CConstaterende datSluis
Koppel je AI →
Document · PDF

a. Regionaal risicoprofiel

Commissie Ruimte/AB 13 oktober 2026, gemeente SluisBij agendapunt: Voorstel tot Zienswijze VRZ regionaal Risicoprofiel inclusief presentatie VRZ16.383 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Regionaal Risicoprofiel Zeeland 2027-2030 Colofon © Veiligheidsregio Zeeland Deze uitgave mag niet zonder toestemming worden gekopieerd, verspreid of openbaar gemaakt. Bronvermelding is verplicht. Dit document is tot stand gekomen onder regie van Veiligheidsregio Zeeland in samenwerking met de partners in veiligheid. Versie 1.0, juni 2026 Redactie Meike Knijnenburg, Marianne Chapelier, Timothy Brakman, Jelle de Jong en Emma Louws Projectteam Emma Louws Erwin Broerse Henk van Dalfsen Jelle de Jong Jesse Ringelberg Luc Wassenberg Marianne Chapelier Meike Buijsen Meike Knijnenburg Timothy Brakman (projectleider) Winanda van den Ende Opmaak en vormgeving Clownfish Creatieve Communicatie Fotografie Beeldbank Provincie Zeeland N.V. Westerscheldetunnel André Joosse Paul Begijn Contact Veiligheidsregio Zeeland Postbus 8016 4330 EA Middelburg (0118) 421 100 www.veiligheidsregiozeeland.nl Samen sterk voor een veilig Zeeland 2 3 Van warme zomerdag naar complexe crisis Het is een warme zomerdag in Zeeland. Campings langs de kust zitten vol, stranden trekken duizenden bezoekers en dorpen bruisen van leven. Wegen slibben dicht, havens draaien op volle kracht en de industrie produceert op hoog niveau. Alles lijkt in balans, tot het weer tegen het einde van de ochtend omslaat. Wat begint als een stevige bries, groeit in enkele uren uit tot een zware zomerstorm.

Harde windstoten en stortregens zetten de regio onder druk. Waterstanden stijgen, scheepvaart wordt stilgelegd en in havens ontstaan gevaarlijke situaties. Tegen het middaguur stapelen de problemen zich op. Wegen raken geblokkeerd door omgevallen bomen en gestrande voertuigen. Bruggen en tunnels sluiten uit voorzorg. Delen van Zeeland worden slecht bereikbaar terwijl hulpvragen toenemen. Hulpdiensten moeten improviseren om incidentlocaties te blijven bereiken. Later in de middag valt op meerdere plaatsen in Zeeland de stroom uit. Ook de telecom raakt verstoord. Zorginstellingen schakelen over op noodscenario’s om kwetsbare patiënten, waarvan er in Zeeland relatief veel zijn, te beschermen. Communicatie hapert, digitale systemen vallen deels stil en onrust groeit, zeker onder toeristen. Noodoproepen stromen binnen bij de Gemeenschappelijke Meldkamer Zeeland-West-Brabant. De situatie escaleert verder. In de Kanaalzone raakt een industrieel proces ontregeld door storm en stroomuitval. Gevaarlijke stoffen komen vrij en verspreiden zich met de wind, deels richting Vlaanderen. De crisis wordt grensoverstijgend. Nederlandse en Belgische hulpdiensten moeten razendsnel afstemmen over maatregelen, communicatie en mogelijke evacuaties.

Ondertussen blijven logistieke ketens haperen: transport over weg en water ligt stil, bevoorrading stokt en economische processen komen onder druk te staan. Wat begon als een gewone zomerdag, is in korte tijd uitgegroeid tot een complexe crisis. Bereikbaarheid, energievoorziening, zorg, industrie en veiligheid raken tegelijkertijd ontwricht en versterken elkaars impact. Deze samenhang in risico’s en cascade-effecten, maakt Zeeland kwetsbaar. Dit fictieve scenario illustreert hoe uiteenlopende risico’s in een dunbevolkt gebied samenkomen en hoe complex de situatie in Zeeland kan worden. Daarbij is het scenario in de extremen uitgewerkt, zodat maximaal inzicht ontstaat in hoe snel systemen uit balans kunnen raken en welke keteneffecten zich kunnen voordoen. Daarmee benadrukt het scenario niet alleen het belang van inzicht in samenhang, maar sluit het ook aan bij de noodzaak om risico’s in samenhang te beschouwen. Dit scenario onderstreept het belang van een gezamenlijke voorbereiding op mogelijke risico’s en bevestigt de noodzaak van een Regionaal Risicoprofiel voor Veiligheidsregio Zeeland en haar partners. 4 Regionaal Risicoprofiel Zeeland 2027-2030 Voorwoord Het Regionaal Risicoprofiel brengt de Zeeuwse risico’s waar we nu mee leven en toekomstige risico’s in beeld.

Het laat zien waar kwetsbaarheden liggen, maar vooral ook waar alertheid en voorbereiding het verschil kunnen maken. Juist omdat ontwikkelingen sneller gaan en risico’s steeds sterker met elkaar verweven raken, kunnen we het ons niet veroorloven pas te reageren als het misgaat. We gebruiken het risicoprofiel om koers te bepalen en prioriteiten te stellen: waar zetten we gezamenlijk op in, welke risico’s vragen de meeste aandacht, en hoe stemmen we beleid, voorbereiding, capaciteit en samenwerking daarop af. Risico’s houden zich bovendien niet aan grenzen van organisaties, gemeenten, provincies of landen, noch aan sectoren of disciplines. Ze vragen daarom om gezamenlijke keuzes en een aanpak waarin we elkaar tijdig weten te vinden. Dit Regionaal Risicoprofiel is een uitnodiging aan iedereen die bijdraagt aan de veiligheid van Zeeland. Een uitnodiging om samen het gesprek te voeren: wat vraagt dit van ons, vandaag én morgen? Door risico’s te verkennen en ontwikkelingen te duiden, vergroten we onze gezamenlijke weerbaarheid. Niet alle risico’s zijn te voorkomen, maar goed voorbereid zijn is geen luxe; het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Laten we dit risicoprofiel gebruiken als startpunt voor actie. Om te blijven investeren in samenwerking, vertrouwen, weerbaarheid en veerkracht. Want alleen samen houden we Zeeland veilig en gezond.

Joke Gaemers, Algemeen directeur Veiligheidsregio Zeeland De combinatie van water, industrie, energie, toerisme, een uitgestrekte kust en een dunbevolkt gebied: het maakt onze provincie uniek én kwetsbaar. Juist daarom vraagt veiligheid in Zeeland om voortdurende alertheid en samenwerking. We gebruiken het risicoprofiel om koers te bepalen en prioriteiten te stellen Inhoudsopgave Van warme zomerdag naar complexe crisis | 3 Voorwoord 4 Inhoudsopgave 5 Bestuurlijke samenvatting | 6 1. Inleiding | 7 1.1. Wat is een Regionaal Risicoprofiel? | 7 | 4. Risicoanalyse | 18 1.2. Waarom ontwikkelen we een Regionaal Risicoprofiel? | 7 | 4.1. Methodiek | 18 1.3. Voor wie ontwikkelen we het Regionaal Risicoprofiel? | 8 | 4.2. Totaaloverzicht | 19 1.4. Hoe is het Regionaal Risicoprofiel tot stand gekomen? | 8 | 4.3. Uitwerking per risico | 20 1.6. Samenhang met beleidsdocumenten | 9 | Thema Natuur en Klimaat | 21 2. Complexiteit van het Zeeuwse risicoprofiel | 11 | Thema Gezondheid | 25 2.1. Kenmerken van Zeeland als basis | 11 | Thema Vitale Voorzieningen | 27 2.2. Stapeling van risico’s | 11 | Thema Industrie, Infrastructuur en Gebouwde Omgeving | 30 2.3. Samenhang, verwevenheid en cascade-effecten | 12 | Thema Maatschappij | 38 2.4. (Regio)grensoverstijgende risico’s | 12 5.Totaalanalyse | 41 3. | Het risicoprofiel in ontwikkeling: | 5.2.

Analyse op basis van de beoordelingscriteria | 42 de beweeglijkheid van risico’s | 13 | 5.3. Vergelijking met het vorige risicoprofiel | 46 3.1. Energietransitie | 14 | 5.4. Hoe gaan we verder met het risicoprofiel? | 48 3.2. Digitale afhankelijkheid | 14 3.3. Geopolitieke dreigingen | 15 | Bijlagen 49 3.4. Klimaatverandering | 15 | Bijlage 1 – Cascade-effecten | 49 3.5. Maatschappelijke onrust | 16 | Bijlage 2 – Gehanteerde methodiek | 51 3.6. Toenemende hyperconnectiviteit | 16 | Bijlage 3 – Betrokken partners | 53 3.7. Verdichting | 17 | Bijlage 4 – Toelichting niet uitgewerkte risico’s | 54 3.8. Demografische ontwikkelingen | 17 | Bijlage 5 – | Verwerking actualisatierapportage | 55 55 6 Regionaal Risicoprofiel Zeeland 2027-2030 Bestuurlijke samenvatting Zeeland heeft een uniek en complex risicoprofiel. Water, industrie, energie en toerisme komen hier samen. Dat maakt de regio sterk, maar ook kwetsbaar. Dit risicoprofiel laat zien dat risico’s vaak tegelijkertijd optreden en elkaar versterken. Een incident kan snel uitgroeien tot een complexe crisis. De grootste risico’s in Zeeland hangen samen met vitale voorzieningen, industrie, energie, de fysieke leefomgeving en de intensief gebruikte vaarwegen en havens. Het gaat onder meer om uitval van elektriciteit en digitale systemen, incidenten met gevaarlijke stoffen en effecten van extreem weer.

De Westerschelde en de havens van Vlissingen, Antwerpen en de Kanaalzone (Terneuzen/Gent) vormen cruciale schakels voor logistiek en achterland, waardoor incidenten hier grote en grensoverstijgende gevolgen kunnen hebben. Door de sterke toeristische sector kunnen effecten in piekperioden groter en complexer zijn. Risico’s grijpen vaak in elkaar en kunnen snel escaleren, met kans op brede maatschappelijke ontwrichting en impact op bereikbaarheid, economie en continuïteit van voorzieningen. Dit risicoprofiel geeft inzicht en richting. Voor Veiligheidsregio Zeeland is het de basis voor het meerjarenbeleidsplan en de voorbereiding op crises. Voor gemeenten en partners laat het zien waar samenwerking nodig is. Voor inwoners en bedrijven geeft het meer bewustzijn en handelingsperspectief. De komende tijd vertalen we dit risicoprofiel naar concrete keuzes. We bepalen samen met gemeenten en partners, waaronder Vlaamse partners, welke risico’s de meeste aandacht krijgen. Op basis daarvan richten we de voorbereiding verder in, zoals oefeningen, plannen en inzet van capaciteit. Het Regionaal Risicoprofiel moet bijdragen aan het vergroten van het risicobewustzijn onder inwoners en bezoekers en aan het versterken van hun voorbereiding op deze risico’s, onder andere door gerichte risicocommunicatie.

We investeren in de samenwerking met partners, omdat veel risico’s alleen samen te bestrijden zijn, zeker in een regio waar effecten zich over grenzen heen kunnen verplaatsen. Daarbij kijken we ook naar wat dit risicoprofiel betekent voor de rollen en verantwoordelijkheden van onze veiligheidspartners. Het risicobeeld verandert snel door onder meer klimaatverandering, de energietransitie, digitalisering en internationale ontwikkelingen. Dit maakt risico’s lastiger voorspelbaar. Daarom streven we ernaar risico’s waar mogelijk dynamisch te benaderen, door ontwikkelingen te volgen en risico’s periodiek te herijken. Digitale middelen, zoals dashboards, kunnen hierbij ondersteunen, al is deze aanpak niet voor alle risico’s in gelijke mate toepasbaar. Dit risicoprofiel is niet alleen een overzicht, maar vooral een startpunt voor actie. Samen werken we aan een veilig, gezond en weerbaar Zeeland. Zo zijn we voorbereid op de risico’s van vandaag én morgen. 7 1. Inleiding 1.1. Wat is een Regionaal Risicoprofiel? Het Regionaal Risicoprofiel (RRP) schetst een integraal beeld van de risico’s die bepalend zijn voor de veiligheid van de regio. Het brengt zowel regionale risico’s als relevante dreigingen uit aangrenzende regio’s en provincies in beeld.

Daarbij wordt onder een risico verstaan: In dit risicoprofiel beoordelen we de risico’s op basis van waarschijnlijkheid, impact, perceptie en beweeglijkheid. Daarmee ontstaat inzicht in mogelijke maatschappelijke effecten. Ook worden aanjagers en keteneffecten meegenomen, waardoor in kaart kan worden gebracht hoe risico’s zich kunnen ontwikkelen en elkaar kunnen beïnvloeden. Het RRP vormt zo een gezamenlijk fundament voor bestuur, gemeenten en ketenpartners om risico’s te duiden, prioriteiten te stellen en strategische keuzes te maken. 1.2. Waarom ontwikkelen we een Regionaal Risicoprofiel? Het RRP is meer dan een opsomming van risico’s. Het is een instrument dat richting geeft en houvast biedt in een tijd waarin onzekerheden toenemen en ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen. De risico’s om ons heen worden complexer en raken steeds nauwer met elkaar verweven. Het RRP biedt inzicht in waar Zeeland kwetsbaar is en waar alertheid benodigd is. De combinatie van de kans dat een incident of crisis zich voordoet en de (aard en omvang van de) gevolgen die dit heeft voor de mens, het milieu en de samenleving. Het Regionaal Risicoprofiel vormt zo een gezamenlijk fundament voor bestuur, gemeenten en ketenpartners om risico’s te duiden, prioriteiten te stellen en strategische keuzes te maken.

8 Door risico’s systematisch te analyseren ontstaat een samenhangend beeld van de belangrijkste dreigingen voor de toekomst, wat helpt bij het maken van gerichte keuzes en het gezamenlijk voorbereiden op risico’s die Zeeland kunnen raken. Het RRP is niet alleen een analyse, maar ook een verbindend instrument. Het stimuleert samenwerking en afstemming tussen gemeenten, hulpdiensten en andere partners en draagt bij aan een gezamenlijk beeld van risico’s en verantwoordelijkheden. Zo ondersteunt het RRP een samenhangende, doelgerichte en toekomstbestendige voorbereiding op incidenten, crises en rampen binnen de veiligheidsregio. Door inzicht te geven in welke risico’s prioriteit vragen, ondersteunt het RRP bestuurders bij het maken van strategische keuzes en vormt het een belangrijke bouwsteen voor beleidsontwikkeling en (meerjarige) plannen van zowel de veiligheidsregio als haar partners. Op tactisch niveau biedt het richting bij het vormgeven van beleid voor risico- en crisisbeheersing en de afstemming tussen betrokken organisaties. Op operationeel niveau helpt het RRP bij het bepalen van handelingsperspectieven, de inzet van capaciteit en het treffen van passende maatregelen. Het RRP is bovendien een wettelijk verplicht instrument op grond van artikel 15 van de Wet veiligheidsregio’s. 1.3.

Voor wie ontwikkelen we het Regionaal Risicoprofiel? Voor partnerorganisaties, zoals hulpdiensten, organisaties binnen vitale sectoren en andere partijen die bijdragen aan de veiligheid van Zeeland, biedt het risicoprofiel een gedeeld referentiekader. Het ondersteunt de afstemming tussen organisaties en maakt duidelijk waar afhankelijkheden liggen en waar samenwerking noodzakelijk is, ook over sectoren en grenzen heen. Voor gemeenten geeft het risicoprofiel inzicht in de risico’s die spelen binnen hun gebied en in de regio als geheel. Het helpt om lokale vraagstukken te plaatsen in een bredere context en ondersteunt de verbinding tussen lokale opgaven en regionale samenwerking. Ook voor bedrijven en maatschappelijke organisaties is het risicoprofiel relevant. Het maakt duidelijk welke risico’s hun bedrijfsvoering of hun directe omgeving kunnen beïnvloeden en benadrukt het belang van voorbereiding, continuïteit en samenwerking. Het risicoprofiel draagt bovendien bij aan het vergroten van het bewustzijn bij inwoners en bezoekers van Zeeland. Het laat zien dat veiligheid niet vanzelfsprekend is en dat ook zij een rol hebben in voorbereiding en samenredzaamheid. Daarmee vormt het RRP een veiligheidsdocument voor Zeeland voor de komende vier jaar: richtinggevend, verbindend en bedoeld om samen te werken aan een veilige en weerbare regio.

Het Regionaal Risicoprofiel stimuleert samenwerking en afstemming 9 1.4. Hoe is het Regionaal Risicoprofiel tot stand gekomen? Het regionaal risicoprofiel is opgesteld volgens de methodiek Regionale Risico-inventarisatie en –analyse. Dit is een modulaire aanpak die door veiligheidsregio’s in Nederland wordt gehanteerd om risico’s systematisch te beoordelen en een bovenregionaal vergelijk mogelijk te maken (zie Bijlage 2: Gehanteerde methodiek). De totstandkoming bestond uit drie opeenvolgende stappen: 1. In de eerste fase is, conform de landelijke methodiek, deskresearch uitgevoerd op basis van bestaande rapportages, landelijke en regionale risicobeelden, wetenschappelijke literatuur en beleidsdocumenten. Om de belangrijkste risico’s in Zeeland en hun kenmerken in kaart te brengen is per risico een maatgevend scenario is gehanteerd voor een consistente beoordeling. 2. In de tweede fase zijn de uitgewerkte risicobeschrijvingen besproken in expertsessies. Hieraan namen deskundigen van de veiligheidsregio, gemeenten en ketenpartners deel. Aan de hand van scenario’s en vaste beoordelingscriteria zijn de risico’s beoordeeld en aangevuld. Dit heeft geleid tot een gedeeld en gevalideerd beeld van de risico’s. 3.

Tot slot zijn alle inzichten beoordeeld door middel van een multi- criteria analyse, waarin risico’s onderling zijn vergeleken op de vier beoordelingscriteria impact, waarschijnlijkheid, perceptie en beweeglijkheid. 1.5. Een risicoprofiel dat meebeweegt Dit RRP verschilt wezenlijk van eerdere edities. Met de nieuwe landelijke methodiek worden risico’s niet alleen beoordeeld op waarschijnlijkheid en impact, maar ook op perceptie en beweeglijkheid. Daarnaast is er nadrukkelijk aandacht voor de onderlinge verwevenheid van risico’s en voor grensoverstijgende effecten, die nu integraal onderdeel zijn van het Zeeuwse risicobeeld. De grootste verandering is dat risico’s niet langer uitsluitend statisch worden benaderd. Het RRP vormt de basis voor een werkwijze waarin wordt nagestreefd om ontwikkelingen voortdurend te volgen, nieuwe risico’s tijdig te signaleren en bestaande risico’s opnieuw te duiden wanneer omstandigheden veranderen. Om dit te ondersteunen wordt verkend hoe digitale middelen, zoals dashboards, kunnen bijdragen aan het inzichtelijk maken van trends en ontwikkelingen en het monitoren en evalueren van het risicobeeld. De toepasbaarheid van deze aanpak kan per type risico verschillen. Door risico’s waar mogelijk dynamisch te benaderen, willen we beter inspelen op nieuwe ontwikkelingen en veranderende omstandigheden. 1.6.

Samenhang met beleidsdocumenten Het Regionaal Risicoprofiel (RRP) staat niet op zichzelf. Het sluit aan op en versterkt andere beleids- en uitvoeringsdocumenten binnen de veiligheidsregio en bij partners. Zo wordt het RRP aangevuld door het zorg- en brandrisicoprofiel. Het zorgprofiel richt zich op de gevolgen van incidenten voor de zorgcontinuïteit, terwijl het brandrisicoprofiel inzicht geeft in de belangrijkste brandrisico’s en input levert voor het dekkingsplan van de brandweerzorg. Het RRP beschrijft welke risico’s en scenario’s zich in de regio kunnen voordoen. Deze inzichten vormen input voor het meerjarenbeleidsplan 2028-2031 (MJBP) van Veiligheidsregio Zeeland. In het MJBP wordt bepaald wat de veiligheidsregio moet kunnen om deze risico’s het hoofd te bieden, en welke strategische keuzes en prioriteiten daarbij worden gesteld. Het MJBP vormt daarmee de basis voor de verdere uitwerking van taken op het gebied van brandweerzorg, risico- en crisisbeheersing en rampenbestrijding. Daarnaast kan het RRP dienen als input voor het integrale veiligheidsbeleid van gemeenten, zodat regionale en lokale beleidslijnen goed op elkaar aansluiten en een samenhangende aanpak ontstaat.

10 10 Regiokaart 64 brandweerposten 1150 vrijwilligers 13 gemeenten 12,5 miljoen toeristische overnachtingen 1 snelweg 1782 km² landoppervlakte 1151 km² wateroppervlakte 24 Seveso-inrichtingen stedelijk gebied industrieel gebied Voor de weergave van stedelijk gebied zijn de tien grootste steden (op basis van inwonertal) weergegeven. 11 2.1. Kenmerken van Zeeland als basis Zeeland wordt gekenmerkt door de ligging op de overgang van land en zee en heeft een sterk grensoverstijgend karakter, met verbindingen met België en de Noordzee. De regio bestaat uit eilanden en schiereilanden, gescheiden door zeearmen, rivieren en deltawerken. Deze ruimtelijke structuur brengt zowel kansen als kwetsbaarheden met zich mee. De nabijheid van de Noordzee en de ligging in de delta van Rijn, Maas en Schelde zorgen voor voortdurend veranderende omstandigheden, zoals getijden, stormvloeden en verzilting. Daarnaast kent Zeeland een sterke economische functie. In de havens en industriegebieden vindt bedrijvigheid plaats op het gebied van energie, chemie en transport. Ook herbergt Zeeland met de kerncentrale Borssele een voor Nederland unieke nucleaire installatie, die van grote betekenis is voor de energievoorziening maar tegelijkertijd specifieke risico’s met zich meebrengt.

Verder speelt toerisme een belangrijke rol: in 2025 werden circa 12,5 miljoen overnachtingen geregistreerd, vooral in kustgemeenten. Deze functies zijn belangrijk voor de regio, maar brengen ook risico’s met zich mee. De combinatie van industrie, infrastructuur, woongebieden en seizoensgebonden drukte zorgt voor extra belasting van ruimte, bereikbaarheid en voorzieningen. Deze combinatie van ligging in een grensregio, water, economische functies en ruimtelijke spreiding vormt de basis voor het risicoprofiel en bepaalt in belangrijke mate de aard van mogelijke verstoringen. 2.2. Stapeling van risico’s In Zeeland treden risico’s regelmatig in combinatie met elkaar op. Deze risico’s versterken elkaar wanneer gebeurtenissen gelijktijdig optreden. In haven- en industriegebieden zoals het Sloegebied en de Kanaalzone is deze stapeling duidelijk zichtbaar. De concentratie van transport, chemische industrie en energievoorziening maakt dat een incident al snel meerdere vitale functies tegelijkertijd kan ontwrichten. Daarnaast maakt de afhankelijkheid van een beperkt aantal infrastructurele verbindingen de regio gevoelig voor verstoringen. Bij incidenten kunnen wegen, tunnels en bruggen snel overbelast raken.

Een verstoring van bijvoorbeeld de Westerscheldetunnel of de Vlakebrug kan leiden tot snelle stagnatie van het verkeer, waardoor tevens de hulpverlening en economie kan worden verstoord. Natuurlijke omstandigheden, zoals storm, hoogwater en extreme weersomstandigheden, kunnen deze effecten versterken, zeker wanneer zij samenvallen met technologische incidenten. In drukke periodes speelt ook de tijdelijke bevolkingsgroei door toerisme een rol, wat de complexiteit van crisisbeheersing verder vergroot. 2. Complexiteit van het Zeeuwse risicoprofiel 12 2.3. Samenhang, verwevenheid en cascade-effecten In Zeeland zijn risico’s sterk met elkaar verweven. Systemen en voorzieningen hangen nauw samen en zijn onderling afhankelijk, waardoor een verstoring op één plek snel kan doorwerken naar andere delen van de samenleving. Door toenemende digitalisering en elektrificatie neemt deze afhankelijkheid verder toe. De beperkte bereikbaarheid vergroot deze kwetsbaarheid: met weinig transportverbindingen kan een incident gebieden snel isoleren. Tegelijkertijd zijn vitale voorzieningen zoals elektriciteit, telecom, drinkwater en digitale systemen sterk met elkaar verbonden, waardoor uitval van één systeem kan leiden tot verstoringen in andere sectoren. Hierdoor kunnen incidenten uitgroeien tot cascade-effecten: Voor het Zeeuwse risicoprofiel benadrukt dit het belang van een integrale benadering.

In Bijlage 1 worden risico’s met een hoog cascadepotentieel nader uitgelicht. 2.4. (Regio)grensoverstijgende risico’s De open en verbonden ligging van Zeeland maakt dat risico’s zich niet beperken tot de grenzen van de regio. Zeeland is nauw verweven met omliggende veiligheidsregio’s, internationale infrastructuren en het maritieme domein. Verbindingen over weg, spoor en water, en de nabijheid van Vlaanderen zorgen ervoor dat effecten van incidenten zich snel over regio- en landsgrenzen kunnen verspreiden. Incidenten binnen Zeeland kunnen daardoor impact hebben op aangrenzende regio’s en België, terwijl omgekeerd ook gebeurtenissen van buitenaf, zoals geopolitieke ontwikkelingen, industriële incidenten en epidemieën, directe gevolgen kunnen hebben voor Zeeland. In het voorgaande risicoprofiel werd vastgesteld dat grensoverstijgende risico’s nog onvoldoende zichtbaar waren. Dit heeft destijds geleid tot de ontwikkeling van een afzonderlijk grensoverstijgend risicoprofiel. Daarom is in dit nieuwe risicoprofiel bewust gekozen om deze risico’s niet langer apart te beschrijven, maar integraal onderdeel te maken van het totale risicobeeld. In het eerdere Grensoverschrijdende Risicoprofiel (2023) zijn vijf typen risico’s als belangrijkste benoemd: overstromingen, extreem weer op zee, infectieziekten, incidenten met gevaarlijke stoffen en nucleaire incidenten.

Deze risico’s zijn in dit RRP geïntegreerd binnen de verschillende onderdelen. Zo zijn grensoverstijgende overstromingen opgenomen onder het risico overstromingen (falen van primaire en regionale keringen), zijn vraagstukken rond transport en industrie verwerkt binnen chemische incidenten en vitale infrastructuur, vallen infectieziekten onder het thema gezondheid en zijn nucleaire dreigingen ondergebracht bij stralingsincidenten. Gevolgen die als een kettingreactie op elkaar volgen en elkaar versterken: één probleem veroorzaakt nieuwe problemen, die het effect steeds groter maken, zoals bij een grote stroomuitval waarbij ook telecom, water, verkeer en zorgsystemen uitvallen. 13 3. Het risicoprofiel in ontwikkeling: de beweeglijkheid van risico’s Maatschappelijke, geopolitieke, technologische en natuurlijke ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en beïnvloeden het risicobeeld van Zeeland in toenemende mate. Deze dynamiek maakt dat risico’s minder voorspelbaar zijn en snel kunnen veranderen in aard, omvang en impact. Door ontwikkelingen structureel te monitoren, kunnen we tijdig inspelen op veranderingen en het risicobeeld actueel houden.

In dit hoofdstuk brengen we de acht belangrijkste aanjagers van deze dynamiek in beeld: • Energietransitie • Digitale afhankelijkheid • Geopolitieke dreigingen • Klimaatverandering • Maatschappelijke onrust • Toenemende hyperconnectiviteit • Verdichting • Demografische ontwikkelingen Deze aanjagers zijn tezamen met een breed scala aan partners behandeld en zijn vertaald deze naar de Zeeuwse context. Zo wordt duidelijk welke ontwikkelingen richting geven aan het risicoprofiel, en waarom alertheid en wendbaarheid onmisbaar zijn in de komende jaren. 14 3.1. Energietransitie Nederland, en daarmee ook Zeeland, bevindt zich midden in de energietransitie: de overgang van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen zoals zon, wind, water en aardwarmte. Deze ontwikkeling is nodig om klimaatverandering af te remmen en de energievoorziening duurzamer en onafhankelijker te maken. Zeeland speelt hierin een sleutelrol. De regio is een belangrijk knooppunt voor windenergie op zee (circa 5,5 gigawatt) en ontwikkelt zich in het Sloegebied tot een van de belangrijkste waterstofhubs van Europa. Daarnaast heeft Zeeland, na Rotterdam, een prominente positie in afvangen en opslaan van CO₂ (Carbon Capture and Storage (CCS)). Deze transitie brengt nieuwe veiligheidsvraagstukken met zich mee, mede door de concentratie van energie- en industrie- infrastructuur.

Ook de aanwezigheid van de enige operationele kerncentrale van Nederland vraagt om specifieke aandacht voor veiligheid. Besluit nieuwe kerncentrales Naar verwachting besluiten de ministers van Klimaat en Groene Groei (KGG) eind 2026/begin 2027 over de bouwlocaties voor nieuwe kerncentrales. Terneuzen is in beeld als één van de mogelijke locaties waar de kerncentrales worden gebouwd. De bouwfase legt langdurig druk op de veiligheid door extra activiteiten en toestroom van mensen, in combinatie met nabijgelegen chemische industrie. Na ingebruikname verschuiven de risico’s naar de centrales zelf, wat leidt tot een structurele toename van nucleaire risico’s en bijbehorende infrastructuur. 3.2. Digitale afhankelijkheid Nederland is in sterke mate afhankelijk van digitale systemen en fysieke processen. Deze afhankelijkheid neemt snel toe en vergroot de kwetsbaarheid voor storingen en cyberaanvallen binnen zowel digitale als fysieke domeinen. Uitval of verstoring kan daardoor al snel leiden tot maatschappelijke ontwrichting. In Zeeland is die afhankelijkheid ook zichtbaar. Havens, industrie en waterbeheer digitaliseren in hoog tempo, waardoor vitale processen zoals energievoorziening en logistiek steeds meer steunen op digitale systemen. Dit vergroot de efficiëntie, maar ook de kwetsbaarheid.

Een cyberincident kan direct doorwerken in de fysieke leefomgeving, met impact op economie, veiligheid en continuïteit van vitale voorzieningen. 15 3.3. Geopolitieke dreigingen De geopolitieke situatie is in korte tijd ingrijpend veranderd. De aanhoudende oorlog in Oekraïne, de escalatie van spanningen en de toename van hybride operaties door statelijke actoren maken dat militaire en hybride dreigingen geen theoretisch scenario meer zijn, maar een reëel en actueel risico. Deze ontwikkelingen vergroten de kwetsbaarheid van samenlevingen en van vitale infrastructuur, ook binnen Zeeland. Zeeland heeft hierin een bijzondere positie. De regio vervult een rol binnen Host Nation Support, onder meer als logistieke schakel en verblijfsgebied voor bondgenootschappelijke eenheden. Daarnaast bevinden zich in Zeeland vitale objecten met nationaal en internationaal belang, zoals de aanlanding van windenergie op zee, de kerncentrale Borssele, de energie- en transportinfrastructuur van North Sea Port en een concentratie van chemische industrie. Deze combinatie maakt de regio gevoelig voor cyberaanvallen, sabotage, spionage, de inzet van drones en doelgerichte verstoring van kritieke processen. Voor Zeeland betekenen de geopolitieke ontwikkelingen dat risico’s minder voorspelbaar worden en sneller van karakter kunnen veranderen.

De dynamiek tussen verschillende risico’s neemt toe, waardoor de kans groeit op gelijktijdig optredende en langdurige incidenten met een ontwrichtend effect op de samenleving. 3.4. Klimaatverandering Door klimaatverandering nemen de frequentie en intensiteit van extreme weersomstandigheden toe. Dit uit zich in langere perioden van droogte en hittegolven, maar ook in hevige neerslag en hogere waterstanden die druk zetten op het watersysteem en de Deltawerken. Deze extremen vergroten de kans op natuurbranden en wateroverlast. Daarnaast hebben ze gevolgen voor de leefomgeving en brengen ze toenemende risico’s met zich mee voor de volksgezondheid, bijvoorbeeld door hittestress en de gevolgen van overstromingen. 16 3.5. Maatschappelijke onrust In de Zeeuwse samenleving is steeds vaker sprake van toenemende spanningen tussen bevolkingsgroepen als gevolg van het verharden van verschillen in opvattingen, identiteiten en belangen. Dit proces, aangeduid als polarisatie, vergroot de sociale afstand tussen groepen en kan het onderlinge vertrouwen en de maatschappelijke cohesie onder druk zetten. In sommige gevallen kan polarisatie leiden tot radicalisering: een proces waarbij individuen of groepen ideologisch verharden en minder draagvlak tonen voor democratische waarden en de rechtsorde.

Radicalisering kan zich uiten in ideologisch gemotiveerde eenlingen of netwerken die bereid zijn ontwrichtend of gewelddadig gedrag te legitimeren en/of toe te passen. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot spanningen en incidenten in de openbare ruimte, waaronder intimidatie, bedreiging of agressie richting burgers, toezichthouders en hulpverleners. 3.6. Toenemende hyperconnectiviteit Toenemende hyperconnectiviteit is het proces waarbij landen, economieën en mensen steeds sterker met elkaar verbonden raken. Door verbeterde transport- en communicatiemiddelen wordt de fysieke én digitale afstand kleiner. Hierdoor neemt de afhankelijkheid van externe en interne schakels toe en wordt Zeeland kwetsbaarder voor verstoringen. De Westerscheldetunnel is hiervan een duidelijk voorbeeld: uitval heeft direct impact op bereikbaarheid, hulpverlening en economische processen. Daarnaast zorgt hyperconnectiviteit ervoor dat incidenten zich niet alleen fysiek, maar ook online razendsnel kunnen verspreiden. Informatie (en desinformatie) bereikt in korte tijd een groot publiek, wat kan leiden tot onrust, gedragsverandering en extra druk op hulpdiensten en bestuur. Hierdoor kan de maatschappelijke impact van incidenten aanzienlijk worden versterkt. 17 3.7. Verdichting In Zeeland neemt de verstedelijking toe, vooral binnen bestaande kernen.

Dit hangt samen met schaarse ruimte, de behoefte om voorzieningen bereikbaar te houden en de wens om dorpen en steden leefbaar en vitaal te houden. Daardoor komen functies als wonen, werken en infrastructuur steeds vaker dichter bij elkaar, wat de kans op incidenten kan vergroten en de impact kan versterken. Zo ontstaat er bijvoorbeeld vaker een situatie waarin woningen zich bevinden in de nabijheid van spoorlijnen waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd. Hoewel deze ontwikkeling bijdraagt aan een efficiënte en duurzame inrichting van de ruimte, vraagt de toenemende ruimtelijke verwevenheid om zorgvuldige afwegingen rondom veiligheid. 3.8. Demografische ontwikkelingen Vergrijzing Zeeland vergrijst in hoog tempo. Momenteel is ongeveer een kwart van de inwoners 65 jaar of ouder, en dit aandeel groeit naar bijna 30% in 2040. Doordat veel jongeren de regio verlaten, verloopt deze ontwikkeling sneller dan in de rest van Nederland. Vooral in Zeeuws- Vlaanderen is het aandeel ouderen hoog. Dit vergroot de zorgvraag en zet de beschikbaarheid van personeel in vitale sectoren onder druk. Toename (arbeids)migranten De provincie Zeeland kent een groeiende instroom van (arbeids) migranten, onder meer door arbeidsmarktkrapte en grootschalige projecten.

Deze ontwikkeling vergroot de demografische dynamiek en kan gevolgen hebben voor huisvesting, bereikbaarheid en crisiscommunicatie, bijvoorbeeld door taalverschillen en wisselende verblijfsduur. 18 4. Risicoanalyse In dit hoofdstuk wordt het risicobeeld voor Veiligheidsregio Zeeland nader uitgewerkt. Dit gehele proces is in gezamenlijkheid met partners vormgegeven. Hierbij zijn risico’s beoordeeld aan de hand van de volgende beoordelingscriteria: impact, waarschijnlijkheid, perceptie en beweeglijkheid. Door het gebruik van de landelijke methodiek wordt bovendien de onderlinge vergelijkbaarheid tussen veiligheidsregio’s vergroot, wat het mogelijk maakt om risico’s, kennis en ontwikkelrichtingen te delen en tegen elkaar af te zetten. 4.1. Methodiek In lijn met de landelijke methodiek hanteren we vijf thema’s: 1. Natuur en Klimaat 2. Gezondheid 3. Vitale voorzieningen 4. Industrie, infrastructuur en gebouwde omgeving1 5. Maatschappij Hoe de resultaten tot stand zijn gekomen, is nader beschreven in Bijlage 2 (gehanteerde methodiek). De individuele risico’s zijn behandeld tezamen met partners gedurende de georganiseerde expertsessies. Een lijst van betrokken partners is terug te vinden in Bijlage 3. Alle geïdentificeerde risico’s zijn in dit risicoprofiel opgenomen en zijn per thema beschreven in paragraaf 4.3: Uitwerking per risico.

Hiermee biedt dit hoofdstuk een compleet en samenhangend overzicht van de belangrijkste risico’s voor de regio, als basis voor verdere duiding, prioritering en besluitvorming. Risico’s die niet als relevant zijn beoordeeld voor het Zeeuwse risicoprofiel zijn niet uitgewerkt; een toelichting per niet-uitgewerkte risico is opgenomen in Bijlage 4. 1 In de landelijke methodiek wordt dit thema ‘Fysieke leefomgeving en milieu’ genoemd. Criteria Definitie Impact De mate van impact getoetst aan de hand van de vitale belangen: territoriale veiligheid, fysieke veiligheid, economische veiligheid, ecologische veiligheid, sociale en politieke stabiliteit, en veiligheid van cultureel erfgoed. Waarschijnlijkheid De kans dat een risico zich voordoet in de komende vijf jaar gebaseerd op kansberekeningen, casuïstiek en expert judgement. Perceptie De mate van maatschappelijke zorgen over de waarschijnlijkheid en/of impact van het risico, gebaseerd op data uit nationale of regionale onderzoeken; waar geen data beschikbaar was, aangevuld met expert judgement uit expertsessies. Beweeglijkheid De mate waarin de waarschijnlijkheid en/of impact van het risico zich in de komende vijf jaar ontwikkelt onder invloed van aanjagers. 19 4.2. Totaaloverzicht In dit hoofdstuk beschrijven we de risico’s die door Veiligheidsregio Zeeland in nauwe samenwerking met inhoudelijke experts zijn getoetst en beoordeeld.

Voor elk risico worden allereerst de relevante kenmerken toegelicht. Aansluitend wordt een beknopt maatgevend scenario uitgewerkt waarin de mogelijke ontwikkeling en effecten van het risico worden geïllustreerd. Het maatgevend scenario is opgesteld op basis van expertinschattingen, beschikbare data en ervaringscijfers, waarbij is gekeken naar situaties waarin impact en waarschijnlijkheid substantieel zijn. Dit scenario vormt de basis voor de beoordeling van het risico op waarschijnlijkheid, impact, perceptie en beweeglijkheid. Natuur en Klimaat Natuurbranden Milieu-incidenten Overstromingen (falen primaire kering) Overstromingen (falen regionale kering) Extreem weer – Extreme regen Extreem weer – Wind Extreem weer – Hitte Gezondheid Humane infectieziekten – Pandemie Humane infectieziekten – Epidemie Dierziekten en zoönosen Vitale voorzieningen Uitval/verstoring elektriciteitsvoorziening Uitval/verstoring data en telecommunicatie Uitval/verstoring watervoorziening Uitval/verstoring gas-/warmtevoorziening Uitval/verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening Industrie, infrastructuur en gebouwde omgeving Branden gebouwde omgeving Branden gebouwde omgeving met een kwetsbare doelgroep Explosie gebouwde omgeving Instortingen gebouw Stralingsincidenten (nucleair) Maatschappij Cyberaanvallen (Extreem) geweld in de openbare ruimte Criminaliteit met fysieke component Openbare

ordeverstoringen Verstoring publieksveiligheid evenementen Incidenten in tunnels Verstoring mobiliteit verkeersongevallen weg Verstoring mobiliteit verkeersongevallen water Verstoring mobiliteit verkeersongevallen spoor Verstoring mobiliteit verkeersongevallen lucht Verkeersongevallen weg chemische stoffen Verkeersongevallen water chemische stoffen Verkeersongevallen spoor chemische stoffen Ongevallen chemische stoffen (stationair) Ongevallen buisleidingen 20 Risicokaart 21 THEMA NATUUR EN KLIMAAT Natuurbranden Een natuurbrand is een brand in natuur- en/of landbouwgebied. In Zeeland komt dit risico op meerdere locaties voor. Met name Kop van Schouwen, Oranjezon en Manteling kennen het hoogste risico, maar ook gebieden zoals het Clingse bos vormen een bedreiging voor mens, dier en bebouwing. Klimaatverandering vergroot het risico. Daarnaast verhoogt toerisme in de regio zowel de kans als de impact. Beperkte infrastructuur zorgt daarbij voor knelpunten in de bereikbaarheid. Scenario Een natuurbrand op Schouwen-Duiveland, waarbij evacuatie van duizenden toeristen, verkeerschaos, beperkte bereikbaarheid, beperkte bluswatervoorzieningen en snelle branduitbreiding leiden tot verhoogd slachtofferrisico. THEMA NATUUR EN KLIMAAT Milieu-incidenten Milieu-incidenten kennen een breed scala aan uitingsvormen en kunnen gevolgen hebben voor water, bodem en lucht.

In Zeeland is het emissiepotentieel groot door de verwevenheid van industrie, transport en natuur. Scenario Vanwege de diversiteit aan uitingsvormen en het feit dat milieu- incidenten vaak voortkomen uit andere risico’s, is besloten niet uit te gaan van één scenario. Denkbare situaties zijn grootschalige emissies van zeer zorgwekkende stoffen, wijdverspreide bodemverontreiniging met impact op drinkwater, en ernstige oppervlaktewaterverontreiniging. 4.3. Uitwerking per risico Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Natuurbranden kunnen zorgen voor evacuaties, wegblokkades, economische schade, zwaarge- wonden, mogelijke doden en een verstoring van het dagelijks leven. Waarschijnlijkheid De hoeveelheid natuurbrandgevoe- lige dagen is in de afgelopen veertig jaar met circa 30% toegenomen; jaarlijks komen in Nederland in- middels meerdere natuurbranden voor. Perceptie Uit het HZ-panelonderzoek blijken lage zorgen over het natuurbrandri- sico. Vooral toeristen onderschat- ten het natuurbrandrisico Beweeglijkheid Door klimaatverandering, hoge toeristische druk, verdichting en veranderingen in vegetatiebeheer, zoals dood hout en olifantengras, neemt het risico toe.

Hoog Hoog Hoog Laag Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Milieu-incidenten hebben grote impact op ecologische en economi- sche veiligheid en een aanzienlijk cascadepotentieel door versto- ring van dagelijks leven en vitale processen. Waarschijnlijkheid Door onder meer de toename van transportbewegingen en formaat van schepen, maar ook industriële groei wordt de waarschijnlijkheid als gemiddeld geschat Perceptie Ondanks media-aandacht rond Westerschelde en PFAS worden mi- lieu-incidenten weinig waarschijn- lijk geacht; burgerkennis is beperkt. Beweeglijkheid Veel aanjagers beïnvloeden dit crisistype, zoals energietransitie (transport gevaarlijke stoffen), in- dustriële verdichting en toenemen- de maatschappelijke onrust. Gemiddeld Hoog Laag Hoog 22 THEMA NATUUR EN KLIMAAT Overstromingen (falen primaire kering) Overstromingen die ontstaan door het falen van primaire keringen in Zeeland zijn een groot risico. Het laaggelegen eilandenlandschap is beschermd door dijken en Deltawerken. Bij doorbraak lopen grote gebieden onder, ontstaat langdurige ontwrichting en zijn evacuatiemogelijkheden beperkt. In de komende vijf jaar wordt het risico vooral beïnvloed door extremere weersomstandigheden en in mindere mate door zeespiegelstijging.

Scenario Doorbraak waterkering bij noordwesterstorm veroorzaakt overstroming, metersdiep water, verwoesting, afgesloten wegen, isolatie bewoners en grote landbouwschade en economische impact. THEMA NATUUR EN KLIMAAT Overstromingen (falen regionale kering) Overstromingen die ontstaan door het falen van regionale keringen in Zeeland hebben meestal een lokaal karakter en ontstaan door extreme neerslag of een te hoge stand in het regionale watersysteem. De impact is kleiner dan bij primaire keringen, maar kan snel leiden tot wateroverlast en verminderde bereikbaarheid. Op korte termijn wordt het risico vooral bepaald door extremere weersomstandigheden zoals hevige regenval. Scenario Door het falen van een regionale waterkering stroomt water het gebied in, wat leidt tot verwoesting, ingesloten inwoners, uitval van infrastructuur en grote landbouwschade. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Het falen van een primaire kering raakt alle vitale belangen en veroorzaakt ontwrichting van sa- menleving, economie, veiligheid en leefbaarheid. Waarschijnlijkheid Gezien de extreem hoge ontwerp- normen en de geplande verster- kingsmaatregelen is de waarschijn- lijkheid zeer laag. Herhalingstijd: eens per 4000 jaar. Perceptie Volgens HZ-panelonderzoek is de risicoperceptie van burgers laag; men maakt zich weinig zorgen en vertrouwt op goede overheidsvoor- bereiding.

Beweeglijkheid De beweeglijkheid neemt toe door ruimtelijke verdichting, met toene- mende bebouwing in kwetsbare, laaggelegen gebieden en polders. Zeer hoog Laag Zeer laag Laag Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Door brede aantasting van vitale belangen, waaronder economie, fysieke en ecologische veiligheid, en sociale en politieke stabiliteit. Waarschijnlijkheid Gezien de extreem hoge ontwerp- normen en de geplande verster- kingsmaatregelen is de waarschijn- lijkheid zeer laag. Herhalingstijd: eens per 4000 jaar. Perceptie Volgens HZ-panelonderzoek is de risicoperceptie van burgers laag; men maakt zich weinig zorgen en vertrouwt op goede overheidsvoor- bereiding. Beweeglijkheid De beweeglijkheid is laag en ver- andert enkel door ontwikkelingen zoals ruimtelijke verdichting en toe- nemende bebouwing in kwetsbare, laaggelegen gebieden. Hoog Zeer laag Laag Laag 23 THEMA NATUUR EN KLIMAAT Extreem weer Extreme regen Extreme neerslag (meer dan 200 mm in 48 uur) leidt in het laaggelegen, ingepolderde Zeeland snel tot waterophoping. Klimaatverandering vergroot de kans, terwijl lokale verstedelijking en beperkte waterberging de impact kunnen versterken, met name in bebouwde kernen. De gevolgen zijn locatieafhankelijk en vooral ’s zomers groot, doordat warme lucht meer vocht bevat en korte, zeer hevige buien ontstaan.

Scenario Een extreme bui op Walcheren veroorzaakt wateroverlast, een ondergelopen aquaduct, verminderde bereikbaarheid en langdurig onderwater staan van agrarische percelen. THEMA NATUUR EN KLIMAAT Extreem weer Wind Extreme wind in Zeeland wordt versterkt door de open ligging aan zee en grote wateroppervlakken. Stormen (vanaf windkracht 9) komen vaak voor en nemen toe door klimaatverandering, terwijl intensiteit en het moment van optreden onzeker blijven. Gevolgen zijn onder andere schade aan gebouwen, belemmerde mobiliteit en cascade- effecten, bijvoorbeeld uitval van energievoorzieningen of schade aan windmolens. Scenario Een zware storm (code rood) treft Zeeland met windkracht 10, veroorzaakt schade en uitval van infrastructuur, leidt tot ongevallen en tijdelijke maatschappelijke en financiële impact. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Bij extreme regenval kan het water lange tijd blijven staan. Dit heeft economische schade, slechte bereikbaarheid en mogelijke evacu- atie van zorginstellingen tot gevolg. Waarschijnlijkheid Extreme regenval in Zeeland wordt door experts als reëel geacht en neemt in de toekomst verder toe in frequentie. Perceptie De Risico- en Crisisbarometer (NCTV) toont zorgen over extreem weer, maar niet specifiek over ex- treme regen. Experts schatten zor- gen over extreme regen gemiddeld door steeds tastbaardere gevolgen.

Beweeglijkheid Klimaatverandering en verdichting vergroten dynamiek en kwetsbaar- heid; extremere buien nemen toe, ondanks maatregelen zoals stres- stesten blijft het risico veranderlijk. Gemiddeld Hoog Gemiddeld Gemiddeld Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Extreme wind treft meerdere vitale belangen tegelijk, veroorzaakt cas- cade-effecten en leidt tot tijdelijke maatschappelijke ontwrichting met aanzienlijke schade. Waarschijnlijkheid In de afgelopen vijf jaar is volgens KNMI-metingen in Zeeland slechts één zware storm geregistreerd. Perceptie Volgens de Risico- en Crisisbaro- meter (NCTV) en het HZ-panel- onderzoek maken inwoners zich gemiddeld weinig zorgen over extreem weer. Beweeglijkheid Klimaatverandering, digitalisering, hyperconnectiviteit en ruimtelijke verdichting vergroten de kans, impact en cascade-effecten van stormen. Laag Laag Laag Gemiddeld 24 THEMA NATUUR EN KLIMAAT Extreem weer Hitte Hitte ontstaat bij langdurige hoge temperaturen en komt door klimaatverandering vaker en intensiever voor. In Zeeland wordt de kwetsbaarheid door toerisme en vergrijzing vergroot, terwijl de relatief beperkte mate van verstedelijking op regionaal niveau maakt dat hittestress beperkter is dan in andere regio’s.

Door de ligging aan zee blijft nachtelijke afkoeling in Zeeland vaak beperkt, waardoor warmte langer blijft hangen en extra druk ontstaat op zorg, infrastructuur en het natuurbrandrisico. Scenario Tijdens een hittegolf zorgen hoge temperaturen en warme nachten voor hittestress, druk op zorg en drinkwater, en verslechtering van waterkwaliteit en leefomgeving. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact De gevolgen voor gezondheid en druk op zorg en voorzieningen zijn duidelijk aanwezig, maar blijven be- heersbaar en grotendeels tijdelijk. Waarschijnlijkheid De afgelopen tien jaar kende Ne- derland eens per 1 à 2 jaar hittegol- ven, maar in Zeeland is de ervaren hittestress relatief lager. Perceptie De Risico- en Crisisbarometer (NCTV) toont gemiddelde zorgen over extreem weer, maar niet spe- cifiek over extreme hitte. Beweeglijkheid KNMI-scenario’s tonen vaker en lan- gere hitteperioden; verstedelijking versterkt het urban heat island-ef- fect en vergroot hittestress, ook in Zeeland.

Gemiddeld Laag Gemiddeld Gemiddeld Samenvatting Natuur en klimaat Risico Impact Waarschijnlijkheid Perceptie Beweeglijkheid Natuurbranden Milieu-incidenten Overstromingen (primaire kering) Overstromingen (regionale kering) Extreem weer – Extreme regen Extreem weer – Wind Extreem weer – Hitte 25 THEMA GEZONDHEID Humane infectieziekten Pandemie Een pandemie is een wereldwijde verspreiding van een infectieziekte, vaak veroorzaakt door nieuwe of muterende micro-organismen (zoals bacteriën en virussen), zoals bij COVID-19. Deze kunnen worden veroorzaakt door zoönosen. Door hoge besmettelijkheid, mobiliteit en lage immuniteit kan snelle verspreiding ontstaan. In Zeeland vergroten de grensligging, toerisme, vergrijzing en beperkte zorgcapaciteit de kwetsbaarheid. Scenario Nieuw, dodelijk luchtwegvirus verspreidt zich snel over het hele land, overbelast de zorg, veroorzaakt veel zieken en sterfte, ontwricht de samenleving en economie en leidt tot onrust. THEMA GEZONDHEID Humane infectieziekten Epidemie Een epidemie is een uitbraak van een infectieziekte die zich snel verspreidt binnen een regio of land. Een epidemie betreft vaak mens-op-mens overdraagbare infectieziekten, zoals luchtweginfecties. Risico’s nemen toe bij een lage vaccinatiegraad en vergrijzing, zoals in delen van Zeeland.

Dit kan leiden tot snellere verspreiding en grotere kwetsbaarheid, vooral bij ouderen of mensen met een zwakke gezondheid. Scenario Een griepepidemie verspreidt zich snel in Zeeland, belast zorg en personeel, veroorzaakt slachtoffers. Na een piek stabiliseert de situatie langzaam, maar de impact op de zorgcontinuïteit en economie is zichtbaar. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Een pandemie veroorzaakt langdu- rige ontwrichting, massale sterfte en brede impact op vrijwel alle sectoren en vitale processen. Waarschijnlijkheid Nieuwe uitbraken komen niet geregeld voor, maar de kans blijft groeien door bevolkingsdichtheid, mobiliteit en mens-diercontact; timing blijft moeilijk voorspelbaar. Perceptie De zorgen over dit crisistype staan in de top 5 van de GGD-gezond- heidsmonitor, maar verschillen door uiteenlopende risicobeleving en wantrouwen binnen de bevol- king. Beweeglijkheid Hoge beweeglijkheid door kli- maatverandering (nieuwe risico’s), verdichting, vergrijzing (kwets- baarheid), digitale afhankelijkheid (desinformatie), hyperconnectiviteit en polarisatie (wantrouwen). Zeer hoog Hoog Hoog Gemiddeld Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Een epidemie raakt economische en fysieke veiligheid, met schade, gewonden en doden, en in mindere mate sociaal-politieke veiligheid door onrust.

Waarschijnlijkheid Een griepepidemie van deze groot- te wordt door kenners en experts als waarschijnlijk geacht. Perceptie Griepachtige infectieziekten komen regelmatig voor en worden als nor- maal gezien; alleen kwetsbaren en veel media-aandacht zorgen voor extra bezorgdheid. Beweeglijkheid Klimaatverandering, verdichting, vergrijzing en hyperconnectiviteit bevorderen verspreiding, vergroten kwetsbaarheid en verhogen con- tactmomenten, waardoor epide- mieën sneller ontstaan. Laag Zeer hoog Gemiddeld Zeer laag 26 THEMA GEZONDHEID Dierziekten en zoönosen Dierziekten die niet op mensen overdraagbaar zijn vormen een risico voor Zeeland, vooral de bestrijdingsplichtige ziekten zoals vogelgriep, mond- en klauwzeer en Afrikaanse varkenspest. Zeeland is extra kwetsbaar door het open landschap, de vele watergebieden en de ligging aan de Oost-Atlantische trekroute voor vogels. Zoönosen zijn infecties die van dieren op mensen (en andersom) kunnen overgaan, vaak via vectoren zoals muggen of teken, met uiteenlopende symptomen. Scenario Een variant van de vogelgriep zorgt in Zeeland tot massale vogelsterfte, besmettingen bij pluimvee, ruimingen, economische schade, publieke onrust en noodzakelijke regionale coördinatie.

Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Impact is beperkt omdat uitbra- ken vaak lokaal blijven, goed beheersbaar zijn en minder directe ontwrichting veroorzaken van vitale infrastructuur en samenleving. Waarschijnlijkheid Het virus circuleert wereldwijd, infecteert steeds meer diersoorten en blijft in water aanwezig; Zeeland ligt aan een belangrijke trekroute voor vogels. Perceptie Volgens de GGD maakt circa 45% van de Zeeuwen zich zorgen over zoönosen; vergelijkbare onderzoe- ken tonen soortgelijke percentages bij andere GGD-regio’s. Beweeglijkheid Dierziekten en zoönosen ver- spreiden zich steeds sneller door klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit. Gemiddeld Laag Hoog Laag Samenvatting Gezondheid Risico Impact Waarschijnlijkheid Perceptie Beweeglijkheid Humane infectieziekten – Pandemie Humane infectieziekten – Epidemie Dierziekten en zoönosen 27 THEMA VITALE VOORZIENINGEN Uitval/verstoring elektriciteitsvoorziening Het Zeeuwse elektriciteitsnet bestaat uit hoog-, midden- en laagspanning en wordt uitgebreid. De samenleving is sterk afhankelijk van elektriciteit. Zeeland is een belangrijke doorvoerregio met een grote mate van vraag en aanbod voor stroom, waardoor storingen grote impact kunnen hebben zowel regionaal als nationaal.

De kwetsbaarheid van het elektriciteitsnet neemt toe door netcongestie, energietransitie, klimaatverandering en dreigingen zoals storingen, natuurgeweld en moedwillige aanvallen. Scenario Grote stroomuitval van 48–72 uur veroorzaakt slachtoffers, problemen in zorginstellingen, uitval vitale processen, tekorten aan basisvoorzieningen, ontwrichting van de industrie en toenemende maatschappelijke onrust. THEMA VITALE VOORZIENINGEN Uitval/verstoring data en telecommunicatie Uitval van data- en telecomvoorzieningen kan variëren van lokale storingen tot grootschalige verstoringen van netwerken en 112-communicatie. Door de sterke afhankelijkheid van digitale systemen en de verwevenheid met vitale processen zoals energie en zorg, kunnen storingen snel leiden tot ontwrichting. Technische fouten, cyberdreigingen en externe invloeden vergroten zowel de kans als de impact. Scenario Combinatie van softwarestoring en graafschade veroorzaakt grootschalige telecomuitval in Zeeland, met uitval van 112, zorgsystemen en betalingsverkeer, verstoring van logistiek en groeiende maatschappelijke onrust. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Uitval van elektriciteit treft vrijwel alle vitale processen tegelijk, waar- door grootschalige ontwrichting, gezondheidsrisico’s en economi- sche schade ontstaan.

Waarschijnlijkheid Een uitval van 48–72 uur geldt als reële dreiging volgens Netbeheer Nederland; een landelijke black-out wordt als waarschijnlijk beoordeeld in de Rijksbrede Risicoanalyse. Perceptie Uit zowel de Risico- en Crisisbaro- meter (NCTV) als het HZ-panelon- derzoek blijkt dat zorgen over uitval van nutsvoorzieningen hoog zijn. Beweeglijkheid De waarschijnlijkheid stijgt door netcongestie, energietransitie, klimaatverandering en dreigingen; de beweeglijkheid blijft hoog door mitigatie en groeiende afhankelijk- heden. Zeer hoog Hoog Hoog Zeer hoog Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Door de sterke afhankelijkheid van telecom en data leidt uitval tot bre- de verstoring van vitale processen, economie en dagelijkse dienstver- lening. Waarschijnlijkheid Storingen komen frequent voor. Grootschalige ontwrichting ontstaat meestal pas wanneer meerdere kwetsbaarheden tegelijk samenkomen en elkaar versterken. Perceptie Mensen ervaren uitval van data en telecom als bedreigend door sterke afhankelijkheid, terwijl langdurige uitval weinig voorkomt en ervaring daarmee beperkt is.

Beweeglijkheid Beweeglijkheid neemt toe door energietransitie, cyberdreiging en geopolitieke spanningen; deze vergroten vooral onzekerheid en af- hankelijkheid, niet direct het aantal incidenten Gemiddeld Gemiddeld Hoog Gemiddeld 28 THEMA VITALE VOORZIENINGEN Uitval/verstoring watervoorziening Zeeland is sterk afhankelijk van de aanvoer van water van buiten de provincie, dat wordt gebruikt voor drinkwaterproductie en industrie. Externe aanvoer biedt flexibiliteit door variatie in bronnen, maar vergroot tegelijkertijd de afhankelijkheid en daarmee de kwetsbaarheid. Storingen worden vaak pas later zichtbaar, bijvoorbeeld als buffers opraken. Vooral bij piekgebruik, droogte of verouderde infrastructuur nemen risico’s toe. Door de verwevenheid met vitale sectoren kunnen uitval en tekorten snel leiden tot bredere maatschappelijke en economische verstoringen. Scenario Door droogte én verstoring van de aanvoerleiding ontstaat grootschalige uitval van drink- en industriewater, met maatschappelijke ontwrichting, economische schade en toenemende onrust tot gevolg. THEMA VITALE VOORZIENINGEN Uitval/verstoring gas-/warmtevoorziening Uitval van de gas- en warmtevoorziening in Zeeland leidt zelden alleen tot kou, maar kan door de afhankelijkheid van stroom en industrie snel uitgroeien tot een ketencrisis.

Beperkte back-up-voorzieningen, groeiende warmtenetten en kwetsbare infrastructuur vergroten de impact. Vooral kwetsbare groepen worden snel getroffen, met oplopende zorgvraag en aanzienlijke maatschappelijke gevolgen. Scenario Tijdens winterse kou en harde wind valt de warmtevoorziening uit; woningen verliezen snel warmte, zorgvragen nemen snel toe en de brandweer wordt vaker ingezet bij nevenincidenten. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Uitval raakt direct de fysieke vei- ligheid, zorgcontinuïteit en sociale stabiliteit, met brede ontwrich- ting van vitale maatschappelijke processen. Waarschijnlijkheid Lokale storingen komen geregeld voor, terwijl grootschalige uitval minder frequent is en vooral wordt veroorzaakt door technische ver- storingen. Perceptie Omdat dit risico niet expliciet in onderzoek naar voren komt, is de inschatting getoetst met experts die de zorgen op zeer laag inschat- ten op basis van beperkte kennis bij burgers. Beweeglijkheid Klimaatverandering, energietran- sitie en digitalisering vergroten de kwetsbaarheid en maken herstel complexer. Laag Zeer laag Hoog Gemiddeld Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Door cascade-effecten tussen elektriciteit, gas en warmtenet, die kunnen leiden tot gezondheids- problemen en maatschappelijke onrust.

Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid is laag door de hoge leveringszekerheid van aardgas; hoewel warmtenetten kwetsbaarder zijn. Perceptie Zeeuwen zien risico’s, maar maken zich beperkt zorgen; dit wordt bevestigd door gemiddelde scores in het HZ-panelonderzoek. Beweeglijkheid De beweeglijkheid is zeer laag, met slechts beperkte ontwikkeling door de groei van warmtenetten en toe- nemende onderlinge afhankelijkhe- den binnen het energiesysteem. Gemiddeld Laag Gemiddeld Zeer laag 29 THEMA VITALE VOORZIENINGEN Uitval/verstoring riool- waterzuiveringsvoorziening Rioolwaterzuivering in Zeeland wordt gekenmerkt door een lineair en dicht netwerk met beperkte omleidingsmogelijkheden. Systemen beschikken over buffers met een vaste capaciteit, waarbij de belasting toeneemt naarmate de neerslag en aanvoer groter zijn. De impact van verstoringen concentreert zich vooral lokaal. Grote industrie is doorgaans niet aangesloten op het gemeentelijk stelsel, waardoor economische effecten relatief beperkt blijven. Scenario Door een storing valt een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RZWI) uit; buffers vangen tijdelijk op, maar na enkele dagen volgt lozing op sloten met lokale gevolgen voor volksgezondheid en milieu.

Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact Een verstoring van een RZWI heeft vooral gevolgen voor de publieke gezondheid, ecologie en economie en kan lokaal leiden tot waterver- ontreiniging en risico’s voor de leefomgeving. Waarschijnlijkheid Verschillende oorzaken kunnen lei- den tot incident: mechanisch falen, infrastructureel falen & ketenaf- hankelijkheid. Perceptie Riool wordt gezien als vanzelfspre- kend recht. Zeeuwen ervaren de zuivering van water als urgenter door verbinding leefomgeving & economie. Beweeglijkheid Hyperconnectiviteit en afhanke- lijkheid van vitale systemen, zoals elektriciteit, werken als aanjager: verstoringen ontstaan sneller en versterken elkaar, maar blijven meestal lokaal. Laag Zeer laag Laag Gemiddeld Samenvatting Vitale voorzieningen Risico Impact Waarschijnlijkheid Perceptie Beweeglijkheid Uitval/verstoring elektriciteitsvoorziening Uitval/verstoring data en telecommunicatie Uitval/verstoring watervoorziening Uitval/verstoring gas-/ warmtevoorziening Uitval/verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening 30 THEMA INDUSTRIE, INFRASTRUCTUUR EN GEBOUWDE OMGEVING Branden gebouwde omgeving Branden in de gebouwde omgeving ontstaan vaak door technische defecten of menselijk handelen en ontwikkelen zich door brandbare materialen en beperkte brandcompartimentering.

Verdichting en bepaalde bouwmaterialen die gebruikt worden in duurzame bouw versterken dit risico. Vooral in industrieterreinen, de agrarische sector en historische binnensteden kunnen branden uitgroeien tot grote incidenten met zware schade en grootschalige rookontwikkeling. Scenario Brand in een loods breidt snel uit, veroorzaakt gewonden, ontruimingen en bedrijfsstilstand, gevolgen en hinder voor het gebouw en de omgeving. Met langdurige inzet en nablussing door de brandweer. THEMA INDUSTRIE, INFRASTRUCTUUR EN GEBOUWDE OMGEVING Branden gebouwde omgeving met een kwetsbare doelgroep Branden in gebouwen met kwetsbare doelgroepen, zoals zorginstellingen, scholen, penitentiaire inrichtingen en kinderdagverblijven, ontstaan vaak door technische defecten of menselijk handelen. Verminderde zelfredzaamheid en beperkte mobiliteit bemoeilijken evacuatie. Door gebouwindeling en materialen kan brand zich snel verspreiden, met grote impact op veiligheid, continuïteit en opvang van bewoners en gebruikers. Scenario In een verpleeghuis ontstaat brand door een elektrische rolstoel. Brand breidt snel uit, evacuatie verloopt moeizaam en veroorzaakt slachtoffers en grote impact op zorg. Beoordelingscriteria Score Toelichting Impact De meeste gebouwbranden zijn beheersbaar, maar grote indus- triële branden kunnen leiden tot aanzienlijke schade en maatschap- pelijke impact.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://sluis.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4e456a5e-40c8-4253-8065-bfe4b79cf6c5?agendaItemId=ab40e6c5-cf65-426d-a3da-816d4cc94719