Definitief_Masterplan_en_bijlagen_compressed_LR

70

Door lokale ondernemers, de horeca, landbouwers en verenigingen samen te brengen, leren ze elkaars vraag en aanbod beter kennen. Hierdoor kan een netwerk ontstaan van kennisdeling, distributie en teelt- en verwerkingsinnovaties voor nieuwe producten. Deze (ambachtelijke) streekproducten kunnen ingezet worden als toeristische troef voor de Zwinstreek. Landbouwers gaan samen met verwerkers mee op zoek naar nieuwe niches, en brengen het landschapspark met haar unieke producten dichter bij de bewoner en de bezoeker. Zo kan elke Zwinstreekliefhebber ook zelf proeven van het gebied.

Grensknelpunten wegwerken door internationale samenwerking Hoewel de Zwinstreek een duidelijke samenhang en gedeelde geschiedenis kent, zorgt de landsgrens soms voor uitdagingen als het om de uitwisseling van agrarische producten, materialen, mest en onderwijs gaat. Net de werking van een Landschapspark kan grensverleggend ondernemerschap stimuleren. Circulariteit en samenwerking tussen sectoren en actoren heen, los van een harde grens, staan hierbij centraal. Door binnen een landschapspark alle partners samen te brengen wordt aan draagvlak en coexistentie gewerkt op korte en lange termijn, gebiedsgericht en in deelgebieden waar nodig. Het landschapspark als instrument is een katalysator voor grensoverschrijdende samenwerking, waarbij voortschrijdende inzichten een voortschrijdende aanpak mogelijk maken. We willen onderzoeken hoe we bestaande grensknelpunten actief kunnen wegwerken. Hierbij brengen we het beleid en de praktijk dichter bij elkaar vanuit een duidelijke efficiëntie en rationaliteit: een win-win voor alle actoren!

71

De kansenkaart verbeeldt dat de Zwinstreek van oudsher een voedsellandschap is. De vruchtbare gronden zijn aantrekkelijk voor de landbouwer. Door het microreliëf en de zoet-zout gradiënt liggen hier veel mogelijkheden om een divers landbouwpallet uit te bouwen en verder te enten in het landschap als landschapsbouwer. Deze kaart toont de kansen voor de rijke variatie aan landbouwbedrijfsvoering die gekoppeld zijn aan de landschappelijk fysische onderlegger. Legenda kansen voor versterken van streekproducten o.b.v. aquacultuur en visteelt. kansen voor versterken van streekproducten o.b.v. slimme landbouw kansen voor versterken van streekproducten o.b.v. gedifferentieerde omgang zoet-zout kansen voor versterken van streekproducten o.b.v. natte graslanden kansen voor versterken van streekproducten o.b.v. agroforestry kansen voor versterken eetbare natuur (bv. duinbes) Versterken van een lokale afzetmarkt Promoten en uitbouwen van op korte keten met diverse streekproducten Uitbouwen streekmarkten

kansen voor uitbouwen visinfrastructuur Sterrenrestaurant als promotor van Zwinstreekproducten Proefbaar maken van oude smaken

Landbouw rond een verdwenen Zwinhaven © Jan D’Hondt

Programma-onderdelen Programma: Gebiedsgerichte en gediversifieerde landbouwvisie De Zwinstreek is een productief landschap bij uitstek. Deze term is ruimer te interpreteren dan enkel en alleen landbouw- en voedselproductie. De mens en het landschap zorgen samen voor heel wat ecosysteemdiensten, naast landbouwproducten en het aanbieden van de open ruimte structuren. Op grote lijnen zijn er een aantal landschappelijke deelzones te definiëren binnen de Zwinstreek met ieder een ander accent. Dit landschap zorgt voor diensten en producten aan mens en dier, en is per definitie productief.

de verdere ontwikkeling van dit productief landschap. Hierbij staan rechtszekerheid, bodem- en waterzorg, rendabiliteit, rechtszekerheid, en grensvervaging centraal. De relatie tussen landbouwer als landschapsbouwer / voedselproducent en de burger wordt versterkt en innovatie gepromoot. Positieve beeldvorming van de landbouwer en zijn of haar gezin als landschapsbouwer zijn doelstellingen die in het landschapspark worden meegenomen. De landbouwer geeft letterlijk en figuurlijk een gezicht aan de Zwinstreek.

Het landschapspark en haar partners bieden begeleiding en advies aan inwoners en ondernemers in het gebied en aan elkaar. Voor typische kleinschalige landbouwelementen en landschappelijke element wordt een structureel inrichtingsbudget voorzien. Via een gebiedsgerichte en gediversifieerde landbouwvisie op de Zwinstreek als grensverleggend productief landschap zetten de gebruikers – de landbouwers en andere belanghebbenden – actief in op wat de kansen vanuit het landschapspark zijn voor

Dit hoofdproject wordt binnen het operationele plan vertaald naar concrete acties die hierbij aansluiten. Er wordt niet van een wit blad vertrokken; doorheen het proces van de kandidaatstelling werden al stappen ondernomen om tot de thema’s en concrete acties te komen. De tijd is te krap geweest om dit te laten landen en verdere afstemming zowel binnen de landbouwactoren als in samenspraak met de anderen is noodzakelijk.

76

© Jan D’Hondt

Programma: Grensoverschrijdende agro-innovatie Er zijn heel wat ontwikkelingen en initiatieven in de Zwinstreek aanwezig rond landbouwinnovaties zoals smart farming, biogebaseerde stoffen en teelten, zilt-resistente teelten etc. We zien vanuit het landschapspark kansen om door middel van een grensoverschrijdende agro-innovatie lab-werking nog meer onderscheidend te worden in duurzame en toekomstgerichte vormen van landbouwproductie. Lopende initiatieven zoals het kustlab in Waterdunen zijn al een eerste stap naar een grensoverschrijdend innovatie lab. Ook carbon farming en nitrogen farming, de rol die de landbouwer kan spelen in het vermijden van droogte en wateroverlast (dienstverlening aan de omgeving) en de rol als landschapsbouwer spelen een centrale rol in de werking van het landschapspark.

Kennisuitwisseling tussen landbouwers onderling en de Vlaamse, Nederlandse en provinciale kenniscentra wordt gestimuleerd. Er wordt een overlegplatform uitgewerkt tussen landbouw en toerisme, en landbouw en horeca ondernemers, maar ook tussen landbouw en natuurorganisaties. De creatie van aanvullende of nieuwe verdienmodellen wordt hier als een mogelijke samenwerkingsvorm meegenomen. Aandacht voor administratieve vereenvoudiging voor de landbouwer is aanwezig en waar mogelijk wordt hier actief op ingezet. Ook de verdere verkenning en concretisering van agrotoerisme, energiegemeenschappen op basis van circulariteit van reststromen en hun valorisatie voor omgeving en maatschappij krijgen de nodige ontwikkelingsruimte.

77

© Beeldbank Provincie Zeeland?

Programma-onderdelen Programma: Voedselhubs Landbouwverbreding en korte keten zijn een niche, waarbinnen enkele landbouwers zich verder kunnen ontwikkelen. Om hen te ondersteunen biedt het landschapspark de mogelijkheid om landbouwers met ideeën rond nieuwe productontwikkelingen samen te brengen met mogelijke vermarkters. Grensoverschrijdende vermarkting van lokale producten en de ontwikkeling van nieuwe streekproducten – die ook een historisch karakter kunnen hebben, zoals Middeleeuwen op je Bord in de Zwinstreek – vormen een speerpunt in de communicatiecampagnes. Om de teelt, het gebruik van streekproducten door restaurants en de consumptie van streekproducten

78

verder te promoten willen we een netwerk van distributiepunten en onderlinge logistiek uitbouwen in de regio. Een echte smaaktuin trekken lokale ondernemers, inwoners en bezoekers aan die smelten voor de smaken die de Zwinstreek-ondernemers produceren. Hierop wordt verder ingegaan in het focusgebied van het Eiland van Cadzand. Vanuit dit focusgebied worden de ervaringen meegenomen en door de betrokkenen meegenomen in een doorgroei naar de volledige Zwinstreek. Foodhubs zijn locaties waar nieuwe initiatieven uitgedacht worden om gebiedseigen streekproductontwikkeling te stimuleren. Wat nu al geoperationaliseerd kan worden, krijgt zijn uitwerking in het operationeel plan.

Programma: Grensknelpunten De Zwinstreek is een grensoverschrijdend gebied, dat ook grensverleggend wil zijn. Bestuurlijke grensknelpunten worden actief aangepakt, om het economisch en agrarisch ondernemerschap ten volle tot ontwikkeling te laten komen. Wanneer we echt werk van willen maken van een grensverleggend gebied is een gezamenlijke aanpak en het aandringen op oplossingen bij de beleidsmakers noodzakelijk. Het gaat daarbij om grensoverschrijdende initiatieven met betrekking tot onder meer leefbaarheid en voorzieningen, stikstofaanpak, PFAS, bereikbaarheid, grensarbeid en economische ontwikkeling. Dat maakt intensieve samenwerking tussen centrale en regionale overheden aan beide kanten van de grens van groot belang.

We bepleiten hierbij de adviezen van de werkgroep Donner-Berx om nog meer en beter in te zetten op grensregio’s. De aanpak van grensknelpunten willen we met het Parkbureau van het Landschapspark Zwinstreek activeren en komen tot concrete oplossingen, waarbij de bestuurlijke overheden de ruimte creëren om de oplossingen te realiseren in de praktijk.

79

Polders rond Damme © Jan Darthet

Verhaallijn IV

Grenzeloos beleven en leven Als hinterland van de wereldstad Brugge kent de Zwinregio een identiteit als toevluchtsoord van rust en stilte waarheen men ontsnapt van het drukke stadsleven. Het behoud van rust- en stiltegebieden leent zich er niet enkel toe dienst te doen als vakantieverblijf aan de zee maar biedt ook een meerwaarde voor de kwaliteit van wonen en werken in de streek. Een evenwichtig woon- en recreatiebeleid maakt de Zwinstreek als landschapspark niet enkel toeristisch aantrekkelijk maar richt zich ook op het faciliteren van onderlinge, lokale connecties. Met een inclusieve insteek kan de Zwinstreek een plek zijn waar het dagelijkse leven en vertier in elkaar overvloeien.

Referentie onthaalplan Drongengoed (LAMA): duidelijk gedefinieerde toegangspoorten met een heldere hiërarchie vormen de basis. Hierop worden verder kwalitatieve recreatieve verbindingen uitgebouwd.

82

Grenzeloos beleven en leven De Zwinstreek is een bijzonder rijk gebied, rijk aan leven, aan verhalen, aan beleven, aan geschiedenis. Het is een doorleefd gebied, waar wonen, leven, werken en recreëren nauw met elkaar verbonden zijn. De Zwinstreek nodigt uit, het is er goed vertoeven en wie eenmaal kennis heeft gemaakt met de Zwinstreek, wil hier steeds terugkeren omwille van de kwaliteiten dat het landschap én haar inwoners te bieden hebben. Grenzeloos beleven en leven maakt de verhalen en verhaallijnen van het landschapspark beleefbaar als de ultieme belevingswaarde van het landschapspark. De kenmerken van de Zwinstreek zelf, voor haar bewoners, ondernemers, … is belangrijk om het gebied op korte én lange termijn nog kwalitatiever, robuuster en toekomstbestendiger te maken. Als gebied, maar zeker ook voor haar inwoners en haar ondernemers. De identiteit van de grensoverschrijdende Zwinstreek zit verweven in natuur, landschap, erfgoed en geschiedenis. Het Landschapspark Zwinstreek wil een ruim, modulair en interdisciplinair aanbod ontwikkelen, verspreid over het Landschapspark, zodat bezoekers op eigen tempo en vanuit een eigen invalshoek het weidse landschap kunnen beleven. Samen met verschillende partners en betrokken bewoners zorgt het Landschapspark voor meer waterrijke en toegankelijke natuur. Hierbij moet het evenwicht tussen natuur en recreatie in balans zijn.

De Zwinstreek kent al een lange en sterke samenwerking op vlak van toerisme en recreatie. In 2021 sloten de partners al een charter voor de grensoverschrijdende zwinstreek om gezamenlijk de verhalen verder uit te werken en het gebied internationaal op de kaart te plaatsen. Want de troeven zijn er én ze zijn uniek voor het gebied! Een bezoekersmanagementplan brengt de bezoekersstromen in kaart. Deze worden gemonitord en gecommuniceerd om overdruk tegen te gaan en spreiding te bewerkstelligen. Een trapsgewijs bezoekersonthaal vormt hierin de spil met 4 grote onthaalpoorten (Knokke-Heist-Heist, Damme, Sluis en Maldegem) die instaan voor het centrale onthaal over het volledige gebied. De kernen fungeren als belangrijke mobiliteitsknooppunten, de dorpen kennen kleinere onthaalzones (met parking, fietsoplaadpunten, infoborden, ...) en de POI’s zijn de kleinste schakel Het parkbureau neemt hierin het initiatief in samenwerking met de betrokken steden en gemeenten, de ambassadeurs van het gebied, vzw’s, ondernemers, … Het onthaalnetwerk laat bezoekers en inwoners van de Zwinstreek de uitzonderlijke natuurwaarden van deze grensoverschrijdende streek ervaren en waarderen. Bestaande onthaalnetwerken met toeristische ambassadeurs, gastheren, greeters, toeristische onthaalpunten, ... worden binnen het landschapspark op elkaar afgestemd. Opleidingstrajecten, mystery visits, toolboxen, ...

voor toeristische ondernemers, onthaalmedewerkers, gastheren en -dames, ... zorgen voor een homogeen en professioneel onthaalnetwerk binnen het Landschapspark Zwinstreek. De bestemmingspromotie van het Landschapspark Zwinstreek vertrekt vanuit de bestaande verhaallijnen en waarden van bestemmingspromotie bij steden en gemeenten. Westtoer, TOV, steden en gemeenten en Provincie Zeeland werken in samenwerking met het parkbureau van het landschapspark een communicatieplan voor bestemmingspromotie uit. Naast bestemmingspromotie wordt een visie uitgewerkt op stakeholder- en bewonerscommunicatie. We willen de toegankelijkheid van het gebied verbeteren door de verdere uitbouw van recreatief fiets- en wandelnetwerk. Een routescan brengt deze ontwikkeling en het toeristisch potentieel van het landschapspark Zwinstreek verder in kaart om hiaten in te vullen en het recreatief fiets- en wandelnetwerk verder te optimaliseren. Deze geoptimaliseerde recreatieve netwerken worden gebruikt voor thematische productontwikkeling fietsen en wandelen. Deze routes worden ingezet voor het onthaal en - beleving van het landschapspark.

Daarom zetten we in het op het verbeteren van de leefbaarheid van het gebied door naast een kwalitatief recreatief netwerk, ook verder te bouwen aan kwalitatieve functionele fietsnetwerken voor woon-werkverkeer, het verbeteren van het openbaar vervoersnetwerk en innovatieve vervoersnetwerken. Dit moet op lange termijn het autogebruik in en naar de Zwinstreek doen afnemen. Dit draagt ertoe de kernkwaliteiten van de Zwinstreek, namelijk rust en stilte, te versterken. Om de regio op de lange termijn leefbaar te houden is het belangrijk om naast woonkwaliteit in te blijven zetten op goed onderwijs, het versterken van de lokale economie door ruimte te geven aan innovatie en zorgen voor aantrekkelijk wonen. Het landschapspark wordt een katalysator om (boven)lokaal ondernemerschap te stimuleren en te faciliteren, maar ook om nieuwe opleidingen aan te trekken, bijvoorbeeld gekoppeld aan de projecten en labo’s rond innovatieve landbouw, toeristischrecreatieve initiatieven, de ontwikkeling van innovatief waterbeheer en zoet-zout strategieën.

83

Ambities en doelstellingen De troeven van de Zwinstreek in de verf zetten We willen sterker inzetten op het verbeteren en promoten van de troeven van de Zwinstreek zoals deze werden bepaald in de studie van The Missing Link in 2018: de zilte Zwinstreek, de ambachtelijke Zwinstreek, de bewogen Zwinstreek, de natuurlijke Zwinstreek, de bevochten Zwinstreek, de grenzeloze Zwinstreek, de verdronken Zwinstreek en de smakelijke Zwinstreek. Hiervoor wordt een overkoepelende communicatie- en promotiestrategie uitgewerkt waarvan de eerste aanzet al is opgenomen in dit document. De identiteit van het gebied vormen de sterke troeven van de Zwinstreek. Vanuit deze identiteit willen we ook sterke en authentieke recreatieve producten ontwikkelen en inzetten op een belevingsvolle ontsluiting en verblijf. De Zwinstreek moet je altijd doen verlangen naar meer. Deze unieke troeven van de Zwinstreek worden door gerichte acties in de verf gezet.

Het versterken van de lokale economie Door in te zetten op steekgericht, gezond en duurzaam ondernemen willen we de lokale economie versterken. De lokale ondernemers zetten het landschap van de Zwinstreek mee in als troef, vanuit duurzame verdienmodellen. De Zwinstreek – ondernemers dragen het landschapspark mee uit als een innovatieve, ondernemende regio waar het goed vertoeven is. De aantrekkelijkheid van het gebied wordt meegenomen vanuit een economisch en duurzaam voordeel. De aanwezige kernen kunnen versterkt worden, vanuit een actief ondernemerschap in relatie tot de kern en tot het omliggende landschap. Het lokaal ondernemerschap betrekt actief de plaatselijke bevolking en richt zich niet enkel op “bezoekers”. Dorpsontwikkeling, met aandacht voor leefbaarheid en het stimuleren van aantrekkelijk wonen, wordt eveneens meegenomen. Het aantrekken van toekomstige ondernemers en werknemers, waarbij het landschap als troef wordt uitgespeeld, is belangrijk om een dynamisch en toekomstgericht ondernemerschap actief te onderhouden.

84

De Zwinstreek wil evolueren naar hotspot voor ondernemerschap, waarbij gezondheidseconomie, cultureel ondernemerschap, agrarisch ondernemerschap kansen krijgen, en waarbij ook ingezet wordt op nieuwe technologieën, verdere digitalisering en duurzame energieproductie. Grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden en netwerken opbouwen rond kennisdeling kunnen het ondernemerschap faciliteren en versterken.

Een performant onthaalnetwerk opzetten Om het landschapspark echt verhalend te maken en het (verborgen)verleden goed te ontsluiten is een goed verbindend recreatief netwerk noodzakelijk. We realiseren een duidelijke hiërarchie in netwerken en onthaalpunten waarbij de verschillende bezoekerstypen vallen voor de charmes van de Zwinstreek. Hier zijn de vier grote onthaalpoorten essentieel, maar ook het inzetten van musea en toerismebalies, gastheren en -dames vervolledigen het onthaalnetwerk. Daarnaast zijn er nog grotere en (onbestafte) onthaalpunten stations, veerplein, … maar ook dorpskernen als uitvalsbasis. Het landschapspark Zwinstreek maakt werk van een eenduidige onthaalstrategie met 4 karakteristieke en centrale onthaalpoorten en een performant netwerk van onthaalpunten. Deze vier poorten liggen verspreid over het park. Het gaat om plekken aan de rand waar je alle nodige informatie vindt over het Landschapspark, elk met een eigen invalshoek en thema. Ook zijn alle belangrijke faciliteiten aanwezig zoals een parking, infoborden, horeca, toiletten, enzoverder. Het Landschapspark zet deze poorten in de kijker, met de bereikbaarheid, openingsuren, en een overzichtskaart om de startplek uit te kiezen.

De vier toegangspoorten zijn duurzaam met elkaar verbonden, zowel letterlijk/fysiek (via duurzame mobiliteit) als figuurlijk/thematisch (‘water’ als rode draad doorheen de werking, complementair op elkaar afgestemd). De vier onthaalpoorten hebben elk hun eigen USP gerelateerd aan het type landschap: • Bezoekerscentrum ‘De Pulse’ – Damme: De polders / linies / natte graslanden • Domein De Boerekreek – Sint-Laureins: de kreken • Het Zwin Natuur Park – Knokke-Heist-Heist: Duinen en het getijdengebied, tussen zilt en zoet • Welkom in Waterdunen -Breskens (NL): De combinatie van innovatieve waterbeheersing, getijdennatuur, recreatie en zilte teelten in één gebied.

Beeldkwaliteit en beeldbepalende structuren versterken De integratie en het behoud van de landschappelijke structuren die de Zwinstreek kenmerken zoals dijken, geulen, kanalen, en bomenrijen (zoals de uitwerking van een bomenbeheerplan voor de Zwinstreek), is van belang om een optimale belevingswaarde van het landschapspark te garanderen. De typerende bomenrijen accentueren de lijnstructuren van de kanalen in het gebied. Deze kunnen verder uitgewerkt worden door in te zetten op een grensoverschrijdend bomenbeheerplan, die deze beeldbepalende structuren benadrukken. De kwaliteit van het landschap en haar woonkernen vormt de basis voor de leefbaarheid van de Zwinstreek. We versterken de beeldkwaliteit en nemen hier actief een trekkende rol op vanuit het landschapspark. De inpassing en integratie van landbouwbedrijven, loodsen, bedrijventerreinen en recreatieparken, kwalitatieve dorpsranden e.d. vormen de speerpunten. Naast cultuur-historische en ecologische landschapswaarden bepaalt de visuele en esthetische waarde de landschappelijke beleving van inwoners en bezoekers.

85

Om een evenwichtig woon- en recreatiebeleid mogelijk te maken is een goede toegankelijkheid en beleefbaarheid van de streek noodzakelijk. Dit kan door een onthaalplan uit te werken met toegangspoorten en hoofd- en secundaire netwerken. Daarbij wordt ingezet op beeldkwaliteit en het versterken van de identiteit van de verschillende instappunten. Legenda Toegangspoorten Instappunten Onthaalpunten Nationaal Regionaal Lokaal Hoofdnetwerk Vertakkingen netwerk verder uitbouwen kwalitatief wandel- en fietsnetwerk Kerktorens als bakens Versterken beeldkwaliteit landschap - bebouwing Kansen voor waterrecreatie Versterken donkerte en rust Uitbouwen museanetwerk Versterken recreatieverblijven met landschap Vlaamse meesters Kanalen als leesbare landschappelijke structuur Uitspelen rust en stilte

Damse Vaart © Westtoer

Programma-onderdelen Programma: Strategisch onthaalplan Zwinstreek Een grensoverschrijdend onthaalplan met duidelijke toeristisch-recreatieve acties in het gehele gebied van de Zwinstreek is een must om een kapstok te bieden aan toekomstige en de aanwezige recreatieve ontwikkelingen in het gebied. Dit onthaalplan vertrekt vanuit het versterken van het landschap, landschappelijke structuren zelf en heeft als doel om de recreatieve ontsluiting daar beter op te enten. Het onthaalplan bewaakt dat toeristischrecreatieve ontwikkelingen het landschap en de unieke USP’s versterken en hier geen afbreuk aan doen. Een onthaalplan zet in op het ontsluiten van verhaallijnen en brengt een duidelijke hiërarchie en samenhang aan in het onthaal (poorten, instappunten, informatievoorzieningen, …)

90

Het onthaalplan vertrekt vanuit een duidelijke visie op draagkracht en bezoekersprofielen (vanuit bijvoorbeeld stilte, rust en donkerte en natuurwaarden, versterken van de lijnvormige elementen door onder andere de opmaak van een bomenbeheerplan, een donkerteplan, een traject rond beleefbaar water, …) dat uitgewerkt wordt door een communicatieteam binnen het parkbureau van het Landschapspark Zwinstreek. Binnen de Zwinstreek is al een performant netwerk van gastheren. De coaching en ondersteuning van de huidige en toekomstige gastheren maakt deel uit van het onthaalplan.

Programma: Kwalitatieve en verbonden recreatieve netwerken Het parkbureau maakt een analyse van de kwaliteit en connectiviteit van het recreatief netwerk, waar missing links zijn, waar delen ontbreken om erfgoed te ontsluiten enz.… Binnen het onthaalplan wordt een visie ontwikkeld rond de toegankelijkheid van het gebied op basis van de draagkracht van een gebied en haar bewoners. Spreiding van toeristenstromen, de samenwerking en verbinding tussen de onthaalpoorten, vanuit een volledig operationeel netwerk van onthaalpunten zorgen ervoor dat de bezoeker vanaf dag 1 een unieke beleving wordt aangeboden. Het Landschapspark is bereikbaar, en binnen het landschapspark zorgt een uitgewerkt netwerk voor maximale ontsluiting en evenwichtige spreiding. De niet-toeristische locaties worden gevrijwaard. Ook rust voor de bewoner en ondernemer maakt deel uit van het landschapspark. We willen de uitbreiding en opwaardering van het recreatief netwerk in een autonoom project met

eigen projectstructuur gieten, met duidelijke trekkers, verantwoordelijken en voldoende afstemming met de andere onderdelen van het landschapspark. Het functioneren van het landschapspark en het verbeteren van de leefbaarheid hangt sterk samen met de verbindende rol van netwerken. Daarom werken we grensoverschrijdend aan de verbetering van zowel het wandelnetwerk, recreatief fietsnetwerk, het functionele fietsnetwerk en innovatieve mobiliteitsnetwerken. Het verbeteren van de verbindingen tussen de kust en het achterland, dorp en landschap, en tussen de verschillende deelgebieden en onthaalpoorten is daarbij primordiaal. Hierbij wordt ook aandacht geschonken aan water als verbindend element. Beleefbaar water, water vanuit al haar facetten is een belangrijke structuuren identiteitsdragers van de Zwinstreek.

91

© Gerben Steyaert

Programma-onderdelen Programma: Kwalitatief werken en leven De Zwinstreek heeft vele troeven waarbij we actief kunnen inzetten op streekgericht, gezond en duurzaam ondernemerschap, in een omgeving waar het aantrekkelijk vertoeven is. Wonen in de Zwinstreek wordt onder de aandacht gebracht, net als het tijdelijk verblijfstoerisme voor zakelijke en toeristische evenementen en uitstappen. Woonkwaliteit staat hoog in het vaandel van de Zwinstreek. Beeldkwaliteit van zowel de kernen, het buitengebied als de overgangen tussen de kernen en het buitengebied dragen bij aan het verhogen van de belevingswaarde.

92 © Comapgnie O

Om meer hooggeschoolden aan te trekken in de Zwinstreek –en die daarna ook in de streek te houden– willen we de samenwerking tussen universiteiten, hogescholen, onderzoekscentra en ondernemers binnen de Zwinstreek verstreken. Zo biedt het zilte lab bij Waterdunen kansen om onderzoek en onderwijs te koppelen aan thema’s zoals teeltinnovatie, ontwikkeling van zilte teelten en maritieme aquacultuur, verzilting, … Dit kan via sterke samenwerkingsverbanden doorgroeien tot een netwerk dat grensoverschrijdend is.

Historisch Aardenburg © Jurgen Buijsse

3 Deeluitwerking: het masterplan toegepast

95

Retranchement © Misjel Decleer

Verbinding tussen Breskens en Waterdunen

Voedselhub eiland Cadzand

Zwin het reek naar hele st e oort aalp ark en d th n O ur P Natu

Samenhang en beeldkwaliteit stadsrand van Oostburg

Natuurcluster Sluis - Cantelmolinie

Waterbuffering in de ‘Grenskreken’

ied ing enn ngeb tverk reke oms s K Toek t-Vlaam Oos

Groene Gordel Brugge, Maleveld als waterpark

96

O& . ILV

i.s.m

O

INB

8 focusgebieden In 8 verschillende focusgebieden is het masterplan ruimtelijk getest en op een integrale en gebiedsgerichte manier ingetekend. Via ontwerpend onderzoek zijn de vier verhaallijnen en doelstellingen ruimtelijk vertaald naar deze focusgebieden. Via werksessies met lokale stakeholders zijn korte termijn acties meegenomen in de uitwerking van de focusgebieden. Om tot de uiteindelijke afbakening van de focusgebieden te komen is er in drie stappen te werk gegaan. Allereerst is vanuit de analyse in de landschapsbiografie een longlist tot stand gekomen. Deze is op basis van de visie ingekort tot een shortlist. Vervolgens is deze verder verfijnd en bijgestuurd door de stakeholders in de workshops. De gebieden zijn gekozen omwille van de kansen en opgaves die er op dit moment liggen en cruciaal zijn voor de werking van een kwalitatief landschapspark. Daarnaast is er gekozen voor geografische spreiding zodat alle betrokken partners vanuit hun eigen beleids-en werkingsgebieden direct proactief met het landschapspark aan de slag kunnen gaan. Hierdoor is er tevens een groot overlap ontstaan met de landschappelijke éénheden die in de landschapsbiografie genoemd zijn.

Elk gebied kent een eigen insteek waarbij gezocht wordt naar de koppelkansen om de verschillende verhaallijnen in het gebied te laten landen. De focusgebieden hebben als doel te inspireren en tonen hoe de visie verder vertaald kan worden naar acties maar ook welke afstemming, onderzoek of instrumenten nodig zijn om de stap te kunnen nemen naar concrete acties op het terrein. In het operationeel plan zijn de concrete acties die voortkomen uit het proces van de focusgebieden opgenomen. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen acties op de korte en lange termijn. De korte tijdspanne waarin de gebiedscoalitie het masterplan en operationeel plan tot stand brengen, heeft ertoe geleid dat we hier spreken over een eerste aanzet, die de komende maanden en jaren nog verder uitgewerkt en geconcretiseerd moet worden. Ook moet hier nog verder gewerkt worden aan draagvlak en betrokkenheid van alle actoren, niet in het minst de inwoners en ondernemers van de deelgebieden. Disclaimer: het gebruikte kaartmateriaal bij de 8 focusgebieden is enkel bedoeld ter illustratie en doet geen uitspraak over een particuliere of private situatie. Het is ondersteunend, maar niet bepalend voor de verdere ontwikkelingen.

97

Waterbuffering in ‘de Grenskreken’ Uniek voor het polderlandschap van de Zwinstreek zijn de oude kreken en geulen. Deze werden gevormd door de getijden, door historische dijkdoorbraken of door erosie bij het afwateren van het regenwater vanaf de hogere zandruggen richting de zee. Op de geomorfologische kaart zijn deze oude geulen vaak nog duidelijk zichtbaar in brede geulbeddingen. Vandaag zijn de geulen meestal gedegradeerd tot smalle grachtjes, of liggen zij als geïsoleerde plassen in het polderlandschap verscholen.

Gat bestaat uit een aaneenschakeling van kleinere kreken met o.a. de Papenkreek, de Molenkreek en de Meulekreek. Het verbindt Middelburg (Maldegem) met Sluis en Aardenberg. Door haar “hogere” ligging kan deze unieke kreekstructuur ingezet worden als waterbuffer voor de regio bij wateroverlast entekort. Bovendien liggen hier kansen om Vlaamse- en Nederlandse watersystemen en natuurgebieden met elkaar te verbinden en zoet water van goede kwaliteit voor de regio te verzekeren.

Kreekstructuren hebben een grote potentie voor het landschapspark. Ze zijn interessant voor waterberging, het bevorderen van de waterkwaliteit en kunnen ingericht worden als een robuust natuurnetwerk door ze onderling en grensoverschrijdend te verbinden.

In een eerste ontwerpend onderzoek zijn een aantal principes voor kreekprofielen uitgetekend die inspiratie kunnen geven bij een verdere, gebiedsgerichte uitwerking van de kreken. In een verdere stap moet er onderzocht worden op welke locaties een mogelijke verbreding wenselijk en mogelijk is en op welke segmenten het oeverprofiel binnen de kreek zelf verbeterd kan worden.

Het uitwerken van een overkoepelende ontwikkelingsstrategie voor kreken is als programmaonderdeel opgenomen voor dit landschapspark. Het Lapscheurse Gat is vanuit de werkgroepen als focusgebied naar voren geschoven omwille van zijn grensoverschrijdende ligging, en daardoor de kansen voor waterberging en het creëren van natuurverbindingen. Daarnaast is het Lapscheurse Gat recreatief bekeken strategisch gelegen tussen Brugge en Sluis en tussen het Zwin en Middelburg (Maldegem). Het Lapscheurse Gat is een oude kreekarm van het Zwin ten zuiden van Sluis die ontstaan is na de inundatie van 1583. Hierbij is het oude dorpje Lapscheure van de kaart geveegd. Het Lapscheurse

Naast het verbeteren van de veerkracht en kwaliteit van het water- en natuursysteem liggen er kansen voor het voorzien van nieuwe wandel- en fietsverbindingen om missing-links in het netwerk op te lossen. Hierdoor worden vooral Aardenburg en Middelburg beter verbonden met de rest van het landschapspark. Langs deze netwerken kunnen verschillende interessante plekken ingezet worden die de verhalen van de Zwinstreek vertellen. Bijvoorbeeld de Blauwe Sluis, de kerktoren van Middelburg, het verdronken dorp, enz. ...

Meulekreek Bron: Toerisme Oost-Vlaanderen

Kansenkaart

Brandkreekpolder

Sint - Kruispolder

W

Sint - Margriete

ne Boompolder

Jeronimus Nieuwlandpolder

Sint - Lievenspolder Nieuwe Haantjesgat polder Roeselare polder

Sint- Jan in Enermp Sint - Jan - in - Eremp Brandkreekpolder

Waterland - Oudeman

Oude Haantjespolder

Meiskeshoekpolder Sint - Kruispolder

Sint - Margriete

O

Jeronimus Nieuwlandpolder

Beoosteredepolder Sint - Lievenspolder Nieuwe Haantjesgat polder Roeselare polder Legende

100

Route wandelaars Nieuw traject route wandelaars Route fietsers Nieuwtraject route fietsers Route fiets + wandel Nieuw traject route fiets + wandel Zwin fiets uitleenpunten

Verdwenen dorp Instappunt Sint- Jan in Enermp Sint - Jan - in - Eremp

Grasland Akkerland Dijk Staats-Spaanse Linies

Oude Haantjespolder

Sint-Laureins Meiskeshoekpolder

Zichtlijn vanuit de kerk Inlaatpunt water Verbeteren vismigratie en onderwaternatu Bunker Hollandstellung Onderzoeken kansen kreekherstel Natuurvriendelijk oevers inrichten

De historische kreekstructuur is de drager van het landschap. Die kreekstructuur biedt kansen voor waterzekerheid en verbetering van de landschappelijke kwaliteit. Middelburg wordt recreatief verknoopt op een grotere schaal met de Zwinstreek. Het erfgoed - met elks zijn specifieke relatie tot de kreekstructuur - laadt de route verhalend op. De kerk als uitkijkpunt en de restauratie van het kasteel van Middelburg versterken het programma van het instappunt.

Verdronken kerkje van Lapscheure als verhaal van het inunderen

Hollandstellung als verhaal van de grens

Kasteel van Middelburg als verhaal van de abdijen

101

uur

Kerk van Middelburg als verhaal van o.a. de oude cartografie

Principes Kreken De kreken zijn de ziel van het landschap en door ze terug beleefbaar te maken wordt hun waterbufferende en ecologische functie versterkt. Volgende principes geven een eerste aanzet voor mogelijke kreekprofielen met en zonder zachte (seizoensgebonden) verbinding.

Robuuste Kreek profiel

Robuust kreekprofiel met (seizoensgebonden) wandelpad

102

© Google

© Google

Contrasterende beleefbaarheid van de historische kreken aan de rand van Middelburg: een brede (herstelde) kreek en enkel een nauwe watergang