Document · PDF

Bijlage 1a - Bp Oudega - Waterfront - Bijlagen bij de toelichting

Het Debat 6 juli 2021, gemeente SmallingerlandBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan Oudega-Waterfront27.970 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Oudega - Waterfront

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de toelichting

Bijlage 1

Gebiedsvisie 2012

Bijlage 2

Schets masterplan

Bijlage 3

Masterplan Waterfront Oudega

Bijlage 4

Beeldkwaliteitsplan

Bijlage 5

Woningbouwnotitie Oudega

Bijlage 6

Uitgebreide natuurtoets

Bijlage 7

Archeologisch vooronderzoek

109

Bijlage 8

Archeologisch vooronderzoek: totale plangebied

138

Bijlage 9

Archeologisch vervolgonderzoek

181

Bijlage 10

Stikstofberekening

212

Bijlage 11

Vormvrije m.e.r.-beoordeling

237

Bijlage 12

Overlegreactie Provincie Fryslân

249

Bijlage 13

Overlegreactie Brandweer Fryslân

252

NL.IMRO.0090.BP2020DPN013-0401

Oudega - Waterfront

Bijlagen bij de toelichting

NL.IMRO.0090.BP2020DPN013-0401

Oudega - Waterfront

Bijlage 1 Gebiedsvisie 2012

NL.IMRO.0090.BP2020DPN013-0401

OUDEGA A A N

H E T

W A T E R

GEBIEDSVISIE: ONDERDEEL VAN DRACHTEN | SMALLINGERLAND OOSTELIJKE POORT NAAR DE FRIESE MEREN

APRIL 2012

1.0

VOORWOORD AANLEIDING

Oudega is met ongeveer 1700 inwoners één van de grotere kernen in Smallingerland. Het is een dorp met een levendig en actief karakter waarbij de mensen die er wonen én werken nauw zijn betrokken. Toch

2.0

wordt het steeds lastiger het niveau aan voorzieningen op peil te

VISIE OP HOOFDLIJNEN

houden. Oudega en zelfs heel Smallingerland ontleent haar betekenis vanuit het verleden vooral aan de ligging aan het open en bevaarbare water. In de loop van de tijd zijn Oudega en Drachten

3.0

steeds verder van dit water komen te liggen en veranderden

ONTWIKKELINGSVISIE

de waterzijdes in achterkanten. Gemeente en provincie willen Smallingerland weer dichter bij de Friese Meren brengen. De kansen op versterking van de omgeving van Oudega zijn te vinden in het gebied zelf. Oudega ligt op een uniek kruispunt van

4.0

landschappen: De Alde Feanen, De Friese Meren en De Noardlike

INRICHTINGSSCHETS

OUDEGA

Fryske Wâlden. Hierin liggen mogelijkheden die verder gaan dan alleen het vergroten van het wateroppervlak. Het gaat dan in eerste instantie om het onderkennen van die potentiële kwaliteit, het creëren van kansen en het benutten hiervan wanneer deze zich voordoen.

5.0

VAN STRATEGIE NAAR

REALISATIE

ondernemers en bewoners. Dit is dus geen kant-en-klaar plan,

Europese project Interreg IVC – Sigma for Water

maar een palet waarmee een omgeving letterlijk ingekleurd kan

Sigma for Water is een Interreg IVC project voor kennisuitwisseling

worden. Veel hangt af van concrete initiatieven, die soms al op

over wateropgaven. De provincie Fryslân is leadpartner van

korte termijn gerealiseerd kunnen worden. Op deze wijze kan stap

dit project. Vanuit Europa is geld beschikbaar gesteld voor

voor stap en met de juiste partijen worden toegewerkt naar een

internationale samenwerking om zo met de uitwisseling van

Gemeente en provincie hebben daarom samen voor deze omgeving een gebiedsvisie geschreven. De visie is bedoeld als inspiratiebron voor realisatie door overheden, instanties,

situatie, waarbij Oudega weer wordt ervaren als een dorp aan het

deskundigen een kwaliteitsslag te maken. Met als resultaat duurzame meren en moerasgebieden waarbij een integrale

water met een rijk cultuurhistorisch verleden.

afweging heeft plaatsgevonden betreffende de waterkwaliteit, vergroten van het wateroppervlakte, de natuurelementen en toeristische voorzieningen. Samen met regionale partners uit

College van Gedeputeerde Staten, Fryslân

Duitsland, Groot Brittannië, Polen, Italië, Griekenland, Hongarije

College van burgemeester en wethouders, Smallingerland

en Roemenië worden hiervoor integrale gebiedsplannen gemaakt.

O u d e g a

aan

het

wate r

1. 0 A A N L E I D I N In 2008 zijn de provincie Fryslân en de gemeente Smallingerland gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden voor een

Historie

nieuw meer bij Oudega. Vanuit het Europees programma Interreg

Vanaf de 8ste eeuw is sprake van bewoning bij Oudega. Eerst

4C – Sigma for Water is hiervoor subsidie beschikbaar gesteld. In

nog aan de randen van het veengebied.Vanuit de Oer-Ee (nu

eerste instantie was de achterliggende vraag naar zand voor de

Smalle Ee en Wijde Ee) is het landschap ontgonnen in lange

aanleg van De Centrale As een ontwikkeling die de kansen voor

evenwijdige stroken in de noord-zuid richting. In de loop van

realisatie zou vergroten en de koers van het onderzoek bepaalde.

de tijd zijn de stroken in kleinere stukken verdeeld. De boeren

Deze vraag is niet meer urgent. De visie is daarom breder

kregen door de ontwatering van het veengebied te maken met

opgesteld en uitgebreid naar een visie voor het gebied tussen

inklinking van de grond. Uiteindelijk konden zij daar niet meer blijven wonen en trokken meer “het binnenland” in naar de hoger gelegen streken. Vanaf de 11de/12de eeuw vormt zich de kern Oudega (met Romaanse kerk). In de daaropvolgende

Drachten en Earnewâld. Er zijn verschillende redenen om een visie voor dit gebied te ontwikkelen.

periode is Oudega de belangrijkste kern van de Grietenij Smallingerland. In die tijd wordt ook recht gesproken, door de

1. Niets doen leidt tot achteruitgang

Grietman, in het voormalige Rechthuis dat nog aan de Buorren

Oudega is een relatief klein dorp, geïsoleerd door de ligging

staat.

tussen wegen en water. Het heeft een sterke sociale cohesie en een groot aantal voorzieningen en bedrijven. In de afgelopen

De Oudegaasterdijk vormde lange tijd de enige verbinding over

jaren is het gebied rondom de dorpskern met haven in

land. In de herfst en winter was Oudega vaak omgeven met

kwaliteit afgenomen. De zuivelfabriek wacht al lange tijd op

water. Het was ook een periode dat de omgeving beduidend

een herbestemming en het gebied bij de haven wekt een

minder boomrijk was dan tegenwoordig. Het transport ging destijds vooral over het water. Oudega had al vanaf 1712 een veerschipperscontract. De omliggende plaatsen waren verplicht via Oudega hun producten te verhandelen. Uiteindelijk waren er in de 20ste eeuw nog twee beurtschippers in Oudega.

LEEUWARDEN

Na vertrek van de grietman verkommerde het dorp. De economie werd gestimuleerd door de oprichting van de coöperatieve zuivelfabriek en inpoldering van onder andere de Jan Durkspolder en de Oudegaaster Zanding voor de landbouw.

EARNEWÂLD OUDEGA

DE VEENHOOP

Oudega en omgeving

NG verlaten indruk. De leefbaarheid van Oudega is sterk afhankelijk van de uitstraling van de haven en de ruimte daar omheen. Een nulscenario (niet ingrijpen) leidt tot stilstand en verdere achteruitgang.

2. Nieuwe bedrijvigheid leidt tot werkgelegenheid en vitaliteit Toerisme en recreatie zijn één van de meer kansrijke economische

Ve r b i n d i n g z o e k e n m e t De Alde Feanen

sectoren in Friesland. Dat geldt volgens het gemeentebestuur zeker ook voor Smallingerland en de omgeving van Oudega. De sector zorgt voor werkgelegenheid en vitaliteit op het platteland. Dit gegeven vraagt om uitwerking.

3. Benutten natuurlijke kansen De omgeving van Oudega vormt een uniek gebied met bijzondere kansen voor het ontwikkelen van nieuwe natuur ter versterking van het De Alde Feanen en de Noardlike Fryske Wâlden. Spreiding van het recreatief gebruik over een groter gebied levert een minder grote druk op voor het Nationaal Park De Alde Feanen.

4. Naar een duurzaam watersysteem Het watersysteem heeft een impuls nodig. Kades zijn toe aan onderhoud

Ve r b i n d i n g z o e k e n m e t De Fryske Wâlden

en bij westenwind is er sprake van een hinderlijke opstuwing in de Monnike Ee. op lange termijn niet aan de wensen

Doel van deze gebiedsvisie

van duurzaam waterbeheer. Ook

Met deze gebiedsvisie willen provincie en gemeente voor

zitten in de betrekkelijk smalle Nieuwe

de omgeving van Oudega een flexibel en duurzaam

Monnikegreppel de beroeps- en

toekomstperspectief bieden, dat mede door haalbare lokale

pleziervaart letterlijk in elkaars vaarwater.

ontwikkelingen en initiatieven kan worden uitgevoerd.

Bovendien voldoet het watersysteem

In de visie zijn de kansen op het gebied van recreatie, natuur en water in beeld gebracht. Vanuit een visie voor het gebied tussen Leeuwarden en Drachten wordt ingezoomd op een waterfront bij Oudega. Het is een visie waaraan door de markt en de overheid de komende 50 jaar stapsgewijs invulling kan worden gegeven.

SMALLE EE DRACHTEN

Met het leggen van kleine en grote puzzelstukjes (kleinschalige en meer grootschalige maatregelen) wordt over een lange periode het toekomstbeeld ingevuld. Een vervolgstap is om voor deze gebiedsvisie de (integrale) projecten en initiatieven voor de korte termijn concreet in beeld te brengen.

2 . 0 V I S I E O P De visie op hoofdlijnen geeft de kansen aan voor het gebied tussen Drachten en Leeuwarden, bereikbaar vanaf de Wâldwei aan de noordzijde en vanaf het water aan de zuidzijde. Deze kansen richten zich op het versterken en benutten van unieke recreatieve en natuurlijke kwaliteiten en het herkenbaar maken van het landschap. De visie op hoofdlijnen is uitgewerkt in een ontwikkelingsvisie (3.0) voor het gebied tussen Drachten en

Landschap en cultuurhistorie als inspiratie Het landschap rondom Oudega heeft een landschappelijk interessante ligging en is van (historisch) belang voor het dorp als hoofdplaats van de grietenij Smallingerland. De natuurlijke gradiënt van hoog en laag (de ‘nullijn’/0.00 NAP) is uniek

Earnewâld en een inrichtingsschets (4.0) voor Oudega.

Aansluiting op de Friese meren Recreatie en toerisme is een belangrijke groeisector, waarbij de watersport één van de belangrijkste subsectoren is. De provincie wil daarom met het Friese Merenproject het Friese merengebied en de omringende dorpen en steden versterken. De kracht in het gebied rondom Oudega ligt in de relatie tussen

voor Nederland. De overgang van zand naar veengronden is

land en water. Drachten en Oudega maken deel uit van dit

minstens zo bijzonder en kan, door de juiste ingrepen nu, op

Friese merengebied en vormen de oostelijke entree. Het is van

lange termijn zelfs leiden tot de ontwikkeling van (hoog)veen.

belang Drachten en Oudega beter te laten aansluiten op het

Het water dat in het verleden deel uitmaakte van de omgeving

Friese merengebied. De plaatsen hebben een impuls nodig om

van Oudega is grotendeels verdwenen. Petgaten zijn

aantrekkelijker en beter toegankelijk voor waterrecreanten te zijn.

ingepolderd en het contact met het (grote) water is grotendeels verloren gegaan. In het netwerk van de Friese meren is Oudega slechts door middel van één watergang verbonden met Smalle Eesterzanding. De haven en vaart zijn de enige binding met het waterrijke verleden.

De landschappelijke gradiënt, de ontwikkeling van de dorpen en het verdwenen water bieden kansen voor regionale en lokale toeristische en recreatieve ontwikkelingen; zo kunnen op basis van deze kwaliteiten in de oostwestelijke richting de verbindingen tussen Drachten en Earnewâld versterkt worden en in noordzuidelijke richting aan Oudega een nieuw ‘gezicht’ aan het water gegeven worden.

stad of dorp

a adionaa of d pand chap h p

Nationaal landschap ‘Noardlike Fryske Wâlden’ e Wouden”

ationaal Park De AldNoor Feane in”e Fri a ionaal P a kdsD hap h l F FF

Nationaal Park ‘De Alde Feanen’

ate a ionaa Park De Alde Fe nen” lP k D F

Entrees vanaf weg en water Goede voorzieningen en herkenbare entrees van De Alde Feanen en de Noardlike Fryske Wâlden dragen bij aan de leefbaarheid in de dorpskernen. Het verbeteren van de ‘groene’, ‘rode’ en ‘blauwe’ entrees maakt het gebied beter bereikbaar en toegankelijk.

water

utosnelwe u te osnel

autosnelweg/rijksweg

e osne Cent ale As ksweg et Cs nt lweg/ri aleg/s k eg

De Cen rale As

ndel rout s C kt a groene A endel kea groene route

ndeli ke groene ou e landelijke groene routes nd i ke g o oe e ou ou s

rode entrees (Leewarden en Drachten)

de entr e (Leeuward n, Drachten) ode entr e (Le uward n Drachten)

groene en ees ( at onaal Park en

o ne tree rk Nationaal Landscha ) de ene ree L Nationaal u ad P a en roene en enen Nationaal Landschap) d a de ntre t e ree L Na u ionaal a d n PD D rk a h ntreee (Na Gr u rauw ene ent o Earnewâld aalnewâld r e Dra Nat h Ea rauwe e e eent ona P k en n Drach Nat nt eee (N ((Gra u na a

N tionaal La ds hap

auwe e tree Grou, Earne âld D ac en) blauwe (Grou auwe ent e entrees Gr u u Ea a ne ne â d D Drac eEarnewâld en Drachten) au n ee ld a h en) e t k r creati r c en n d rp n ( n inte ief xten ef rsterken recrea e Drachten en d rpen (z ne int sie xtens ef

versterken ecreatie Drachten en dorpen

e er nding en r aorzi dega Ea ne i eningen Dnin etenOudega r -en o e ng e n voa rz Ea(zo s e ken D ersbind ecr atie D achtt n n en d do p pen ( ne o

e nt n e exte s ef

verbinden voorzieningen O dega - Earnewâld

erbindingen voor eningen Oudega - Earn w d r ind ngen voor voor e eningen ngen Oudega Ea n n wâld wâld rbindingen Oudega - Ea

(intensivering)

HOOFDLIJNEN Het landschap als voortuin van Drachten Oudega grenst aan een prachtig en waardevol (nationaal) landschap: De Alde Feanen en Noardlike Fryske Wâlden. Dit landschap vormt de ‘voortuin’ van Drachten, waarbij de westelijke stadsrand nadrukkelijk ruimtelijke en functionele verbeteringen nodig heeft om aan te kunnen sluiten bij deze bijzondere kwaliteiten. Een betere aansluiting vanuit Drachten op het landschap biedt mogelijkheden voor het maken van kleinere en grotere ommetjes, op de fiets of wandelend, langs aantrekkelijke gebieden en voorzieningen. Het landschap wordt daardoor beter toegankelijk en beleefbaar.

Spreiding recreatie en natuur bij het Nationaal Park Nationaal Park De Alde Feanen is een populaire bestemming. Zonering en spreiding van het recreatief gebruik blijven voortdurend een aandachtspunt voor een goed evenwicht tussen recreatie en natuur. Intensivering van recreatie aan de oostzijde van Nationaal Park De Alde Feanen, tussen Earnewâld

Spreiden recreatiedruk in De Alde Feanen

en Oudega vergroot het recreatief areaal en vermindert de druk op de westzijde van De Alde Feanen. Spreiding van de (water) recreatie zal de recreatie(druk) in De Alde Feanen, met name in het voor- en naseizoen verminderen waardoor er meer rust en ruimte is voor de natuur.

visie op hoofdlijnen

Oudega en Drachten als entree van de Friese meren

Benutten natuurlijke kwaliteiten De overgang (gradiëntzone) tussen de hoge zandgronden (Nationaal Landschap Noardlike Fryske Wâlden) en de natte

Onderzoek naar opwaardering beroepsvaarweg naar Drachten Door

Alde

Feanen

langs

Oudega

veengronden (Nationaal Park De Alde Feanen) is ecologisch bijzonder waardevol. Aanleg van nieuwe natuur en water op deze gradiëntzone verbindt de beide landschappen, versterkt de ecologische verbindingen en benut de natuurlijke kwaliteiten. Het gebied heeft de potentie om onder de juiste voorwaarden loopt

beroepsvaarweg naar de grootste binnenhaven van Fryslân,

en condities uiteindelijk op zeer lange termijn (hoog)veen tot ontwikkeling te laten komen.

Drachten. Deze haven is een economische factor en van belang voor de concurrentiepositie van watergebonden bedrijven. De bereikbaarheid voor grotere schepen is essentieel. Met een relatief beperkte investering is opwaardering van de vaarweg mogelijk waarmee ook deze duurzame vorm van transport wordt gestimuleerd. Natuur- en recreatiebelangen vragen om een alternatieve vaarroute met veel hogere investeringen. Provincie

Van De Alde Feanen naar de Noardlike Fryske Wâlden De dorpen Oudega en Earnewâld liggen op de overgang van de lage waterrijke gebieden van Midden Friesland naar de hogere en besloten landschappen van de Noardlike Fryske Wâlden. Uniek is de overgang van water naar wouden aan de oostelijke rand van

Fryslân en de gemeente Smallingerland zullen gezamenlijk

De Alde Feanen. Deze kwaliteit moet worden uitgebuit, waarbij

een onderzoek doen naar de mogelijke haalbaarheid van

Oudega en Earnewâld functioneren als verbindende ‘schakels’

deze, zeker in economisch opzicht, noodzakelijke verbetering

tussen water en land. Herkenbare en aantrekkelijke entrees vanaf

van de beroepsvaarweg naar Drachten.

de weg (de Wâldwei, toekomstige Centrale As en Rijksweg A7) en het water (bij Grou en Drachten) zijn belangrijke randvoorwaarden bij verdere ontwikkeling.

Duurzaam watersysteem Nieuwe vormen van waterbeheer bieden kansen die bijdragen aan een meer duurzaam watersysteem. De verschillende wensen en knelpunten in dit gebied bieden voldoende aanknopingspunten om in samenhang een duurzame oplossing te bedenken: -

scheiden van beroeps- en pleziervaart

onderhoud aan kades koppelen met natuurvriendelijke oevers

reguleren van bij westenwind hinderlijke opstuwing van water in de Monnike Ee

realiseren van extra wateroppervlak als uitbreiding van de boezem (lange termijn wens) en ‘recreatief’ water (korte termijn)

realiseren van boezemlanden (goede paaigrond, goed voor weidevogelbeheer, zorgt voor variatie in vegetatie, meer flora en fauna)

realiseren van natuurvriendelijk oevers (positief voor flora en fauna, flauwe rietachtige oevers werken zuiverend voor afstromend landbouwwater)

tegengaan van verdroging De Alde Feanen

op termijn vernieuwen van gemaal Oosterzanding dat nu nog functioneert

Samen sterk Onderlinge samenwerking tussen de dorpen Oudega en Earnewâld geeft een complementair aanbod van voorzieningen en kan het Nationaal Park als toeristische bestemming versterken. De omringende dorpen (Grou, Warten, Nijega, Opeinde, De

Ve r b i n d i n g m e t bezoekerscentrum Earnewâld

Veenhoop, Smalle Ee) zijn onderdeel van aantrekkelijke recreatieve routes en verrassende arrangementen. Het inzichtelijk maken van de geschiedenis van deze omgeving trekt toerisme en verbetert de positie van dit gebied. Samenwerking in promotie op het gebied van cultuur, recreatie en toerisme leidt tot versterking van het recreatief product in deze regio.

Va n w o u d e n . . .

...naar water

3.0 1S w a r t e w e i

ONTWIKKE

In de ontwikkelingsvisie zijn de kansen vertaald naar de gewenste ruimtelijke ontwikkeling voor het gebied tussen Drachten en Earnewâld. De visie richt zich op twee thema’s: recreatie en landschap en natuur en verdwenen water. Het landschap en de historie worden beleefbaar via aantrekkelijke recreatieve knooppunten die met een netwerk van wandel- en fietspaden en vaarwegen als een parelsnoer aan elkaar zijn gekoppeld. Voor natuur en verdwenen water zijn de spreiding van het recreatief

2A l d e g e a s t e r d y k

gebruik, een meer duurzaam watersysteem en het benutten van de natuurlijke gradiënt (zand-veen, hoog-laag, droog-nat) ruimtelijk uitgewerkt.

RECREATIE EN LANDSCHAP Aantrekkelijke entrees Aantrekkelijke entrees vanaf land (de Wâldwei en de Rijksweg A7) en vanaf water (Drachten, Grou en Earnewâld) zijn essentieel voor

3G o u d t s j e p o e l / F i n n e n

de uitstraling en het imago van het gebied. Het gaat zowel om de ontsluiting van het Nationaal Park als van de Noardlike Fryske Wâlden. Bij de afslag vanaf de Wâldwei naar Oudega kan Nijega al een gastheerschap vervullen door informatie te bieden over het gebied. De zandwinlocatie bij Earnewâld vraagt op korte termijn om een aantrekkelijke inrichting en gebruik. Ook de vormgeving en invulling van het waterfront bij Drachten als oostelijke entree naar het Friese merengebied verdient aandacht.

4S k i e p e k a m p e n

Eenmaal in het gebied vormen Oudega en Earnewâld de entrees naar het Nationaal Park De Alde Feanen en de Friese meren. Het waterfront van Oudega moet daarvoor worden opgeknapt.

Routes als parelsnoer De routes door het gebied zijn de belevingsaders van het landschap en liggen als een parelsnoer door het landschap. Bestaande routes liggen op de oude ontginningsassen die voornamelijk in oost west richting lopen en hebben ieder

5P a d l a n g s w a t e r

een eigen karakter en gebruik. Oude paden kunnen worden hersteld en nieuw leven worden ingeblazen. Nieuwe fietsen wandelroutes worden vooral langs het water (noordzijde van de Smalle Eesterzanding) en in aansluiting op Drachten aangelegd. Daardoor wordt de beleving van het landschap vergroot; het water, de dijken, de polders, de houtsingels en de natuurgebieden. Vanuit Nijega wordt de bestaande route in westelijke richting verbonden met het Nationaal Park. Alle routes

6B û t e n d y k e n

sluiten aan op een groter recreatief netwerk vanuit Drachten en Earnewâld, waardoor kleinere en grotere ommetjes tussen Drachten, Oudega en Earnewâld mogelijk zijn.

ELINGSVISIE of

ellan

andg

routes als parelsnoer

5 6 andschap landschap

water estaand bestaand

andbouw bestaand fiets oute o

fiets outb vaa ve meer nieuw

stad dorp stado of dorp

dijk wa er water

4 5

f etsroute ets ou e fwandelrout

f ets u eou kan en vaarverbind ngf uist vaa eebinding

singellandschap (zandgrond singellandschap (zandgrond)

vaa dijk dijk

5o 6

andelroute wandelroute fiets oute

wandel oute e s ou denpenr te route kano flurpenroute sterboot fietsroute/d

eenweidelandschap veenwe delandschap

riv ksweg wate(Wâldwei) ichting ud fietsro rijksweg Wâldwei

f etsroute ets oute nd fpontverb

3 1

n fpontverb etsroute/d fie sroute

erdwenen water verdwenen water

overige /fietsroute paden r kswegwegen â we ) overige wegen/paden

pon verb nding bezoekerscentrum Earnewâld bezoekerscentrum Earnewâ d

nat natuur a ede route verbinding (zoekgebied) fiets oute wandelroute/wandelroute op dijk

fove etsrou ge e/d eg rpenroute n /wandelroute pad route n fietsroute/dorpe

bezoeke scen rum E rnew d natuurpark/natuu lijk bos natuurpark / na uurlijk parkbos

voorz zu velfabr ek on eening b nd (voormalige ng (voormalige wandelroute voorziening zuivelfabriek)

f etsrou e/d rpenroute pontverbindin fietsroute/dorpenroute

natuurpark vonavoorziening uurl ng jk pa kbos(singelstrandje) recreatieve recreatieve rzien (singels randje)

eatieve (singel trandje) nec te natuu v voo r inding (zoekgebi d pon verb nd noorziening rec ea ieve ziening (singelstrandje)

landbouwroute/ iet i s o te dorpennatte o route t natu r verb landbouwroute/fie sroute

rec voorziening (singels randje) bied) ec eatieve ziening (Ie Sicht)e e eatieve eatieve vo voo rzien ng (ho el- estauran

ec eatieve l es vo zien gvoorzi (vv voo mn ng e(hot vel a(hotel-restaurant) rau ek)ant) natte natuur rbinding (zoekgeb ed) rec ea ieve ziening

nulli n nullijn

Palet aan voorzieningen me Een aantrekkelijk routenetwerk met een palet aan (recreatieve) vaa v ar en erbi voorzieningen is een voorwaarde voor toeristische ontwikkeling route kan ousehet kan de daaraan verbonden werkgelegenheid en leefbaarheid. Om 1 fie oute f e srou sop ou niveau van de voorzieningen op peil te houden wordt 3ingezet fie fiets o het verbeteren van de huidige voorzieningen in combinatie met 53 wand

5 wande enkele aanvullingen die inspelen op de kansrijke ontwikkelingen pontver nieuwFeanen in Earnewâld functioneert pontver Het bezoekerscentrum De Alde natte n meer nieuw en als startplaats voor fiets-, als spil in het toeristisch netwerk

wandel en vaartochten. route engkorte fluis erboot ecreati vaarve ano bind Door voorzieningen te koppelen aan wandel- en fietsroutes recreati

1 fietsroute/dorp n o erboot te ro te kan op en strategische uis ontstaan recreatieve knooppunten plekken. fietsroute e s ou e/ zijn orpe zeldzaam. route Plekken met natuurlijk zwemwater Juist de fi zandige tsrou route e zonnige zuidwestkant5en dewande noordoever van de Smalle

Aantrekkelijke entrees

Easterzanding zijn geschikt voor de aanleg van zogenaamde singelstrandjes op fietsafstand van Drachten en Oudega en dus aantrekkelijk voor toeristen én ondernemers. Een nieuw pontje

Ve r b i n d e n v a n vaarroutes

vanaf woonwijk De Sanding (Gaastereiland) bij Smalle Ee maakt de oversteek richting Oudega mogelijk. Vanuit Drachten ontstaat zo de mogelijkheid voor een korte en langere fietstocht via de

Het realiseren van een nieuwe waterverbinding vanuit de

bestaande pontverbinding bij De Veenhoop (Ie Sicht). De populaire

Wijde Ee via Oudega richting de Smalle Eesterzanding scheidt

pontjesroute wordt daarmee uitgebreid.

de beroeps- en pleziervaart. De doorgaande waterverbinding

Onderlinge relatie tussen de (horeca)voorzieningen en

voor de pleziervaart van Earnewâld via Oudega naar

cultuurhistorische waardevolle plekken langs deze routes en

Drachten sluit beter aan op het Friese merengebied. De

knooppunten versterkt de leefbaarheid, vitaliteit en duurzaamheid

nieuwe waterverbinding ligt op de grens van zand en veen

in het gebied. Er ontstaat een palet aan voorzieningen, zowel aan

en is voor de recreant een aantrekkelijke route met voldoende

het water als in de dorpen.

landschappelijke variatie. Vanaf de Wijde Ee en de Smalle Eesterzanding zijn kanoroutes door het gebied, richting Nijega en Earnewâld. Deze routes sluiten aan op bestaande kanoroutes, waar het landschap en de natuur een prachtig decor vormen voor de kanoërs.

Landschappelijke kwaliteiten Het contrast tussen het besloten singellandschap en het open veenweidegebied wordt op enkele plaatsen versterkt. De singelstructuur is beeldbepalend en zorgt voor de ‘smûke’ plekken. In het veenweidegebied wordt juist de openheid bewaakt. Nieuw water in combinatie met natuurlijke oevers maken de landschappelijke overgang van zand naar veen een aantrekkelijk gebied voor mens en dier.

NATUUR EN (VERDWENEN) WATER Zonering van functies Een goede zonering draagt bij aan het functioneren van de landbouw en recreatie, met voldoende ontwikkelingsmogelijkheden voor de natuur.

Ve r b i n d e n natuurlijke kwaliteiten

Met een nieuwe waterverbinding bij Oudega worden de mogelijkheden voor (watersport)toerisme vergroot. Via transferia kan de watersporter op de fiets of te voet verder. Het netwerk van fiets- en wandelpaden moet daarvoor worden uitgebreid. Dit

Tussen de Wijde Ee en de Polder de Westersanning is sprake

leidt tot spreiding van recreanten, concentratie van recreatie bij

van een natuurlijke laagte in het landschap. Deze slenk

de dorpen en verlichting van de recreatieve druk op het park. De

ligt langs de rand van de hogere zandgronden en biedt potentie voor ontwikkeling van een deels natte zone van de Wijde Ee naar het Nationaal Park De Alde Feanen. De zone

landbouw behoudt en versterkt het areaal en is de beheerder van het landschap.

wordt gecombineerd met de aanleg van een kanoroute en wandelpaden, waardoor het routenetwerk tussen Oudega en

Duurzaam watersysteem

Earnewâld wordt verdicht. De Polder de Gealanden kan voor

Een nieuwe vaarroute biedt kansen voor een meer duurzaam

meerdere doeleinden worden gebruikt. Een mogelijkheid is om

waterbeheer en scheiding van beroeps- en pleziervaart. Het

de natuurlijke kwaliteiten verder te ontwikkelen ter versterking

nieuwe water draagt bij aan uitbreiding van de boezem; bij

van de ecologische hoofdstructuur en het Nationaal Park, dat

westenwind wordt het opstuwend water opgevangen in de

hier naadloos op aansluit.

laaggelegen (grotendeels onbedijkte) Polder de Gealanden.

natuur en (verdwenen) water

andschap landschap

water s aand andbouwrou bestaand

ee out fiets nieuw

stad dorp stado of dorp

dijk ter fw srou water

e nding f aar etsroute vaarverbinding

singe landschap (zandgrond) singellandschap (zandgrond)

vaarwater Oude a dij wande rour echting vaarweg richting Oudega

rou e lroute o n flu s erboot wand route kano/fluisterboot

eenweide andschap veenweidelandschap

rfv ets jk rweg h ing ud ou e(Wâldwei) rijksweg Wâldwei

i ts o te/d pen o pontverbinding pontverbinding

erdwenen wa er verdwenen water

overige ij swverb gwegen (W po ndi dwei g / pa pon verbinding

i t ro atuur te natte verbinding (zoekgebied) natte natuur verbinding (zoekgebied)

null jn nullijn

Het te bemalen oppervlak neemt af en ontlast het gemaal 6 5 Oosterzanding. Met de ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers

op de overgang naar de zandgronden wordt de natuurlijke gradiënt benut en hoeven minder (hoge) kades te worden aangelegd. Het nieuwe water kan bijdragen aan het tegengaan 1

van verdroging van De Alde Feanen en leidt tot een verminderde wegzijging en een toename van waardevol kwelwater vanuit

Aantrekkelijk recreatiegebied e n (si en ng

es a d

ote re aur nt I Si h

de Noardlike Fryske Wâlden. Nader onderzoek maakt de kansen inzichtelijk. Nieuw water kan in dit gebied relatief eenvoudig worden gerealiseerd door gebruik te maken van de natuurlijke gradiënten tussen de oostelijke rand van de hogere zandgronden en k

de vaart naar Oudega (Ouddiep). Daarbij worden de randen van de voormalige meren (nu droogmakerijen) benut om het3 wateroppervlak te vergroten.

Po n t b i j D e Ve e n h o o p (Ie Sicht)

m li

ab ek

4.0

INRICHTIN

De kansrijke ontwikkelingen zijn vertaald naar een indicatieve inrichtingsschets voor de directe omgeving van Oudega. De schets

Nieuw water

dient als voorbeeld om het toekomstig gebruik te laten zien van bestaande en nieuwe voorzieningen gericht op recreatie, natuur en landbouw. Uitgangspunt is het beleefbaar maken van de rijke historie van deze voormalige hoofdplaats van de grietenij Smallingerland.

Waterfront Oudega Versterken van het waterfront van Oudega, herstel van de (ver)binding met het water en verbeteren van de positionering in het Friese merengebied, dragen bij aan de leefbaarheid van

Singelstrandje

het dorp. Het waterfront van Oudega heeft met de haven en

haven en plein

vrijetijdsvoorziening (voormalige zuivelfabriek)

wonen/werken

(recreatie)wonen

recreatieterrein (in sfeer voormalige state)

recreatieve voorziening

locatie voormalige state

havenuitbreiding

kade met wandelpad (landtong)

steiger

water

natuurlijke oever

wandelroute

singelstrandje met horecavoorziening

landbouw (polder- en singellandschap)

landbouw (singellandschap)

natte bio-landbouw (rietteelt met extensieve recreatie, potentie voor zandwinning)

natte natuur

pontje (zelfbediening)

nieuw

3 4

10 12 16

13 11

15 18

Dit is een tussenschets. Zo wordt het dus niet. 19

bestaand

OUDEGA

NGSSCHETS het plein 1 als ‘visitekaartje’ iets te bieden voor de recreant

Grillige oevers

en de watersport. Deze opwaardering van het waterfront biedt

Het nieuwe water 11 ligt in een natuurlijke laagte en is alleen

ruimte voor nieuwe (lokale) initiatieven en is een impuls voor de

aan de oostrand voorzien van een kade 9 . De westelijke rand

omgeving. Bestaande en nieuwe voorzieningen bij Oudega zijn

van de waterplas kent een natuurlijke oever 12 . Daar volgt de

aanvullend ten opzichte van de aanwezige voorzieningen nabij

waterrand de grillige lijn van het hoger gelegen zandgebied.

Earnewâld. De voorzieningen bij Oudega zijn gericht op duurzame

Dijken en kades lijken hier overbodig, afhankelijk van de hoogtes

vormen van watersport- en verblijfsrecreatie (o.a. elektrisch varen,

van het waterpeil en de zandgronden.

vrijetijdsvoorziening, camping nabij het terrein van de voormalige state 7 ). Er ontstaat zowel een aantrekkelijk gebied

Verleidelijke landelijke routes

als een spreiding van de recreatiedruk tussen Earnewâld en

Vanaf een wandelpad 13 vanuit de kern van Oudega richting

Oudega.

Earnewâld, op de grens van de houtsingels en het water, wordt het landschap optimaal beleefd. Nieuwe paden vormen

Leegstand en herbestemming De voormalige zuivelfabriek

verleidelijke verbindingen tussen de dorpen en voorzieningen.

is een belangrijk onderdeel

van het waterfront en dorpssilhouet van Oudega. Het pand is

Sterke landbouw

in slechte staat en de locatie verdient een nieuwe gebruiker.

Richting Earnewâld wordt het landschap steeds natuurlijker en

Randvoorwaarde (bij herbestemming, restauratie of nieuwbouw) is

natter. Het gebied ten zuidwesten van Oudega is vooral gericht op

een beeldbepalend gebouw, gericht op de haven en het plein. Bij

(agrarisch) natuurbeheer 16 . Het gebied ten oosten van Oudega

voorkeur heeft de begane grond een openbare functie en krijgen

richt zich juist op reguliere en verbrede of biologische landbouw

de bovenliggende verdiepingen in het pand overige functies zoals

als beheerder van het fraaie polder- en singellandschap 15 .

wonen en/of werken.

Goede ontsluiting van (huis)kavels, betere bereikbaarheid van de erven en een goede verdeling van gronden maken de

Landtong met steiger

bedrijfsvoering eenvoudiger, gericht op een duurzame toekomst.

Vanuit het dorp loopt een wandelpad richting de Gealânswei. Deze weg blijft gehandhaafd en vormt een landtong 9 tussen

Veenpolder vraagt om nieuwe gebruikers

het Ouddiep en de nieuwe waterplas 11 . Langs deze route is

Polder de Gealanden 17 ligt met de nieuwe waterverbinding

een steiger met aanlegvoorzieningen 10 , geschikt voor kleine

richting Oudega voor de boezem. Het gebruik, beheer en de

platbodems, skûtsjes en de pleziervaart. Voorzieningen voor

inrichting van deze plek zijn afhankelijk van de initiatieven vanuit

water, elektra en afval zijn daar voldoende aanwezig. Het dorp

de markt. Verschillende (tijdelijke) scenario’s zijn denkbaar,

ligt op loopafstand, waardoor de bakker, de slager, het café en de

zoals commerciële rietlanden, bio-landbouw of een zandwin-

supermarkt goed te bereiken zijn.

meer (kleinschalige zandwinning). Het eindbeeld is een mix van struweelarm en rietachtig gebied met mogelijkheden voor

Zonnige zuidwestzijde

extensieve recreatie (aanlegplaatsen, speelmogelijkheden of

Op de zonnige zuidwestzijde van de landtong aangemeerd, is

bijvoorbeeld survival). De oude verbinding vanuit de Nieuwe

er fraai zicht op de waterplas met natuurvriendelijke oevers 12 .

Monnikegreppel richting het Ouddiep blijft behouden, maar mag

Het singelstrandje aan De Geasten 14

verlanden. Zo ontstaat een plek waar aangelegd kan worden in

ligt op het zuidwesten.

Goede parkeervoorzieningen en een kleinschalige (mobiele)

een extensieve, natuurlijke omgeving. Een zelfbedieningspontje 19

horecavoorziening maken deze plek aantrekkelijk voor zwemmers

richting de landtong verbindt De Gealanden met de wal.

en zonaanbidders.

N0.0RDPEIL

W AT E R F R O N T O U Prachtig plein

Aantrekkelijk waterfront

Het plein met de haven 1 is het visitekaartje van Oudega. Rondom het plein en de haven liggen functies gericht op watersport, horeca en verkoop van levensmiddelen. Ontmoeting, gezelligheid en levendigheid staan hier centraal. De voormalige zuivelfabriek 3 is karakteristiek en vertelt de geschiedenis van het dorp. Herbestemming van de locatie voor nieuwe gebruikers is een belangrijke opgave. Voldoende parkeerruimte is een voorwaarde bij ontwikkeling van nieuwe functies.

Herinrichten haven Oudega wordt beter bereikbaar en toegankelijk door

Herinrichten haven

herstructureren van de haven 2 en vergroten van de capaciteit van ligplaatsen. Aanmeren tot in de kern verleidt de toerist uit te stappen en Oudega te bezoeken. Een baken 4 dat tevens als recreatieve voorziening dient markeert de toegang tot de haven.

Recreëren op Haersma State De omgeving van de voormalige Haersma State 5 biedt mogelijkheden om de historie van Oudega weer (be)leefbaar te maken. Op een eigentijdse wijze kan de voormalige state gevisualiseerd worden. Nieuwe vrijetijdsvoorzieningen,

Levendig plein

verblijfsaccommodaties of faciliteiten voor het recreatieterrein 6 zijn hier denkbaar en zorgen voor levendigheid. Deze strategische plek biedt ook ruimte aan nieuwe recreatieve voorzieningen zoals een luxe-camping (glamping), zeilschool, verhuur van kano’s, bootjes en fietsen en het aanbieden van fiets- en verblijfsarrangementen 7 .

Standplaats campers Campers maken gebruik van de voorzieningen van het

Herbestemmen karakteristieke panden

recreatiegebied. De verscholen camperstandplaatsen 8 liggen in de nabijheid van de dorpskern, met zicht op het landschap en over het water.

Nieuwe ligplaatsen voor passanten Nieuwe ligplaatsen voor passanten 9 liggen nabij het recreatiegebied en maken het mogelijk om van de aanwezige voorzieningen gebruik te maken. Het is een transferium, waar gemakkelijk kan worden overgestapt van water naar land. Kans voor het waterfront van Oudega is een aantrekkelijke en kleinschalige haven gericht op meerdere grotere ligplaatsen in de

Landtong met steiger

nabijheid van de dorpskern.

UDEGA Nieuwe waterplas met steiger Aan de zuidwest kant van Oudega is nieuw water 10 dat geschikt is voor onder andere recreatieve doeleinden. Langs de kade met

Rechthuis Oudega

het wandelpad ligt een steiger waar skûtsjes en plezierboten kunnen aanmeren. Moderne voorzieningen voor drinkwater, elektra en afval maken deze ligplaatsen aantrekkelijk voor passanten. Het nieuwe water loopt door tot aan de plek waar recreatieve voorzieningen mogelijk zijn 7 , bijvoorbeeld verhuur van bootjes. Voor de kleine watersport is dit een prachtige plas, denk bijvoorbeeld aan een zeilschool.

Woon- en werkmogelijkheden Het zuidoostelijk deel van het waterfront is onderdeel van het

Haersma State

nieuwe dorpssilhouet en geschikt voor (nieuwe vormen van) woon- en werkfuncties 11 . In het verlengde van de Eastersanning liggen mogelijkheden voor (recreatie)woningen op het water 12 . In tegenstelling tot het lommerrijke westelijke deel van het waterfront is dit deel open van karakter. Het vormt een nieuwe façade naar het landschap. 13 14

Recreatie op voormalig Haersma State 3

2 5 4

6 8 9

Dit is een tussenschets. Zo wordt het dus niet. 7

ontmoetingsruimte/plein

haven (herinrichten)

voormalige zuivelfabriek

recreatieve voorziening (baken)

locatie voormalige Haersma State

recreatieterrein (in sfeer voormalige state)

recreatieve voorziening (zeilschool/verhuur)

standplaats campers

ligplaatsen

waterplas met steiger

woon- en werkmogelijkheden (op land)

(recreatie)wonen (op water)

kerk

voormalig rechthuis

bestaand 10

nieuw

5.0

VAN STRATEG

Draagvlak Om tot realisatie van deze gebiedsvisie te komen hebben verschillende partijen een belangrijke rol. De gemeente Smallingerland en de provincie Fryslân hebben in samenwerking met Wetterskip Fryslân, It Fryske Gea als eigenaar van De Alde Feanen en de Marrekrite de kansen benoemd en vertaald. Bij de uitwerking van deze gebiedsvisie wordt samenwerking gezocht

Lokaal programma Korte termijn 1.

inrichten waterfront Oudega, inclusief recreatieve

met agrariërs als beheerders van het landschap, ondernemers en de overige eigenaren van panden en opstallen. Gebiedsontwikkeling begint bij het enthousiasmeren van politiek,

voorzieningen

bewoners en belanghebbenden. Zij zijn de ambassadeurs die

versterken voorzieningen (leefbaarheid Oudega)

de gebiedsvisie in samenwerking met de genoemde partijen

aanleggen van paden (recreatief medegebruik)

in kleine concrete stappen richting realisatie kunnen brengen. Het denken zal gericht zijn van concreet op korte termijn naar duurzaam en ambitieus op de lange termijn.

Middellange termijn 4.

aanleg nieuw water en nieuwe vaarverbinding vanaf Smalle Eesterzanding richting Oudega

nieuwe aanlegvoorziening aan vaste wal (landtong), aansluitend op fiets- en wandelpaden

natte natuurontwikkeling in combinatie met wandelpaden

realisatie en uitbreiding recreatieve voorzieningen

Slim combineren en kansen grijpen De gebiedsvisie gaat over regionale en meer lokale (dorps) opgaven aansluitend bij bestaande programma’s (zie kantlijn). Door de programma’s slim te combineren kunnen met een integrale benadering kansen worden benut wanneer ze zich

rondom Oudega

voordoen. Lange termijn

De huidige grondpositie van de overheid biedt nu kansen om dit

ontvlechten van de beroeps- en recreatievaart

plan tot ontwikkeling te brengen. Zonder deze grondpositie zijn

inrichten Polder de Gealanden (rietteelt / natuur

de ontwikkelingsmogelijkheden veel lastiger. De grondpositie

met extensieve recreatie)

kan tegelijkertijd de impuls zijn voor de uitvoering van de

10. realiseren pont naar Polder de Gealanden

natuurontwikkelingsplannen voor De Alde Feanen (in combinatie

11. aanleggen wandelroute op overgang zand- en

met een 4e module landinrichting De Alde Feanen).

veengebied 12. ontwikkelen singelstrandje, inclusief parkeer- en horecavoorziening

Het onderhoud aan de kades en oevers is het project waar bij de uitvoering van deze gebiedsvisie kan aanhaken. Zeker nu

13. opzetten van (mobiele) horecavoorziening

de noodzaak tot duurzaam waterbeheer (kades, waterberging en uitbreiding Friese boezem) duidelijk is geworden na de hoge waterstanden als gevolg van klimaatveranderingen.

LOKAAL LEEFBAARNIVEAU HEID

Eveneens actueel is de goede bereikbaarheid van Drachten voor de beroepsvaart. De problematiek beroepsvaart versus

GEBIEDS

VITALITEIT

NIVEAU

REGIONAAL

DUURZAAMHEID

NIVEAU 2015

pleziervaart en natuur speelt ook in dit gebied een belangrijke rol.

2025

2050

GIE NAAR REALISATIE Momenteel is de vraag aan de orde op welke wijze de Nationale Parken en Landschappen in de toekomst in stand kunnen worden gehouden nu er geen rijksbijdrage meer is. Het beheerinrichtingsplan (BIP) voor De Alde Feanen wordt herzien. In dat kader is het van belang dat deze gebiedsontwikkeling ook nieuwe verdienmodellen genereert en inspeelt op gelden die op (korte) termijn beschikbaar komen voor onderhoud en (water) beheer. In het kader van het Fries Merenproject is het uitbreiden en aantrekkelijker maken van recreatief water de opgave evenals het waterfront Oudega met een nieuwe haven. Er zijn kansen om

Regionaal programma Korte termijn 1.

met natuurvriendelijke en openbare oevers, vooroevers als

in te spelen op nieuwe aanlegmogelijkheden met voorzieningen

natuurlijke kade (Oever- en kadeproject Oudega-

gericht op innovatie en duurzaamheid. Op lokaal (dorps)niveau speelt het stimuleren van de leefbaarheid en het tegengaan van verpaupering (havengebied Oudega). Voor de opwaardering van de dorpskern en het herbestemmen

uitvoeren van het project kades en oevers in combinatie

Hooidammen en Tike-Oudega, Integrale uitvoering Oevers & Kadenproject (FYLG)) 2.

verdieping van de vaargeulen (baggerproject) in combinatie met mogelijke zandwinning op kleine schaal

polderbeheer versus waterberging, efficiënt omgaan met

van de zuivelfabriek als waardevol cultuurhistorisch erfgoed,

hogere grondwaterstanden en waterberging

is het stimuleren van tijdelijk gebruik na jarenlange leegstand

(maatregelen inrichting waterlichamen oppervlaktewater

een strategische keuze. Dit maakt overleg op korte termijn met

Kaderrichtlijn water (KRW), Uitvoeringsprogramma

belanghebbende partijen noodzakelijk. Daarbij is de koppeling met het recreatiegebied aan de zuidwestzijde van Oudega

waterbeheersplan 2010-2015) 4.

verbeteren/oplossen verdrogingsproblematiek

essentieel.

De Alde Feanen (4e module Landinrichting Alde Feanen

Ondernemers van Oudega en omgeving spelen een belangrijke

(verdrogingbestrijding via (hydrologische)

rol. In samenwerking met de Kamer van Koophandel moet

herstelmaatregelen Programmatische Aanpak Stikstof (PAS))

worden bekeken wat hun toekomstperspectief is in relatie tot deze gebiedsvisie.

Middellange termijn 5.

Op weg naar een uitvoeringsstrategie De eerste vervolgstap is, in samenwerking met grondeigenaren

reguleren van de opstuwing bij westenwind (overstromingsgebied)

en betrokken partijen, het opstellen van een uitvoeringsstrategie

aanleggen recreatieve voorzieningen rondom Earnewâld (integreren met bezoekerscentrum)

met een financiële paragraaf en aansluitend op de al bestaande

inrichten van omgeving Panhuyspoel (zandwinmeer)

programma’s. Dit is een apart document, dat op basis van de

verbeteren entree De Alde Feanen

actualiteit steeds wordt bijgesteld. De uitvoeringsstrategie is gericht op projecten die vanuit eigen initiatief worden ingebracht.

Lange termijn

Een flexibele strategie, afhankelijk van de markt maakt het plan

toekomstbestendig. De uitvoeringsstrategie vormt de aanleiding voor verdere vertaling en uitwerking.

herstructureren van gronden ten behoeve van landbouwpositie

10. realiseren voorzieningen Nijega, versterken entreefunctie Nationaal Park en Noardlike Fryske Wâlden 11. realiseren entree Noardlike Fryske Wâlden 12. realiseren natte natuur (ten zuidwesten van Oudega)

Colofon

Literatuurlijst

Deze gebiedsvisie is tot stand gekomen in opdracht van:

ANWB, Topografische Atlas Friesland, 2006

Gemeente Smallingerland, in samenwerking met Provinsje Fryslân

Buro Hemmen, Nationaal Park De Alde Feanen – Beheers- en Inrichtingsplan In Nije Faze, maart 2006

Adviseur:

N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw

Dienst Landelijk Gebied, Raamplan Landinrichting Alde Feanen, oktober 2004

Gemeente Smallingerland, Dorpsvisie Oudega 2025, januari 2009

Gemeente Smallingerland, Haalbaarheidsonderzoek nieuw meer bij Drachten, november 2004

Gemeente Smallingerland, Reactienota dorpsvisie Oudega 2025, maart 2009

Klankbordgroep: 7.

Grontmij, Drachten I Smallingerland als middelpunt van de regio

Recreatieschap De Marrekrite

Provinsje Fryslân

Wetterskip Fryslân

Grontmij, Nieuwe kanoroutes te Smallingerland, november 2010

Gemeente Smallingerland

Grontmij, Onderbouwing samenhang watersportprojecten

- Toeristisch recreatief ontwikkelingsplan, juni 2011

It Fryske Gea

westrand Smallingerland ‘Alle vaarwegen leiden naar Drachten’,

Provinsje Fryslân

oktober 2008

Provinsje Fryslân

10.

Grontmij, Startnotitie Meer bij Oudega, september 2009

Wetterskip Fryslân

11.

Lei Wageningen UR, Landbouwverkenning provincie Fryslân tot

Gemeente Smallingerland

Provinsje Fryslân

Dienst Landelijk Gebied

Provinsje Fryslân

Gemeente Smallingerland

It Fryske Gea

Provinsje Fryslân

2020, juni 2009 12.

N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw, Belevingsonderzoek ‘Fryslân vanaf het water’, februari 2008

13.

N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw, Recreatieve gebiedsvisie Earnewâld, oktober 2010

14.

Provincie Fryslân, interne memo ‘Kansen commerciële rietteelt’, 2011

15.

Provincie Fryslân, interne memo ‘Nut der vergroting Friese boezem’, oktober 2009

16.

Provincie Fryslân, “Om de kwaliteit van de romte” streekplan Fryslân, 2007

17.

Provincie Fryslân, Uitwerking van het Streekplan op het landschapsonderdeel, Landschapstypering van Fryslân

18.

toervaarders, mei 2003

Projectnummer: 532 01 410

19.

Uitgeverij Nieuwland, Historische Atlas Friesland, 2006

20.

Van der Tuuk BV, Recreatie-onderzoek Nationaal Park i.o. De Alde Feanen, mei 2003

Datum: April 2012

Toervaart in De Alde Feanen – het recreatieve gedrag van

21.

www.oudega.info

w w w . s i g m a f o r w a t e r . o r g

Oudega - Waterfront

Bijlage 2 Schets masterplan

NL.IMRO.0090.BP2020DPN013-0401

i kswe

219

19a

Fabry

7 4

21a

Fabrykswei

A 22

Langdeel

24 20

eel Langd

14 13

4-6

De Wear 18

i swe

25 16

Roundeel

3 9

11 12

13-1

Eastersânn

Roundeel

Op 'e

Roundeel

Wâl

64 Roundeel

Roundeel

3 28

l Op 'e Wâ

62 56

Op 'e Wâl

2 30

25 27

ide

Jachtwe

ing

4 2

r yk

deel Roun

Slotsingel

Fab

Langdeel

2 13

30a

Dwarssingel

7 23

F 1

13 5

Gealânswei

H Ca. 1.000 m²

241 m²

ing

305 m²

711 m²

546 m²

rsânn

Easte

475 m²

Goudtsjepoel

Ca. Ca.

240

300

m²

23PP

M It Soal

nning Eastersâ

40m

LEGENDA Bestaande bomen Grasdoorlatende verharding

Riet

Q Nieuwe bomen Sortiment conform beplantingsplan

Parkeerplaats

Zandstrand

Hagen & HeesterS

Gras, intensief beheerd

Water, boezempeil

Wandel-/struinpad

Water, polderpeil

Steigers/vlonderpad

R Bloemrijk gras- en kruidenmengsel, extensief beheerd

Verharding - roodbruin

Ligplaats/boothuis 3,5 x 8 m

Grastalud

Verharding -antraciet

Zichtlijnen

Mogelijke locatie schoorsteenfontein TOP-zuil Ondergrondse container Vuilwaterpunt (0,72 x 0,9 x 1,25 m) Brug Steiger met visplekken Drijvende, verplaatsbare vlonder. Tevens aanlegpunt grote roeiboten Fietspont Kanosteiger Ligplekken voor boodschappen Terras Wellingbar Verbrede sloot met schouwstrook van 3 m Optioneel langsparkeren op grasbetonstenen Mogelijke locatie kunstwerk

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.

B A

Inrichten A215 en omgeving kunstmestloods Aanpassen ontwerp plein & detaillering

30-03-2021 04-03-2021

WD WD

JS JS

Code

Omschrijving

Datum

Getekend

Gecontroleerd

Getekend door

Gecontroleerd door

Datum uitgifte

Formaat

Schaal

04-02-2020

1:1.000

Projectnummer

Documentnummer

Documenttype

Blad

Fase

232.00.25.00.00

232.00.25.00.00/001

Tekening

Project

OUDEGA AAN HET WATER

Onderdeel

INRICHTINGSSCHETS MASTERPLANGEBIED - VARIANT 2

Opdrachtgever

Gemeente Smallingerland & Provincie Fryslân BügelHajema Adviseurs bv Balthasar Bekkerwei 76 8914 BE Leeuwarden 058 215 25 15

Ruimte voor de leefomgeving

Vestigingen te Amersfoort, Assen en Leeuwarden www.bugelhajema.nl

Oudega - Waterfront

Bijlage 3 M asterplan Waterfront Oudega

NL.IMRO.0090.BP2020DPN013-0401

Versie | oktober 2019

ONTWERP MASTERPLAN WATERFRONT OUDEGA

FERIENING FOAR DOARPSBELANG

ALDEGEA

Werkgroep Doarpsplein

oan it Wetter

INHOUDSOPGAVE Versie | oktober 2019

1. Inleiding

1.1 Aanleiding en doelstelling

1.2 Status masterplan

1.3 Doorlopen proces

2. Achtergrondinformatie

2.1 Analyse van het gebied

2.2 Havenupgrading

2.3

Wonen

3. Uitgangspunten masterplan

3.1 Algemene bouwstenen voor een waterfront

3.2 Uitgangspunten masterplan Waterfront Oudega

4. Masterplan

4.1 Inleiding

4.2 Schets: hoe kan het worden?

4.3 Aanzet voor bestemmingsplankaart

4.4 Uitwerking per deellocatie

4.4.1 Dorpsplein

4.4.2 Herontwikkeling gebied voormalige zuivelfabriek “De Hoop”

4.4.3 Bebouwingsmogelijkheden op ’e Wal 7 te Oudega, voormalige kunstmestloods

MASTERPLAN WATERFRONT OUDEGA Gemeente Smallingerland Werkgroep Doarsplein oan it wetter

4.4.4 Wonen op het water

4.4.5 Perceel Fabrykswei 11

4.4.6 Wellingbar

4.4.7. Verblijfsrecreatieve ontwikkeling westzijde

4.4.8 (Verblijfs)recreatieve ontwikkeling zuidoostzijde

4.4.9 Horeca

4.4.10 Haven en overig water

4.5 Duurzaamheid

5. Hoe verder

Dorpsbelang Oudega

5.1 Sporen

Provinsje Fryslân

5.2 Proces in de tijd

Waterfront Oudega Masterplan

INLEIDING 1.1 | Aanleiding en doelstelling Het waterfront van Oudega is onderdeel van de gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren.

In dit masterplan wordt een vervolg gegeven voor het rood (bebouwing); de ontwikkeling van

Het doel is om economische groei en leefbaarheid te stimuleren en land- en waterrecreatie

het dorp en het gebied rond de haven.

met elkaar te verbinden. De aanpak is erop gericht om De Friese Wouden en de Friese Meren te verbinden, de watersportstructuur te versterken en de beroeps- en recreatievaart veiliger te

De doelstelling van het masterplan is om een adequaat en concreet kader te bieden om het

maken door scheiding van vaarwegen. Het zijn de hoofdingrediënten waarmee de gebiedsaanpak

havengebied te herontwikkelen. Zodanig dat het een fraai en sfeervol onderdeel wordt van en

Oostelijke Poort Friese Meren (OPFM) het gebied tussen de Veenhoop en Drachten aantrekkelijk

voor het dorp en bijdraagt aan de versterking van het toeristisch product voor de watersporter,

en leefbaar houdt en maakt.

maar ook voor de andere recreanten.

1.2 | Status masterplan Dit masterplan presenteert een samenhangende visie voor het havengebied van Oudega. Zowel de haven zelf als de te realiseren bebouwing en de openbare ruimte komen aan de orde. Het masterplan bestaat, naast deze tekst, uit drie onderdelen: een verbeelding van het eindbeeld; een kaart die globaal aangeeft waar welke bestemmingen zullen worden uitgewerkt in een bestemmingsplan; een nadere uitwerking per deellocatie.

Illustratie: De diverse onderdelen van Oostelijke Poort Friese Meren

In 2013 is in opdracht van de gemeente

Na vaststelling van het masterplan door de raad biedt het een samenhangend toetsingskader voor

een visie opgesteld waarin de beoogde

de verdere ontwikkelingen per deelgebied. Dit wordt juridisch verder uitgewerkt en vastgelegd

13 14

verbeteringen zijn benoemd. In deze visie

in een bestemmingsplan. Als er zich tussentijds al initiatieven aandienen kunnen deze worden

is het dorp Oudega de ontvangstlocatie

getoetst aan het masterplan en wellicht al starten met een zgn. WABO afwijkingsprocedure,

voor de bezoeker die aankomt over water

waarbij dit masterplan onderdeel zal zijn van de ruimtelijke onderbouwing.

en land. De nadruk ligt op blauw (water)

en groen (natuur). De visie "Oudega aan

het water" is gericht op het verbeteren en handhaven van de leefbaarheid en de toeristische ontwikkeling van het gebied. De relatie tussen het water en het dorp

5 4

6 8

wordt sterker en het aantal bezoekers

vanaf het water en over land zal hierdoor toenemen. In de visie worden voor

het gebied rondom de haven diverse suggesties gedaan.

ontmoetingsruimte/plein

haven (herinrichten)

voormalige zuivelfabriek

recreatieve voorziening (baken)

locatie voormalige Haersma State

recreatieterrein (in sfeer ovormalige state)

recreatieve voorziening (zeilschool/verhuur)

standplaats campers

ligplaatsen

waterplas met steiger

woon- en werkmogelijkheden (op land)

(recreatie)wonen (op water)

kerk

voormalig rechthuis

bestaand 10

Uitgangspunt van de planvorming is dat de voormalige zuivelfabriek wordt gesloopt, conform het besluit van het college van Smallingerland in december 2018. De scope van dit masterplan is de haven en de vergroting daarvan, en de omliggende bebouwing om de haven. Formeel betreft dit gebied twee projecten, nl. het gemeentelijk project op en nabij de locatie van de voormalige zuivelfabriek en het samenwerkingsproject van de gemeente en de provincie voor het vergroten van de haven. De overheden schuiven deze beide projecten voor het masterplangebied op een praktische manier in elkaar.

nieuw

Illustratie: visie waterfront Oudega 2013

Waterfront Oudega Masterplan

ACHTERGRONDINFORMATIE 1.3 | Doorlopen proces

2.1 | Analyse van het gebied

Dit masterplan is opgesteld door een kernteam van dorpsbewoners, –ondernemers en

Oudega was van oorsprong een gebied dat gekenmerkt werdt door de aanwezigheid van veel

dorpsbelang, verenigd in de 'Wurkgroep doarpsplein oan it wetter', en medewerkers van de

water. Het was een agrarisch dorp, gelegen op een zandrug, grenzend aan de lagergelegen veen-

gemeente en de provincie..

gronden. De haven zelf is niet heel oud, maar er was wel een groot meer ten zuiden van het dorp. Oudega in 1865

Allereerst is in 2018 een woonwensenenquête gehouden onder de inwoners van Oudega. Ook heeft het college in 2018 op basis van een analyse van het kernteam besloten de voormalige zuivelfabriek te slopen. Gestart is vervolgens met een bijeenkomst met stakeholders om suggesties op te halen. Deze zijn uitgewerkt tot een aantal modellen die achtereenvolgens zijn voorgelegd aan de omwonenden en de verenigingen van Oudega. Tot slot is alle input omgezet in een schets en gepresenteerd aan het hele dorp. De verslagen van de diverse bijeenkomsten en de enquêteresultaten zijn te lezen op www.oostelijkepoortfriesemeren.nl.

Uitsnede uit de kaart van Schotanus uit 1718

In de jaren '30 is het overgrote deel van het water ingepolderd.

Oudega na de inpoldering

Waterfront Oudega Masterplan

UITGANGSPUNTEN MASTERPLAN De uitdaging is om met dit masterplan o.a. een deel van het water in de buurt van het dorp terug

3.1 | Algemene bouwstenen voor een waterfront

te brengen, met respect voor de landschappelijke structuur die na de inpoldering is gegroeid. In het kader van het project De Friese Meren zijn in heel Friesland waterfronten ontwikkeld. Stedebouwkundig: waterfront krachtig en kansrijk middel om Oudega te profileren en nog nadrukkelijker te hechten aan het landschap

Deze ervaring heeft geleid tot interessante bouwstenen, die ook voor de ontwikkeling van Oudega van nut zijn. Hoewel iedere watersportkern in Friesland een eigen identiteit heeft, zijn er algemene aanbevelingen te geven bij ontwikkelingen: Houd het dorp compact en verankerd in het landschap;

Opstrekkende wegenstructuur

Zorg voor behoud van contrast tussen (open) landschap en dorp(bebouwing); Borduur voort op de historie van de plek;

Buorren

Zorg voor zicht vanaf het dorp naar het water en vice versa; en zicht-assen

Ontwikkelingszone

vanaf het water naar de kerk;

Haven Opstrekkende verkaveling/beplanting

Te realiseren waterrijk recreatiegebied/dorpsmeer

Kies voor menging van functies (wonen, werken en recreatie). Daarmee blijft het dorp levendig; Houd de 'wanden' van de weg naar het water doorwaadbaar; voorkom geprivatiseerde oevers en geblokkeerde uitzichten; Zorg steeds voor landschappelijke inpassing; beplant belangrijke (auto-)routes;

2.2 | Havenupgrading

maak hagen bij voortuinen als begeleider van looproutes; zorg voor mooie looproutes

Parallel aan dit masterplan heeft de gemeente budget klaar staan om de haven op te knappen met

Voorkom achterkantsituaties/achtererven grenzend aan het publiek domein;

een aantal faciliteiten. De locaties van deze faciliteiten en de uitvoering van de werkzaamheden

Benadruk de kwaliteiten van het dorp; zorg voor jaarrond recreatieaanbod, organiseer

zal op het masterplan worden afgestemd.

arrangementen en beleefroutes; zorg voor een poortwachter, een markant gebouw of

van en naar parkeerplaatsen;

object dat de entree duidt van het dorp (vanaf het water en het land); Het gaat o.a. om de volgende maatregelen:

Zorg voor een netwerk van wandel- en fietspaden, van binnen naar buiten het dorp;

Ondergrondse vuilcontainer

Drinkwatertapautomaat

Oplaadpunten voor elektrische boten

Stortpunt voor chemische toiletten

Opvangpunt vuilwater

Aandacht voor architectuur; Benut vrijkomende locaties voor horeca en watersport gerelateerde bedrijfjes; Houd oevers zoveel mogelijk openbaar; Combineer water met groen;

2.3 | Wonen

Richt het gebied zo groen mogelijk in. Gebruik zo weinig mogelijk verharding;

Vanuit het gemeentelijk woonbeleid (2016) is het mogelijk om nieuwbouw van woningen in

Creëer bijzondere plekken aan het water.

Oudega te realiseren, in kleine aantallen tegelijk. Uit de enquête kwam een beperkte behoefte aan huurwoningen. Hieruit bleek vooral behoefte aan woningen in de koopsector in de prijsklasse € 250.000 tot € 400.000. Bij de verdere uitwerking van woningbouwplannen is vooral de fasering

Kijk voor details op de volgende pagina.

van belang. Waar nodig worden plannen aangepast naar aanleiding van concrete belangstelling, zoals verkoopresultaten.

Waterfront Oudega Masterplan

2. Maak de watersportkern levensloopbestendig

12. Maak aantrekkelijke entrees en logische routes

11. Het contrast tussen binnen en buiten is een kwaliteit van de toegangspoorten

19. Beperk het gebruik van energie

18. Stimuleer de productie en het gebruik van duurzame energie

22. Structureer en financier duurzaam

6. Het silhouet in het landschap is verzorgd

10. Kies voor stedenbouwkundige menging

14. Zorg voor een netwerk van wandelen fietspaden

15. Houd oevers openbaar

16. Combineer water met groen

23. Kies voor een duurzame bedrijfsvoering

7. Creëer bijzondere plekken aan het water

8. Borduur voort op de historie van de plek

9. Aandacht voor architectuur

3. Houd rekening met klimaatverandering

4. Het landschap is de basis

5. Bewaak zichtrelaties met het landschap

1. Pas een interactieve planvorming toe

13.

Zorg voor een gastvrij onthaal en aantrekkelijk verblijfsklimaat voor toeristen en recreanten

17. Koester en versterk de lokale biodiversiteit

21. Kies voor duurzaam waterbeheer

20. Voorkom schade aan het leefmilieu

Waterfront Oudega Masterplan

3.2 | Uitgangspunten masterplan Waterfront Oudega

Hierbij gaan de gedachten uit naar 1 à 2 vrije kavels / vrijstaande woningen in het duurdere segment. Ook zijn wooneenheden binnen het bestaande skelet mogelijk, mits grondgebonden

Als uitwerking van de doelstelling en concretisering van de bouwstenen zijn door het kernteam

en met ieder eigen voorzieningen.

de volgende uitgangspunten geformuleerd: 1. Versterken zichtlijn over de Fabrykswei naar de haven/nieuwe water om daarmee de verbinding van de Buorren als doorgaande route in de kern naar het havengebied te versterken. 2. Huidige pier in de haven is op dit moment een aantrekkelijke plek om te verblijven en de havenomgeving te beleven en zorgt voor een kleinschalig element in een grote open ruimte. Pier kan in stand blijven of wellicht iets worden versmald, maar moet niet dichter worden bebouwd. 25

3. Bij het positioneren van de nieuwbouw in plaats van de zuivelfabriek zorgen voor betere zichtlijnen op de haven. 4. Bij de herontwikkeling van de locatie van de voormalige zuivelfabriek zijn voorzieningen en commerciële functies op de begane vloer wenselijk vanwege reuring in het centrum. Op de verdieping is er de mogelijkheid voor wooneenheden van wisselende oppervlakte voor de

doelgroep kleine huishoudens (bijvoorbeeld starters of senioren). Voor de bouwhoogte wordt uitgegaan van maximaal 3 bouwlagen. 18

5. Herontwikkeling van de gehele locatie van de Wellingbar met als uitgangspunt het behoud

13 16

van het historische pand en herbestemmen tot wonen, en herontwikkeling van de zaal. 14

Eventueel is vervangende grondgebonden nieuwbouw mogelijk. De volledige herontwikke22

ling biedt ruimte voor maximaal 2 eengezinswoningen (twee-onder-een-kap / vrijstaand).

Herontwikkeling van de zaal biedt ruimte voor 1 of 2 kleine grondgebonden woningen. 23

19 12

20 15 26

6. Herontwikkeling van de locatie kunstmestloods met als uitgangspunt renovatie. Het oude pand kan van waarde zijn in het cultuurhistorische beeld en sfeer in het havengebied. 7. Instandhouding van het beeldbepalende boerderijpand aan de noordoostzijde van het havenEventueel is nieuwbouw mogelijk. Zowel bij renovatie als herontwikkeling is de meerzijdigheid

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10228422/1