b. Evaluatierapport Beleidsplan Sociaal Domein 2020 - 2024

Evaluatie Beleidsplan Sociaal Domein 2020-2024 Gemeente Sluis

EVALUATIERAPPORT MAART 2025

1

Voorwoord Samenkracht, ook na 2024! De gemeente Sluis heeft diverse (wettelijke) uitvoeringstaken binnen het Sociaal Domein. Als gemeente hebben we, in ieder geval, verantwoordelijkheden op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, participatie en jeugdhulp. In 2020 heeft de gemeenteraad hiervoor de kaders vastgesteld in het “Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Sluis 2020 – 2024”. In diezelfde periode heeft de gemeente Sluis zich weten te onderscheiden met vooruitstrevende plannen. Zo is in 2021 besloten om het aanbod van dagbesteding om te zetten naar een algemene voorziening. Inwoners hebben geen indicatie meer nodig voor de toegang tot dagbesteding. Meer recent nog is een (door)start gemaakt met de Voorschool Sluis. Naast het vieren van successen, vinden we het ook belangrijk om regelmatig stil te staan en te reflecteren op wat (nog) beter kan. Dit is ook de reden dat we besloten om ons huidige Beleidsplan Sociaal Domein te evalueren. Voor u ligt het resultaat. Het evaluatierapport is opgesteld aan de hand van beschikbare (cijfer)gegevens en input van diverse stakeholders. We hebben samen teruggeblikt, maar ook een doorkijk gemaakt naar de kansen en uitdagingen van het toekomstige sociaal domein van de gemeente Sluis. Duidelijk is dat we deze samen tegemoet moeten treden, want:

Als we streven naar vitale inwoners en leefbare kernen in de gemeente Sluis, dienen we samen te werken aan een sterke sociale basis. Hiervoor zetten we de komende jaren (meer) in op preventie: de ombuiging van zorg naar welzijn. Zo blijkt de ondertitel van het huidige beleidsplan ook vier jaar later nog van toegevoegde waarde te zijn: Samen verantwoordelijk, inclusief en ondersteunend: Samenkracht.” Tot slot wil ik hierbij alle deelnemers van de gesprekstafels bedanken voor hun bijdrage en kritische inbreng. Ik wens u veel plezier en vernieuwende ideeën bij het lezen van dit rapport.

Als ik droom van het sociaal domein in 2034, dan zorgen we er samen voor dat iedereen, op eigen niveau en kundigheid, mee kan doen in Sluis, met de juiste zorg en ondersteuning. Samen komen we verder dan alleen!

Patricia van de Vijver-van Deursen, Wethouder

2

1. Introductie Sinds 2015 hebben gemeenten taken van de Rijksoverheid overgenomen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, participatie en jeugdhulp. Deze taken zijn de wettelijke kaders waarbinnen we als gemeente (moeten) werken. Onder het sociaal domein vallen alle verantwoordelijkheden die een gemeente heeft in de zorg en ondersteuning aan inwoners. Op 29 oktober 2020 heeft de gemeenteraad het Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Sluis 2020-2024 vastgesteld. Het beleidsplan is vooral gebaseerd op de geformuleerde keuzescenario's voor de bezuinigingstaakstelling van 1,7 miljoen euro binnen het sociaal domein. Dit heeft invloed gehad op de gemaakte keuzes, beleidsdoelstellingen en de formulering van Kritische Prestatie Indicatoren (KPI's). Aan het nieuwe (of geactualiseerde) beleidsplan hebben we een evaluatie vooraf laten gaan. De resultaten treft u aan in dit rapport. In het evaluatierapport blikken we eerst terug: Op welke doelstellingen hebben we de afgelopen jaren ingezet? Wat zijn de belangrijkste resultaten? Vervolgens maken we ook een korte doorkijk: Waar liggen de aandachtspunten voor de (nabije) toekomst van het sociaal domein? Op basis van de evaluatie en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen wordt in 2025 een nieuw Beleidsplan Sociaal Domein opgesteld.

1.1 Onderzoeksopzet In het Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Sluis 2020-2024 staan vier basiswaarden centraal, namelijk: 1. Sluis in Samenkracht; 2. Inclusief Sluis; 3. Toegankelijk, laagdrempelig en doelmatig; 4. Toekomstbestendig en kostenbewust. Aan de vier basiswaarden zijn een twintigtal beleidsdoelen (zie bijlage 1a) en meetbare KPI’s gekoppeld (zie bijlage 1d). Samen vormen ze de basis voor de uitgevoerde evaluatie. Hierbij is de volgende, centrale onderzoeksvraag geformuleerd: In hoeverre zijn de basiswaarden en de daaraan verbonden beleidsdoelen behaald? De evaluatie bestaat uit een combinatie van deskresearch en kwalitatief onderzoek. We hebben hierbij gebruik gemaakt van de eerder

geformuleerde (en relevante) prestatie indicatoren en deze aangevuld met verdiepende vragen via groepsinterviews. Deskresearch Het bureauonderzoek is uitgevoerd aan de hand van beschikbare (cijfer)rapportages en onderzoeken - zoals bijv. de GGDgezondheidsmonitoren; cliëntervaringsonderzoeken; en interne gegevensregistraties. Gesprektafels Zorg, Sport & Welzijn Aanvullend op het bureauonderzoek hebben groepsinterviews plaatsgevonden. De bijeenkomsten of zogenaamde gesprekstafels zijn opgesplitst in twee thema’s: • Sport en welzijn; • Zorg. Tot slot zijn verdiepende gesprekken gevoerd met medewerkers van team Porthos en beleidsmedewerkers binnen het sociaal domein van de gemeente Sluis. In totaal hebben ruim 150 personen deelgenomen aan de bijeenkomsten.

1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste resultaten van de evaluatie beschreven met daarbij enkele aandachtspunten voor de toekomst. De conclusie volgt in hoofdstuk 3. In de bijlagen vindt u allereerst in bijlage 1a de basiswaarden en de geformuleerde doelen van het huidige beleidsplan: de doelenboom. In bijlage 1b staat een verslag van de uitkomsten van de gesprekstafels. In bijlage 1c de resultaten van de droomvraag. Tot slot zijn in bijlage 1d de KPI’s opgenomen. In het evaluatierapport focussen we vooral op de opgehaalde kansen en verbeterpunten. We willen echter niet voorbijgaan aan de positieve feedback en huidige good practices van het sociaal domein in de gemeente Sluis. We zijn trots op wat we samen met externe professionals en vrijwilligers al hebben bereikt. De successen en effectieve interventies zetten we voort en waar kan, breiden we ze uit. Voor een beschrijving van deze praktijkvoorbeelden, verwijzen we naar de samenvatting van de gesprekstafels (zie bijlage 1b).

3

2. Resultaten In dit hoofdstuk staan per basiswaarde en de bijbehorende beleidsdoel(en) de resultaten uit het evaluatieonderzoek beschreven.

A. Sluis in Samenkracht Samenkracht staat voor de bundeling van kennis, kunde en creativiteit van alle inwoners. Sluis is een gemeente met een prettig, gezond en veilig leefklimaat. Aansluitend bij de Zeeuws-Vlaamse regiovisie en de bijbehorende werkagenda (2021) hebben we als doel om de brede welvaart in de gemeente Sluis te versterken. Brede welvaart is de kwaliteit van leven, wonen en werken, nu en in de toekomst. Inwoners ervaren Sluis in het algemeen als een gemeente waar het prettig gezond en veilig wonen is. Op de leefbaarometer1 scoren we ruim boven het landelijk gemiddelde. Hierbij scoren we positief op sociale samenhang, publieke ruimte en overlast en veiligheid; maar negatief op voorzieningen. De samenhang tussen de leefbaarheid en het (relatief lage) voorzieningenniveau in Zeeuws-Vlaanderen wordt ook vermeld in het landelijk adviesrapport Elke regio telt (2023). Ook in het rapport “Atlas van Afgehaakt Nederland (2021)” blijkt een positief resultaat voor de sociale samenhang in de gemeente Sluis. Opvallend is dat inwoners hun eigen gezondheid eerder negatief beoordelen (≤70,6%). Dit houdt mogelijk verband met het feit dat inwoners in onze gemeente een lage, gezonde levensverwachting hebben (63,6-70,6 jaar in 2020). Daartegenover staat een relatief hoge levensverwachting van 81,9-92,6 jaar2.

Aandacht voor het (vroegtijdig) signaleren en voorkomen van gezondheidsproblemen is bijgevolg belangrijk. In dit kader kunnen we de Gezondheidschecks in samenwerking met de lokale apotheken vermelden en de Health Checks die we vanaf 2025 twee keer per jaar gratis aanbieden aan onze inwoners. Beide checks geven inzicht in de fysiologische en/of lichamelijke gezondheid. Bovenstaand beeld bevestigt ook de in het beleidsplan gemaakte keuze om onze samenkracht te benutten.

https://www.leefbaarometer.nl/kaart/#kaart Cijfers: RIVM 2017-2020. De levensverwachting bedraagt in Nederland gemiddeld 81,7 jaar.

Als voorbeeld is in 2023 het platform SamenSluis3 gelanceerd. Dit is het online dorpsplein voor ontmoeting en verbinding. Het is positief om te zien dat steeds meer inwoners en organisaties het platform bezoeken: in 2024 betroffen het in totaal 6.587 bezoekers. Wmo Uit cijfergegevens blijkt dat het aantal inwoners met een individuele voorziening binnen het sociaal domein de afgelopen vier jaar licht is gedaald. Ook in het Wmo voorspelmodel4 van de VNG zien we dat in de prognose voor de komende jaren, het aantal Wmo gebruikers in Sluis achterblijft bij het gemiddelde voor Nederland. Dit heeft aan de ene kant te maken met het feit dat we al vooropliepen met de vergrijzing, maar ook met de inzet van voorliggende en algemene voorzieningen en de (verhoogde) aandacht voor eigen kracht en vrijwilligers.

Kerngezond, GALA/IZA Eind 2024 is de gemeente Sluis een nieuw, lokaal samenwerkingsverband aangegaan: Kerngezond. Dit is een samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, gericht op het beschikbaar houden van betaalbare zorg zodat iedereen die dat nodig heeft, de best passende zorg of ondersteuning krijgt. Eén van de pijlers van Kerngezond is werken vanuit het gedachtengoed Positieve Gezondheid. Dit is ook één van de uitgangspunten uit (het addendum op) het coalitieakkoord. Vanaf 2025 starten de eerste leertrajecten om professionals hierin te scholen. Daarnaast hebben we de verplichting vanuit het Rijk om te werken aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het GALA is gericht op de

1 2

3 4

https://samensluis.nl/ https://wmovoorspelmodel.vng.nl/

4

lokale aanpak en uitwerking van landelijke en lokale doelstellingen. Vanuit het IZA werken we aan Zeeuws-Vlaamse, provinciale en landelijke doelstellingen. Beide akkoorden zijn opgesteld met de opgave om de beweging te maken van “ziekte naar gezondheid en van zorg naar gezondheid”. Het GALA zet specifiek in op de onderwerpen: gezondheidsachterstanden; mentale gezondheid; aandacht voor leefstijl in een gezonde leefomgeving; de sociale basis en maatwerkvoorzieningen in de ondersteuning van zelfredzaamheid.

Marcella Davidse

Cultuur kan gezien worden als onderdeel van een prettig leefklimaat, en daarbij een middel om het welzijn en de sociale cohesie te versterken. Dit onderwerp is in het huidige beleidsplan onderbelicht ten opzichte van andere onderwerpen. We zien kansen in de samenhang tussen cultuur en het sociaal domein. Om doelstellingen te bereiken kan cultuur gebruikt worden als middel. Er volgt een specifieke uitwerking in de vorm van een Cultuurnota. Hierin zal ook een link worden gemaakt met beleidsdoelen uit het sociaal domein. In Sluis wordt voorliggend gebruik gemaakt van eigen kracht, vrijwilligers en welzijnswerk. Vrijwilligerswerk en welzijnswerk kunnen bijdragen aan zowel de eigen kracht van als sociale samenhang onder inwoners. De gemeente is hierbij faciliterend, zowel door middel van financiële en materiële middelen als door de inzet van menskracht. Vanuit de gemeente zijn verschillende professionals actief in het welzijnswerk en maatschappelijk werk, met elk een eigen aandachtsgebied. Hun taken dienen te worden geactualiseerd en afgestemd op de ombuiging van zorg naar welzijn alsook op de opgave tot de organisatie van een zogenaamd stevig lokaal team.

met stads- en dorpsraden. Deze samenwerking is en blijft belangrijk, maar is niet voldoende voor het bereiken van vitale inwoners en leefbare kernen. We dienen met andere woorden onze effectiviteit en het bereik te vergroten. Dit geldt evengoed voor andere vormen van welzijnswerk, uitgevoerd door de gemeente en externe professionals (zie verder). Alleen samen lukt het om iedereen mee te laten doen in de gemeente Sluis. Daarnaast zijn er bij de gemeente Sluis een 50tal vrijwilligers aangesloten waarop we beroep kunnen doen. Ze zijn voornamelijk actief als zorgvrijwilliger, burgeradviseur of taalmaatje. Ook hebben we vrijwilligers voor museum ’t Belfort en de ondersteuning aan Oekraïense vluchtelingen. Helaas is sprake van een daling van het aantal beschikbare vrijwilligers. Dit kan invloed hebben op het laagdrempelig ondersteuningsaanbod van de gemeente. Daarom beogen we in 2025 de (rand)voorwaarden voor vrijwilligerswerk bij de gemeente te uniformiseren en indien nodig aan te vullen. Wat de cijfers betreft, moeten we nog opmerken dat deze alleen betrekking hebben op het aantal vrijwilligers dat via de gemeente/Porthos actief is. Inwoners die vrijwilligerswerk verrichten voor bijvoorbeeld een lokale vereniging of een stichting zijn niet meegenomen in deze KPI.

In de GGD-gezondheidsmonitoren (volwassenen en ouderen) vinden we relevante cijfers terug met betrekking tot (breed) vrijwilligerswerk. In de vergelijking van de resultaten tussen 2020-2021 en 2022-20235, zien we het aantal volwassenen dat vrijwilligerswerk doet, dalen van 28% naar 23%. De trend is gelijk aan de landelijke en Zeeuwse cijfers. Voor de ouderendoelgroep is juist een stijging te zien van 21% naar 29%. Ook dit is gelijkaardig aan de landelijke trend. Aan de gesprekstafels is vastgesteld dat de gemeente Sluis nog voldoende kansen en ontwikkelingsmogelijkheden heeft op het gebied van welzijnswerk, c.q. preventie. Hierbij is de beschikbaarheid van een geactualiseerde sociale kaart inclusief voorliggende/toegankelijke voorzieningen herhaaldelijk genoemd. Daarnaast is er behoefte aan ontmoeting, waarbij de gemeente faciliterend kan optreden. Het is ook belangrijk

Specifiek merken we op dat het opbouwwerk momenteel (te) beperkt is tot de samenwerking 5

De resultaten voor 2024 zijn momenteel nog niet bekend.

5

dat kinderen, jongeren en ouderen van en met elkaar kunnen leren. De grootste uitdaging situeert zich volgens deelnemers in een dreigend vrijwilligerstekort, met als oorzaak (te) weinig nieuwe aanwas. Vanuit persoonlijk contact nieuwe vrijwilligers benaderen is één van de genoemde aanbevelingen. Ook de samenwerking en uitwisseling tussen inwoners, vrijwilligers, ondernemers en professionals kan een (deel)oplossing zijn. In Sluis streven we naar vermindering van bureaucratie, zodat professionals hun tijd maximaal aan de zorg kunnen besteden. In Sluis zijn al een aantal organisaties actief die fungeren als voorliggende of algemene voorziening. Zo is tijdens de looptijd van het huidige beleidsplan de maatwerkvoorziening dagbesteding omgevormd naar een algemene voorziening voor dagbesteding. De ervaringen van zowel inwoners, zorgaanbieders als medewerkers toegang sociaal domein zijn positief. Inwoners zijn vooral blij dat ze niet eerst een (langdurig) indicatietraject moeten doorlopen, maar gelijk kunnen starten. De zorgaanbieders en gemeentelijke medewerkers zijn tevreden met de vermindering van de administratieve lasten. Onze aanpak heeft ondertussen ook navolging gekregen in andere gemeenten. Voor de vermindering van bureaucratie kunnen we ook de procesoptimalisatie van Porthos noemen.

Door de administratieve lasten voor inwoners te verminderen, zijn/ontstaan er meer mogelijkheden voor maatwerkoplossingen binnen de gestelde kaders. Het (nog meer) vermijden van onnodige administratieve lasten voor betrokkenen, is ook als aandachtspunt naar voren gekomen in de groepsinterviews. Als voorbeelden zijn genoemd: het overwegen van langlopende of zelfs definitieve indicaties, bijvoorbeeld in het geval van chronische aandoeningen; de (ambulante) deskundige zorgverlener een indicatie laten aanvragen; en het vermijden van onnodige onderzoeken, als er al een diagnose is vastgesteld. Bovendien is aangegeven dat de communicatie over de algemene voorziening dagbesteding kan worden verbeterd. Meer bekendheid zorgt ervoor dat meer inwoners en specifiek (eenzame) ouderen van de dagbesteding gebruik (gaan) maken. Op die manier kunnen ouderen langer zelfstandig blijven wonen in de gemeente.

Met het nieuwe beleidsplan wordt onderzocht of en in hoeverre de punten met betrekking tot communicatie en indicering vormgegeven kunnen worden. De algemene voorziening dagbesteding wordt in het komende jaar (2025) geëvalueerd. Hierbij wordt specifiek gekeken naar het (tweede) beoogde doel: “als gevolg van de tijdsbesparing kunnen zorgaanbieders nieuwe producten/dienstverleningsof samenwerkingsvormen ontwikkelen.” Sluis is een gemeente voor en door inwoners. We betrekken de inwoners bij beleidsvorming en zorgen er samen voor dat iedereen mee kan doen. In de gemeente Sluis zijn vier verschillende participatievormen van kracht6, met als doel om inwoners (meer) te betrekken bij de vorming en uitvoering van beleid. We bieden de mogelijkheid om mee te denken over verschillende ontwikkelingen, ook buiten het sociaal domein. Een actueel voorbeeld is het eerste, gemeentelijke burgerberaad in de provincie Zeeland: het Burgerberaad Duurzaam Sluis (2023). Daarnaast is in dezelfde periode het Zeeuwse Burgerberaad Zorg gevoerd. Ook staan we open voor de omgeving en bieden we ruimte voor (burger)initiatieven van onderop. De gemeente heeft afgelopen jaren diverse initiatieven ondersteund, zoals de activiteit van BRIES.

Met trots kunnen we ook nog de Sluisse buurtinitiatieven vermelden die winnaar zijn van de Zeeuwse Kern met Pittrofee: de Tieketuin in IJzendijke (‘23) en de Langste Tafel in Waterlandkerkje (‘24). Door meer ervaring op te doen met en bekendheid te geven aan (inwoner)initiatieven, vermoeden we de samenkracht te kunnen vergroten. Burgerkracht betekent immers (ook) dat de samenleving (meer) taken zelf oppakt en de overheid (meer) loslaat: inwoners kennen hun buurt en hun gemeente en spelen daaropin. Samen streven we naar vitale kernen in de gemeente Sluis.

Belangrijk uitgangspunt voor alle participatievormen en -instrumenten is en blijft het leveren van maatwerk. Participatie vraagt om specifieke afwegingen per vraagstuk, ontwikkeling of project.

6

Conform nota Burgerparticipatie (2019)

6

Tot slot zijn gemeenten per 1 januari 2025 verplicht om een Participatieverordening op te stellen en het Uitdaagrecht te verankeren, dit is met een overgangstermijn van 2 jaar. Conform het raadsvoorstel Inwonerparticipatie willen we de Participatieverordening voor Sluis koppelen aan een actualisatie van de huidige beleidskaders. Hierbij kunnen ook de aanbevelingen uit het evaluatierapport van het Burgerberaad Duurzaamheid7 worden meegenomen. Duidelijke communicatie en verwachtingsmanagement is hierbij een aandachtspunt. Deelnemers van de gesprekstafels onderschrijven dit. Men beseft zich dat de mogelijkheden en financiële middelen niet onbeperkt zijn. Om een initiatiefnemer vooruit te helpen, is het belangrijk om daar open over te communiceren, inclusief de mogelijke alternatieven. Bovendien kunnen initiatieven (soms) ook zonder gemeentelijke tussenkomst of ondersteuning worden voorbereid en uitgevoerd.

Aandachtspunten voor de toekomst ➢ ➢

➢

➢

➢ ➢

➢

Werk de (sub)doelstellingen voor eigen kracht en samenkracht concreet uit. Onderzoek aan welke vormen en/of specifieke taken van welzijnswerk nood is in de gemeente Sluis, om zo de preventieve werking te versterken (effectiviteit & bereik). Bundel en benut de krachten met betrekking tot vrijwilligerswerk, intern en extern. Onderzoek de mogelijkheid voor een gezamenlijke vrijwilligersbank en maak hierbij gebruik van het platform SamenSluis. Evalueer de algemene voorziening dagbesteding en verbeter de externe communicatie over dit aanbod. Vermijd onnodige administratieve lasten voor zowel inwoners als professionals. Benader (inwoner)initiatieven met een open houding, vertrekkend vanuit mogelijkheden en alternatieven in plaats van beperkingen. Communiceer duidelijk en proactief over de rollen, kaders en verwachtingen bij participatietrajecten.

Evaluatierapport proces Burgerberaad Duurzaamheid Sluis (Michelle Suij-Witte, 2024) 7

7

We hechten waarde aan gelijkheid en gelijke kansen voor alle inwoners. We stimuleren inwoners om op een eigen manier mee te kunnen doen, mede aan de hand van de wettelijke taken.

aandacht te brengen van de doelgroep. Met andere woorden: om de doelgroep vroegtijdig en (nog) beter te bereiken. Ons communicatieplan en de organisatie van dergelijke netwerkbijeenkomsten kunnen dit bevorderen.

Zoals eerder benoemd zijn gemeenten verplicht om een Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA-akkoord) op te stellen. Het overkoepelende doel is om extra in te zetten op gezondere inwoners in 2040. Een sterke sociale basis en het kansrijk opgroeien van jeugdigen zijn hierin belangrijke pijlers.

In de gemeente Sluis wonen in vergelijking met de landelijke cijfers relatief gezien bijna de helft minder inwoners met een bijstandsuitkering. Ten opzichte van 2021 is er tot 2024 een dalende trend van het aantal inwoners met een bijstandsuitkering – zowel op lokaal als landelijk niveau.

Het minimabeleid in Sluis is erop gericht om inwoners zoveel als mogelijk gelijke kansen te bieden In de Gemeente Sluis is een uitgebreid scala aan regelingen en voorzieningen8 van kracht om inwoners met een beperkt inkomen te ondersteunen. Daardoor zou het niet mogelijk of nodig moeten zijn dat inwoners in armoede opgroeien. Belangrijk is om geldzorgen of armoede in een breder perspectief te bekijken. Zo kan er een multiple oorzaak aan ten grondslag liggen en de impact van geldzorgen, schulden of armoede heeft (veelal) betrekking op verschillende levensdomeinen. De ondersteuning en hulpverlening aan inwoners dient hierop te worden afgestemd. Bij voorkeur aan de hand van de proactieve, brede uitvraag.

Als we inzoomen op de sociaaleconomische status (SES) van huishoudens9 in de gemeente Sluis, zien we een lichte toename tussen de jaren 2019 (0,029) en 2022 (0,036). De gemiddelde score voor heel Nederland is 0.

B. Inclusief Sluis

In de gesprekken met professionals is bovenstaande bevestigd. De minimadoelgroep maakt (meestal) gebruik van meerdere regelingen, wat hen (meer) bestaanszekerheid biedt. Daarnaast hebben een honderdtal professionals en vrijwilligers tijdens onze eerste Zeeuws-Vlaamse netwerkbijeenkomst bestaanszekerheid (oktober 2024) aangegeven dat het een gezamenlijk streven moet zijn om het ondersteuningsaanbod (nog) beter onder de Bijzondere bijstand en minimabeleid gemeente Sluis (2024) 8

Een eenduidige oorzaak voor deze licht positieve trends is er niet. Bovendien menen we het speerpunt om inwoners perspectief te bieden op (aangepast) werk te moeten behouden. Een methodische begeleiding en coaching van klanten is stimulerend. Arbeidsparticipatie en/of een zinvolle dagbesteding kan tenslotte een positief effect hebben op het leefklimaat. Dit is ook één van de zes doelen in het nieuwe, landelijk programmaplan Participatiewet in balans waar gemeenten uitvoering aan moeten geven.10 Tot slot hebben we sinds 2021 een wettelijke taak in de vroegsignalering van schuldproblemen. In ons signaleringssysteem zien we het aantal maandelijkse meldingen voor vroegsignalering (2022-2024) sterk fluctueren, tussen circa 30-100 meldingen. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat de vaste lastenpartners sneller meldingen doen, bijvoorbeeld de zorgverzekeraars met één maand betalingsachterstand. Wat de gemeentelijke schuldhulpverlening betreft, blijft het totaal aantal openstaande dossiers in dezelfde periode relatief stabiel, ca. 90 dossiers per maand. Daarvan is ongeveer 30% in budgetbeheer en 60% heeft een schuldregeling en/of budgetbeheer. Er zijn gemiddeld meer klanten in enkelvoudig budgetbeheer.

Het aantal financiële hulpvragen dat voorliggend door Schuldhulpmaatje wordt opgepakt, schommelt jaarlijks tussen 10-20 De SES-indicator is gebaseerd op welvaart, opleidingsniveau en arbeidsverleden. Bij een hogere score zijn inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk (CBS). 10 Datum van inwerkingtreding is nog onbekend. 9

8

dossiers. We vermoeden dat de doorverwijzing vanuit de gemeente (in combinatie met personele bezetting) hier van invloed op is. Daarnaast biedt Vluchtelingenwerk financiële educatie en begeleiding aan de vluchtelingendoelgroep, zowel in groepsverband als op individueel niveau. Dit is naast hun basisdienstverlening en maatschappelijke begeleiding.

is er de voorbije vier jaar in geslaagd om de taakstelling te behalen, zonder dat er wachtlijsten van toepassing zijn. De taakstelling betrof 15 FTE11 voor 2024. In hetzelfde jaar hebben we 16 FTE ingevuld en 17 inwoners hebben een indicatie voor beschut werk. Bijna alle beschutte werkplaatsen worden in onze gemeente georganiseerd via Dethon. In 2025 is de taakstelling verhoogd tot 16 FTE.

Uit de evaluatie volgt dat het aanbod aan (laagdrempelige) ondersteuningsmogelijkheden op het gebied van geldzorgen en schulden voldoende is, maar de bekendheid kan worden verbeterd. Hiermee werken we aan de eigen kracht van onze inwoners c.q. preventie. We willen inzetten op noodzakelijke hulp en ondersteuning, zo lang als nodig, om inwoners zelfredzaam te maken. In dit licht dienen we ook te kijken naar de toegang tot budgetbeheer. Door het ontbreken van een inkomensgrens is de toegang zodanig laagdrempelig, dat ook inwoners met meer dan voldoende financiële middelen (langdurig kunnen) worden ondersteund.

We merken op dat de mogelijkheden op het gebied van Beschut Werk, maar ook voor bijzondere bijstand en minimabeleid niet of nauwelijks ter sprake zijn gekomen in de gesprekstafels. Enerzijds omdat de doelgroep niet heeft deelgenomen, anderzijds vermoeden we dat de algemene bekendheid gering is.

Door de samenwerking met externe professionals en vrijwilligers, zetten we in op een sluitend vangnet voor inwoners met geldzorgen. In Sluis streven we naar een situatie waarin geen jeugdige hoeft op te groeien in armoede. Binnen het eerder aangehaalde armoedebeleid zijn ook een aantal regelingen/voorzieningen opgenomen die specifiek gericht zijn op kinderen en/of jongeren van ouders met een beperkt inkomen. Tussen 2021-2023 zien we het aantal kinderen dat bekend is bij Stichting Leergeld en de Voedselbank (licht) dalen; terwijl het aantal kinderen dat beroep doet op het Jeugdfonds Sport en Cultuur toeneemt. We kunnen dit verklaren door de corona-epidemie, toen deelname aan sport- en cultuuractiviteiten (sterk) verminderde en zelfs tijdelijk verboden was. In ons streven naar ontwikkelingskansen, nemen we met de Zeeuws-Vlaamse netwerkcoalitie Kansrijke Start deel aan het landelijk leerwerktraject bestaanszekerheid (2024-2025 – zie verder, onder C. Toegankelijk, Laagdrempelig en Doelmatig).

We voldoen aan de landelijke taakstelling Beschut Werk Alle gemeenten hebben een landelijke taak op het gebied van beschut werk. Gemeente Sluis

Sportverenigingen in de vijf grootste kernen hebben een belangrijke maatschappelijke taak voor de hele gemeente Sluis. De gemeente beschikt over een ruim aanbod aan sportverenigingen en -voorzieningen. Er dient echter nog een kwaliteitsslag te worden gemaakt. Daarnaast hebben de sportverenigingen in de vijf grootste kernen weliswaar een (kern overstijgende) maatschappelijke functie, maar dit is eerder een neveneffect dan dat het een bewust uitgevoerde taak is. Vanuit de gemeente hebben we de laatste jaren (actiever) ingezet op de uitvoering van de Sportnota en het GALA. Het streven is een structureel aanbod, waarbij we ook een aantal speerpunten hebben voor de nabije toekomst, te weten: de verdere uitrol van het GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie) voor zowel volwassenen als kinderen; een meer gevarieerd sportaanbod voor de jeugd; en een structureel beweegaanbod voor ouderen om hun gezondheid en mobiliteit te bevorderen, inclusief valpreventie. Kijkend naar de cijfers: het aantal niet-sporters in de gemeente is licht gedaald ten opzichte van 2020, maar ligt nog wel ver onder het landelijk gemiddelde12. Het aantal personen dat lid is van een sportvereniging, is gelijk gebleven. Dit komt overeen met het landelijk beeld. In het algemeen zijn jongeren vaker lid van een fitnessschool dan van een sportvereniging.

Dit komt door de interesse voor meer individueel sporten, dan het actief zijn in teamverband. De sportverenigingen in onze gemeente dienen

11

1 FTE bedraagt in geval van beschut werk 31 uur.

12

https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/sp ort-en-cultuur

9

nog een passend antwoord te vinden op deze trend. Sluisse jongeren sporten gemiddeld vaker wekelijks bij een sportclub, vereniging of sportschool13 in vergelijking met jongeren in Zeeland. Ten opzichte van 2021 is wel een lichte daling te zien.14 Het aantal Sluisse jongeren dat wekelijks actief is in de vrije tijd komt overeen met het Zeeuwse gemiddelde. Wel is dit licht gestegen ten opzichte van 2021. Tijdens de gesprekstafels is naar voren gekomen dat men positief is over lokale verenigingen die inspelen op nieuwe ontwikkelingen en/of specifieke behoeften. Ook zijn deelnemers tevreden over Kikkesport en de buitenschoolse activiteiten. Als aandachtspunt is meegegeven om de toegankelijkheid van en/of de communicatie over sportactiviteiten voor personen met een beperking te verbeteren. Ook is voorgesteld om gezondheid en bewegen te koppelen aan sociale ontmoeting. Als voorbeelden zijn onder andere genoemd: pilates met een koffiemoment en een taal- en wandelclub georganiseerd vanuit de bibliotheek. Vanuit de gesprekstafels is ook aangegeven om de groene, openbare ruimte beter te benutten voor sport, bewegen en gezondheid. De opkomst van 3x3 basketbalveldjes past hierbij. De ideeën en eerdergenoemde overwegingen worden uitgewerkt in de herijking van het sporten sportaccommodatiebeleid. Er is een goede aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs.

Afgelopen jaren is op verschillende fronten geïnvesteerd in de aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs. Concrete voorbeelden hiervan zijn de BSO Uniek, het project Windkr8 (voorheen Bonte Vlinder) en Trajectgroep Zwin College. Het betreffen drie laagdrempelige ondersteuningsvormen zonder indicatie. Tegelijkertijd kunnen we er niet onderuit dat de wettelijke schotten (nog steeds) een drempel vormen. Specifiek voor het onderwijs stellen we vast dat het huidige beleidsplan Kindvoorzieningen nog actueel is. Vanaf 2025 zien we wel het accent op inclusief onderwijs en de kwaliteit en het bereik van voorschoolse educatie vergroten.

https://www.ggdzeeland.nl/app/uploads/2024/05/Rapport -Gemeente-Sluis.pdf 14https://www.ggdzeeland.nl/app/uploads/2023/11/Tabellen boek-Gemeente-Sluis-CGMJ-2021.pdf 13

Centraal staat de doorlopende ontwikkellijn van kinderopvang tot het voortgezet onderwijs, gecombineerd met het vergroten van vroegsignalering en ouderbetrokkenheid. Met de invoering van de Voorschool in 2025 creëren we een gelijke start voor alle kinderen in het basisonderwijs. Hiermee willen we ontwikkelings- en onderwijsachterstanden voorkomen.

In de aansluiting tussen kinderopvang, onderwijs en jeugdzorg moeten we ook in de toekomst blijven investeren. Vraagstukken en nieuwe ontwikkelingen dienen vanuit integrale samenwerking te worden benaderd. Als gemeente kunnen wij hierbij een faciliterende rol aannemen. Door een goede aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp te verwezenlijken, kunnen de jeugdigen de juiste ondersteuning krijgen en de uitgaven aan jeugdzorg mogelijk worden beperkt. Tot slot dienen we het schoolverzuim van leerlingen in de gemeente Sluis (strakker) te monitoren. Het formuleren van eventuele nieuwe interventies of samenwerkingen kan hierbij van toegevoegde waarde zijn. We zien het (relatief) verzuim de laatste jaren namelijk stijgen. Het gaat om leerlingen die wel staan ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig zijn. Het aantal voortijdige schoolverlaters, die niet meer staan ingeschreven, is eveneens gestegen. We zetten ondersteuning in de vorm van vervoer in voor hen die dit het hardst nodig hebben. Het aantal jongeren dat gebruik maakt van leerlingenvervoer is de afgelopen periode licht gedaald. Hier is geen duidelijke oorzaak voor. De daling staat in schril contrast met de toename van het aantal indicaties voor jeugdzorgvervoer. De verklaring is tweeledig: er zijn meer jeugdzorgindicaties en de jeugdzorg wordt op (grotere) afstand georganiseerd.

Ruim 1.000 inwoners in onze gemeente hebben een pas om gebruik te maken van het collectief

10

vervoerssysteem in Zeeuws-Vlaanderen. Dit aantal blijft in de loop der jaren vrij stabiel. Vanuit de gesprekstafels is aandacht gevraagd voor maatschappelijke participatie, gekoppeld aan de bereikbaarheid van zorg- en welzijnsvoorzieningen. Hier zijn ook een aantal ideeën bij geformuleerd, zoals: een dorpsbus, meer/gratis openbaar vervoer, zelfrijdende auto’s, behoud buurtbussen, een informatietaxi, en meer.

hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Als we kijken naar het aantal migranten (30+) gaat het om 36% in de gemeente Sluis ten opzichte van 31% landelijk.

Een aantal van de ingebrachte ideeën hebben een raakvlak met (het gedachtegoed achter) het op te stellen gemeentelijk mobiliteitsplan. Daarnaast geldt dat we als gemeente openstaan voor buurtinitiatieven (zie: A. Sluis in Samenkracht), dus ook op het gebied van mobiliteit. Een goed taalniveau voor alle inwoners van Sluis. Op basis van de Wet Inburgering (2021) zijn we verplicht om een inburgeringstraject aan te bieden aan inburgeringsplichtigen. Het gaat om drie verschillende leerroutes, op maat van het individu. Dit betekent ook dat we het niveau aanpassen als blijkt dat de inburgeraar bijvoorbeeld meer in zijn mars heeft of het B1niveau te hoog blijkt te zijn. Verder neemt de Gemeente Sluis deel aan regionale werkgroepen gericht op basisvaardigheden en laaggeletterdheid van (nieuwe) inwoners. Het gaat om twee doelgroepen: zowel de doelgroep NT1 (inwoners met Nederlands als eerste taal, maar die moeite hebben met lezen en schrijven) als de doelgroep NT2 (Nederlands als tweede taal). Er is in samenwerking met verschillende partners een aanbod uitgewerkt en er worden diverse cursussen aangeboden. Hierbij signaleren we met name voor de NT1 doelgroep een verbeterkans door het aanbod te verruimen tot basisvaardigheden (inclusief rekenen) én structureel gebruik te maken van een toolbox bij re-integratie.

Lokaal zetten we (deels in samenwerking met de bibliotheek en Vluchtelingenwerk) in op laagdrempelige ondersteuning door taalmaatjes en de organisatie van een taalcafé. Dit aanbod is voornamelijk gericht op de doelgroep NT2. De gemeente Sluis heeft ten opzichte van Nederland een grotere mate van laaggeletterdheid van inwoners (13% Sluis ten opzichte van 12% landelijk). Hierbij gaat het over inwoners die in bepaalde mate moeite

Eind 2023 is de gemeente Sluis gestart met de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid Sluis. Dit is een project vanuit het Ministerie om bewustwording over laaggeletterdheid te verhogen en te onderzoeken hoe de cirkel van laaggeletterdheid in gezinssituaties kan worden doorbroken. Het project raakt zowel de doelgroep NT1 als NT2. In samenwerking met de bibliotheek is een eerste bewustwordingsbijeenkomst georganiseerd in 2024. Richting de toekomst blijft dit een belangrijk speerpunt. Verder is de gemeente Sluis ook gestart met een intern project om begrijpelijke taal (B1) te gebruiken in externe communicatie. Aan de gesprekstafels is ter sprake gekomen dat het gebruik van eenvoudige en begrijpelijke taal (nog) beter kan. Ook is aandacht gevraagd voor anderstaligen en verschillende taalniveaus in communicatieberichten. Aandachtspunten voor de toekomst ➢

➢

➢

Zet actief in op het vroegtijdig bereiken van de minimadoelgroep. Breng hiervoor het ondersteuningsaanbod (beter) onder de aandacht. Biedt inwoners met geldzorgen en/of financiële problemen perspectief, waarbij wordt aangesloten op hun mogelijkheden en de impact op verschillende levensdomeinen (conform Participatiewet in Balans) Zoek voor het werven van (meer) vrijwilligers naar samenwerkingsmogelijkheden tussen

11

➢

➢

➢ ➢

➢

➢

➢

inwoners, vrijwilligers, ondernemers en professionals. Heb oog voor verbeteringskansen in relatie tot toegankelijkheid van en/ of communicatie over sportactiviteiten voor mensen met een beperking Benut de openbare ruimte voor sport, bewegen en gezondheid en maak hierbij ook gebruik van de voordelen die dit biedt voor sociale ontmoeting Zet, vanuit een faciliterende rol, in op de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp Monitor het schoolverzuim van leerlingen en zoek naar passende interventies of samenwerkingen Heb oog voor de noodzaak van bereikbaarheid van zorgen welzijnsvoorzieningen Behoud het streven naar een goed taalniveau voor alle inwoners en houd tegelijkertijd rekening met basis/taalvaardigheid in (externe) communicatie. Blijf aandacht houden voor communicatie dat aansluit bij de doelgroep en begrijpelijk is voor alle inwoners

12

C. Toegankelijk, laagdrempelig en doelmatig Integrale toegang In het huidige beleidsplan is de klantreis beschreven voor ondersteunings-/ hulpvragen van inwoners. De eerste uitvraag zou plaatsvinden bij de uitvoeringsbalie van Porthos. Het streven was om deze vragen zonder schotten te bekijken en te beoordelen. Door gebruik te maken van een integrale toets kan vervolgens maatwerk worden geboden. Echter, we merken dat ondersteunings- of hulpvragen in de praktijk anders worden behandeld. De integrale toets is (nog) onvoldoende verankerd in de huidige werkwijze. Daarnaast signaleren we onvoldoende eenduidigheid in het al dan niet voeren van keukentafelgesprekken. De (verdere) vormgeving van de integrale toegang maakt deel uit van de doorontwikkeling van Porthos. Naast vernieuwde maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven, wordt aandacht besteed aan procesoptimalisatie en (meer) klantgerichtheid, de ‘basis op orde’. Nieuw is de aanstelling van een gemeentelijke procesregisseur sinds 2024. Deze rol is van toegevoegde waarde om (complexe) hulpvragen integraal en domeinoverstijgend te kunnen behandelen.

Maatwerkondersteuning is toegankelijk, laagdrempelig en doelmatig in Sluis. Deze doelstelling heeft betrekking op de mate waarin inwoners een beroep kunnen doen op extra ondersteuning. Maatwerkondersteuning wordt ingezet om de zelfredzaamheid en participatie van inwoners (met een beperking of chronische-, psychische- of psychosociale problemen) te versterken. Daarbij zijn gemeenten in toenemende mate verantwoordelijk voor het inregelen van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Toegankelijkheid heeft betrekking op drie onderdelen; fysieke - (ruimte), sociale (bejegening) en digitale toegankelijkheid (onder andere de website). Eén van de KPI’s gaat specifiek over de digitale toegankelijkheid. De website van de gemeente Sluis is hierop getoetst en beoordeeld met een B. Hiermee voldoet de website gedeeltelijk aan de toegankelijkheidseisen. Eén van de knelpunten zijn de Pdf-bestanden op de website. Deze zijn nog niet volledig toegankelijk te raadplegen. Dit is één van de redenen waarom we momenteel gedeeltelijk voldoen aan de norm. In Sluis heeft iedereen recht op een veilige (thuis)situatie. In Sluis zorgen we met elkaar voor een leefklimaat waarin kinderen en jongeren veilig kunnen opgroeien en ontwikkelen. Om gezinnen te ondersteunen bij opvoedingsproblemen kan door een aantal wettelijke verwijzers jeugdhulp worden toegewezen.

De gemeentelijke, lokale toegang valt hier ook onder. In kader van preventie en vroegsignalering geeft Gemeente Sluis ook uitvoering aan het landelijk programma Kansrijke Start, gericht op de eerste duizend dagen van een kindje. In de Zeeuws-Vlaamse netwerkcoalitie wordt kennis en ervaring gedeeld rondom geboortezorg, opvoedondersteuning en kwetsbare doelgroepen. Daarnaast organiseren we onder andere netwerkbijeenkomsten; hebben we de samenwerking met de Kledingbank uitgebreid met zogenoemde Babystartpakketten; en neemt de coalitie in 2024/2025 deel aan het landelijk leerwerktraject bestaanszekerheid. Jongerenwerk Wat het jongerenwerk betreft, wordt momenteel (enkel) uitvoering gegeven aan het accommodatiegebonden werk in scholierencentrum de Time-Out. Nieuw is de

13

openstelling van de Time-Out voor basisschoolleerlingen op woensdagmiddag. Het jongerenwerk is ook actief en bereikbaar via social mediakanalen, maar het precieze bereik en de effectiviteit ervan is onduidelijk. Het gemiddeld aantal bezoekers van de TimeOut fluctueert sterk tussen de schooljaren 20212023. Dit hangt samen met de coronapandemie en (tijdelijke) sluiting van de accommodatie. Bovendien merken we op dat de cijfers geen onderscheid maken naar individuele bezoekers. Het aantal volgers op de social mediakanalen van het jongerenwerk neemt doorheen de jaren toe. Echter, is het moeilijk om uitspraken te doen over het online bereik van de jongerendoelgroep. Dit omdat volgers ook nonactief, ouders, leerkrachten of bijvoorbeeld hulpverleners kunnen zijn, Zowel intern als extern worden kansen gesignaleerd voor het jongerenwerk, zoals: een intensievere samenwerking met partners en proactief activiteitenaanbod in combinatie met een ambulante werking. Met als positief gevolg een groter bereik van de jongerendoelgroep.

Huiselijk geweld en kindermishandeling In de signalering en vroegtijdige aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling kunnen we een aantal recente ontwikkelingen vermelden. In 2023 hebben we in samenwerking met de Zeeuws-Vlaamse gemeenten deelgenomen aan een landelijke ondersteuningspool rondom ouderenmishandeling, voornamelijk gefocust op interne communicatie en bewustwording. Het thema wordt verder onder de aandacht gebracht via de meldcode (zie hieronder) en bijgevolg onze werkprocessen. In voorjaar 2024 is het Zeeuws-Vlaamse project Handle with Care geïmplementeerd. Het initiatief bestaat uit een vroegtijdige tussenkomt en opvolging van kinderen (4 tot 18 jaar) in de schoolcontext, die (mogelijk) getuige of

slachtoffer waren van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. Ook heeft de gemeente in 2024 de hernieuwde (interne) meldcode vastgesteld, met als doel om vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling eerder te kunnen signaleren en aan te pakken indien nodig. Vanaf 2025 wordt een nieuwe Regiovisie aanpak Huiselijk geweld en Kindermishandeling uitgewerkt. De cijfers van Veilig Thuis Zeeland laten een lichte toename zien van het aantal meldingen voor kindermishandeling en een grotere toename voor (ex-)partnergeweld. De toename tussen 2021-2023 is percentueel meer dan het landelijke gemiddelde, maar in de gemeente Sluis zijn relatief gezien wel minder meldingen voor beide vormen van geweld in 2023. Mogelijke verklaringen voor deze trend zijn enerzijds de toegenomen complexiteit van casuïstiek terwijl de gewenste, gespecialiseerde hulp niet altijd (direct) beschikbaar is; en anderzijds de externe communicatie en vermoedelijk de toegenomen bewustwording rondom huiselijk geweld en kindermishandeling. Door inwoners beter te informeren over de signalen en handelingsmogelijkheden, kunnen we kindermishandeling en huiselijk geweld samen eerder doen stoppen. Jeugdhulp is beschikbaar, bereikbaar en toegankelijk. We zetten in op de transformatiedoelen en normaliseren waar mogelijk. & We zetten jeugdhulp in, zo dicht mogelijk in of bij de thuissituatie.

Op het gebied van jeugdhulp stellen we vast dat het merendeel van de speerpunten en uitdagingen uit het huidige beleidsplan nog steeds actueel zijn. Waar we met de Zeeuwse Transformatieagenda uitvoering hebben gegeven aan zes actielijnen, zetten we ook na 2024 onze doelstelling voort om een sterke samenwerking te hebben in de toegang tot zorg. Om regie te blijven houden op de verwijzingen, blijft de samenwerking met scholen, huisartsen en maatschappelijke organisaties ook de komende jaren belangrijk. Zo bevordert de inzet van schoolmaatschappelijk werk op het Zwin College de laagdrempeligheid van ondersteuning en hulp. Een ander voorbeeld van toegankelijke en normaliserende jeugdhulp is de

14

samenwerkings- en subsidierelatie met de praktijkondersteuners Jeugd (POH-J, Nucleus Zorg). Uit onderzoek over het volledige jaar 2022, waarbij 80 casussen zijn bekeken, blijkt dat 52% van hulpvragen door de POH-J zelf zijn afgehandeld. Ongeveer 40 casussen zijn opgelost door middel van gesprekken bij de POH-J. Deze inwoners komen niet meer bij de gemeentelijke toegang terecht voor onderzoek. In de overige casussen is na een gesprek met de POH-J een meer gerichtere verwijzing naar jeugdzorg afgegeven. Dat een ombuiging van zorg naar welzijn noodzakelijk is, wordt ook bekrachtigd door de meest recente resultaten van de gezondheidsmonitor Jeugd (GGD, 2023). De mentale gezondheid en gezonde gedragingen van jongeren (klas 2 en 4 regulier voortgezet onderwijs) in de gemeente Sluis wordt relatief laag gescoord in vergelijking met Zeeuwse en landelijke cijfers. Professionals uit zorg en onderwijs vermoeden dat de resultaten (deels) te verklaren zijn door de impact van de corona-epidemie waarbij jongeren sociale contacten, (onderlinge) leermomenten en vrijetijdsbesteding hebben gemist.

De investering in aandacht voor de mentale en fysieke gezondheid van kinderen en jongeren zetten we voort. Waar nodig en waar kan, breiden we deze investeringen uit. Hierbij staat het normaliseren en versterken van de eigen kracht van kinderen, ouders/opvoeders en hun netwerk centraal. Niet alle hulpvragen van jeugdigen of ouders hoeven met jeugdhulp te worden beantwoord. Het normaliseren in de jeugdhulp zit ook verweven in de landelijke Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) en de Regiovisie Jeugdhulp (2023-2028). De agenda heeft een tweeledig doel: 1. De kwaliteit en effectiviteit van de jeugdhulp verbeteren; en 2. De stijgende zorgkosten onder controle houden, in functie van betaalbaarheid van het jeugdstelsel op langere termijn. Het hebben en houden van een dekkend zorglandschap heeft prioriteit. De opgaven uit de landelijke Hervormingsagenda vertalen we naar lokale plannen en bijbehorende doelstellingen. Vanwege de overlap, worden de opgaven in samenhang bekeken met het Toekomstscenario (zie hieronder).

15

Effectieve en efficiëntere zorg en interventie in de jeugdbeschermingsketen Naast de jeugdhulp, is ook de jeugdbeschermingsketen onderhevig aan een herorganisatie. Dit staat omschreven in het landelijk programmaplan Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (2023-2026). Het scenario gaat uit van 4 pijlers: gezinsgericht, rechtsbeschermend en transparant; eenvoudig en lerend. Naast de oprichting van een nieuwe publiekrechtelijke organisatie in de vorm van een Regionaal Veiligheidsteam (RVT)15, omvat het plan een vernieuwde werkwijze. Het Toekomstscenario is gericht op inwoners van 0-100 jaar. Dit maakt systemisch werken, met oog voor veiligheid, een centraal uitgangspunt. De gemeente Sluis is al gestart met het systemisch werken en meerdere medewerkers zijn geschoold in de TOP 3-methodiek16. Door het systemisch werken ook over de afdelingen heen te integreren, kunnen we een volgende stap zetten.

➢

➢

positionering en het aanbod van het welzijnswerk en specifiek het jongerenwerk. Besteed prioritair aandacht aan de fysieke en mentale gezondheid van kinderen en jongeren in de gemeente Sluis. Breng in kaart wat hun behoeften zijn, om daar een gericht aanbod op te kunnen uitwerken. Zet (verder) in op het normaliseren en de beschikbaarheid en bereikbaarheid van jeugdhulp. Benut daarbij de samenwerkingsmogelijkheden met regionale en Zeeuwse partners. (Her)organiseer de gemeentelijke toegang en medewerkers in functie van het Stevige Lokale Team (Hervormingsagenda/Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming). De verdere implementatie van de hernieuwde meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is hier onderdeel van.

In de cijfers zien we een toename van het aantal jongeren tot 18 jaar dat in de gemeente Sluis onder de jeugdbescherming valt, van 1,3% in 2021 naar 2% in 2023. Het landelijk percentage is in dezelfde periode ongeveer gelijk gebleven. Uit navraag onder professionals blijkt dit mogelijk te verklaren doordat men eerder opschaalt naar een Jeugdbeschermingstafel (JBT) om zo (verdere) escalatie te voorkomen.

Aandachtspunten voor de toekomst ➢ ➢

➢ ➢

Werk toe naar een eenduidige werkwijze voor de lokale, integrale toegang en maak dit onder inwoners bekend Blijf investeren in maatwerkondersteuning aan inwoners met een beperking of chronische, psychische of psychosociale problemen Besteed naast de digitale toegankelijkheid ook aandacht aan de fysieke en sociale toegankelijkheid binnen de gemeente Versterk de preventieve c.q. ambulante werking van de integrale toegang. Hierbij dient aandacht te gaan naar de

In het RVT worden de Gecertificeerde Instellingen (GI’s), Veilig Thuis (VT) en een deel van de Raad voor Kinderbescherming (RvK) samengebracht. De jeugdreclassering wordt een rijksverantwoordelijkheid. Er zijn nog geen financiële middelen beschikbaar gesteld. 16 De TOP 3-methodiek is een gespreks-, denk-, en beslismodel in kader van gefaseerd samenwerken bij onveiligheid in huiselijke kring. 15

16

D. Toekomstbestendig kostenbewust

en

Toekomstbestendig, duurzaam en kostenbewust beleid binnen het sociaal domein/ Beschikbare en betaalbare hulp voor inwoners die dit nodig hebben. De, aan het beleidsplan gekoppelde, bezuinigingstaakstelling van 1,7 miljoen euro binnen het sociaal domein is volledig gehaald. De kosten voor de uitvoering van de wettelijk taken binnen het sociaal domein zijn gestegen van 17 miljoen euro in 2021 naar 20 miljoen euro in 2023. Deze stijging wordt vooral veroorzaakt door de extra uitgaven voor jeugdzorg en Wmo. Naast het feit dat meer inwoners van deze voorzieningen gebruik zijn gaan maken, is ook de sterke stijging van de tarieven binnen de zorg van grote invloed geweest op de toename. Binnen de gemeente is een ruim hulpaanbod beschikbaar. Onze inwoners weten de toegang tot hulp ook in voldoende mate te vinden blijkt onder andere uit het cliëntervaringsonderzoek Wmo (78% van de cliënten wist waar zij de hulpvraag moesten stellen). Tijdens de gesprekstafels zijn de wachtlijsten binnen de Wmo als belangrijk aandachtspunt genoemd. Daarnaast is vaker aandacht gevraagd voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van Porthos breed. Voornamelijk in het kader van afstemming met (zorg)aanbieders en bij het aanvragen van indicaties. In 2024 zijn de voorbereidingen gestart voor de afsluiting van een nieuw Wmo-contract in Zeeuws-Vlaanderen per 1 januari 2026.

Hierin is onder ander als ambitie opgenomen dat we een betere inzet willen van de personeelsschaarste in de maatschappelijke ondersteuning. Er zijn steeds minder mensen beschikbaar voor het verlenen van deze ondersteuning in verhouding tot het aantal inwoners dat deze ondersteuning nodig heeft. Andere ambities zijn een sterker voorliggend veld, duidelijke(re) vormen van ondersteuning en professioneel contractmanagement.

Door middel van (strikter) contractmanagement wordt actief voorgesorteerd om een toekomstbestendig- en kostenbewust beleid, waardoor de hulp voor onze inwoners die dat het hardst nodig hebben, beschikbaar en betaalbaar blijft. We ontwikkelen beleid op basis van verzamelde informatie in het sociaal domein Om gericht hulp in te kopen, in te zetten en af te rekenen hebben we actuele managements/sturingsinformatie nodig. Zo kunnen we trends, pieken en dalen in zorgvraag beter ontdekken en gerichter zorg inkopen. Er is de afgelopen periode een begin gemaakt met het ontwikkelen van dashboards (een intern datasysteem). Om hier optimaal gebruik van te kunnen maken en betrouwbare gegevens te genereren, is een eenduidige registratie en werkwijze noodzakelijk. Dit vraagt om een aanpassing in onze werkprocessen; de eerdergenoemde basis op orde. De bevindingen van de accountant in de management letter, de doorlichting van onze systemen door Centric, het BMC-onderzoek en de uitvoering van het Beleidsplan Sociaal Domein hebben al geleid tot een verdere optimalisatie van de uitvoering. De uitkomsten van het BING onderzoek onderschrijven ook de noodzaak hiervan. Als bovenstaande stappen zijn doorlopen, worden de dashboards realtime gevuld en is de managementinformatie per direct beschikbaar.

In Sluis zijn we klaar voor toekomstige ontwikkelingen binnen het sociaal domein, Het sociaal domein is voortdurend onderhevig aan veranderingen. Als gemeente proberen we hierop te anticiperen. Wisselend Kabinetsbeleid maak dat niet altijd makkelijk. De in het beleidsplan aangekondigde doordecentralisatie van Beschermd Wonen is bijvoorbeeld nog steeds niet van kracht. Ook de invoering van de lang verwachtte inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo is weer met een jaar uitgesteld tot (voorlopig) 1 januari 2027.

Ook binnen de jeugdzorg loopt er een aanbestedingstraject. Hierbij zijn een aantal beheersmaatregelen opgesteld om meer sturing en regie te krijgen en/of te behouden. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn de afbakening van de jeugdhulp en een herzien toeleidingsproces.

17

De staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg schetst in haar Hoofdlijnenbrief Wet maatschappelijke ondersteuning van december 202417 ambities op de volgende thema's: 1. Een toekomstbestendige Wmo (waaronder Inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage); 2. Samenwerking tussen het medisch en sociaal domein; 3. Sociale basis en mantelzorg. Een ander belangrijk thema binnen het sociaal domein is de vorming van stevige lokale teams (SLT) per 1 januari 2028. In de landelijke Hervormingsagenda jeugd (2023-2028) is opgenomen dat gemeenten stevige lokale teams gaan vormen die zelf (ook) hulp bieden aan inwoners. Daarbij krijgen de lokale teams een grotere rol bij het begeleiden en bijstaan van gezinnen en huishoudens die te maken hebben met onveiligheid. De Hervormingsagenda jeugd is een landelijke leidraad, waarin doelstellingen op hoofdlijnen staan beschreven. Gemeenten dienen op basis van de landelijke agenda lokale keuzes te maken. Met de uitwerking van eerder aangehaalde (landelijke) ontwikkelingen en met name de vormgeving van de sociale basis en het stevige lokaal team (SLT), wordt rekening gehouden in het nieuwe Beleidsplan Sociaal Domein.

Aandachtspunten voor de toekomst ➢

➢

➢

Koppel gemeentelijke (beleids)doelstellingen aan relevante, meetbare KPI’s. Het beschikbaar hebben en houden van betrouwbare cijfergegevens zijn hierbij cruciaal. Verbeter de beschikbare managementinformatie en sturingsinformatie voor de organisatie via realtime dashboards, waarop beleidsmatige keuzes gebaseerd kunnen worden . Vertaal wettelijke taken en landelijk beleid, over lokale beleidsdoelen, naar lokale uitvoeringsplannen.

17

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/20 24/12/20/kamerbrief-over-hoofdlijnenbrief-wetmaatschappelijke-ondersteuning

18

3. Discussie & Conclusie Op basis van kwantitatief en kwalitatief evaluatieonderzoek kunnen we concluderen dat een groot aantal beleidsdoelen uit het Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Sluis 2020-2024 geheel of gedeeltelijk zijn behaald. We hebben de kaderstelling van 1,7 miljoen gerealiseerd, wettelijke taken uitgevoerd en in samenwerking met partners nieuwe voorstellen uitgewerkt. De algemene voorziening dagbesteding en Voorschool Sluis zijn niet in het minst vooruitstrevend te noemen. We kijken echter ook positief-kritisch naar de verbeterkansen, nieuwe (landelijke) opgaven en maatschappelijke ontwikkelingen die op ons afkomen. Voor beleidsdoelen die (nog) niet of niet volledig zijn gerealiseerd, geldt in ieder geval de volgende (mogelijke) oorzaak. Het huidige beleidsplan is sterk gericht op het behalen van de bezuinigingstaakstelling van 1,7 miljoen euro binnen het sociaal domein. Hier heeft vooral de eerste jaren de focus op gelegen en bijgevolg minder op de te behalen doestellingen. Discussie Voor de evaluatie van de verschillende doelstellingen, hebben we ons gebaseerd op cijfergegevens uit zowel ons interne systeem als externe bronnen. Hierbij is bewust gekozen om een aantal cijfers buiten beschouwing te laten, omdat de betrouwbaarheid (zeer) beperkt is.

Om echt datagedreven te werken, dient eerst te worden ingezet op de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van onze data. Meer specifiek zijn in december 2020 door de Raad de Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) vastgesteld ter monitoring van het Beleidsplan Sociaal Domein. In 2021 zijn aan de raad kwartaalrapportages aangeboden. Voor een aantal KPI’s is een norm bepaald, voor de overige KPI’s zou via een apart raadsvoorstel de normen nog worden bepaald. Deze normen zijn uiteindelijk niet vastgelegd, wat invloed kan hebben op de juiste vergelijking over de jaren heen. In overeenstemming met de raad is ervoor gekozen om de KPI’s in een andere vorm aan te bieden. Bovendien zijn de doelstellingen in het huidige beleidsplan weinig SMART geformuleerd. Dit bemoeilijkt een feitelijke evaluatie. In het nieuwe (geactualiseerde) beleidsplan willen we,

waar het kan, de doelstellingen concreter uitwerken. Daarnaast bevat het beleidsplan op onderdelen gedetailleerde (uitvoerings-)informatie. Een voorbeeld zijn de specifieke functies en functiebeschrijvingen. In het vervolg willen we ons meer focussen op de te behalen doelstellingen. De inzet van specifieke functies en taken om de doelstellingen te bereiken, vormen dan onderdeel van team- en uitvoeringsplannen. Conclusie Zoals toegelicht in de introductie, is in dit evaluatierapport voornamelijk gefocust op de feitelijke situatie, de opgehaalde kansen en verbeterpunten. Uiteraard zetten we (ook) in op het behoud en eventueel versterken van positieve interventies of zogenoemde “good practices”. Uit het evaluatieonderzoek volgen vijf belangrijke, terugkerende thema’s of conclusies: 1. Verbeteren van de communicatie; 2. Inzetten op preventie door middel van laagdrempelige en/of voorliggende ondersteuning en voorzieningen; 3. Aandacht voor jongeren en de herpositionering van het jongerenwerk; 4. Versterken van de samenwerking en uitwisseling; 5. Indiceren: efficiënt, eenduidig, transparant en indien nodig op maat. Deze vijf thema’s/conclusies zullen op hoofdlijnen dé uitgangspunten zijn voor het nieuwe (geactualiseerde) Beleidsplan Sociaal Domein.

Daarnaast zijn er een aantal ontwikkelingen die wettelijk onderdeel moeten worden van een (vorm van) Beleidsplan Sociaal Domein, bijvoorbeeld de uitwerking van een plan Sociale Basis. Het huidige beleidsplan richt zich op een integraal en breed sociaal domein, dat verder gaat dan de wettelijke taken. Hierdoor zijn er onderdelen die te weinig aandacht hebben gekregen, bijvoorbeeld cultuur, sport en onderwijs. Een aanbeveling is om in het geüpdatet beleidsplan te focussen op de “wettelijke” taken van het sociaal domein en in specifieke (beleids)nota’s in te gaan op andere terreinen die raken aan vitale inwoners en leefbare kernen.

19

➢ Ad 1 Verbeteren communicatie Uit de evaluatie blijkt dat de externe communicatie door de gemeente op verschillende taakvelden kan worden verbeterd. We kunnen meer communiceren en ons bereik vergroten, waarbij we zowel het gemeentelijk aanbod onder de aandacht brengen als succesvolle praktijkvoorbeelden delen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: de wachtlijsten, Samensluis, de algemene voorziening dagbesteding, sportactiviteiten en cursusaanbod. Aan de gesprekstafels is als één van de ideeën de verspreiding van een sociaal domein-krantje genoemd. Ad 2 Inzetten op preventie door middel van laagdrempelige en/of voorliggende ondersteuning en voorzieningen Om te voorkomen dat inwoners intensievere en duurdere zorg nodig hebben, dienen we hun welzijn te versterken en de toegang tot laagdrempelige ondersteuning te vergroten. Daarvoor maken we de ombuiging van zorg naar welzijn. Vroegsignalering en preventie staan centraal: voor alle leeftijden, doelgroepen en hulpvragen. Duidelijk is dat de gemeente kansen kan benutten door het huidige aanbod in samenwerking met partners beter en vaker onder de aandacht te brengen én door zelf (ook) laagdrempelig en ambulant te gaan werken. Daarnaast is het belangrijk om zicht te krijgen op de specifieke behoeften en de mogelijke hiaten in het huidige lokale aanbod. ➢

Ad 3 Aandacht voor jongeren en herpositionering van het jongerenwerk Uit cijfergegevens, maar ook in onze samenwerking met onderwijsen zorgprofessionals in de gemeente Sluis, komt naar voren dat er (meer) aandacht dient uit te gaan naar de mentale en fysieke gezondheid van onze jongeren. Dit dient in samenhang te worden bekeken met het vergroten van de ouderbetrokkenheid. In de beweging naar systemisch en voorliggend werken, kunnen nieuwe of aanvullende interventies op het gebied van opvoedondersteuning worden onderzocht. De nood tot het herpositioneren van het jongerenwerk vloeit daaruit voort. Kansen worden gesignaleerd in een intensievere samenwerking met partners; een proactief activiteitenaanbod in combinatie met een ambulante werking; en een groter bereik van de jongerendoelgroep als gevolg. ➢