Bijlage 1 - Kadernota - 2025-2028
Tekst van het document
Kadernota 2025-2028
Gemeente Smallingerland
1
Kadernota 2025-2028
Inhoudsopgave 1.1 Ynlieding........................................................................................................................................ 3 1.2 Inleiding......................................................................................................................................... 5 1.3 Uitgangspunten begroting 2025 ................................................................................................... 7 2. Financiële positie ................................................................................................................................ 9 2.1 Ontwikkeling financiële positie ..................................................................................................... 9 2.2 Algemene reserve ....................................................................................................................... 11 2.3 Hoofdlijnen akkoord ................................................................................................................... 12 2.4 Financiële kaders......................................................................................................................... 13 2.5 Oplossingsrichtingen ...................................................................................................................
14 2.6 Vervolgproces naar begroting 2025............................................................................................ 17 2.7 Financieel niet vertaalde ontwikkelingen ................................................................................... 18 3. Programma's ..................................................................................................................................... 19 3.1 Dienstverlening ........................................................................................................................... 19 3.2 Sociaal Domein............................................................................................................................ 22 3.3 Fysiek Domein ............................................................................................................................. 32 3.4 Economie .................................................................................................................................... 41 3.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 42 4. Bijlagen ..............................................................................................................................................
51 4.1 Totaal nieuwe ontwikkelingen .................................................................................................... 51 4.2 Ontwikkeling algemene reserve ................................................................................................. 54 4.3 Investeringskredieten ................................................................................................................. 56 4.4 Ruimtelijke investeringsagenda .................................................................................................. 57
2
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
1.1 Ynlieding Hjirby biede wy jo de kadernota 2025 oan. Mei it fêststellen fan dizze kadernota jouwe jo rjochting oan de kaders dêr't it kolleezje de begrutting foar 2025 binnen tariede kin. De kadernota is de earste stap nei it presintearjen fan de begrutting foar 2025. Finansjeel perspektyf It ravynjier 2026 komt tichterby. Yn dizze kadernota presintearje wy noch in struktureel slutende earste jierskiif 2025. Foar de jierren 2026 en fierder sjocht it byld der minder geunstich út, krekt as by de oare gemeenten yn Nederlân. Lykas bekend stiet it finansjeel perspektyf fan 2026 ôf, it saneamde ravynjier, ûnder druk troch de ôfname fan de middels fia it gemeentefûns. Ek sjogge wy ús konfrontearre mei tanimmende kosten op it mêd fan jeugdsoarch. Mei de VNG fine wy dat it Ryk ús dêryn kompensearje moat. It akkoart op haadlinen foar in nije regearing lit spitigernôch gjin foarnimmens dêrta sjen. Yn VNG-ferbân geane wy troch mei it druk setten op de lobby foar needsaaklike oanpassingen. Op syn gaust yn 'e maitiid fan 2025 komt dêr mear sicht op. Ynvestearjen bliuwe De begrutting fan 2024 stiet yn it teken fan 'ynvestearjen bliuwe', wêrby't nettsjinsteande in negatyf mearjierreperspektyf ynvestearre wurdt om Smellingerlân in noch better plak wêze te litten om te wurkjen, wenjen en rekreëarjen. Foar it earst stjoere wy jo de Romtlike ynvestearringsaginda as taheakke mei.
Dy ynvestearringsaginda is noch yn ûntwikkeling. By elke kadernota aktualisearje wy dy. Doel dêrfan is mear ynsjoch en oersjoch te bieden yn de ynvestearringen dy't nedich binne om de ambysjes út de Omjouwingsfyzje te realisearjen. Om ynvestearjen bliuwe te kinnen, hawwe wy it stânpunt ynnaam dat it Ryk de gemeenten finansjeel kompensearje moat foar de weromfal yn ynkomsten út it Ryk wei. Dêrom hawwe wy der foar keazen in net slutend mearjierreperspektyf te presintearjen. Omdat de winske kompensaasje der (noch) net liket te kommen, bliuwt de finansjele posysje fan ús gemeente ûnder druk stean fan 2026 ôf. Yn oanrin nei de begrutting 2025, mar grif yn it proses dêrnei, sille wy dat dwaan wat nedich is om ús opjeften te realisearjen, it Ryk te wizen op har ferantwurdlikens en sels finansjeel sûn te bliuwen. Finansjele kaders Foar it opstellen fan dizze kadernota hat it kolleezje de neikommende finansjele kaders brûkt: • •
•
Foar it begruttingsjier 2025 realisearje wy in struktureel saldo fan minimaal € 0,5 miljoen posityf. It finansjele tekoart yn de lêste jierskiif is maksimaal 50% fan de weromfal yn middels fia it gemeentefûns fan 2026 ôf. De ferwachte weromfal yn middels fia it gemeentefûns bedraacht likernôch € 7 miljoen. It tekoart yn 2028 moat beheind wurde ta maksimaal € 3,5 miljoen. De romte dy't frij te besteegjen is yn de algemiene reserve moat posityf wêze.
Begruttingssaldo en effekt op de algemiene reserve Yn dizze kadernota presintearje wy foar 2025 in begruttingssaldo dat struktureel slút. It saldo fan dizze kadernota foldocht foar it jier 2025 oan it stelde finansjele kader, mar foar de jierskiif 2028 is der sprake fan in tekoart dat net binnen de kaders past. Dat jildt ek foar de algemiene reserve, dy sakket troch de ûndergrins dy't wy hantearje. Boppedat stiet ús foar 2026 in noch gruttere opjefte te wachtsjen.
Gemeente Smallingerland
3
Kadernota 2025-2028 Om yn jierskiif 2028 te foldwaan oan de finansjele kaders, wurde oanfoljende maatregels opnaam dy't yn de begrutting 2025-2028 konkretisearre wurde. Drachten, 25 juny 2024
Boargemaster en wethâlders fan Smellingerlân,
sekretaris
boargemaster
S. van der Berg
J. Rijpstra
4
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
1.2 Inleiding Hierbij bieden wij u de kadernota 2025 aan. Met het vaststellen van deze kadernota geeft u richting aan de kaders waarbinnen het college de begroting voor 2025 kan voorbereiden. De kadernota is de eerste stap naar het presenteren van de begroting voor 2025. Financieel perspectief Het ravijnjaar 2026 komt dichterbij. In deze kadernota presenteren we nog een structureel sluitende eerste jaarschijf 2025. Voor de jaren 2026 en verder ziet het beeld er minder gunstig uit, net als bij de andere gemeenten in Nederland. Zoals bekend staat het financieel perspectief vanaf 2026, het zogenoemde ravijnjaar, onder druk door de afname van de middelen via het gemeentefonds. Ook zien we ons geconfronteerd met toenemende kosten op het gebied van jeugdzorg. Met de VNG vinden wij dat het Rijk ons daarin moet compenseren. Het hoofdlijnenakkoord voor een nieuwe regering laat helaas geen voornemens hiertoe zien. In VNG verband blijven wij druk zetten op de lobby voor noodzakelijke aanpassingen. Op zijn vroegst in het voorjaar 2025 komt daar meer zicht op. Blijven investeren De begroting 2024 stond in het teken van 'blijven investeren' waarbij ondanks een negatief meerjarenperspectief geïnvesteerd wordt om Smallingerland een nog betere plek te laten zijn om te werken, wonen en recreëren. Voor het eerst sturen wij u de Ruimtelijke investeringsagenda als bijlage mee.
Deze investeringsagenda is nog in ontwikkeling. Bij elke kadernota actualiseren wij deze. Doel ervan is meer inzicht en overzicht te bieden in de investeringen die nodig zijn om de ambities uit de Omgevingsvisie te realiseren. Om te kunnen blijven investeren hebben wij het standpunt ingenomen dat het Rijk de gemeenten financieel moet compenseren voor de terugval in inkomsten vanuit het Rijk. Hierom hebben wij ervoor gekozen een niet sluitend meerjarenperspectief te presenteren. Omdat de gewenste compensatie er (nog) niet lijkt te komen blijft de financiële positie van onze gemeente onder druk staan vanaf 2026. In aanloop naar de begroting 2025, maar zeker in het proces daarna zullen wij dat doen wat nodig is om onze opgaven te realiseren, het Rijk te wijzen op haar verantwoordelijkheid en zelf financieel gezond te blijven. Financiële kaders Voor het opstellen van deze kadernota heeft het college de volgende financiële kaders gehanteerd: • •
•
Voor het begrotingsjaar 2025 realiseren we een structureel saldo van minimaal € 0,5 miljoen positief. Het financiële tekort in de laatste jaarschijf is maximaal 50% van de terugval in middelen via het gemeentefonds vanaf 2026. De verwachte terugval in middelen via het gemeentefonds bedraagt ongeveer € 7 miljoen. Het tekort in 2028 moet beperkt worden tot maximaal € 3,5 miljoen. De vrije besteedbare ruimte in de algemene reserve moet positief zijn.
Begrotingssaldo en effect op de algemene reserve In deze kadernota presenteren we voor 2025 een begrotingssaldo dat structureel sluit. Het saldo van deze kadernota voldoet voor het jaar 2025 aan het gestelde financiële kader, maar voor de jaarschijf 2028 is sprake van een tekort wat niet past binnen de kaders. Dit geldt ook voor de algemene reserve, deze zakt door de ondergrens die wij hanteren. Bovendien staat ons voor 2026 een nog grotere opgave te wachten.
Gemeente Smallingerland
5
Kadernota 2025-2028 Om in jaarschijf 2028 te voldoen aan de financiële kaders worden aanvullende maatregelen opgenomen die in de begroting 2025 – 2028 geconcretiseerd worden. Drachten, 25 juni 2024
Burgemeester en wethouders van Smallingerland,
secretaris
burgemeester
S. van der Berg
J. Rijpstra
6
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
1.3 Uitgangspunten begroting 2025 In dit hoofdstuk beschrijven wij de uitgangspunten die we hanteren bij het opstellen van de begroting en passen bij een verantwoord financieel beleid. Algemene financiële uitgangspunten Hieronder vindt u een overzicht van de indexeringen die we hebben gebruikt bij het opstellen van deze Kadernota. Deze gegevens zijn gebaseerd op het Centraal Economisch Plan (CEP) dat is opgesteld door het CPB in februari 2024. Omschrijving Salarissen gemeente Goederen en diensten gemeenten Subsidies Leges overige lokale heffingen Grondbedrijf
Stijging 2025 4,40% 2,70% 3,70% 3,40% Separaat vastgesteld
Lokale lasten De OZB wordt verhoogd met de inflatiecorrectie van 3,40%. Voor de Afvalstoffenheffing en de Rioolrechten streven we naar tarieven welke 100% van de kosten dekken. We corrigeren de OZB voor inflatie met 3,40%. Bij het opstellen van de begroting 2025 wordt de stijging van de tarieven voor de Afvalstoffenheffing en Rioolrechten bepaald. Subsidies aan maatschappelijke instellingen In het financiële kader houden we rekening met een indexatie van de subsidies aan maatschappelijke instellingen voor 2025. Verbonden partijen Smallingerland is deelnemer aan een groot aantal samenwerkingsverbanden. Deelname aan deze samenwerkingsverbanden brengt kosten met zich mee, en de bijdrage wordt bepaald door de begroting van het betreffende orgaan. De ontwikkelingen in deze bijdragen zijn verwerkt in deze kadernota onder de noemer "niet beïnvloedbare ontwikkelingen". Structureel begrotingsevenwicht Om repressief toezicht (toezicht achteraf) te krijgen vanuit de provincie moet de begroting structureel en reëel sluitend zijn. Dit betekent dat we structurele lasten dekken met structurele baten en dat eventuele bezuinigingen haalbaar zijn. • •
We streven ernaar dat alle jaren structureel sluitend zijn. Als het niet haalbaar is om het laatste jaar structureel sluitend te maken, zorgen we er in ieder geval voor dat het eerste jaar structureel sluitend is. Deze laatste optie heeft niet de voorkeur en draagt niet bij aan een structureel financieel evenwicht, maar wordt nu bij uitzondering toegepast.
De gemeenteraad heeft zich uitgesproken voor een structureel sluitende meerjarenbegroting als basis voor een duidelijk en evenwichtig (financieel) meerjarenbeeld. Incidentele lasten Incidentele of eenmalige uitgaven dekken we uit de algemene reserve of uit een specifiek daarvoor gevormde bestemmingsreserve.
Gemeente Smallingerland
7
Kadernota 2025-2028 Budget onvoorzien In de begroting is een budget van € 100.000 opgenomen voor onvoorziene lasten. Het college kan dit budget gebruiken om snel en adequaat te reageren op onvoorziene situaties. Algemene reserve en weerstandsvermogen De minimale omvang van de algemene reserve is gebaseerd op het berekende benodigde weerstandsvermogen. In de begroting 2024 is dit € 13 miljoen. Dit bedrag bestaat uit een risicobuffer en algemeen weerstandsvermogen. Bij het opstellen van de begroting 2025 wordt het financiële weerstandsvermogen geactualiseerd. Algemene uitkering Bij het opstellen van de begroting voor de jaren 2025-2028 gaan we uit van de informatie uit de Meicirculaire 2024. De Septembercirculaire komt te laat om structureel te kunnen verwerken. Daarnaast vindt de provincie het belangrijk dat we consistent omgaan met de keuze voor een bepaalde circulaire. Daarom laten we evenals voorgaande jaren de Meicirculaire leidend zijn. Kapitaallasten investeringen De kapitaallasten worden geraamd in de jaarschijf waarin naar verwachting de afschrijvingen starten. Volgens de financiële verordening wordt voor het eerst afgeschreven in het jaar na de ingebruikname. De gemeenteraad stelt vooraf de investeringskredieten vast waaruit de kapitaalslasten voortkomen.
Bij de begroting 2025 wordt een besluit gevraagd over de nieuwe investeringen en daarmee ook de verwerking van de kapitaalslasten in het meerjarenperspectief. Beheerplannen voor kapitaalgoederen in de openbare ruimte De beheerplannen worden eens per raadsperiode vastgesteld en daarna geactualiseerd. In de begroting worden de lasten opgenomen volgens de vastgestelde beheerplannen. In 2022 zijn het beleid en de beheerplannen voor de kapitaalgoederen geactualiseerd. De effecten hiervan zijn al vanaf de begroting 2023 opgenomen in het meerjarenperspectief. Provinciaal toezicht Elk jaar stuurt de provincie een begrotingscirculaire met relevante en actuele onderwerpen waarop de (meerjaren)begroting wordt beoordeeld in het kader van het provinciale financiële toezicht. Bij het opstellen van de begroting houden we rekening met deze circulaire. Voor 2024 is sprake van repressief toezicht van de provincie (toezicht achteraf).
8
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
2. Financiële positie 2.1 Ontwikkeling financiële positie In dit hoofdstuk schetsen we de ontwikkeling van onze structurele en eenmalige financiële ruimte. De structurele financiële positie vertaalt zich in een (meerjaren-)begroting, de eenmalige financiële positie wordt bepaald door de vrij besteedbare ruimte in de algemene reserve. Nadat de structurele ruimte en de ruimte in de algemene reserve zijn toegelicht vergelijken we deze met de kaders die we hanteren voor een gebalanceerd financieel meerjarenperspectief. Vervolgens kijken we vooruit naar de stappen die we zetten tot de Begroting 2025-2028. Structurele ruimte De onderstaande tabel geeft inzicht in de mutaties in het meerjarenperspectief ten opzichte van de Begroting 2024-2027. Bedragen *€1.000 Omschrijving 2025 2026 2027 2028 Structurele ruimte begroting 2024 8.167 -2.174 -2.736 -2.736 a. Aanvullende Raadsbesluit 2024 -395 -390 -385 -380 b. Bestuursrapportage 1 2024 -4.987 -4.949 -4.837 -4.860 c. Gemeentefonds 7.308 10.144 10.111 11.580 d. Niet beïnvloedbare ontwikkelingen -7.539 -7.588 -7.580 -7.483 e.
Overige ontwikkelingen -1.620 280 280 280 Totaal ontwikkelingen -7.233 -2.503 -2.411 -1.014 Structureel saldo 934 -4.677 -5.147 -3.750 Nieuw beleid en overige ontwikkelingen -1.505 -1.968 -2.312 -3.773 Saldo kadernota 2025-2028 -571 -6.645 -7.459 -7.523 In de begroting 2024-2027 was er in 2025 een overschot van € 8,2 miljoen. In 2027 was er echter een tekort van € 2,7 miljoen. Een sterke daling van de middelen in het gemeentefonds vanaf 2026, ook wel het "ravijnjaar" genoemd, is hier de oorzaak van. De financiële positie (zonder nieuw beleid) is verslechterd ten opzichte van de begroting 2024-2027. Dit komt vooral door de structurele mutaties uit de bestuursrapportage en de niet beïnvloedbare ontwikkelingen. Hoewel hier ook extra baten vanuit het gemeentefonds tegenover staan, compenseren deze niet volledig. In de berekening van de structurele ruimte is ook nieuw beleid opgenomen. Dit beleid is gericht op het uitvoeren van het coalitieakkoord en de vastgestelde visies voor het sociale domein, de omgeving en de organisatie. Omdat er beperkte financiële middelen zijn is door het college stevig geprioriteerd en betreft het aanvragen die zeer urgent zijn. Het geprioriteerde nieuwe beleid met een structureel karakter loopt op van € 1,5 miljoen in 2025 tot € 3,8 miljoen in het laatste jaar.
Dit zorgt ervoor dat het saldo in 2025 € 0,6 miljoen negatief is en dat het tekort in het laatste jaar oploopt tot € 7,5 miljoen negatief. Met deze structurele positie voldoen we niet aan de eisen die gesteld zijn in de gemeentewet. De begroting voor 2025 moet structureel en reëel in evenwicht zijn. Als dat niet het geval is, moet er uiterlijk in het laatste jaar evenwicht zijn. Daarom is het noodzakelijk om een financieel kader vast te stellen dat wel aan deze eisen voldoet. Hier gaan we later in dit hoofdstuk verder op in.
Gemeente Smallingerland
9
Kadernota 2025-2028 A. Aanvullend besluit van de Raad. De raad heeft besloten om € 7 miljoen te investeren in extra duurzaamheid voor het nieuwe zwembad de Welle. Voor de kapitaallasten van deze investering zijn extra middelen nodig. B. Bestuursrapportage I 2024. De structurele mutaties uit de bestuursrapportage I 2024 gaan mee in de begroting voor 2025. De rapportage laat een negatief structureel effect zien van ongeveer € 4,9 miljoen. Het belangrijkste onderdeel hiervan is de verhoging van de budgetten voor jeugdhulp met € 5,5 miljoen. De mutaties vanuit de september- en decembercirculaire 2023, die een positief effect hebben van € 0,8 miljoen in 2028, zijn ook verwerkt in de 1e bestuursrapportage, maar in deze kadernota meegenomen in de mutatie van het gemeentefonds onder c. C. Gemeentefonds. Een belangrijk onderdeel van de toename in het gemeentefonds is de ontwikkeling van het accres. Het accres is de jaarlijkse groei van het fonds en kent een volume- en prijsdeel. Dit loopt op tot € 6,0 miljoen positief in 2028. Op hoofdlijnen zijn de belangrijkste factoren: (i) Het begrotingsjaar 2025 wordt nu opgenomen tegen lopende prijzen, (ii) er wordt een nieuw jaar(2028) toegevoegd en (iii) de nieuwe financieringssystematiek, gekoppeld aan de groei van het bruto binnenlands product, is vervroegd naar 2024 in plaats van 2027.
Er is besloten de verdere oploop van de opschalingskorting definitief stop te zetten. Dit heeft een positief effect van € 2,3 miljoen voor onze gemeente vanaf 2026. Daarnaast is al een aantal jaren sprake van een onderbesteding van het plafond voor het BTW compensatiefonds. We mogen een raming hiervoor opnemen in onze begroting van het gemeentefonds, dit levert een positief effect op van € 1 miljoen. Andere wijzigingen in het gemeentefonds, zoals mutaties in de uitkeringsbasis, taakmutaties en integratieuitkering participatie, leveren een voordeel op dat oploopt tot € 2,2 miljoen in 2028. In de meicirculaire 2024 is de extra korting van € 500 miljoen op jeugdzorg vanuit het rijk voor het jaar 2025 eenmalig teruggedraaid, omdat de verwachtte besparingen nog niet zijn gerealiseerd. Dit levert begrotingstechnisch geen voordeel op omdat in de begroting tegenover deze lagere baten ook lagere lasten opgenomen zijn (dit volgens de richtlijnen uit de begrotingscirculaire van de toezichthouder). Zie ook onderdeel E. overige ontwikkelingen. D. Niet beïnvloedbare ontwikkelingen. De jaarlijkse indexering van de budgetten voor salarissen, materiële lasten en subsidies is de belangrijkste factor met een totaal effect van € 4,4 miljoen in 2025 dalend tot € 4,2 miljoen in 2028. Ook stijgt onze bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân met € 0,9 miljoen.
Dit zijn wijzigingen die invloed hebben op alle of meerdere programma's. Daarnaast zijn er nog andere niet beïnvloedbare ontwikkelingen binnen verschillende programma's met een totaal effect van € 2,2 miljoen in 2025, oplopend tot € 2,5 miljoen in 2028. De belangrijkste hiervan is een aanvullende indexering voor jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning (Wmo) van € 1,2 miljoen binnen het programma Sociaal Domein. Een gedetailleerde toelichting op deze ontwikkelingen is terug te vinden bij de betreffende programma's verderop in deze kadernota. E. Overige ontwikkelingen. Zoals toegelicht bij punt C, wordt de lagere raming voor jeugdzorg in 2025 teruggedraaid. Dit betreft een bedrag van € 1,9 miljoen. Daarnaast leidt de vermindering van leegstand bij bedrijven en uitbreiding van het areaal, zoals het nieuwe zwembad, tot extra inkomsten vanuit de OZB van € 0,28 miljoen vanaf 2025.
10
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 Een volledige toelichting op het nieuw beleid is terug te vinden bij de programma's verderop in deze kadernota.
2.2 Algemene reserve Naast de jaarlijkse terugkerende lasten zijn er kosten die incidenteel voorkomen. Deze kosten dekken we uit eenmalige middelen zoals de algemene reserve en de bestemmingsreserves. De algemene reserve is de spaarpot voor incidentele uitgaven. Overschotten en meevallers worden hier aan toegevoegd. Een deel van de algemene reserve houden we (verplicht) achter de hand voor onvoorziene uitgaven (de weerstandscapaciteit). Dit bedrag is momenteel € 13 miljoen. Het meerdere is vrij besteedbaar voor bestuurlijke ambities die eenmalig gedekt kunnen worden. Een volledig overzicht van de algemene reserve is opgenomen in de bijlagen bij deze kadernota. De onderstaande tabel geeft meerjarig inzicht in de vrij besteedbare ruimte van de algemene reserve, inclusief het nieuw beleid voor deze kadernota: Bedragen * € 1.000 Omschrijving 2025 2026 2027 2028 Stand per 01-01 21.700 15.448 5.765 -2.644 Onttrekkingen al besloten -3.377 -2.102 -450 Kadernota 2025-2028 -2.304 -936 -501 Begrotingssaldo -571 -6.645 -7.459 -7.523 Totaal vrij besteedbaar 15.448 5.765 -2.644 -10.167 In de komende jaren ontstaat er ook een tekort in de vrij besteedbare ruimte van de algemene reserve. De belangrijkste reden hiervoor is de verwachte daling van onze financiële ruimte, wat resulteert in negatieve begrotingssaldo's van 2026 tot en met 2028.
Om deze tekorten op te vangen, moeten we geld uit de algemene reserve halen. Dit leidt tot een beeld dat niet voldoet aan onze financiële kaders. Verderop in deze kadernota komen we terug op maatregelen.
Gemeente Smallingerland
11
Kadernota 2025-2028
2.3 Hoofdlijnen akkoord Voor de Begroting 2026-2029 staan we voor een grotere opgave om de begroting reëel en structureel in evenwicht te krijgen. het is belangrijk om te kijken naar wat er in het hoofdlijnenakkoord voor de gemeentefinanciën staat. De VNG heeft het hoofdlijnenakkoord geanalyseerd en de belangrijkste plannen voor gemeentefinanciën op een rijtje gezet. Hieronder een overzicht, cursief aangevuld met de eventuele impact voor onze gemeente. •
• • • • • • •
Er wordt voortgebouwd op het bestaande budgettaire kader uit de Voorjaarsnota. Naast het schrappen van de verdere oploop van de opschalingskorting worden de gemeenten verder niet gecompenseerd voor de verminderde baten vanaf 2026. Ons meerjarenbeeld sluit aan op de meest actuele inzichten. Vanaf 2026 worden alle specifieke uitkeringen afgeschaft en worden de middelen met een efficiencykorting van 10% toegevoegd aan het gemeentefonds.. We verwachten dit budgetneutraal te kunnen verwerken. Er worden 2 nieuwe belastingen geïntroduceerd waarvan de baten ten goede komen aan woningbouw en infra in betreffende gemeente. We volgen de ontwikkelingen op dit gebied. De maximale hoogte van de OZB wordt beperkt. Dit betekent dat we minder mogelijkheden hebben om extra baten te genereren. We volgen de ontwikkelingen op dit gebied. De extra bezuiniging van € 511 miljoen op jeugdzorg wordt geschrapt. Dit levert begrotingstechnisch geen voordeel op omdat in de begroting tegenover deze lagere baten ook lagere lasten opgenomen zijn. Dit is in lijn met de richtlijnen van de toezichthouder. Er komen extra middelen voor woningbouw en infrastructuur. Er wordt minder geïnvesteerd in duurzaamheid en klimaat. Er gaat minder geld naar openbaar bestuur, krimp van aantal ambtenaren.
Ook voor de laatste bovengenoemde drie punten geldt dat we de ontwikkelingen volgen. De conclusie is dat het hoofdlijnenakkoord geen aanknopingspunten biedt voor de financiële uitdagingen waar we voor staan. We blijven dit monitoren in aanloop ook naar de kadernota voor volgend jaar waar het college voorstellen zal doen om te komen tot een sluitend financieel perspectief, zoals vereist in de Gemeentewet. In lijn met het VNG advies brengen we voor de Begroting 2025-2028 in beeld wat het effect zou kunnen zijn als het Rijk de korting van € 3 miljard vanaf 2026 niet terugdraait of verzacht. We focussen daarbij op de taken in medebewind en brengen de vijf meest significante ombuigingsmaatregelen en hun consequenties in beeld.
12
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
2.4 Financiële kaders We stellen de volgende drie financiële kaders voor om te voldoen aan de wettelijke vereisten voor een structureel en reëel evenwichtige Begroting 2025-2028. Deze kaders helpen ons om zowel financieel voorzichtig te zijn als te kunnen blijven investeren. 1. In komende begrotingsjaar een structureel saldo van minimaal € 0,5 miljoen positief. Het is belangrijk om een buffer te hebben in de begroting van 2025 voor onverwachte ontwikkelingen waar we nu nog geen rekening mee kunnen houden. Dit geldt zowel voor de begroting in het najaar als voor de bestuursrapportages volgend jaar. Als we geen buffer hebben, moeten we direct putten uit onze algemene reserve bij tegenvallers. Met een begrotingsoverschot in 2025 voldoen we ook aan de wettelijke eis dat de begroting van het komende jaar structureel en reëel in evenwicht moet zijn. 2. Het financiële tekort in de laatste jaarschijf mag maximaal 50% zijn van de daling van de middelen via het gemeentefonds vanaf 2026. Dit is in lijn met de aanpak die vorig jaar is gehanteerd bij het opstellen van de kadernota en begroting. De terugval in het gemeentefonds vanaf 2026 is voor onze gemeente berekend op ongeveer € 10 miljoen. Met het schrappen van de verdere oploop van de opschalingskorting is de daling nu beperkt tot ongeveer € 7 miljoen.
Daarom stellen we voor om een tekort van maximaal € 3,5 miljoen aan te houden voor 2028. Dit brengt wel risico's met zich mee, omdat het nog onzeker is of we vanuit het Rijk op enige manier gecompenseerd zullen worden. Dit kan bijvoorbeeld door extra middelen of door bepaalde taken terug te geven aan het Rijk. Met dit voorgestelde kader kiezen we voor een zo optimaal mogelijke balans tussen financiële voorzichtigheid en blijven investeren. Omdat 2025 met het eerste financiële kader structureel en reëel in evenwicht is, mag meerjarig voor de komende begroting nog sprake zijn van een tekort. 3. De vrije besteedbare ruimte in de algemene reserve moet positief zijn. Een positieve vrije besteedbare ruimte is nodig om het weerstandsvermogen op peil te houden. Het saldo 2025 en de jaren daarna zoals weergegeven in paragraaf 2.1 voldoet (nog) niet aan bovenstaande kaders. In de volgende paragraaf zijn oplossingsrichtingen voorgesteld om hier wel aan te voldoen.
Gemeente Smallingerland
13
Kadernota 2025-2028
2.5 Oplossingsrichtingen Om binnen de voorgestelde financiële kaders zijn maatregelen nodig. Dit betekent dat we voor 2025 in totaal € 1,1 miljoen en in de laatste jaarschijf minimaal € 4,0 miljoen moeten vinden. Er zijn verschillende mogelijke oplossingsrichtingen om binnen de voorgestelde financiële kaders te blijven: 1. Het principe van nieuw beleid voor oud beleid toepassen. 2. De ingediende aanvragen voor nieuw beleid aanpassen, uitstellen of annuleren. 3. Meer inkomsten genereren, zoals door het verhogen van de OZB of de parkeertarieven. In deze kadernota zijn concrete maatregelen opgenomen om in 2025 een positief financieel resultaat van minimaal € 0,5 miljoen te behalen. Hieronder een overzicht van de maatregelen per onderwerp en per domein: Onderwerp Aframen jeugduitgaven Afschaffen of verminderen AV Frieso Analyse-, en diagnose-trajecten bij Caparis halveren Minderheden budget afschalen Reservering Breed Offensief vervallen Drempelhulpen algemeen gebruikelijk maken Totaal Sociaal Domein Verlagen budget economische agenda Verhogen parkeeropbrengst 2,5% per jaar Opbrengsten plaatsen reclamezuil A7 Verhogen van liggelden Beheer en onderhoud openbare ruimte Duurzaamheid Totaal Fysiek Domein Openbare orde en veiligheid Budget voor servicenormen verlagen Vermindering formatie bedrijfsvoering Totaal Bedrijfsvoering Totaal structurele oplossingen Toelichting per onderwerp:
Bedragen * €1.000 Domein 2025 Sociaal Domein 100 Sociaal Domein 50 Sociaal Domein 100 Sociaal Domein 75 Sociaal Domein 100 Sociaal Domein 35 460 Fysiek domein 75 Fysiek domein 80 Fysiek domein 75 Fysiek domein 50 Fysiek domein 122 Fysiek domein 200 602 Bedrijfsvoering 50 Bedrijfsvoering 20 Bedrijfsvoering 50 120 1.182
1. Aframen jeugduitgaven De reeds ingezette acties op beheersing van kosten voor de jeugdzorg, gaan in 2025 een structurele besparing opleveren. 2. Afschaffen of verminderen AV Frieso De bijdrage voor de aanvullende zorgverzekering wordt verlaagd, dit is nog ruim boven de minimale vereiste vanuit AV Frieso. 3. Analyse- en diagnose-trajecten bij Caparis halveren In de praktijk blijkt dat we voor maximaal 50% gebruik maken van de plekken.
14
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 4. Minderheden budget afschalen Voortschrijdend inzicht laat zien dat de komende jaren het budget te ruim is opgenomen. 5. Reservering Breed Offensief vervallen De reservering voor het breed offensief zal de komende jaren niet volledig worden uitgenut. 6. Drempelhulpen algemeen gebruikelijk maken In plaats van een Wmo indicatie wordt de drempelhulp algemeen gebruikelijk verklaard. Dit levert een geschatte besparing op van structureel € 35.000 in 2025. 7. Verlagen budget economische agenda Door het budget voor de economische agenda met € 75.000 te verminderen resteert er van de in de begroting 2023 aangevraagde en gekregen extra middelen nog € 225.000 structureel om onze ambities te realiseren. 8. Verhogen parkeeropbrengst 2,5% We stellen voor om de parkeertarieven bovenop de indexstijging van 2,7% met 2,5% extra te laten stijgen in 2025. 9. Opbrengsten plaatsen reclamezuil A7 Door het plaatsen van een reclamezuil bij de A7 verwachten we een meerjarig contract af te kunnen sluiten met een adverteerder. Naar verwachting levert dit jaarlijks € 75.000 op. Incidenteel is een investering van € 50.000 nodig om de zuil aan te schaffen. 10. Verhoging van liggelden Door het verhogen van liggelden, kunnen extra inkomsten worden gegenereerd.
Dit vereist wel dat de voorzieningen op peil zijn, dat het proces goed wordt geregeld en de tarieven vergelijkbaar zijn met andere gemeenten in Fryslân. 11. Beheer en onderhoud openbare ruimte/kapitaalgoederen Op het totaal van beheer en onderhoud van onze kapitaalgoederen kan een besparing gerealiseerd worden waarbij nog steeds voldaan wordt aan het niveau van sober en doelmatig. 12. Duurzaamheid Door de subsidies voor duurzaamheid vanuit het Rijk kan een deel van de beschikbaar gestelde middelen afgeraamd worden zonder de ambitie terug te brengen. Wij investeren vanaf 2025 in maatregelen uit het klimaatadaptatieplan zodat in 2050 de gebouwde omgeving van Smallingerland zo is ingericht dat het de weersextremen kan opvangen. Daarmee is de kans op wateroverlast, hittestress en droogte tot een acceptabel niveau beperkt en daarmee behouden wij een prettig leefklimaat voor mens en dier. Verder is de dalende trend voor wat betreft de biodiversiteit omgebogen in een stijgende lijn. 13. Openbare orde en veiligheid Het effect van deze maatregel is dat bepaalde doelen uit het Kernbeleid veiligheid niet of nauwelijks gehaald kunnen worden. Afgelopen jaar is beleid ontwikkeld, dat zal aankomende periode niet tot uitvoering kunnen worden gebracht. Te denken valt aan de inzet op jeugdproblematiek of het borgen van de cyberveiligheid. 14.
Budget voor service normen verlagen Het effect van deze maatregel is dat er minder geïnvesteerd kan worden in klanttevredenheidsonderzoeken of de verdere ontwikkeling van de bestaande dashboards en de
Gemeente Smallingerland
15
Kadernota 2025-2028 monitoring daarvan. Met deze dashboard monitoren we onder andere de snelheid van de terugbelverzoeken en de klachtafhandeling. 15. Vermindering formatie bedrijfsvoering Het effect van deze maatregel is dat er minder personele inzet beschikbaar zal zijn, gericht op de bedrijfsvoering. Omdat er juist meer personele inzet nodig is, zal in aanloop naar de begroting bekeken moeten worden waar deze taakstelling aangewend kan worden. Door de structurele maatregelen in 2025 is het begrotingssaldo positiever en verbetert het beeld van de vrij besteedbare ruimte in de algemene reserve. Onderstaande tabellen geven dit weer. De laatste jaarschijf is echter nog steeds negatief en voldoet niet aan het voorgesteld financieel kader. Bedragen *€1.000 Ontwikkeling structurele positie 2025 2026 2027 2028 Saldo kadernota 2025-2028 -571 -6.645 -7.459 -7.523 Oplossingen 1.182 1.182 1.182 1.182 Saldo kadernota 2025-2028 611 -5.463 -6.277 -6.341 Met de genoemde maatregelen voldoen we aan het voorgestelde kader voor de begroting 2025 van minimaal € 0,5 miljoen positief saldo. Er moet echter nog ongeveer € 2,8 miljoen ruimte gevonden worden om het tekort in de laatste jaarschijf terug te dringen tot -€ 3,5 miljoen.
Vrij besteedbaar Stand 1/1 Onttrekkingen al besloten Kadernota 2025-2028 Begrotingssaldo Totaal vrij besteedbaar
16
2025 21.700 -3.377 -2.304 611 16.630
2026 16.630 -2.102 -936 -5.463 8.129
Bedragen *€1.000 2027 2028 8.129 902 -450 -501 -6.277 -6.341 902 -5.439
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
2.6 Vervolgproces naar begroting 2025 De begroting voor het jaar 2025 is met de voorgestelde maatregelen structureel sluitend en voldoet aan het voorgestelde financiële kaders. Maar zoals te zien is in onderstaand overzicht, moeten er nog maatregelen genomen worden om het tekort in de laatste jaarschijf 2028, binnen het voorgestelde financiële kader te krijgen. Er zijn mogelijke oplossingen in beeld, maar deze moeten nog verder geconcretiseerd worden. Dit doen we in de periode tot aan de begroting van 2025. In de onderstaande tabel wordt de nog te realiseren besparing getoond. Structureel (incl. oplossingen) Financieel Kader Begrotingssaldo Nog te realiseren ruimte
2025 500 611 -111
Bedragen * €1.000 2028 -3.500 -6.341 2.841
Voor de begroting 2025 gaan we op een evenwichtige manier binnen de verschillende domeinen oplossingen vinden om € 2,8 miljoen structurele ruimte te creëren in het laatste jaar. We richten ons daarbij op nieuw beleid voor oud beleid of het aanpassen van aanvragen voor nieuw beleid zodat we de kosten verlagen. In lijn met het coalitieakkoord zien we de OZB niet als de eerste oplossing als we kijken naar manieren om de begroting sluitend te krijgen. Het verhogen van de OZB zien we dan ook als een laatste redmiddel om aan het gestelde financiële kader voor 2028 te voldoen. Op de uitkomsten van dit proces komen we terug bij de begroting 2025, waar we voorstellen doen voor concrete oplossingen. Vooruitblik naar begroting 2026 In wat we nu doen voor de begroting 2025 kijken we ook vooruit naar de begroting 2026. Vanaf dat jaar krijgen we namelijk maximaal te maken met de gevolgen van de terugval van de middelen in het gemeentefonds. De begroting voor 2026 structureel sluitend krijgen is een uitdaging. Als dat niet lukt, moet in ieder geval het laatste jaar van de begroting van 2026 structureel sluitend zijn. In de kadernota 2026-2029 zullen extra financiële maatregelen voorgesteld worden. Na de zomer starten we met de voorbereidingen hiervoor.
Gemeente Smallingerland
17
Kadernota 2025-2028
2.7 Financieel niet vertaalde ontwikkelingen Elke gemeente heeft te maken met bepaalde risico's. Doet een risico zich voor dan kan dit invloed hebben op de financiële positie van de gemeente. Hieronder worden de risico's benoemd die als ze zich voor doen effect hebben op de financiële positie maar waarvan de omvang niet ingeschat kan worden.
Lelylijn In november wordt een besluit genomen over de Lelylijn. Bij een positief besluit start de MIRTverkenning. Afgelopen jaar hebben wij actief bijgedragen aan de projectorganisatie. Deze actieve betrokkenheid zorgde ervoor dat we aangehaakt waren bij de actualiteit en zo Smallingerland goed konden vertegenwoordigen. We verwachten voor volgend jaar deze capaciteit te kunnen leveren. Bij een positief besluit in november, zal een nieuwe fase starten. Momenteel wordt verkend wat dit betekent voor de regionale projectorganisatie en dus ook voor de betrokkenheid van Smallingerland. Dit kan leiden tot een verzoek tot een financiële bijdrage en extra capaciteitsvraag. Op dit moment is onvoldoende bekend om hier een inschatting van te maken.
HR21 De externe implementatie adviseurs hebben een inschatting gemaakt van de financiële gevolgen van de invoer van HR21. Zij gaan ervan uit dat voor 8 procent van het personeelsbestand een hogere functie-indeling zal gelden. Dit komt neer op een stijging in de loonkosten van € 300.000 met een bandbreedte van € 150.000. Bij de nadere uitwerking later in het proces wordt het daadwerkelijke financiële effect duidelijk waarbij het risico bestaat dat de stijging in de loonkosten hoger zal uitvallen.
18
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
3. Programma's 3.1 Dienstverlening In onze gemeente Smallingerland staat de kracht van de samenleving voorop. Met die kracht willen we werken aan een sociale en welvarende toekomst. In alle wijken en dorpen. Voor alle inwoners, bedrijven en organisaties. We vinden het belangrijk om met elkaar te werken aan oplossingen voor de uitdagingen die we zien. Dit doen we vanuit vertrouwen en daarbij vinden we het belangrijk dat de bedoeling voorop staat en niet de regels. We werken vanuit de kernwaarden persoonlijk, samen en doen. Ze zijn de basis voor onze manier van samen leven, samen werken en samen leren. Ze vertegenwoordigen de kracht van Smallingerland. Wij zijn een betrouwbare overheid en we gaan ook van vertrouwen uit. Alhoewel regels zekerheid bieden voor onze inwoners, bedrijven en instellingen, waken we in Smallingerland voor onwenselijke bureaucratie. Het is ons vak en onze verantwoordelijkheid om algemene en individuele belangen voortdurend tegen elkaar af te wegen. Onze inwoners staan voorop. Het draait om hen. Wij denken met hen mee en zijn duidelijk over wat ze van ons mogen verwachten. Als gemeente willen we niet alles zelf regelen. Daarom geven we ruimte aan en staan we open voor maatschappelijk initiatief en betrokkenheid. De basisgedachte bij de uitvoering van beleid is denken vanuit de inwoner.
De belangrijkste voorwaarde in het nemen van beslissingen is het betrekken van onze inwoners en ondernemers. De kennis en ervaringen van onze inwoners en ondernemers gebruiken we om logische en effectieve beslissingen te kunnen nemen. We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rond privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, voor criminaliteit, overlast, leefbaarheid, in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen, of wat inwoners als problemen ervaren.
Niet beïnvloedbare ontwikkelingen Ontwikkeling
Kwaliteitsverhoging Burgerzaken Totaal
Gemeente Smallingerland
Structureel of incidenteel Incidenteel Incidenteel
2025
2026
Bedragen * €1.000 2027 2028
91 91
19
Kadernota 2025-2028
Kwaliteitsverhoging Burgerzaken Wat gaan we daarvoor doen? De afgelopen jaren heeft de gemeente op het gebied van klantcontact en burgerzaken met een aantal veranderingen te maken gehad. Gevolg daarvan is dat er veel dagelijkse operationele zaken door het team moet worden opgevangen dat zich hier mee bezig houdt. Om deze werkzaamheden beter te beleggen is in 2023 ingezet op coördinatie en kwaliteitsverbetering, dit heeft voor een positief effect gezorgd. Jaarlijks wordt het verplichte BRP onderzoek (Basis registratie personen) verricht. Hierbij wordt onderzoek gedaan naar de inrichting, de werking en de beveiliging van de basisregistratie, alsmede naar de verwerking van gegevens in de basisregistratie. De resultaten hiervan hebben uitgewezen dat er op een aantal vlakken nog niet voldoende wordt gescoord. Er is een kwaliteitsimpuls nodig, om te kunnen voldoen aan de minimaal gestelde criteria vanuit de BRP. Om deze kwaliteitsimpuls te bereiken, is aanvullende personele inzet vereist. Tijdpad Incidenteel in geheel 2025. Risico's bij negatief besluit De kwaliteit van de BRP is onvoldoende waardoor er niet wordt voldaan aan de minimaal gestelde criteria vanuit de BRP. Wat mag het kosten 2025 €91.000 Incidenteel
Nieuw beleid Ontwikkeling
Aanvraag formatie informatieconsulent Totaal Adviseur Dienstverlening Totaal
Bedragen * €1.000 2027 2028
Structureel of incidenteel Structureel
2025
2026
91
91
91
91
Structureel Incidenteel Incidenteel
91 81 81
91 81 81
91 81 81
91 0
Adviseur Dienstverlening Wat gaan we daarvoor doen? Vanaf 2022 is het programma Dienstverlening opgevolgd door o.a. het programma Goed. Binnen dit programma wordt hard gewerkt aan het in beeld brengen van onze huidige dienstverlening en vervolgens aan de optimalisatie en verbetering. Inmiddels is de nodige vooruitgang geboekt en zijn er o.a. servicenormen vastgesteld, klantbeloftes geformaliseerd, dashboards ingericht, managementgesprekken georganiseerd etc. Essentieel voor deze resultaten en ook de aanpak in het vervolg is de adviseur dienstverlening. De afgelopen periode heeft uitgewezen dat deze rol passend is en ook is duidelijk geworden dat deze inzet minimaal is vereist om dergelijke ontwikkelingen te kunnen realiseren. Om de voortgang van de ontwikkelingen m.b.t. Dienstverlening te kunnen waarborgen willen we in de periode van 2025-2028 investeren in deze rol.
20
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 Tijdpad Vanaf 2025. Wat mag het kosten in 2025 €81.000 Wat mag het kosten 2026 €81.000 Wat mag het kosten 2027 €81.000 Wat mag het kosten 2028 Incidenteel
Aanvraag formatie informatieconsulent Wat gaan we daarvoor doen? De gemeente Smallingerland herkent urgentie voor ondersteunen bij en adviseren over zaakgericht werken, wat bijdraagt aan transparante en terugvindbare informatie. Hetzelfde geldt voor het afhandelen van informatieverzoeken en het uitvoeren van kwaliteitscontroles. Er is extra structurele formatie noodzakelijk om deze taken goed te kunnen organiseren. Tijdpad Vanaf 2025. Wat mag het kosten in 2025 €91.000 Wat mag het kosten 2026 €91.000 Wat mag het kosten 2027 €91.000 Wat mag het kosten 2028 €91.000 Structureel
Gemeente Smallingerland
21
Kadernota 2025-2028
3.2 Sociaal Domein In juni 2021 heeft de gemeenteraad de visie op het Sociaal Domein 'De Kracht van Smallingerland onze Sociale Koers' vastgesteld. Dit is een gezamenlijke visie op de toekomst, mede gedragen door onze maatschappelijke partners, waarin we beleid en uitvoering binnen en buiten de organisatie met elkaar verbinden. Deze Sociale Koers dient als paraplu voor de activiteiten en inspanningen die de benodigde transformatie binnen het sociaal domein met zich meebrengt. In onze Sociale Koers zijn vier ambities opgenomen: zeker bestaan, ertoe doen, goed voelen en erbij horen. Met diverse samenwerkingspartners in het sociaal domein is vervolgens het Koersplan opgeleverd (vastgesteld door de gemeenteraad in oktober 2022), waarin de vier ambities geconcretiseerd zijn naar maatschappelijke resultaten. Hoe we deze resultaten vervolgens willen behalen, is uitgewerkt in het recent (april jl.) door het college vastgestelde Uitvoeringsprogramma Sociale Koers 2024. Op basis van vijf opgaven gaan de gemeente en vele samenwerkingspartners in het sociaal domein en daarbuiten aan de slag voor onze samenleving. Door een programmatische aanpak ontstaat meer samenhang in beleid en uitvoering, ontstaat meer regie op uitvoering en daarmee ook de effecten die behaald (moeten) worden en creëren we houvast in het prioriteren en het maken van keuzes ten behoeve van financiële kaders.
De ambitie blijft het aanpakken van de onderliggende oorzaken van problematiek, waarbij het helpt om prioritering en samenhang aan te brengen in de aanpak van de belangrijke maatschappelijke en wettelijke taken die er zijn: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven gemakkelijker maken.
In de Kadernota zijn zaken opgenomen die essentieel zijn voor de te organiseren inspanningen, opgenomen in het Uitvoeringsprogramma. De ambities zijn groot, de (financiële) kaders waarbinnen we deze moeten realiseren dwingen tot het maken van keuzes: wat doen we nu, wat doen we later en wat doen we niet meer? De items die opgenomen zijn in de Kadernota 2025 zijn soms direct nodig voor de uitvoering van specifieke projecten. Andere items dragen bij aan de randvoorwaardelijke kant van het sociaal domein, zoals het creëren van inzicht op de effecten van onze dienstverlening. Ook spelen autonome ontwikkelingen een rol in hetgeen opgevoerd is, evenals de uitvoering van wettelijke taken die een plek dienen te krijgen.
Niet beïnvloedbare ontwikkelingen Ontwikkeling
Indexeringen Jeugd en Hulpmiddelen Wmo Totaal
Structureel of incidenteel Structureel
2025
2026
Bedragen * €1.000 2027 2028
1.178
1.178
1.178
1.178
Structureel
1.178
1.178
1.178
1.178
Indexeringen Jeugd en Hulpmiddelen Wmo Wat gaan we daarvoor doen Wmo Het huidige contract met de leverancier van hulpmiddelen loopt per 1 november 2024 af. Wij zijn gestart met de aanbesteding voor een nieuwe contractperiode. De indexering in het oude contract viel erg voordelig voor ons uit, namelijk 1,5%. Dit maakt dat we zeker weten dat de prijzen per 1 november 2024 stijgen. Hoeveel dat zal zijn, moet uit de aanbesteding blijken. Wij verwachten een
22
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 indexering met terugwerkende kracht die rond de 10% ligt en dat de uitgaven met € 105.000 stijgen. Jeugd De standaard in de kadernota 2025 verwerkte indexatie van 2,7% is onvoldoende voor de dekking van de kosten voor jeugdzorg die in 2025 met bijna 10% stijgen op grond van de CAO. Daarnaast is in 2024 sprake van een nieuwe aanbesteding. Wij schatten in dat de nieuwe aanbesteding ook tot hogere uitgaven leidt in 2025. Door deze ontwikkelingen verwachten wij dat de uitgaven met € 1.073.000 stijgen. Tijdpad De stijging in kosten doet zich voor vanaf 2025. Risico's bij negatief besluit Op het gebied van Wmo en jeugd vinden prijsstijgingen plaats die onuitstelbaar en onvermijdbaar zijn. Daarom is het noodzakelijk om het financieel effect te verwerken in de kadernota. Niet aanbesteden is geen optie. Een lager tarief bieden betekent dat er geen gunning plaats kan vinden en dus geen voorzieningen verstrekt kunnen worden. Het niet doorberekenen van de CAO lonen is ook geen optie. Wat mag het kosten 2025 €1.178.000 Wat mag het kosten 2026 €1.178.000 Wat mag het kosten 2027 €1.178.000 Wat mag het kosten 2028 €1.178.000 Structureel
Nieuw beleid Ontwikkeling Medewerker Cliëntenadministratie/Fin anciële administratie Medewerker Bedrijfsontwikkeling Wijkatlas Simmerdeis Museum Dr8888 Integraal huisvestingsplan onderwijs Totaal Dak- en Thuisloze jongeren Borging Armoedepact Seminar basisvaardigheden Gemeente Smallingerland
Bedragen * €1.000 2027 2028
Structureel of incidenteel Structureel
2025
2026
96
96
96
96
Structureel
46
46
46
46
Structureel Structureel Structureel Structureel
38 50
38 50 75
38 50 150
38 50 150 1.000
Structureel Incidenteel
230 90
305
380
1380
Incidenteel Incidenteel
251 30
23
Kadernota 2025-2028 Ontwikkeling Aanjager laaggeletterdheid Zwem Hub Noord Topsport Inspireert 80 jaar bevrijding Totaal
Structureel of incidenteel Incidenteel
2025
2026
2027
Incidenteel
20
20
20
Incidenteel Incidenteel
114 575
20 20
20 20
2028
70
Dak- en Thuisloze jongeren Wat gaan we daarvoor doen Naar schatting zijn er ruim 40 jongeren thuis- of dakloos in onze gemeente. Als jongeren thuis- of dakloos zijn, heeft dat grote impact op hun ontwikkeling en op hun toekomst. Eind 2023 is het project Thuisloze jongeren opgezet en het projectteam is in het 1e kwartaal van 2024 gestart. Wij hebben 25 jongeren in beeld en verwachten dat dit aantal nog toeneemt. Voor 2023 en 2024 betalen we de kosten uit de POK middelen ( n.a.v. Parlementaire Ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag). In totaal is dit € 113.000. Wij gaan ervan uit dat het project niet is afgerond in 2024. Daarom stellen we een vervolgbudget voor van € 90.000 voor 1 jaar. Tijdpad 2025 Risico's bij negatief besluit Bij een negatief besluit komt het project stil te liggen en worden dak- en thuisloze jongeren niet meer door een gezamenlijke inzet van organisaties geholpen. Ze zijn dan niet meer in beeld. Ze lopen het risico dat ze uitvallen bij een opleiding of een baan. De kans bestaat dat deze jongeren door een slechte start in de toekomst niet in staat zijn om zich onafhankelijk van een uitkering te redden. De investering van de afgelopen jaren doen we dan teniet. Wat mag het kosten 2025 €90.000 Incidenteel
Borging Armoedepact Wat gaan we daarvoor doen Op 31 januari 2024 hebben 30 partners en de gemeente het Armoedepact Smallingerland ondertekend. Deze partijen verbinden zich daarmee aan werkafspraken en een bepaalde werkwijze om de armoedeproblematiek in onze gemeente in gezamenlijkheid aan te pakken. Met het Armoedepact streven wij ambities na die passen binnen de Sociale Koers, onze visie op het Sociaal Domein. Om de bijdrage aan de uitvoering van de Sociale Koers mogelijk te maken vragen wij incidenteel € 251.000 voor: - 1 fte beleidsadviseur Sociaal Domein, aandachtsgebied Armoede (borging Armoedepact) - inzet van twee ervaringsdeskundigen - projectbudget om de activiteiten die de werkgroepen vanuit het Armoedepact organiseren te betalen Tijdpad
24
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 2025. Risico's bij negatief besluit - De implementatie van het Armoedepact krijgt niet de benodigde aandacht. - Het Armoedepact vraagt om extra personele inzet. Bij een negatief besluit gaat dit ten koste van de going concern, die gezien het onderwerp (Armoede) onder een vergrootglas ligt of ten koste van realisatie van onze ambities in de Sociale Koers. - Worden bij een negatief besluit toch inspanningen verwacht, dan moeten we extern personeel inhuren of de opdracht voor Armoede uitbesteden aan samenwerkende partners (subsidie). - Zonder projectbudget kunnen we de initiatieven vanuit het Armoedepact alleen budgetneutraal organiseren. Dat is een grote beperking in de mogelijkheden om te realiseren wat we nastreven. Wat mag het kosten 2025 €251.000 Incidenteel
Seminar basisvaardigheden Wat gaan we daarvoor doen Laaggeletterdheid is in onze gemeente een groot probleem. Meer dan 16% van de beroepsbevolking (tussen de 16 en 65 jaar) heeft moeite met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Laaggeletterdheid zorgt ervoor dat mensen kwetsbaar zijn en maakt het lastig voor ze om zich verder te ontwikkelen. Om dit probleem op te lossen, hebben we elkaar nodig. De verbinding tussen onderwijs en gemeente is op dit onderwerp van groot belang. Een seminar om het onderwerp met elkaar (gemeente en onderwijs) nog meer op de kaart te zetten en de lijnen verder uit te zetten, is daarvoor een goed instrument. Voor dit seminar vragen wij een éénmalige bijdrage voor van € 30.000. Tijdpad 2025 Risico's bij negatief besluit Vanwege al lopende contacten over dit onderwerp met het onderwijs leidt een gezamenlijke actie tot een positieve impuls. Bij het niet kunnen organiseren van dit seminar verliezen we momentum. Wat mag het kosten 2025 €30.000 Incidenteel
Aanjager laaggeletterdheid Wat gaan we daarvoor doen Sinds de start van de inzet van de aanjager in begin 2018, blijkt dat de aanjager een belangrijke schakel is om het netwerk op te bouwen en te onderhouden. Dit is hard nodig om een integrale aanpak mogelijk te maken. De effectieve en structurele aanpak van laaggeletterdheid en daarmee de beheersing van basisvaardigheden, vraagt om een integrale aanpak, doorzettingsvermogen en een lange adem. Investeren in de beheersing van basisvaardigheden is geen kwestie van vandaag zaaien, morgen oogsten. De aanpak kan niet zonder een aanjager. Daarom willen wij de inzet van de
Gemeente Smallingerland
25
Kadernota 2025-2028 aanjager verlengen met 1 jaar. Wij vragen daarvoor incidenteel € 70.000 (inclusief € 5.000 projectbudget). Tijdpad 2025. Risico's bij negatief besluit Onze gemeente heeft een relatief grote groep mensen die moeite heeft met basisvaardigheden (taal, rekenen, financiën, computer/ICT). Deze doelgroep krijgen we de afgelopen jaren steeds beter in beeld. Stoppen we met de aanjager, dan verliezen we noodzakelijke inzet op het signaleren en activeren van deze doelgroep en het activiteitenaanbod waar zij gebruik van maakt om (zelfstandig) mee te kunnen doen in de samenleving. Wat mag het kosten 2025 €70.000 Incidenteel
Zwem Hub Noord Topsport Inspireert Wat gaan we daarvoor doen Wij verwachten dat eind 2024 het nieuwe zwemcentrum De Welle klaar is. Het Sportbedrijf Drachten exploiteert het zwemcentrum en geeft invulling aan ons sportstimuleringsbeleid. Dat doet het Sportbedrijf in samenwerking met TEAM NL. We willen hét zwemcentrum van het Noorden zijn waar topsport gehuisvest is voor de zwemsport. En we willen de expertise van TEAM NL en het Sportbedrijf Drachten verstevigen met 'Zwem Hub Noord Topsport Inspireert' door structureler kennis en kunde te delen met de inwoners / vrijwilligers. Hiervoor vragen wij een incidentele bijdrage voor 3 jaar van € 20.000 per jaar. Tijdpad De jaren 2025, 2026 en 2027. Risico's bij negatief besluit Een negatief besluit: - matcht niet met de ambitie dat wij willen uitstralen een topsportzwembad te hebben en de recente investeringen in het nieuwe zwemcentrum; - stimuleert niet de unieke samenwerking met TEAM NL en het Sportbedrijf Drachten en er wordt geen actieve invulling gegeven aan 'inwoners boeien en binden'; - versterkt niet de maatschappelijke waarde van topsport die in ons lokaal Sportakkoord staat Wat mag het kosten 2025 €20.000 Wat mag het kosten 2026 €20.000 Wat mag het kosten 2027 €20.000 Incidenteel
26
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028
80 Jaar bevrijding Wat gaan we daarvoor doen Een keer per 5 jaar vieren wij Bevrijdingsdag met meer aandacht. In 2025 is het 80 jaar geleden dat Nederland is bevrijd. Daarom willen wij in 2025 Bevrijdingsdag groots vieren. Doordat wij in 2025 veel meer activiteiten in Drachten en de dorpen organiseren, meer organisatie en (groepen) inwoners bij de organisatie betrekken en doordat de kosten de laatste 10 jaar zijn gestegen, vragen wij voor Bevrijdingsdag 2025 een bijdrage van € 113.500. Tijdpad Start voorbereiding 3e kwartaal 2024 en uitvoering in 2e kwartaal 2025. Risico's bij negatief besluit Een keer per 5 jaar organiseren wij in het kader van de Bevrijding activiteiten. In 2015 is het Bevrijdingsfeest voor het laatst gevierd (in 2020 niet ivm Corona). Toen is het georganiseerd door het Oranjecomité. En hebben we een subsidie toegekend van € 1 per inwoner (ongeveer € 60.000.) Zonder budget is het niet mogelijk een Bevrijdingsdag te vieren die passend is bij onze ambities. Wat mag het kosten 2025 €113.500 Incidenteel
Medewerker Cliëntenadministratie/Financiële administratie Wat gaan we daarvoor doen Een uitbreiding van 1 fte is nodig om de administratieve organisatie met betrekking tot schuldhulpverlening en budgetbeheer rechtmatig in te richten. Tijdpad Doorlopend. Risico's bij negatief besluit Momenteel ontbreekt het ons aan voldoende grip op de administratieve organisatie rondom schuldhulpverlening en budgetbeheer. Denk hierbij aan beschikken, factureren, indexeren, monitoren en sturen. Dit gebrek aan interne beheersing vormt een potentieel risico voor het rechtmatigheidsoordeel door de accountant, wat onze reputatie en integriteit in gevaar kan brengen. Wat mag het kosten 2025 €96.000 Wat mag het kosten 2026 €96.000 Wat mag het kosten 2027 €96.000 Wat mag het kosten 2028 €96.000
Gemeente Smallingerland
27
Kadernota 2025-2028 Structureel
Medewerker Bedrijfsontwikkeling Wat gaan we daarvoor doen Een uitbreiding van 1 fte voor bedrijfsontwikkeling is noodzakelijk om interne controle taken in de keten sociaal domein te implementeren, datavraagstukken te beheren voor interne beheersing, monitoring, sturing, prognosticeren en om het beheer van privacy structureel te maken. Tijdpad Doorlopend. Risico's bij negatief besluit Binnen het team Sociaal Ondersteunend worden diverse cruciale taken op het gebied van interne beheersing niet uitgevoerd. Hieronder vallen onder andere het ontbreken van ondersteuning bij de control werkzaamheden in de P&C cyclus, het verwaarlozen van privacybeheer en het gebrek aan doorontwikkeling op het vlak van monitoring, sturing, planning, control en prognosticeren. Dit vergroot het risico op onvoorziene situaties en inefficiënties binnen het sociaal domein. Wat mag het kosten 2025 €46.000 Wat mag het kosten 2026 €46.000 Wat mag het kosten 2027 €46.000 Wat mag het kosten 2028 €46.000 Structureel
Wijkatlas Wat gaan we daarvoor doen Gezien de huidige ontwikkelingen met betrekking tot de programma's Sociale Koers en Omgeving en de ambities uit de Datavisie Smallingerland om meer datagedreven te werken, is de behoefte vanuit de gehele organisatie om de bewonersenquête voor de Wijkatlas 1 keer per 2 jaar uit te voeren in plaats van 1 keer per 4 jaar. Door data in te zetten als strategisch middel kunnen onze beleidsmakers en beleidsuitvoerders effectievere beslissingen nemen en adequaat handelen. Deze data helpt ons bij het signaleren van (ongewenste) ontwikkelingen, het analyseren hiervan en vervolgens het handelen, of adviseren over benodigde acties aan college en gemeenteraad. Hiervoor vragen wij structureel € 37.500. Tijdpad Doorlopend. Risico's bij negatief besluit Blijft de frequentie van de bewonersenquête voor de Wijkatlas 1x per 4 jaar, dan is de kans groter dat we ongewenste ontwikkelingen, op wijk- en buurtniveau, missen of (te) laat signaleren. Dit raakt
28
Gemeente Smallingerland
Kadernota 2025-2028 niet alleen de Sociale Koers, maar ook bijvoorbeeld de programma's omgeving, duurzaamheid en GOED. Wat mag het kosten 2025 €37.500 Wat mag het kosten 2026 €37.500 Wat mag het kosten 2027 €37.500 Wat mag het kosten 2028 €37.500 Structureel
Simmerdeis Wat gaan we daarvoor doen De bijdrage van de gemeente is al jaren dezelfde, indexatie en de groei van het festival qua bezoekers heeft niet geresulteerd in een hogere bijdrage. Dit heeft geresulteerd in minder aanbod en het organiseren staat onder druk. Krapte op de arbeidsmarkt, stijging van energie prijzen en een te kort een bouw en festival materialen. Zelfs met het terugbrengen van het aantal locaties, is er te weinig financiële ruimte om de inhoud op niveau te houden. Dit niveau is waardig aan de uitgangspunten van Simmerdeis; voor iedereen, grotendeels gratis toegankelijk, met speciale aandacht voor kwetsbaren in de samenleving. Maar ook dit niveau draagt eraan bij dat de Provincie Fryslan Simmerdeis steunt met een subsidie bijdrage. Om hier in de toekomst ook aanspraak op te kunnen blijven maken moet het festival kwalitatief inhoudelijk op niveau blijven. Wat mag het kosten 2025 €50.000 Wat mag het kosten 2026 €50.000 Wat mag het kosten 2027 €50.000 Wat mag het kosten 2028 €50.000 Structureel