministerie ingezet op overlast gevende jeugdgroepen middels het 7-stappen model. Bureau Halt biedt extra spreekuren en thema- en ouderavonden op scholen ter voorkoming van grensoverschrijdend gedrag.

Daarnaast hebben we het programma leerling alert, gericht op online benaderen van jongeren voor criminele activiteiten, in samenwerking met het RIEC en MOS georganiseerd op een basisschool. Verder wordt gewerkt aan een betere integrale samenwerking tussen jeugd, sociaal domein en preventie. Op basis van de Sociale koers en Hoppa (opgroeien in een kansrijke omgeving) is er binnen het LEJA (Lokale Educatieve Jeugd Agenda) samen met het onderwijs gekeken naar de verschillende opgaven en worden de beleidsuitgangspunten afgestemd. Deze inventarisatie biedt goede inzichten waardoor we voor de komende jaren gerichte acties kunnen uitzetten die door alle partijen ondersteund worden. De veiligheid binnen school, openbaar gebied en in de thuissituatie wordt door deze integrale samenwerking beter belicht en sorteert meer effect. Voor de gemeente betekent dit dat we aan de slag gaan met verschillende preventieve alert programma's in het tegengaan van criminele activiteiten. Een voorbeeld van zo'n programma is het project kansRIJK. KansRIJK is erop gericht om risicovolle patronen van jongeren te doorbreken. Het project kansRIJK is op dit moment een pilot binnen de gemeente Smallingerland voor de periode van 6 maanden. Actualisering horecabeleid Het nieuwe horecabeleid is vastgesteld en de voorstellen om de APV aan te passen liggen klaar om voorgelegd te worden.

Daarnaast is in 2023 gestart met de structurele controles van de horecavergunningen en het verbeteren van het toezicht op de naleving van wetgeving. Door de inzet van mystery-guests in de horeca is gecontroleerd op het schenken van alcohol onder de 18 jaar en het vragen naar ID-kaart indien er gevraagd wordt om alcohol. De resultaten zijn voor verbetering vatbaar en besproken met de betreffende horecazaken. In 2023 is er een nieuwe vergunning aangevraagd voor de Collectieve Horeca Ontzegging (CHO). Deze vergunning is in 2023 verleend en hier zijn meerdere horecaondernemingen uit de gemeente bij aangesloten. Dit met als doel om overlast veroorzakers structureel te weren uit de horeca. Actualiseren interne crisisorganisatie Het afgelopen jaar stond in het teken van het op orde brengen van de interne crisisorganisatie en het structureel trainen van de primair betrokkenen zoals de Officier van dienst bevolkingszorg. Er heeft in 2023 een brede training bevolkingszorg in de gemeente plaatsgevonden, ook is er een oefening gehouden met ondersteuning vanuit de Veiligheidsregio. Door het herijken (inrichten, trainen) van de interne crisisorganisatie zijn we beter voorbereid bij rampen en crisissen.

In het najaar van 2023 is er onderzoek gedaan naar een meer toekomstbestendige crisisorganisatie, onder meer bestaande uit; -wel of geen inzet van hard piket op specifieke functies; -meer betrokkenheid van de teammanagers bij de interne crisisorganisatie. Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? Kijkend naar de in 2023 specifiek geformuleerde doelen hebben we voldaan aan de opdracht. De resultaten kunnen pas goed gemeten worden na een langere periode. Vandaar ook de deelname aan de veiligheidsmonitor en de ontwikkeling van een dashboard. Er zijn ruime middelen beschikbaar voor Openbare orde en Veiligheid. In 2023 is een start gemaakt met een flink aantal zaken, waarbij we zien dat de voorbereiding veelal in ambtelijke inzet zit en niet zozeer leidt tot het maken van kosten. Die kosten worden vanaf het einde van 2023 met een vervolg in de komende jaren wel gemaakt. De 14

beschikbare middelen in 2023 zijn daardoor niet volledig uitgeput en vallen deels terug naar de algemene middelen. Beleidsstukken Kernbeleid veiligheid 2023-2026 Jaaruitvoeringsplan (JUP) 2023-2024 Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) Handhavingsarrangement; Nieuwe categoriale aanwijzing; Horecabeleid Smallingerland 2023 Regionaal beleidsplan veiligheid 2023-2026 Convenant radicalisering Beleidsplan mensenhandel 2022

15

1.4

Gemeenteraad

Wat wilden we dit jaar bereiken en is dat gelukt? De gemeenteraad van Smallingerland heeft ook in 2023 verder gewerkt aan het versterken van de drie belangrijkste rollen van de gemeenteraad. Te weten de volksvertegenwoordigende rol, de kaderstellende rol en de controlerende rol. Wat wilden we daar dit jaar voor doen en is dat gelukt? Doorontwikkeling gemeenteraad Binnen de gemeenteraad is de Werkgroep 8 maart actief die door de gemeenteraad is ingesteld om de raad beter in positie te brengen. Dit zodat de raad goed gefaciliteerd wordt om zijn drie rollen vorm te kunnen geven. Op 4 april 2023 heeft de gemeenteraad het Jaarplan 2023-2024 van de Werkgroep 8 maart vastgesteld. De werkgroep heeft in dit jaarplan de volgende prioriteiten opgenomen: het verbeteren van het vergadermodel, het investeren in de kaderstellende rol van de gemeenteraad en kennisverbreding. In 2023 zijn er, op voorstel van de werkgroep, door de gemeenteraad wijzigingen aangebracht in het onderdeel de Ronde Tafel en het vragenuur. Er is door de werkgroep gewerkt aan voorstellen om het instrument informatiebijeenkomsten te verbeteren. Tevens is er onderzoek gedaan naar de huidige invulling van de kaderstellende rol door de gemeenteraad. In dit onderzoek zijn conclusies en aanbevelingen opgenomen waar de werkgroep verder mee aan de slag gaat.

Tevens hebben de werkgroepleden zich georiënteerd op de Wet versterking participatie op decentraal niveau, waarbij specifiek is gekeken naar de rol van de gemeenteraad. Daarbij wordt door de werkgroep opgetrokken met de ambtelijke projectgroep die werkt aan een visiedocument over (burger) participatie. Rekenkamercommissie Het doel van de rekenkamercommissie is het versterken van de controlerende en kaderstellende rol van de raad. Hiervoor voert de commissie onafhankelijke onderzoeken uit. Hierbij wordt gekeken naar effectiviteit en efficiency van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. Daarover brengt de rekenkamercommissie adviezen uit aan de raad. In 2023 heeft de rekenkamercommissie het rapport "Participatie en Omgevingswet" en het rapport "Dienstverlening in Smallingerland" aangeboden aan de gemeenteraad. Door de inwerkingtreding van de Wet versterking decentrale rekenkamers, is het niet langer meer mogelijk om te kiezen voor de rekenkamerfunctie, zoals de rekenkamercommissie Smallingerland. Iedere gemeente is verplicht een lokale rekenkamer in te stellen. Daardoor is het niet langer mogelijk dat raadsleden deel uit maken van de rekenkamer. Vanuit de gemeenteraad is er een tijdelijke werkgroep "Van Rekenkamercommissie naar Rekenkamer" actief geweest om met wijzigingsvoorstellen te komen.

De gemeenteraad heeft op 12 december 2023 de nieuwe verordening vastgesteld, de leden van de rekenkamer benoemd, een ambtelijk secretaris aangewezen en een klankbordgroep vanuit de gemeenteraad ingesteld. Griffieplan 2023-2026 De gemeenteraad is de werkgever van de griffie. Deze werkgeversrol wordt ingevuld door de werkgeverscommissie. Door de werkgeverscommissie en de griffier zijn afspraken gemaakt over de ondersteuning en advisering van de raad door de griffie. Deze worden vastgelegd in een griffieplan. Op 26 september 2023 is het "Griffieplan 2023-2026" gepresenteerd aan de gemeenteraad. Het plan kent zes speerpunten, te weten; (1) de basis op orde, (2) regionale samenwerking, (3) raadscommunicatie, (4) participatie, (5) ondersteunen commissies en werkgroepen en (6) de griffieorganisatie. In 2023 is uitvoering gegeven aan het griffieplan o.a. met het verbeteren van het raadsinformatiesysteem Notubiz, het beter positioneren van de gemeenteraad bij gemeenschappelijke regelingen en het mede organiseren van het project Tienskip om de afstand tussen jongeren en democratie te verkleinen. Door het vaststellen van een nieuwe verordening op de Auditcommissie, in de raadsvergadering van 17 oktober 2023, heeft de gemeenteraad de positie van de Auditcommissie versterkt.

Hierdoor kan de Auditcommissie meer vorm en inhoud geven aan de adviserende rol van de commissie richting de gemeenteraad.

16

Uitbreiding griffie De gemeenteraad heeft op 7 juni 2022 besloten om de griffie uit te breiden met 1 fte en de werkgeverscommissie te belasten met de verdere uitvoering van dit besluit. Vanuit de werkgeverscommissie is voorgesteld om de griffie uit te breiden met een raadsadviseur die als aandachtsgebied heeft communicatie en participatie. Op 20 maart 2023 is de functie van raadsadviseur communicatie en participatie ingevuld. De gemeenteraad heeft op 17 oktober 2023 het raadscommunicatieplan "Samen sterk – Bouwen aan een betrokken Smallingerland" vastgesteld. Hiermee heeft de gemeenteraad kaders meegeven voor de uitvoering van raadscommunicatie. Tijdens het waarderingsproces van de nieuwe functie op de griffie, bleek dat de functies op de griffie niet waren meegenomen in het functieboek van de gemeentelijke organisatie. De werkgeverscommissie heeft daarom besloten een eigen functieboek op te laten stellen voor de griffieorganisatie. In dit proces zijn alle functies op de griffie, opnieuw beschreven en (her)gewaardeerd. Met een eigen functieboek van de griffie, geeft de gemeenteraad inhoud aan goed werkgeverschap.

Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers Raadsleden en fractievertegenwoordigers hebben, op grond van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers, recht op een vergoeding of krijgen voor het bijwonen van een vergadering een presentievergoeding. Elk jaar vindt er een groei (accres) plaats van dit budget. Hiermee wordt voldaan aan de geldende wet- en regelgeving. Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? De gemeenteraad, de raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn goed toegerust om vorm te kunnen geven aan de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rollen. Door middel van het griffieplan geeft de gemeenteraad vorm aan goed werkgeverschap. Door te investeren in de griffie kan de gemeenteraad invulling geven aan eerdere raadsbesluiten over het verbeteren van de raadscommunicatie, de betrokkenheid van inwoners bij het besluitvormingsproces en ontstaat er meer ruimte op de griffie om de gemeenteraad beter (strategisch) te adviseren. Wat heeft het gekost? De uitvoering van de hiervoor genoemde plannen kunnen merendeels gedekt worden uit de bestaande budgetten. Voor de uitvoering van het raadscommunicatieplan heeft de gemeenteraad bij de behandeling van de begroting 2024 een structureel budget beschikbaar gesteld van € 16.500.

Voor de (her)waardering van de functies op de griffie is een structureel bedrag van € 29.000 opgenomen in de Bestuursrapportage 2023-II. Beleidsstukken - Jaarplan Werkgroep 8 maart; - Griffieplan 2023-2026; - Raadscommunicatieplan "Samen sterk – Bouwen aan een betrokken Smallingerland".

17

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners: Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners: Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Jongeren met een delict voor de rechter in %: Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Misdrijven - Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag) Per 1.000 inwoners: Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde. Verwijzingen Halt per 1.000 jongeren: Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie.

Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners: Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.

Verbonden partijen Naam Veiligheidsregio Fryslân Vereniging Nederlandse Gemeenten Vereniging Friese Gemeenten DataFryslân

Smallingerland 2020: 1,2 2021: 1,4 2022: 0,7 2023: 0,6 2020: 4,8 2021: 5,0 2022: 4,1 2023: 4,2

Nederland 2020: 1,8 2021: 1,3 2022: 1,4 2023: 1,3 2020: 4,5 2021: 4,3 2022: 4,5 2023: 4,3

Bron CBS Diefstallen

2020: 1 2022: 2

2020: 1 2022: 1

CBS Jeugd

2020: 7,7 2021: 7,0 2022: 5,9 2023: 6,3

2020: 6,2 2021: 6,1 2022: 6,0 2023: 5,8

CBS Criminaliteit

2020: 14 2021: 11 2022: 9

2020: 11 2021: 8 2022: 8

Stichting Halt

2020: 3,9 2021: 3,1 2022: 3,0 2023: 3,2

2020: 2,0 2021: 1,8 2022: 2,3 2023: 2,5

CBS Diefstallen

CBS Criminaliteit

Wat doet deze organisatie? Regionaal organiseren van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Belangenbehartiger van alle gemeenten en biedt een platform voor opinievorming en vernieuwing. Belangenbehartiger, advisering en platform voor Friese gemeenten. DataFryslân: coöperatie van publieke en private organisaties, platform voor stimuleren datagedreven beleid en daardoor effectieve dienstverlening voor inwoners van Friesland.

18

Overzicht baten en lasten 2023 Programma Dienstverlening

Financiën Bedragen x € 1.000 Baten Lasten Saldo voor mutaties reserves

Begroting 2023

Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

646 -11.217 -10.571

Begroting 2023 na wijziging 1.101 -11.681 -10.580

Realisatie 2023 1.512 -12.323 -10.811

(-=nadeel) Saldo 411 -642 -231

293

293

293

0

-10.278

-10.287

-10.518

-231

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Dagelijks bestuur (Wachtgeld) De voorziening wachtgeld wethouders kan gedeeltelijk vrijvallen doordat er minder wachtgeld is uitgekeerd. Dit betekent dat we minder geld voor het wachtgeld in de voorziening hoeven aan te houden. Leges Burgerzaken De extra opbrengsten inzake legesopbrengsten burgerzaken ten opzichte van de begroting 2023 worden met name gerealiseerd door de piek in de aantallen reisdocumenten. De stijging van 2023 is een voorbode van de verdere stijging in de komende jaren. De gemeente Smallingerland heeft voorbereidingen getroffen om deze aantallen te kunnen verwerken. Openbare orde en veiligheid (Crisisnoodopvang) Voor de crisisnoodopvang hebben we van het COA een vergoeding ontvangen voor de gemaakte kosten. De vergoeding is hoger uitgevallen dan begroot (zie lasten). Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Bestuur (Accountantskosten) Bij de controle door de accountant van de stukken voor de Jaarrekening 2022, zijn er een aantal knelpunten geconstateerd op het gebied van het sociaal domein, aanbestedingen Sociaal Domein Fryslân en de prestatielevering inkoop. Hierdoor moest de accountant aanvullende werkzaamheden verrichten. Er is voor gekozen deze extra werkzaamheden te laten uitvoeren om daarmee ook de termijn voor het indienen van de jaarrekening op 15 juli 2023 te kunnen halen.

Dit meerwerk door de accountant heeft extra kosten met zich meegebracht. De accountant en de organisatie hebben afspraken gemaakt om bij de controle 2023 eerder op de hiervoor genoemde onderwerpen te controleren Kosten huidige en vml wethouders (pensioen) Er zijn nog een aantal pensioenuitkeringen aan oud wethouders waarvoor geen voorziening is gevormd. Voor de uitbetaling van deze pensioenen hebben we nu een vast budget in de begroting. Vanuit de regelgeving zijn we echter verplicht deze pensioenen in de voorziening op te nemen. Er is daarom een dotatie in de voorziening gedaan van € 779.000. Dit kon deels uit bestaande budgetten betaald worden waarna nog een tekort resteert van € 654.000. Openbare orde en veiligheid (Integraal veiligheidsbeleid) Het kernbeleid veiligheid 2023-2026 is in het voorjaar van 2023 vastgesteld door de raad. Dat betrof de formele goedkeuring voor de uitvoering van het programma. Naar aanleiding daarvan is het uitvoeringsplan verder opgezet dat het college van B&W in het najaar van 2023 heeft vastgesteld. Pas na die vaststelling zijn de projecten opgestart en dat maakt dat er geld is overgebleven.

19

144

108

124

35 411

-120

-654

263

Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Crisisnoodopvang De kosten voor de crisisnoodopvang zijn circa € 124.000 hoger uitgevallen dan begroot. Dit komt door een correctie op de BTW en overige mutaties. De kosten zijn volledig vergoed door het COA (zie baten). Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten:

-124

Totaal saldo:

-231

Voorgestelde resultaatbestemming Onderwerp + toelichting Openbare orde en veiligheid (Integraal veiligheidsbeleid) Het kernbeleid veiligheid 2023-2026 is in het voorjaar van 2023 vastgesteld door de raad. Dat betrof de formele goedkeuring voor de uitvoering van het programma. Naar aanleiding daarvan is het uitvoeringsplan verder opgezet dat het college van B&W in het najaar van 2023 heeft vastgesteld. Pas na die vaststelling zijn de projecten opgestart en nog niet afgerond. Daarom wordt voorgesteld om een deel van de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2024. Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

20

-7 -642

Bedrag x € 1.000 75

75

2 Programma Sociaal Domein Algemene toelichting op het programma In juni 2021 heeft de gemeenteraad de visie op het Sociaal Domein 'De Kracht van Smallingerland – onze sociale Koers' vastgesteld. Een gezamenlijk gedragen visie op de toekomst, als paraplu voor de activiteiten en inspanningen die de benodigde transformatie met zich meebrengt. Met dit gezamenlijk toekomstperspectief verbinden we beleid en uitvoering binnen en buiten de organisatie. We waarborgen samenhang in beleid, we zorgen voor financiële grip en beheersbaarheid. Ook sturen we gerichter op effectiviteit en efficiëntie en behalen we synergie door activiteiten te stroomlijnen. We pakken gerichter de onderliggende oorzaken van de problematiek aan. Het helpt om prioritering en samenhang te brengen in de aanpak van de belangrijke maatschappelijke en wettelijke taken die we voor ons zien: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven gemakkelijker maken. In de visie komen deze terug in de vier ambities • • • •

Een zeker bestaan Ertoe doen Erbij horen Goed voelen

In oktober 2022 heeft de gemeenteraad het Koersplan vastgesteld. Dit is de concretisering van de ambities uit de visie naar maatschappelijke resultaten voor de komende vier jaar. Het Koersplan is in samenwerking met inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en de gemeente geschreven. Ook de taakvelden Cultuur, Sport en Onderwijs maken nu deel uit van de jaarrekening Sociaal Domein. De jaarrekening Sociaal Domein is opgesteld aan de hand van de vier ambities. Voor een aantal onderdelen geldt dat er een sterke samenhang is met andere programma's. Waar dat van toepassing is, noemen we dat hieronder.

21

2.1

Zeker bestaan

Onze ambitie: inwoners van Smallingerland maken zich geen zorgen over hun bestaan; ze hebben een dak boven hun hoofd, brood op de plank, ze voelen zich veilig en kunnen goed rondkomen. Wat wilden we bereiken? Deze ambitie vullen we in met twee beleidsthema's: Rondkomen In Smallingerland zijn we al enkele jaren bezig om de gevolgen van armoede zoveel mogelijk te beperken en zo veel mogelijk inwoners met schulden zo vroeg mogelijk te helpen. Deze lijn zetten we de komende jaren voort. Daarnaast zetten we nog meer in op preventie, met name door het vergroten van de financiële vaardigheden. De hoogte van het inkomen heeft direct invloed op het vermogen om rond te komen. Om deze reden zetten we in op het verhogen van het gemiddelde inkomensniveau van onze inwoners. Vanwege de huidige energiecrisis en de toegenomen lasten van levensonderhoud komt de draagkracht van inwoners verder onder druk te staan. Door een gezamenlijke aanpak met betrokken maatschappelijk partners zorgen we ervoor dat we klaar staan voor mensen die het zelf niet redden. Het opgroeien of voortdurend leven met een laag inkomen geeft namelijk veel stress. Omdat alle energie gericht is op 'overleven' staat dat een gezonde ontwikkeling en actieve deelname aan de maatschappij in de weg.

Actieve deelname aan de maatschappij door mensen met een laag inkomen heeft direct impact op hun welbevinden en op dat van hun kinderen. Met een goed signaleringssysteem zorgen we ervoor dat we financiële problemen in een vroeg stadium bespreken en oplossen. Wonen We zetten in op versnelde woningbouw om het aanbod aan woningen te verhogen. We stimuleren het toevoegen van levensloopgeschikte woningen en woonvormen ‘tussen thuis en tehuis’, bijvoorbeeld hofjes, patio’s en andere woonvormen met een mix van jong en oud. Ook staan we open voor nieuwe, flexibele woningen geschikt voor meerdere doelgroepen. In onze woonvisie (onderdeel van de omgevingsvisie) staat uitgewerkt hoe we dit gaan doen. In de omgevingsvisie is dit opgave 3 (Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen). Vanuit de Omgevingsvisie en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave. Daarnaast vinden we het belangrijk dat inwoners de mogelijkheid krijgen om hun eigen woning aan te passen aan hun woonbehoeften. We ondersteunen onze inwoners hierin en zoeken daarbij naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. We zetten in Smallingerland al langere tijd in op het voorkomen van dakloosheid. Het aantal dakloze jongeren willen we terugbrengen naar nul.

Wat hebben we daarvoor gedaan en wat heeft het opgeleverd - Conform de ambitie van het Collegeprogramma, is de subsidie voor het Sportfonds Smallingerland structureel geworden. De organisatie ervan blijft lokaal belegd. - Het onderzoek naar welke voorziening het meest effectief is om inwoners met een laag inkomen toegang te bieden tot goede en betaalbare zorg (onderzoek AV Frieso) is weer opgestart en loopt nog. - Wij hebben Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport en Cultuur (uitvoering via Sam& voor alle kinderen) een hogere subsidie toegekend. Dit wegens hogere kosten door inflatie en een mogelijke toename van aanvragen. Het is nog te vroeg om te concluderen dat een structurele verhoging van de subsidie noodzakelijk is. - Er zijn twee ervaringsdeskundigen armoede gestart die voor verschillende werkzaamheden inzetbaar zijn. Zij sluiten ook aan bij het Armoedepact. - In 2022 is er een preventieregisseur bij MOS aangesteld. Zij houdt zich bezig met de thema's opgroeien, opvoeden en armoede en heeft eind 2023 een adviesrapport opgeleverd. 22

-

-

-

-

-

Op dit moment hebben 11 mensen een Banenafspraakbaan (BAB) bij Caparis. Hiermee liggen we op koers voor de ambitie van 25 banen binnen deze coalitieperiode. Wij hebben de voorbereidingen voor het oprichten van het Armoedepact getroffen en een uitvoeringsplan opgesteld. Wij hebben compensatie voor hoge energiekosten geboden via de Energietoeslag 2023 en het lokale noodfonds Smallingerland. Op dit moment is er geen aanleiding om dit maatregelenpakket uit te breiden. Wij hebben het provinciale plan van aanpak 'Samen voor wonen en zorg' ondertekend. Wij hebben een aanpak geschreven voor de realisatie van onconventioneel wonen in onze gemeente. Er is nog geen locatie voor onconventioneel wonen. In het kader van de brede Aanpakdakloosheid is er een onderzoek gedaan naar dak- en thuisloosheid onder jongeren in Friesland. Het onderzoek bevestigt het beeld dat we op basis van signalen van hulpverlening al hadden. In 2022 waren er 41 (11% van Friesland) bankhoppers die zich bij de hulpverlening hebben gemeld vanuit Smallingerland. Deze jongeren zijn bekend bij VNN, RMC(ROC), Wender en Carins. Totaal in Friesland zijn er 358 zogenaamde bankhoppers in beeld. Het werkelijke aantal is hoger omdat niet alle jongeren in beeld zijn bij hulpverlening. De oorzaak van de thuisloosheid is vaak problemen in de thuissituatie. De meeste jongeren hebben geen contact meer met hun ouders.

We zijn gestart met het project thuisloze jongeren. Het project moet duidelijk maken hoeveel dak- en thuisloze jongeren er in onze gemeente zijn. Het grote knelpunt is het gebrek aan woningen. Daarom hebben wij dak- en thuisloze jongeren benoemd als prioritaire doelgroep bij de huisvestingsopgave. In de regio Friesland is het regioplan Beschermd Wonen geactualiseerd en aangeboden aan alle colleges en raden. De decentralisatie van beschermd wonen is in 2023 opnieuw uitgesteld. Dit moet nu 1 januari 2025 zijn beslag krijgen. Wij hebben de EPA pilot voorbereid die start in 2024. Het team bestaat uit medewerkers van de GGZ en medewerkers van Carins. De EPA aanpak staat voor een geïntegreerde aanpak voor mensen met een Ernstige Psychiatrische Aandoening.

Wat is nog niet gelukt - Het onderzoek naar het verkleinen van de effecten van generatiearmoede is in 2023 niet gelukt wegens andere prioriteiten. - We hebben nog geen kaders gesteld voor een maatwerkbudget sociaal domein omdat we dit aan de 'doorbraakmethode' willen koppelen. - Het is niet gelukt om een gezamenlijke visie op wonen, welzijn en zorg in 2023 vast te stellen. Er is meer tijd nodig om met verschillende partijen een eenduidig beeld te krijgen van de knelpunten en opgaven die er liggen.

23

2.2

Ertoe doen

Onze ambitie: inwoners leveren allemaal een unieke bijdrage. Ze hebben een doel in hun leven of leveren een bijdrage aan iets dat belangrijk voor hen is. Ze ontwikkelen talenten en benutten die. Dit doen ze op verschillende manieren: door werk, vrijwilligerswerk, ouderschap of de zorg voor een naaste. Datgene wat inwoners doen maakt een verschil en is van waarde voor henzelf en/of voor de mensen om hen heen. Wat wilden we bereiken? Ontwikkelen en opgroeien Onze jeugd is onze toekomst. We vinden het belangrijk dat alle kinderen zich kunnen ontwikkelen tot evenwichtige volwassenen. Daarom blijven we ons inzetten om kinderen op te laten groeien in een veilige omgeving en ze gelijke kansen te bieden. We zetten nog meer in op normaliseren, het vroegtijdig signaleren van kind- c.q. gezinsproblematiek en het bieden van tijdige ondersteuning en extra hulp. We vinden het belangrijk dat extra ondersteuning en hulp aansluit op het systeem rondom het kind en in een zo normaal mogelijke setting plaatsvindt. Hiermee willen we voorkomen dat individuele zorg ingezet wordt wanneer de benodigde ondersteuning ook in groepsverband en/of vanuit het eigen netwerk kan worden geboden Werk en maatschappelijke participatie We vinden het belangrijk dat alle inwoners het gevoel hebben dat ze een bijdrage aan onze samenleving leveren, juist ook als werk (nog) niet tot de mogelijkheden behoort.

We willen dat iedereen die kan werken ook gaat werken en hierbij ondersteuning op maat krijgt. We zetten in op een nog betere samenwerking tussen gemeente, onderwijs en lokale arbeidsmarkt. Ook werken we aan een betere aansluiting tussen enerzijds de opleiding en vaardigheden van onze inwoners en anderzijds de werkgelegenheid in Smallingerland. Daarmee streven we ernaar om het gemiddelde inkomen van onze inwoners te laten stijgen. Vanuit de Economische agenda en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave.