e Economisch perspectief Gemeente Sluis

Recreatie en toerisme • Groei van de seniorenmarkt: Met de vergrijzing van de bevolking neemt het aantal ouderen dat reist toe. Deze groep heeft vaak meer tijd om te reizen en meer besteedbaar inkomen, en zoekt reizen die passen bij hun wensen en behoeften, zoals rustige bestemmingen, culturele ervaringen en comfort. •

Medische- en wellness-reizen: oudere reizigers hebben vaker behoefte aan zorg, rust en revalidatie tijdens hun vakantie. Dit heeft geleid tot een groei van medische toerisme en wellness-reizen, waar een combinatie van ontspanning en gezondheid centraal staat.

Economisch perspectief gemeente Sluis

•

Veranderingen in gezinsstructuren: met een steeds grotere diversiteit aan gezinssamenstellingen (bijvoorbeeld alleenstaanden, samengestelde gezinnen, oudere ouders met kinderen) verandert ook de vraag naar toeristische diensten en producten.

•

Flexibiliteit in werk en reizen: Met de opkomst van flexibel werken en digital nomadism kiezen steeds meer mensen ervoor om te reizen terwijl ze werken, ook wel bekend als "workation". Deze groep heeft specifieke voorkeuren voor bestemmingen die een goede werk- en leefomgeving bieden, zoals rustige natuurgebieden met goed internet.

•

Langere vakanties en microvakanties: Door de toename van flexibele werktijden kiezen sommige mensen voor langere reizen, terwijl anderen juist korte en frequente vakanties nemen (microvakanties). Dit beïnvloedt de vraag naar verschillende soorten bestemmingen en reistypes.

Landbouw • Afname van de beroepsbevolking: de gemiddelde leeftijd van boeren stijgt en er is een afname van het aantal jonge mensen die in de landbouw willen werken. Dit leidt tot een tekort aan arbeidskrachten, wat de productiviteit en de innovatiekracht in de landbouw kan ondermijnen. •

Bedrijfsopvolging: veel bedrijven in de landbouwsector hebben moeite om opvolgers te vinden. Dit kan leiden tot het verdwijnen van kleinere familiebedrijven, wat de diversiteit en het aantal landbouwbedrijven in de regio kan verminderen.

•

Vergrijzing en technologie: De oudere generatie boeren heeft soms moeite om nieuwe technologieën en innovatieve landbouwpraktijken te omarmen. De vergrijzing van de landbouwbevolking kan dus het tempo van technologische adoptie vertragen. Technologie kan juist een oplossing bieden voor het tekort aan arbeidskrachten.

Zorg • Personeelstekort en duurzame inzetbaarheid: De zorgsector heeft een structureel tekort, dat de werkdruk verhoogt. Vooral in verpleegtehuizen, ziekenhuizen, en de thuiszorg voelt men dit. ‘ ’ è . Men besteedt veel aandacht aan het verbeteren van de werkomstandigheden om personeel te behouden. Flexibele werktijden, mentale gezondheid en fysieke belasting zijn hierbij ’ . •

Druk op mantelzorgers: Door de vergrijzing neemt de vraag naar zorg toe. Mantelzorgers, spelen een cruciale rol in het bieden van deze zorg. In plattelandsgebieden, waar de jonge bevolking vaak wegtrekt naar stedelijke gebieden, zijn er steeds minder mensen beschikbaar om deze mantelzorg te verlenen. Dit zorgt voor een (nog) grotere druk op de zorginfrastructuur.

•

Samenwerking tussen zorginstanties: Er is een toename in samenwerkingsverbanden tussen huisartsen, thuiszorg, ziekenhuizen en maatschappelijke organisaties. Dit maakt de zorg efficiënter en helpt om de zorg rondom de patiënt beter te organiseren. Zorgverleners werken steeds vaker samen in multidisciplinaire teams binnen gemeenschappen om meer gepersonaliseerde en geïntegreerde zorg te leveren. Dit vermindert versnippering en maakt zorg toegankelijker voor ouderen en chronische patiënten.

Economisch perspectief gemeente Sluis

•

Economisch perspectief

•

Economisch perspectief gemeente Sluis

4

Economisch perspectief

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk geven we een overzicht van sterke en zwakke punten en de kansen en bedreigingen voor de economie van Sluis (paragraaf 4.2 en 4.3). Deze zijn tot stand gekomen op basis van het economische profiel van Sluis, de geschetste trends en ontwikkelingen en de interviews. Het betreft een SWOT-analyse die de Sluische economie in brede zin belicht. De SWOT dient als startpunt voor een dialoog over de mogelijkheden om kansen te verzilveren en ( ’ ) . Ten behoeve van die dialoog schetsten we zes mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor de economie van Sluis (paragraaf 4.4). De dialoog startte tijdens de stakeholdersbijeenkomst op 2 december 2024 (paragraaf 4.5).

4.2

Sterke en zwakke punten

Sterke punten

Zwakke punten

Stabiele economische basis: Met een groot mkb,

Eenzijdige economie: De economie is sterk

veel familiebedrijven een weinig faillissementen

afhankelijk van toerisme wat leidt tot een

beschikt Sluis over een stabiele economische basis.

eenzijdige en seizoensgebonden werkgelegenheid. Er is een tekort aan innovatieve en goedbetaalde werkgelegenheid (bijvoorbeeld in hightechsectoren, precisielandbouw).

Toerisme: Sluis heeft een mooie ligging aan de

Woningmarkt: de markt voor tweede woningen

Zeeuwse kust en is goed bereikbaar voor toeristen,

heeft lange tijd de prijzen (voor de lokale

vooral uit België en Nederland. De regio profiteert

bevolking) opgedreven. Met het nieuwe

van de populariteit van Zeeland als

woonbeleid is dit tij aan het keren. De bestaande

vakantiebestemming.

(verouderde) woningvoorraad sluit echter niet goed aan op de hedendaagse behoefte.

Agrifood: Sluis heeft een sterke agrifoodsector met

Ruimte voor bedrijfsontwikkeling: Onvoldoende

een landbouwareaal dat potentie heeft voor

beschikbare grond voor de groei of het aantrekken

verduurzaming en modernisering (zoals

van nieuwe bedrijvigheid. Bedrijventerreinen en

precisielandbouw).

woningbouw komen langzaam van de grond wat de groei van de regio afremt.

Ligging: Hoewel Sluis vanuit Nederlands perspectief

Beperkte bereikbaarheid: Het OV is onvoldoende

perifeer is gelegen, heeft het een groot achterland

ontwikkeld. Dit maakt de regio minder

over de Belgische grens (inwoners, bedrijven,

aantrekkelijk voor jongeren en jonge gezinnen.

voorzieningen).

Ook belemmert het de groeiende groep senioren om de voorzieningen (zoals zorg) te bereiken. Beperkt aanbod van voorzieningen voor jongeren: Er zijn weinig goede voorzieningen (onderwijs, ontmoeting, vermaakt) voor jongeren onder de 20 jaar. Dit maakt het moeilijk om deze groep aan te trekken of vast te houden.

Economisch perspectief gemeente Sluis

4.3

Kansen en bedreigingen

Kansen

Bedreigingen

Diversificatie van de economie: er is ruimte om de

Afnemende leefbaarheid: Ontgroening en

economie te diversifiëren naar sectoren zoals

vergrijzing ondermijnen het draagvlak voor

agritechnologie, precisielandbouw en duurzame

voorzieningen (winkels, onderwijs, sport,

energie. Dit kan niet alleen economische groei

openbaar vervoer). Dit vormt een vicieuze cirkel.

stimuleren, maar ook jongere mensen aantrekken met

Met het vertrek van jongeren is het voor

hogere opleidingsniveaus (voor wie dan wel de juiste

bestaande bedrijven steeds moeilijker om

voorzieningen aanwezig moeten zijn).

geschikt personeel te vinden. Het belemmert om nieuwe bedrijven aan te trekken.

Verjonging: Door te investeren in betaalbare

Verschraling van de economie: De

woningen, bereikbaarheid en goede voorzieningen

werkgelegenheid in de regio is voornamelijk

kan de regio aantrekkelijker zijn voor jongeren en

gericht op toerisme, wat vaak niet aantrekkelijk

jonge gezinnen. Dit kan de ontgroening beperken, de

is voor hoger opgeleiden. Hierdoor vertrekken

sociale basis versterken en tegelijkertijd een bijdrage

’

leveren aan de economische perspectieven van het

carrièremogelijkheden. Ook maakt de

gebied (arbeidsmarkt).

afhankelijkheid van toerisme en landbouw de Sluische economie kwetsbaar.

Regionale samenwerking: Gezamenlijk versterken

Leegloop: Een verouderde woningvoorraad in

van de infrastructuur en vervoersverbindingen met

combinatie met het uitblijven van

nabijgelegen steden en havens maakt de regio

nieuwbouwwoningen maakt dat het voor

aantrekkelijker voor bedrijven en bewoners. Ook

jongeren en jonge gezinnen steeds lastiger is

kunnen Zeeuwse gemeenten samen werken aan

een geschikte woning te vinden. Dit maakt dat

gemeenschappelijke doelen op het gebied van

zij mogelijk elders op zoek gaan naar een

werkgelegenheid, onderwijs, bereikbaarheid en zorg.

woning. Laat staan dat het nieuwe doelgroepen aantrekt.

Grensoverschrijdende samenwerking: De nabijheid van grotere Belgische steden zoals Brugge, Gent en Antwerpen biedt kansen voor regionale economische en culturele verbindingen. Dit varieert van toeristische uitstapjes tot het beschikbare arbeidspotentieel en tot samenwerking met het bedrijfsleven in de grensstreek. Ook biedt het achterland perspectieven voor bedrijven die op dit deel van de Europese afzetmarkt georiënteerd zijn. Innovatie: Sluis leent zich als uitstek als proeftuin voor innovatieve toepassingen in bijvoorbeeld de landbouw en zorgsector. Sluis is een voorloper in een demografische trend die op langere termijn meer ’

.

voorloper kan zijn in oplossingsrichtingen om deze trends niet ten koste te laten gaan van de sociale en economische vitaliteit.

Economisch perspectief gemeente Sluis

4.4

Ontwikkelingsrichtingen

Ten behoeve van de stakeholdersbijeenkomst People Planet Profit werkten wij -zoals gezegd- een aantal mogelijke ontwikkelingsrichtingen uit voor de economie van Sluis. De ontwikkelingsrichtingen haken aan bij een of meerdere kansen en/of bedreigingen. De in de Strategische Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen gestelde regionale ambities, vormen hiervoor een kader. Het hoogste doel van de regio is om de brede welvaart zo hoog mogelijk te krijgen. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Vanuit economisch perspectief drukt men een duurzame ontwikkeling vaak uit in de dimensies mens (people), milieu (planet) en economie (profit) ook wel Triple P. Bij een duurzame economische ontwikkeling zijn de drie dimensies in balans. De gepresenteerde ontwikkelingsrichtingen variëren in de mate waarin ze aan de verschillende dimensies van de Triple P bijdragen. Ook variëren ze in ambitieniveau. Het ambitieniveau weerspiegelt de mate waarin de richtingen aanhaken op de geformuleerde kansen en bedreigingen (zie tabel 4.1). Tabel 4.1 – Zes ontwikkelingsrichtingen naar ambitieniveau bijdrage aan Triple P

In het vervolg van deze paragraaf geven wij een korte beschrijving van de zes ontwikkelingsrichtingen en in hoeverre ze al dan niet aansluiten op de geformuleerde kansen voor Sluis.

A. De basis op orde Deze ontwikkelingsrichting gaat uit van het behoud en versterken van bestaande kwaliteiten. Het betekent dat Sluis geen specifieke richting kiest maar ervoor zorgt dat wat er is, een kwaliteitsimpuls krijgt. Denk daarbij aan het woningaanbod, toeristische voorzieningen en het onderwijs. Het behoud van leefbaarheid ligt voor een belangrijk deel in handen van de bevolking zelf. De economische kansen voor Sluis worden minimaal benut. Bedreigingen vlakken enigszins af maar verdwijnen niet.

Economisch perspectief gemeente Sluis

B. Omarm de vergrijzing In deze ontwikkelingsrichting vormt vergrijzing niet langer een bedreiging. Sluis benut juist de kansen die het biedt door de vergrijzing proactief te faciliteren. Met woningbouw voor senioren, innovatie in de zorgsector en passende voorzieningen en dienstverlening weet Sluis zich in Nederland te onderscheiden en zelfs senioren elders uit het land te verleiden om zich in de gemeente te vestigen. Dit zorgt voor innovatie en een doorontwikkeling op een van de bestaande hoofdsectoren (de zorgsector). Als woonomgeving voor (hoogopgeleide) jongeren blijft Sluis weinig interessant. C. Costa del Sluis Bij deze ontwikkelingsrichting benut Sluis ten volle de kansen die toerisme biedt. Het vormt de basis voor de economie. Banen worden ingevuld door arbeidsmigranten wiens huisvesting op orde is. Sluis investeert in toeristische kwaliteiten (zowel qua voorzieningen, accommodaties als natuurontwikkeling) om nieuwe doelgroepen aan te spreken en het toeristisch seizoen te verlengen. In deze ontwikkelingsrichting ligt de nadruk op economische groei en is er minder aandacht voor milieueffecten. D. Grenzeloos Sluis Bij deze ontwikkelingsrichting zet Sluis volledig in op een breder regionaal-economisch perspectief. Krachten worden gebundeld en de kwaliteiten van de grensregio benut.

Een fusie van de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten zorgt voor slagkracht en maakt het mogelijk om de lokale en regionale uitdagingen aan te pakken en de economie naar een hoger plan te tillen. Sluis krijgt een internationaler karakter met passende voorzieningen (voor bedrijven, mobiliteit en huisvesting). Er ontstaat een meer diverse economische structuur en het draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied voor jongeren E. Proeftuin voor innovatie Deze ontwikkelingsrichting zet volledig op innovatie van de bestaande hoofdsectoren (zoals zorg en landbouw) en biedt tegelijkertijd ruimte voor nieuwe innovatieve bedrijvigheid. Deze focus maakt dat de Sluische economie minder afhankelijk is van (schaarse) arbeid. Tegelijkertijd biedt het aanknopingspunten om hoger opgeleiden aan de regio te binden. Sluis vormt hiermee een voorbeeld voor andere ’ vergrijzings- en ontgroeningsgolf (en bijbehorende arbeidsmarktproblematiek).

Economisch perspectief gemeente Sluis

F. Jong en duurzaam Bij deze ontwikkelingsrichting zet Sluis volledig in op verjonging en verduurzaming van de economie. De energieneutrale economie biedt volop ruimte voor jong professionals; om zowel (duurzaam) te ondernemen als om (duurzaam) te wonen. Ook trekt het jongeren aan die hun (hybride) werk elders combineren met de rust en weidsheid van het Sluische landschap. Dit biedt het gewenste draagvlak voor de instandhouding van voorzieningen. Het zorgt voor een jonge, gezonde en toekomstbestendige economische basis die voor alle hoofdsectoren interessante perspectieven biedt.

4.5

Stakeholdersbijeenkomst

Tijdens de stakeholdersbijeenkomst op 2 december 2024 discussieerden de aanwezigen aan vier ’ . In bijlage A staat een beknopt verslag daarvan. Bepaalde thema’s kwamen aan vrijwel elke tafel terug. Deze thema’s hadden vooral betrekking op de economische en sociale basis van Sluis die op orde moet zijn. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om voldoende woningen, goede vervoersbindingen (over de weg en het openbaar vervoer), goed en voldoende onderwijs en het profileren van de unieke eigenschappen van het gebied. De deelnemers zien dit als randvoorwaarde om de economie door te ontwikkelen. Voor wat betreft de inhoudelijke koers van de economie ziet men geen grote structuurveranderingen plaatsvinden. De deelnemers zien meer in een kwaliteitsimpuls voor en verduurzaming van bestaande sectoren (zoals toerisme en landbouw).

Economisch perspectief gemeente Sluis

Conclusie en aanbevelingen

Economisch perspectief gemeente Sluis

5

Conclusie en aanbevelingen

Na de beschrijving van de stand van de economie van Sluis, trends en ontwikkelingen, sterktes/zwaktes en kansen/bedreigingen, ligt de vraag voor waar de aanknopingspunten liggen om (richting 2040) economische kansen te verzilveren en bedreigingen het hoofd te bieden. We maken voor het antwoord op deze vraag onderscheid tussen daar waar consensus over lijkt te zijn (conclusie) en daar waar dat wat dat minder het geval is of lijkt (aanbevelingen).

5.1

Conclusie

Urgentie De uitdagingen van Sluis zitten verweven in vrijwel alle domeinen. Dit vraagt om een integrale visie en aanpak, om duidelijke keuzes en om lef. Zonder daadkrachtig (bestuurlijk) optreden loopt Sluis het risico verder achterop te raken in vergelijking met andere Zeeuwse gemeenten. Sluis kan hiermee in een neerwaartse spiraal terecht komen waarna het steeds moeilijker is het tij te keren. Basis op orde Om het tij te keren dient in de eerste plaats de basis op orde te zijn. Dit betekent dat alle drie dimensies van de Triple P (mens, economie en milieu) over een zeker fundament beschikken waarop Sluis voortbouwt. Dit dient op een dusdanige wijze te gebeuren dat de dimensies met elkaar in balans blijven. De drie dimensies hebben elkaar nodig: de ontwikkeling van de een mag niet (te veel) ten koste gaan van de ander. Bevolkingsgroei en bouwen Mensen zijn nodig om banen in te vullen en om voorzieningen in stand te houden. Hoewel de bevolkingsprognose aangeeft dat de (beroeps)bevolking van Sluis de komende decennia blijft afnemen, heeft de gemeente Sluis de ambitie om de bevolking te laten groeien. Een afnemende bevolkingsomvang komt enerzijds voort uit sterfte (van de vergrijsde bevolking). Anderzijds ligt hier migratie aan ten grondslag.

Om de bevolkingsontwikkeling in positieve zin te keren is het van belang de uitgaande migratie te beperken en mogelijk inkomende migratie te stimuleren. Om dit te realiseren zijn ieder geval woningen nodig. De gemeente Sluis geeft in haar coalitieakkoord aan gecontroleerd en gefaseerd nieuwe woningen toe te willen voegen. De gemeente richt zich op betaalbare, onderscheidende en vernieuwende woonconcepten op kansrijke groepen, passend bij de behoefte op de arbeidsmarkt. Ook wil de gemeente de bestaande woningvoorraad kwalitatief verbeteren (verduurzamen, renoveren, levensbestendig maken). Deze woningen zijn nodig om jongeren te binden en om mogelijk nieuwe doelgroepen aan te trekken. Doordat (deels) thuiswerken sinds de coronacrisis meer gemeengoed is, neemt de ’ .M betaalbaar woningaanbod in combinatie met een aantal unieke kwaliteiten (zoals de rust en ruimte, met diverse voorzieningen in economische activiteiten in de omgeving) kan Sluis zich mogelijk profileren onder doelgroepen die een rustige woonomgeving zoeken terwijl ze elders werken. Dit kan ook interessant zijn voor de groeiende gr ’ fysieke werkomgeving. Ten slotte kunnen arbeidsmigranten - door het bieden van permanente huisvesting - een bijdrage leveren aan de bevolkingsontwikkeling van de gemeente.

Economisch perspectief gemeente Sluis

5.2

Aanbevelingen

Economische agenda Wij achten het raadzaam dat de gemeente Sluis de economische koers richting 2040 voorziet van concrete doelen gericht op de drie Triple P-dimensies en dit te realiseren met gericht beleid op de ( ) ’ .B gemeente Sluis, ligt er ook voor de stakeholders (bedrijven, maatschappelijke organisaties, inwoners ed.) een rol weg gelegd in . ‘ ’ ngspunten. Economische vernieuwing Voor wat betreft de economische structuur hebben de stakeholders geen grote structuurverandering voor Sluis voor ogen (waarbij de economie van Sluis een andere of meer specifieke richting ingaat). Wel bieden de gepresenteerde ontwikkelingsrichtingen aanknopingspunten voor economische vernieuwing. Denk daarbij aan verduurzaming van bestaande sectoren (zoals de landbouw) en een kwaliteitsimpuls voor het toerisme (gericht op verduurzaming, doelgroepverbreding en seizoensverlenging). Gezien de relatieve eenzijdigheid van de economie, is het ook van belang ook ruimte te bieden aan verbreding van de economische basis. Denk daarbij aan het stimuleren en/of faciliteren van regionaal- en/of grensoverschrijdende economische clusters en innovatieve bedrijvigheid passend bij het economisch profiel van Sluis. Landschappelijke kwaliteiten Voor wat betreft het milieu mag het toerisme niet ten koste van de landschappelijke kwaliteiten.

De wens is om het open landschap te koesteren en verstelijking van het kustgebied (zoals dat aan Vlaamse kust heeft plaatsgevonden) tegen te gaan. Sluis kan in positieve zin een bijdrage leveren aan het milieu door aandacht te besteden aan natuurontwikkeling, biologische landbouw te stimuleren én door aan te sluiten op de provinciale koers richting energietransitie. Nabijheid en bereikbaarheid van voorzieningen Behalve woningen heeft de bevolking voorzieningen nodig. Hoewel een basispakket van voorzieningen (zoals dagelijks winkelaanbod, basisscholen en bepaalde zorgvoorzieningen) bij voorkeur in de eigen gemeente aanwezig is, is voor andere voorzieningen een regionale benadering noodzakelijk. Bijvoorbeeld een ziekenhuis of het beroepsonderwijs hebben simpelweg een groter draagvlak nodig dan dat Sluis nu of in de toekomst kan bieden. Het is van belang dat de Zeeuws-Vlaamse gemeenten hierop een gezamenlijke koers uitzetten die aansluit bij het economisch en sociaal profiel van de regio. Daarnaast is het van belang om de Vlaamse grensregio in het vizier te houden en te beoordelen in hoeverre een complementair voorzieningenaanbod kan bijdragen aan de sociale en economische basis van de hele euregio. Hoe dan ook is het voor inwoners van plattelandsgemeenten niet realistisch om alle voorzieningen naast de deur te hebben.

In die zin moet de aandacht – naast nabijheid – vooral ook uit gaan naar bereikbaarheid. In het onderzoek werd herhaaldelijk benadrukt dat de bereikbaarheid van Sluis en de verbinding met de omliggende regio aandacht nodig heeft (o.a. het OV). Naast fysieke bereikbaarheid, kan ook digitale bereikbaarheid bijdragen aan het realiseren van een passend voorzieningenaanbod. Denk hierbij aan digitale overheidsdiensten, zorg op afstand en onderwijs op afstand. In die zin leent Sluis zich bij uitstek als proeftuin voor innovatieve ( ) ’ .

Economisch perspectief gemeente Sluis

Bijlagen

Economisch perspectief gemeente Sluis

A Verslag stakeholdersbijeenkomst Tafel 1 is van mening dat de gemeente Sluis moet bouwen in de breedste zin van het woord. Dat betreft in ieder geval woningen in alle segmenten van de in Sluis werkzame beroepsbevolking. De gemeente moet groeien naar 30.000 inwoners om voorzieningen (scholen, gezondheid, sportclubs) te behouden. Om de gemeente aantrekkelijk te maken als woongemeente moet het o.a. zorgen voor goede verbindingen tussen de gemeenten. Het tolvrij maken van de tunnel voor personenauto’s zet men als een positieve ontwikkeling. De N61 moet een meerbaansweg worden. De veerverbinding moet in stand blijven. De gemeente kan ook aan deze ontwikkeling bijdragen door regelgeving te vereenvoudigen. Zo moet het makkelijker zijn om aan functies die wegvallen (bijvoorbeeld een boerderij) een andere bestemming te geven. Daarnaast helpt harmonisatie van de regelgeving met Vlaanderen. De groep verwacht dat als Sluis een aantrekkelijke woonomgeving kent, de bewoners ook in de regio willen werken. Tafel 2 houdt een pleidooi voor een jonge en duurzame gemeente. Dit vraagt allereerst om passend woningaanbod. Dat is er nu beperkt of niet. Men geeft aan dat bestaand woningaanbod getransformeerd en verduurzaamd kan worden. Ook het ‘scheefwonen’ vraagt om een oplossing. Zzp’ers of andere beroepsgroepen die op afstand hun werk doen, vormen een belangrijke doelgroep.

Maar ook de bestaande werkgelegenheid in de regio kan meer gepromoot worden. Innovatie maar bijvoorbeeld ook AI hebben veel impact op het type werkgelegenheid en de mogelijkheden om op afstand te werken. Sluis kan veel meer gebruik maken van de unieke eigenschappen van het gebied en zich hiermee profileren richting nieuwe doelgroepen. Mogelijk dat een denktank zich hierover kan buigen. Onderwijs (PO en VO) en innovatie zijn belangrijke randvoorwaarden. Daarnaast clustering en uitbreiding van het aanbod van kunst, cultuur en vrijetijdsbeleving. Ook mooie lokale ketens voor duurzaamheid en biologische teelt, sluiten aan bij dit profiel. In de nieuwe economische agenda moet in ieder geval de doelgroep duidelijk zijn geformuleerd. Ook vraagt deze ontwikkelingsrichting om oplossingen voor de extra woningvraag die hierbij ontstaat. De tafel pleit voor marketing richting de beoogde doelgroep. Dit kan mogelijk ook via subsidies (zoals de compensatiegelden voor het niet realiseren van de kazerne). Tafel 3 geeft een verdere invulling aan de richting Costa del Sluis. Dankzij klimaatopwarming komt deze ontwikkelingsrichting als vanzelf naar Sluis toe (met hogere temperaturen). Dit zorgt voor seizoensverlenging. De gemeente moet hierop anticiperen door het realiseren van huisvesting (o.a. permanente huisvesting van arbeidsmigranten) en het bieden van ruimte voor toeristische bedrijvigheid.

Wel moeten toerisme en landbouw met elkaar in balans blijven. Verstedelijking van de kust zoals in België is onwenselijk. Daar moet de gemeente Sluis zich voor inspannen.

Economisch perspectief gemeente Sluis

Ook de leefbaarheid moet in balans zijn met de kansen van Costa del Sluis. Ten behoeve van de leefbaarheid moet ook het voorzieningenniveau in de kernen op peil zijn. Ook moet de regeldruk omlaag bijvoorbeeld om het voor boeren makkelijker te maken om een camping te beginnen. De ontwikkeling van Costa del Sluis vraagt om extra (ingehuurde) gemeentelijke capaciteit. Costa del Sluis is geen synoniem voor massatoerisme. Het is een plek waar de kansen voor duurzaam toerisme worden benut. Tafel 4 sluit zich grotendeels aan bij de andere tafels. De tafel benadrukt dat je allereerst de voorwaarden moeten scheppen die over de basis gaan. Dit begint met het openbaar vervoer. Ook moet de blik (nog) meer richting België. Denk daarbij aan de (kwaliteit) van zorg en onderwijs (zoals de universiteit van Gent). Voor wat toerisme geeft men de voorkeur aan een kwaliteitsimpuls boven het stimuleren van (goedkoop) massatoerisme dat tot overlast leidt. Sluis moet een gemeente zijn die de kwaliteit heeft om het gebied goed te besturen. De gemeente moet ook out of the box denken. Ter illustratie: De jeugd kan één dag per week naar de Randstad en de andere dagen (via technologie) vanuit huis in Sluis werken. Als ze naar hun werk gaan, . ( ’ ) N61 den? Deze nieuwe kwaliteiten van de gemeente kunnen ze verkopen aan de rest van Nederland.

Economisch perspectief gemeente Sluis

B Deelnemers stakeholdersbijeenkomst • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

RMDO (Adviesraad gemeente Sluis) Good & Tasty (detailhandel) New Babylon Vekabo Strandcamping Groede (Biologische) Landbouw Gemeente Hulst Rootzz (belangenbehartiger voor behoud jongeren in Zeeuws-Vlaanderen) Ondernemersvereniging Nieuwvliet Escalda (scholengemeenschap) Strandpaviljoen Puur (vertegenwoordiger van strandpaviljoenhouders) Supermarkt Breskens Rabobank Vereniging van Vastgoedeigenaren Ondernemersvereniging Sluis Zorgzaam Klankbordgroep Duurzaamheid Programmamanager Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen Ondernemersvereniging Oostburg Impuls Zeeland Arbeidsmarkt Regio Zeeland Stichting Gastvrij Zeeuws-Vlaanderen Dealmkrs Only for men Sluis Camping Zonneweelde

Economisch perspectief gemeente Sluis

C Geïnterviewde organisaties • • • • • • • • • • • • •

CZ ZLTO ZorgSaam HZ Kenniscentrum Kusttoerisme Rabobank Zeeuwse Delta Rabobank Nederland Impuls Zeeland Gemeente Hulst Gemeente Terneuzen Vertegenwoordiger Onbegrensd Zeeuws-Vlaanderen Vertegenwoordiger Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen North Sea Port Landbouwondernemer Sluis

Economisch perspectief gemeente Sluis

D Samenstelling sector Recreatie & Toerisme Afbakening van de toeristische sector, versie: 01‐01‐2014 SBI2008 3012 45194 46492 46493 4730 47642 47643 47644 47722 47781 4910 4932 49391 5010 5030 5110 5222 5223 55101 55102 55201 55202 5530 5590 56101 56102 5630 5914 77111 7712 7721 7734 7911 7912 7990 8230 85511 85519 90011 90013 90041 90042 91021 91022 91041 91042 92001 92009 93111 93112 93113 93119 93121 93122 93123 93124 93125 93126 93127 93128 93129 9313 93141 93142 93143 93144 93145 93146 93149 93151

Omschrijving Bouw van sport‐ en recreatievaartuigen Handel in en reparatie van caravans Groothandel in watersportartikelen Groothandel in kampeerartikelen (geen caravans) Benzineservicestations Winkels in watersportartikelen Winkels in sportartikelen (geen watersport) Winkels in kampeerartikelen (geen caravans) Winkels in lederwaren en reisartikelen Winkels in fotografische artikelen Personenvervoer per spoor (geen tram of metro) Vervoer per taxi Ongeregeld personenvervoer over de weg Zee‐ en kustvaart (passagiersvaart en veerdiensten) Binnenvaart (passagiersvaart en veerdiensten) Personenvervoer door de lucht Dienstverlening voor vervoer over water Dienstverlening voor de luchtvaart Hotel restaurants Hotels (geen hotel‐restaurants), pensions en conferentieoorden Verhuur van vakantiehuisjes en appartementen Jeugdherbergen en vakantiekampen Kampeerterreinen Overige logiesverstrekking Restaurants Cafetaria's, lunchrooms, snackbars, eetkramen e.d.

Cafés Bioscopen Verhuur van personenauto's en lichte bedrijfsauto's (geen operational lease) Verhuur en lease van bestel en vrachtauto's, autobussen en campers Verhuur en lease van sport‐ en recreatieartikelen Verhuur en lease van schepen Reisbemiddeling Reisorganisatie Informatieverstrekking op het gebied van toerisme Organiseren van congressen en beurzen Zeil‐ en surfscholen Overig sport‐ en recreatieonderwijs Beoefening van podiumkunst Circus en variété Theaters en schouwburgen Evenementenhalllen Musea Kunstgalerieën en expositieruimten Dieren en plantentuinen, kinderboerderijen Natuurbehoud Loterijen en kansspelen Exploitatie van amusements‐ en speelautomaten Zwembaden Sporthallen, sportzalen en gymzalen Sportvelden Overige sportaccommodaties Veldvoetbal Veldsport in teamverband (geen voetbal) Atletiek Tennis Paardensport en maneges Wielersport Auto‐ en motorsport Wintersport Overige buitensport Fitnesscentra Individuele zaalsport Zaalsport in teamverband Kracht‐ en vechtsport Bowlen, kegelen, biljarten e.d. Denksport Sportscholen Overige binnensport en omnisport Zwem‐ en onderwatersport

Economisch perspectief gemeente Sluis

R&T‐Categorie Overig Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Detailhandel/groothandel Vervoer Vervoer Vervoer Vervoer Vervoer Vervoer Vervoer Vervoer Logiesverstrekking Logiesverstrekking Logiesverstrekking Logiesverstrekking Logiesverstrekking Logiesverstrekking Horeca Horeca Horeca Cultuur, recreatie en amusement Overig Overig Overig Overig Vervoer Vervoer Vervoer Overig Sport Sport Cultuur, recreatie en amusement Cultuur, recreatie en amusement Cultuur, recreatie en amusement Cultuur, recreatie en amusement Cultuur, recreatie en amusement Cultuur,recreatie en amusement Cultuur,recreatie en amusement Cultuur,recreatie en amusement Overig Overig Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport

Gewicht 1 1 1 1 0,1 1 1 1 0,3 0,3 0,1 0,1 1 0,5 0,1 0,1 0,1 0,1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0,1 0,3 1 0,3 1 1 1 1 1 0,3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3

93152 93191 93192 93193 93194 93195 93196 93199 93211 93212 93291 93299 9604

Roei‐, kano‐, zeil‐ en surfsport e.d. Beroepssportlieden Hengelsport Verzorgen van vistochten Supportersverenigingen (sport) Organiseren van sportevenementen Overkoepelende organen en samenw. adviesorganen op het terrein van sport Overige sportactviteiten n.e.g. Pret‐ en themaparken Kermisattracties Jachthavens Overige recreatie n.e.g. (geen jachthavens) Sauna's, solaria, baden e.d.

Economisch perspectief gemeente Sluis

Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Sport Cultuur,recreatie en amusement Cultuur,recreatie en amusement Sport Overig Overig

0,3 0,3 1 1 0,3 0,3 0,3 0,3 1 1 1 1 1

Contactgegevens Ipsos I&O Enschede Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede 053 - 200 52 00 KVK-nummer 08198802 www.ipsos-publiek.nl

Ipsos I&O Amsterdam Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam 020 – 308 48 00 nl-info-publiek@ipsos.com www.ipsos-publiek.nl

Economisch perspectief gemeente Sluis