a. Bijlage 1 Beleidsplan Cultuur en Erfgoed 2026 - 2032

TUSSEN VESTING EN VERBEELDING Cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026 – 2032

Inhoudsopgave 1. Inleiding .......................................................................................................................................................................2 1.1 Aanleiding .............................................................................................................................................................2 1.2 Cultuur & Erfgoed .................................................................................................................................................2 1.3 Proces en werkwijze .............................................................................................................................................3 1.4 Beleidskader en rol gemeente ..............................................................................................................................4 1.5 Leeswijzer .............................................................................................................................................................4 2.

Verkenning van het veld ..............................................................................................................................................6 2.1 Kunst en cultuur ....................................................................................................................................................6 2.2 De musea ..............................................................................................................................................................7 2.3 Materieel Erfgoed ..................................................................................................................................................7 2.4 Immaterieel erfgoed ..............................................................................................................................................8 2.5 Zichtbaarheid en promotie aanbod .......................................................................................................................9 2.6 Belangrijke ondersteunings- en samenwerkingsorganisaties ...............................................................................9 3.

Visie en ambitie .........................................................................................................................................................12 3.1 Wat vinden de cultuur- en erfgoedorganisaties belangrijk? ................................................................................12 3.2 Inspelen op relevante beleidskaders en kansen .................................................................................................12 3.3 Koersbepaling .....................................................................................................................................................14 4.

Hoofdlijnen van beleid ...............................................................................................................................................15 4.1 Meer samenhang & verbinding ...........................................................................................................................15 4.2 Basisinfrastructuur laagdrempelig & toekomstbestendig ...................................................................................17 4.3 Cultuur- en erfgoededucatie & -participatie ........................................................................................................18 4.4 Erfgoed en monumentenbeleid ...........................................................................................................................20 5.

Uitvoering en beheersing ..........................................................................................................................................23 5.1 Onderdelen voor de uitvoeringsagenda ..............................................................................................................23 5.2 Financiële consequenties ...................................................................................................................................25 5.3 Monitoring & evaluatie ........................................................................................................................................26 Bijlage I ..........................................................................................................................................................................27 Analyse relevante Beleidskaders Rijk, Provincie en Gemeente ...............................................................................27 1. Beleidskaders Rijk ............................................................................................................................................27 2. Beleidskaders Provincie ...................................................................................................................................28 3.

Beleidskaders Gemeente .................................................................................................................................29 Bijlage II .........................................................................................................................................................................32 Uitkomsten raadpleging en dialoog met het veld ......................................................................................................32 Werkconferenties en individuele gesprekken .......................................................................................................32 Schematische samenvatting uitkomsten ..............................................................................................................32

1

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Jaarlijks bezoeken veel toeristen en recreanten de regio West-Zeeuws-Vlaanderen en dus de gemeente Sluis. Bezoekers worden niet alleen aangetrokken door de prachtige kustlijn, maar ook door het cultuurhistorische landschap met de 17 kernen. Hier is een rijk aanbod aan monumenten, musea en evenementen te vinden. Dit alles maakt West-Zeeuws-Vlaanderen tot een aantrekkelijke streek, met als kers op de taart een gastronomisch aanbod dat zowel onderscheidend als streekeigen is. Daarmee heeft ons cultuur- en erfgoedaanbod een belangrijke economische waarde. Van het cultuur- en erfgoedaanbod in onze gemeente maken niet alleen toeristen en bezoekers gebruik, maar ook onze inwoners zelf. Veel van onze inwoners, oud en jong, zijn actief bezig met uiteenlopende vormen van kunst- en cultuurbeoefening. Soms als lid van een gezelschap of een vereniging, dan weer als leerling of als deelnemer aan cultuureducatie en kunstonderwijs. Ook bezoeken veel inwoners regelmatig een theater-, dans- of filmvoorstelling, een concert of een tentoonstelling. Al deze vormen van cultuurbeoefening en -beleving dragen bij aan persoonlijke ontwikkeling en het mentaal welbevinden van onze inwoners.

Ons gevarieerde aanbod aan cultuur en erfgoed wordt in belangrijke mate mogelijk gemaakt door tal van betrokken inwoners die als vrijwilliger bereid zijn al die activiteiten in de verschillende kernen mogelijk te maken. Denk aan de muziek- en toneelverenigingen, aan de musea en erfgoedorganisaties of aan onze kunststichtingen die tentoonstellingen, atelierroutes, culturele festivals en literaire bijeenkomsten organiseren. Ons cultuur- en erfgoedbestel wordt gedragen door onze inwoners; gezamenlijk bekommeren zij zich om het wel en wee van cultuur en erfgoed in onze gemeente. Daarmee zijn cultuur en erfgoed van grote waarde voor gemeenschapszin en sociale binding in onze gemeente. Met de economische en sociaal-maatschappelijke waarde die aan ons cultuur- en erfgoedbestel kan worden onderkend en met de betekenis van cultuur- en erfgoed voor persoonlijke ontwikkeling en welbevinden, is het niet overdreven te stellen dat cultuur en erfgoed bijdragen aan de brede welvaart in onze gemeente. We vinden het daarom belangrijk om scherp in beeld te hebben op welke wijze ons cultuur- en erfgoedbestel ook in de toekomst goed kan blijven functioneren en wat dat van onze gemeente vraagt aan randvoorwaarden, faciliteiten en ondersteuning. Vanuit dit perspectief willen we komen tot een integraal cultuur- en erfgoedbeleid voor de komende jaren.

1.2 Cultuur & Erfgoed Het begrip cultuur kan verschillend worden geïnterpreteerd. In de brede definitie van cultuur gaat het over de manier waarop mensen in gemeenschappen samenleven, hoe ze met elkaar omgaan en hoe ze zich verhouden tot hun omgeving. Deze brede definitie van cultuur wordt bijvoorbeeld gehanteerd door het Sociaal Cultureel Planbureau. In de smalle definitie van cultuur gaat het vooral over de creatieve vormen van hoe wij met elkaar samenleven; over de verschillende kunstdisciplines (beeldende kunst, podiumkunsten, literatuur en film, vaak aangevuld met media, design en architectuur) en over het cultureel erfgoed dat van generatie op generatie wordt overgedragen. Daarbij gaat het zowel over cultuur beleven als cultuur ervaren. Beide onderdelen vragen een andere benadering en aanpak. Deze smalle definitie van cultuur wordt gehanteerd door onder andere het ministerie van OCW en de meeste gemeenten en provincies in hun cultuur- en erfgoedbeleid. Ook wij gaan uit van deze smalle definitie van cultuur. Voor wat betreft het begrip erfgoed maken we een onderscheid tussen de "harde" kant en de “zachte” kant van erfgoed. De harde kant van erfgoed verwijst naar de tastbare, materiële aspecten van erfgoed zoals de monumenten, de historische objecten, archeologie en het cultuurlandschap.

De zachte kant van erfgoed omvat de immateriële aspecten, zoals volkscultuur, folklore en de waardering, betekenis,

2

beleving en verhalen die verbonden zijn aan het erfgoed. Sluis is een gemeente waarin zowel de harde als de zachte kant van het erfgoed ruim vertegenwoordigd is. In ons cultuur- en erfgoedbeleid, zoals gepresenteerd in deze nota, besteden we vooral aandacht aan de zachte kant van erfgoed. Onder andere ten aanzien van de kansen die er liggen om ons bijzondere erfgoed voor een groter publiek te ontsluiten. Daarbij hebben we aandacht voor de rol die onze musea en erfgoedorganisaties daarbij kunnen spelen. Ten aanzien van de harde kant van erfgoed is afzonderlijk beleid nodig dat voorziet in adequate maatregelen voor beheer en behoud van ons materieel erfgoed, waarmee uitvoering wordt gegeven aan de nieuwe Erfgoedwet van 2016. Ook is een uitwerking van ons beleid voor materieel erfgoed nodig in het licht van de nieuwe Omgevingswet (2024). Gemeenten zullen hiervoor een Omgevingsvisie moeten opstellen en die uitwerken in ontwikkelprogramma’s, onder andere een Ontwikkelprogramma Erfgoed. Een Ontwikkelprogramma Erfgoed moet niet alleen voorzien in beleidsmaatregelen voor beheer en behoud van ons materieel erfgoed, maar ook in een beleidsinstrumentarium waarmee we onze erfgoedkwaliteiten kunnen benutten als dragers voor ruimtelijke planontwikkeling.

Deze nota cultuur- en erfgoedbeleid is niet bedoeld als Ontwikkelprogramma Erfgoed; dat is een opgave die we in de komende beleidsperiode nog moeten oppakken. Wel agenderen we in deze nota het op te stellen Ontwikkelprogramma Erfgoed en stellen we de belangrijkste uitgangspunten op. In navolging van veel andere gemeenten en ook van het cultuur- en erfgoedbeleid van de provincie Zeeland, kiezen we ervoor te komen tot een integraal beleidskader cultuur en erfgoed. Cultuur en erfgoed liggen zeer in elkaars verlengde en hebben veel gemeen, zoals de manier waarop cultuur- en erfgoedactiviteiten afhankelijk zijn van de inzet van vrijwilligers en daarmee tegelijkertijd behulpzaam kunnen zijn bij het ontwikkelen van gemeenschapszin. Ook zijn cultuur- en erfgoedactiviteiten in onze gemeente op vergelijkbare wijze afhankelijk van accommodaties, subsidies en professionele ondersteuning. Verder dragen zowel culturele activiteiten als erfgoedactiviteiten bij aan ons profiel als aantrekkelijke gemeente voor toeristen en bezoekers, zoals de culturele festivals en de grotere musea en erfgoedlocaties in onze gemeente. Om uitdrukking te geven aan de samenhang die we zien tussen de werkvelden cultuur en erfgoed, geven we als titel voor het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid: Tussen Vesting en Verbeelding; Cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026 - 2032.

1.3 Proces en werkwijze Voor de ontwikkeling van een nieuw cultuur- en erfgoedbeleid hebben we gekozen voor een interactieve aanpak. Alle betrokken organisaties en initiatiefnemers op het gebied van cultuur en erfgoed in onze gemeente zijn in de gelegenheid gesteld om in bijeenkomsten en gesprekken hun ideeën en ervaringen te delen en met elkaar scherp te krijgen welke verbeterpunten en kansen opgepakt moeten worden om ons cultuur- en erfgoedbestel toekomstbestendig te krijgen. Daarbij hebben we ons laten begeleiden door adviesbureau BMC. Op 18 en 19 september 2025 hebben we in het Ledeltheater en het Belfort twee verkennende werkconferenties georganiseerd; één bijeenkomst voor organisaties op het gebied van Erfgoed en één voor organisaties op het gebied van Kunst & Cultuur. Aan deze verkennende werkateliers hebben zo’n 40 vertegenwoordigers van het cultuur- en erfgoedveld deelgenomen, inclusief betrokken beleidsadviseurs van de gemeente. We hebben gesproken over wat er goed en niet goed gaat, welke kansen en bedreigingen de deelnemers zien en welke onderwerpen in het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid een plek zouden moeten krijgen. Ook hebben we verkennende gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van provinciale ondersteuningsorganisaties, zoals Erfgoed Zeeland, Cultuurkwadraat en beleidsadviseurs van de Provincie Zeeland.

Verder hebben we ook verkennend gesproken met Centrum voor kunst- en cultuuronderwijs Toonbeeld in Terneuzen en met enkele schooldirecteuren en vertegenwoordigers van scholenkoepels die in onze gemeente actief zijn. Daarnaast hebben we ons georiënteerd op regionale, provinciale en landelijke ontwikkelingen en beleidskaders die van belang kunnen zijn voor ons cultuur- en

3

erfgoedbestel, zoals de Provinciale Uitvoeringsagenda Cultuur & Erfgoed Zeeland, de Regioarrangementen en de grensoverschrijdende programma’s met Vlaanderen. Alle opgedane inzichten uit deze verkenningen hebben we verwerkt in een analyse en voorzien van een eerste uitwerking op hoofdlijnen van beleid en mogelijke uitvoeringsmaatregelen. Deze analyse met een eerste uitwerking van cultuur- en erfgoedbeleid hebben we gepresenteerd en besproken in een verdiepende werkconferentie die we op 19 november hebben georganiseerd in de Grote Kerk te Groede. Aan deze verdiepende werkconferentie hebben zo’n 35 vertegenwoordigers van het cultuur- en erfgoedveld deelgenomen. In de bijlage is het verslag van het participatietraject opgenomen. Op basis van de uitkomsten van de verdiepende werkconferentie hebben we deze nota Tussen Vesting en Verbeelding; Cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026-2032 opgesteld. De dialoog met het cultuur- en erfgoedveld was verfrissend en bemoedigend: we zien dat in onze gemeente veel organisaties en mensen actief zijn op het gebied van cultuur en erfgoed en dat die zonder uitzondering het beste voor hebben met onze gemeente en bij willen dragen aan een bloeiend cultuur- en erfgoedklimaat.

Tegelijkertijd heeft de dialoog met het cultuur- en erfgoedveld ons ook duidelijk gemaakt dat er werk aan de winkel is en dat wij als gemeente aan de slag moeten om te komen tot goede faciliteiten voor en ondersteuning van de mensen en de organisaties die zich inspannen voor cultuur- en erfgoed in West-Zeeuws-Vlaanderen.

1.4 Beleidskader en rol gemeente Deze nota Tussen Vesting en Verbeelding; Cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026-2032 geeft het kader voor de komende jaren om verder te bouwen aan ons cultuur- en erfgoedbestel. We willen samen met onze cultuur- en erfgoedorganisaties bouwen aan een sterk, samenhangend en toekomstbestendig cultuur- en erfgoedbestel in onze gemeente. Waar mogelijk en zinvol maken we hiervoor gebruik van externe ondersteuning. Onze ambitie is te komen tot een cultuur- en erfgoedbestel met als belangrijkste kenmerken: ● Een stevige basis met goed uitgeruste en laagdrempelige voorzieningen voor onze inwoners, evenwichtig gespreid over de verschillende kernen van onze gemeente. ● Een aantrekkelijk cultuur- en erfgoedaanbod voor toeristen en bezoekers in West-ZeeuwsVlaanderen, goed geaccommodeerd en professioneel georganiseerd. ● Een activerende aanpak om zoveel mogelijk inwoners deel te laten nemen aan cultuurbeoefening, cultuurbeleving en erfgoedgemeenschappen, met bijzondere aandacht voor jeugd en jongeren. ● Gemeente brede samenwerking om het vele vrijwilligerswerk in cultuur- en erfgoedorganisaties zo goed mogelijk te faciliteren en te ondersteunen.

Onze rol als gemeente zien we daarbij als: ● Voorwaardenscheppend en faciliterend ● Ondersteunend ● Regisserend Cultuur en erfgoed vormen geen geïsoleerd verschijnsel, maar zijn verbonden met de sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. We zoeken met het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid dan ook nadrukkelijk de samenhang met de kaders en ontwikkelopgaven van deze andere beleidsterreinen, in het bijzonder het Beleidsplan Sociaal Domein 2026-2030 en de Economische Agenda.

1.5 Leeswijzer We beginnen in hoofdstuk 2 (Verkenning van het veld) met een beschrijving van wat er aan cultuur- en erfgoed in onze gemeente is. Daarbij geven we ook aan welke ondersteunings- en samenwerkingsorganisaties er op regionaal, provinciaal en landelijk niveau zijn, waar we ons voordeel

4

mee kunnen doen. Hoofdstuk 3 (Visie en ambitie) bestaat uit een weergave van wat de raadpleging en dialoog met het cultuur- en erfgoedveld aan belangrijke punten voor het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid heeft opgeleverd. Ook geven we een analyse van relevante beleidskaders waar we met ons cultuur- en erfgoedbeleid op kunnen inspelen, waaronder de Economische Agenda en het Beleidsplan Sociaal Domein 2026-2030. Op basis van deze inzichten presenteren we vier hoofdlijnen van beleid. In hoofdstuk 4 werken we deze hoofdlijnen van beleid verder uit, onder andere in concrete maatregelen. Afrondend bevat hoofdstuk 5 een samenvattend overzicht van alle beleidsmaatregelen en van financiële consequenties. Ook geven we aan hoe we door de jaren heen de uitvoering van het beleid zullen monitoren en evalueren.

5

2. Verkenning van het veld 2.1 Kunst en cultuur Algemeen De gemeente Sluis wordt gekenmerkt door een gevarieerd aanbod aan cultuur- en erfgoed. Met de 17 unieke kernen hebben we te maken met een onderscheidend cultuurlandschap. Het aanbod draagt positief bij aan de leefbaarheid van deze kernen. Ook zorgt het, samen met de ligging aan de kust en grens met Vlaanderen, voor een aantrekkelijke regio voor toeristen en bezoekers. Podiumkunst en theater Met het Ledeltheater in Oostburg heeft de gemeente Sluis een unieke beeldbepalende locatie voor filmvertoningen en programmering van verschillende vormen van podiumkunst. Het gevarieerde aanbod aan film-. theater-, dans-, muziek- en cabaretvoorstellingen wordt vooral bezocht door de eigen inwoners. Behalve het Ledeltheater worden verschillende karakteristieke kerkgebouwen gebruikt als podium voor een gevarieerd aanbod aan tentoonstellingen en concerten. Mooie voorbeelden zijn de Stichting JH van Dale in het Belfort in Sluis, de Grote Kerk Groede en Kerkje in Waterlandkerkje. ‘Groede Live’ is inmiddels een echt poppodium geworden. Tot slot zijn ook de jaarlijkse Matthäus Passion in de SintBaafskerk in Aardenburg en Schrijvers in Sluis onderscheidende evenementen in onze gemeente. Festivals De gemeente Sluis kent een hoge dichtheid aan festivals en evenementen, veelal geïnitieerd en uitgevoerd door lokale stichtingen of gezelschappen.

Dit leidt tot een divers aanbod. Biënnale Aardenburg richt zich op het tentoonstellen van beeldende kunst voor een breed publiek. Festival Zeeuws-Vlaanderen en het Bach Comité Aardenburg verzorgen divers aanbod. Vaak benutten zij hiervoor erfgoedlocaties in de regio. WeitjeRock is van klein festival gegroeid naar een meerdaags festival van formaat dat ruimte biedt aan talent maar ook gevestigde bands in uiteenlopende muziekgenres. Daarnaast is er Kaaipop in Breskens, een jaarlijks indoor muziekevenement. Deze festivals trekken jong(er) publiek en zorgen voor de nodige levendigheid in de betreffende kernen. Evenementen zoals het Hoogtij Festival, het Zomerfestival Retranchement, Cultureel Cadzand en Groede uit de Kunst bieden een mooie mix aan culturele activiteiten voor zowel de eigen inwoners als bezoekers van West-Zeeuws-Vlaanderen. Het zijn laagdrempelige initiatieven die actief bijdragen aan cultuurparticipatie door kunst en cultuur direct in de leefomgeving en de openbare ruimte te brengen. Ook zijn deze initiatieven van belang voor gemeenschapszin en sociale binding. Bibliotheek De bibliotheekvoorzieningen in de gemeente Sluis wordt verzorgd door Bibliotheek Zeeuws-Vlaanderen. In onze gemeente zijn er vestigingen in Oostburg, Breskens en IJzendijke. In 2026 opent een nieuw bibliotheekfiliaal in MFC De Keure in Sluis.

De bibliotheek is een vitaal onderdeel van de lokale infrastructuur die een belangrijke rol speelt bij de versterking van sociale cohesie en educatie. In de beleidsvoering ligt de nadruk op de binding met het onderwijs door nauw samen te werken aan leesbevordering en cultuureducatie. Het is de plek waar inwoners terecht kunnen voor basisvaardigheden en het verkleinen van de digitale kloof, waarmee het direct bijdraagt aan de doelstelling van de gemeente om inwoners vitaal te houden. De bibliotheek is daarmee een onmisbare partner in het tegengaan van eenzaamheid en het versterken van de sociale basis, een sterke focus in het gemeentelijk beleid. Cultuureducatie en participatie Stichting Cultuureducatie Zeeuws-Vlaanderen (CEZVL) is het regionaal steunpunt en adviescentrum voor cultuureducatie voor het (basis-)onderwijs en peuterspeelzalen. CEZVL biedt onderwijsinstellingen advies en ondersteuning bij de organisatie en planning van cultuureducatie, kunst- en muziekonderwijs, theatervoorstellingen en andere culturele activiteiten. CEZVL fungeert als onafhankelijk intermediair

6

tussen het brede onderwijsveld en culturele aanbieders. Het aanbod voor de basisscholen wordt gebundeld in het Cultuurmenu. Op deze manier krijgen alle kinderen in Sluis de kans om te ontdekken wat zij leuk vinden, waar ze goed in zijn of wat hen nieuwsgierig maakt. Daarnaast biedt CEZVL ook buitenschoolse cultuurmenu’s en een programma cultuureducatie voor jongeren. In 2025 heeft de gemeente het Convenant Cultuur van de provincie Zeeland ondertekend, waarin gemeenten en provincie voor langere tijd hebben vastgelegd te willen investeren in cultuureducatie voor jeugd en jongeren tot 18 jaar. Amateurkunst en verenigingsleven Amateurkunstverenigingen zijn een belangrijk onderdeel van cultuurbeoefening in Sluis, bijvoorbeeld op het gebied van muziek, dans en theater. Deze verenigingen verbinden de inwoners aan het culturele veld en maken dat inwoners elkaar opzoeken. In onze gemeente wordt veel gedaan door vrijwilligers en lokale organisaties. Op dit moment beschikt onze gemeente (nog) over zes verschillende muziekverenigingen, die regelmatig concerten geven, herdenkingen en feestdagen opluisteren en een belangrijke sociale rol vervullen in de dorpskernen. De afgelopen jaren kost het moeite een vereniging zelfstandig te laten bestaan en zien we een vermindering van het aantal verenigingen. De huidige vergrijzing heeft impact op het in stand houden van het ledenbestand.

Een andere aanpak (extra inzet op kwaliteit t.o.v. het ledenbestand) kan bijdragen aan het blijvend aantrekken van (nieuwe) leden.

2.2 De musea In de gemeente Sluis zijn verschillende musea en erfgoedorganisaties actief. Een aantal musea is opgenomen in het landelijke Museumregister en mag op grond daarvan de Museumkaart voeren. Het gaat om: Cultuurforum Aardenburg, Museum Het Bolwerk in IJzendijke, Museum Het Belfort in Sluis en het Visserijmuseum Breskens. Museum(straat) Het Vlaemsche Erfgoed in Groede is bezig zich te kwalificeren voor het Museumregister. Bij elkaar opgeteld trekken deze vijf musea momenteel zo’n 35.000 bezoekers per jaar. Naast deze grotere musea zijn er nog een aantal kleinere musea en publiek toegankelijke erfgoedlocaties: Museumhuis 1912, Landbouwmuseum Het Klinket, Oorlogsmuseum Switchback, Bunkerpark Groede Podium, de Vuurtoren in Breskens en de Grote Kerk in Groede. De Vereniging Musea West-Zeeuws-Vlaanderen is een overlegplatform voor alle musea en erfgoedorganisaties in Sluis. In 2024 heeft de gemeente een nieuw museumbeleid ontwikkeld en vastgesteld. Dit beleid is erop gericht meer bezoekers te trekken. Daarvoor is een professionaliseringsslag nodig, waarbij gefocust wordt op de musea die zijn opgenomen in het Museumregister. Deze musea gaan hun krachten bundelen in een gezamenlijke ondersteuningsorganisatie: Stichting Musea Sluis.

2.3 Materieel Erfgoed Algemeen De gemeente Sluis beschikt over een rijk en gevarieerd tastbaar erfgoed: met archeologische vondsten, onder andere uit de Romeinse tijd en de middeleeuwen, met kerken, molens, monumenten en vestingwerken en met een bunkerpark en wederopbouwarchitectuur als stille getuigen van de Tweede Wereldoorlog die veel in Zeeuws-Vlaanderen heeft verwoest. Al deze vormen van materieel erfgoed zijn beeldbepalend voor het landschap en de gebouwde omgeving in onze gemeente. Ze vertellen verhalen over het verleden, laten het unieke karakter van de kernen zien en dragen bij aan de herkenbaarheid en aantrekkelijkheid van de leefomgeving. Een groot deel van deze erfgoedparels wordt toegankelijk gemaakt via de musea, waar bezoekers de geschiedenis van onze gemeente kunnen ontdekken. Daarnaast maken fiets- en wandelroutes, voorzien

7

van informatieborden bij belangrijke erfgoedlocaties het mogelijk kennis te nemen van de rijke geschiedenis van West-Zeeuws-Vlaanderen. Gebouwd erfgoed Het gebouwd erfgoed in de gemeente Sluis is omvangrijk en divers, met honderden rijks- en gemeentelijke monumenten die variëren van het unieke Belfort, historische molens en kerken, wederopbouwarchitectuur, tot karakteristieke boerenhoeves en woonhuizen. Een substantieel deel van dit bestand bestaat uit militair erfgoed, waaronder de restanten van de Staats-Spaanse Linies en een groot aantal bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. De onderhoudsstaat van deze objecten vertoont een wisselend beeld. De beeldbepalende iconen in de kernen verkeren doorgaans in goede conditie. Een deel van het erfgoed kampt met verval of achterstallig onderhoud. Daarbij is een aanzienlijk deel van het gemeentelijk monumentenbestand momenteel niet of nauwelijks beleefbaar voor het publiek. Veel objecten, waaronder bijvoorbeeld restanten van bunkers, zijn aan het zicht onttrokken door begroeiing, liggen op niet-toegankelijk privé terrein of zijn landschappelijk onherkenbaar geworden, waardoor hun historische context lastig leesbaar is. Aanwijzing tot gemeentelijk monument in het recente verleden is niet opgevolgd met actieve ondersteuning vanuit de gemeente in de zin van advisering of subsidiëring.

Ten slotte speelt het vraagstuk dat, zeker bij woonhuizen, sprake kan zijn van botsende belangen uit verschillende beleidsvelden. Het behoud van de monumentale status is vaak lastig te combineren met de noodzaak om woningen juist aan te passen om te voldoen aan duurzaamheidsdoelen. Cultuurlandschap Het cultuurlandschap in de gemeente Sluis vormt de fysieke drager van de historie en wordt gekenmerkt door een diversiteit aan zichtbare tijdlagen. De basis wordt gevormd door de polderstructuren van de Zwinstreek en de strategische ligging aan de monding van de Westerschelde, die het gebied eeuwenlang vormde met water en geopolitieke strijd. In dit landschap ligt het beschermde middeleeuwse stadsgezicht van Sint-Anna ter Muiden en de restanten van de Staats-Spaanse Linies met hun forten en dijken als stille getuigen van de Tachtigjarige Oorlog. Een jongere, maar evenzeer bepalende laag wordt gevormd door het militair erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog, variërend van bunkers van de Atlantikwall en Stützpunkt Groede tot de fysieke littekens van de Slag om de Schelde en operatie Switchback. Deze elementen vormen samen met de historische dorpskernen, wederopbouwarchitectuur en agrarische erven een samenhangend geheel dat aansluiting vindt bij grensoverschrijdende landschapsparken en het UNESCO Geopark Schelde Delta.

2.4 Immaterieel erfgoed Voor de gemeente Sluis vormt immaterieel erfgoed een belangrijk onderdeel van het ‘streek-DNA’. Het immaterieel erfgoed geeft kleur, vitaliteit en identiteit aan lokale gemeenschappen. Immaterieel erfgoed omvat tradities, gebruiken, verhalen, ambachten, feesten en rituelen die van generatie op generatie worden doorgegeven. Het gaat niet om tastbare objecten, maar om levende praktijken die het verleden met het heden verbinden. Het geeft inwoners inzicht in hun culturele achtergrond. Onder het immaterieel erfgoed van gemeente Sluis rekenen we onder andere de Visserijfeesten in Breskens, de Folkloristische dag en Trekpaardenkeuring in IJzendijke, de beiaardconcerten op het carillon van het Belfort en Carnaval in Aardenburg. Maar ook de kenmerkende Zeeuwse klederdrachten, de streektaal en streekeigen keuken zijn onderscheidende vormen van immaterieel erfgoed. De gemeente wil immaterieel erfgoed actief ondersteunen. Herdenkingscultuur De Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen nagelaten in Zeeuws-Vlaanderen, met de Slag om de Schelde, de vele bombardementen en grote offers van militairen en burgers. Zeeland kent daarom een intensieve herinneringscultuur, met herdenkingen op historische locaties, tentoonstellingen, gastlessen op scholen door veteranen en toeristische routes langs belangrijke plekken en monumenten.

8

2.5 Zichtbaarheid en promotie aanbod SamenSluis Het platform SamenSluis is de online informatieplek waar inwoners alles kunnen vinden over wat er in de buurt of kern gebeurt, vergelijkbaar met een buurtkrant. Van vrijwilligerswerk, hulp vragen tot sociale activiteiten en informatie over maatschappelijke voorzieningen. Ook is hier het culturele aanbod te vinden van alle organisaties en instellingen, die zelf hun activiteiten op het platform plaatsen. Gastvrij Zeeuws-Vlaanderen Dit non-profit platform fungeert als belangenorganisatie binnen de vrijetijdssector in Zeeuws-Vlaanderen. De organisatie stimuleert spreiding van bezoekers in de verschillende seizoenen, creëert zichtbaarheid van het culturele aanbod en bewaakt de balans tussen inwoners, ondernemers en gasten. De stichting werkt onder andere met ‘gastheerschap’, waarbij bewoners optreden als ambassadeurs van de streek. Gastvrij Zeeuws-Vlaanderen beheert de website We Zien Je Hier Graag waarop het aanbod voor bezoekers wordt weergegeven. In samenwerking met de musea werkt Gastvrij Zeeuws-Vlaanderen aan een Tijdreis door Sluis als overkoepelend merk om het cultuurhistorische verhaal van West-Zeeuws-Vlaanderen te promoten en voor een breed publiek in de markt te zetten.

2.6 Belangrijke ondersteunings- en samenwerkingsorganisaties Lokaal De Stichting Musea Sluis is het nieuwe samenwerkingsverband van de (grotere) musea in onze gemeente. Bij deze organisatie komen de museumprofessionals in dienst die de afzonderlijke musea gaan ondersteunen op de belangrijkste facetten van de museumexploitatie. Ook worden vanuit de gezamenlijke stichting collectieve acties ondernomen, onder andere op het gebied van promotie en marketing van het erfgoed en het museale aanbod van West-Zeeuws-Vlaanderen, ook ten behoeve van de kleinere museum- en erfgoedorganisaties. Vanuit de ambtelijke organisatie worden de laatste jaren af en toe informatiebijeenkomsten georganiseerd voor het brede cultuur- en erfgoedveld. Deze bijeenkomsten worden zeer gewaardeerd; er is behoefte hieraan een vastere vorm te geven. Provinciaal De provincie Zeeland regisseert de regionale ontwikkeling middels overkoepelende beleidskaders en de strategische inzet van subsidies. Via het interbestuurlijk toezicht borgt de provincie bovendien de rechtmatigheid en kwaliteit van de lokale uitvoering. Hiermee wordt een effectieve realisatie van de Zeeuwse publieke belangen en een sterke verbinding met het rijksbeleid verzekerd. Cultuurkwadraat fungeert als de centrale expertise-organisatie van de provincie Zeeland en is aangewezen als de partij waar de toekomstige ondersteuningsstructuur zal landen.

Zij ondersteunt culturele instellingen, amateurkunstenaars en gemeenten bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid. Zo wordt er advies gegeven rondom fondsenwerving of goed besturen en leiderschap (LinC Zeeland). De organisatie is dan ook goed op de hoogte van aan te vragen landelijke subsidies. Ook beheert Cultuurkwadraat de cultuurbusregeling: het faciliteren van het vervoer van basisschoolleerlingen naar culturele locaties. Een belangrijke taak van Cultuurkwadraat is de coördinatie van het landelijke programma Cultuur met Kwaliteit (cultuureducatie op de scholen). Cultuurkwadraat werkt hierin samen met enkele regionale uitvoeringsorganisaties. Voor de regio Zeeuws-Vlaanderen is Toonbeeld die regionale uitvoeringsorganisatie. Cultuureducatie Zeeuws-Vlaanderen is het regionaal steunpunt en adviescentrum voor cultuureducatie.

9

Erfgoed Zeeland fungeert in de rol van provinciale ondersteuningsinstelling als kennis- en adviescentrum voor erfgoed in de provincie Zeeland. Het is de schakel tussen de gemeenten, provincie en het erfgoedveld. Op die wijze speelt het een cruciale rol in de uitvoering van het provinciale erfgoedbeleid. Dit geldt voor ondersteuning bij vraagstukken over fysiek erfgoed, maar ook voor de ondersteuning van het erfgoedveld (advies aan lokale musea, trainen van vrijwilligers). Verder zet de organisatie zich in voor zichtbaarheid en educatie van en over erfgoed. Binnen het Zeeuwse bibliotheekbestel fungeert de ZB Bibliotheek van Zeeland als de verbindende schakel tussen landelijke ontwikkelingen en de lokale uitvoering. In haar rol als Provinciale Ondersteuningsinstelling (POI) ontzorgt de ZB de regionale organisaties, zoals de Bibliotheek ZeeuwsVlaanderen, door de essentiële 'back-office' processen voor haar rekening te nemen. Dit omvat niet alleen het beheer van de provinciale catalogus en de complexe ICT-infrastructuur, maar ook de fysieke logistiek die nodig is om de collecties tussen de verschillende vestigingen te laten rouleren. Naast deze facilitaire ondersteuning fungeert de ZB als aanjager van innovatie en kwaliteit.

De organisatie vertaalt landelijke beleidsthema’s en campagnes – bijvoorbeeld rondom de aanpak van laaggeletterdheid of de inrichting van het Informatiepunt Digitale Overheid – naar concrete concepten die direct lokaal toepasbaar zijn. Door op te treden als kenniscentrum en strategisch adviseur verbindt de ZB de Zeeuwse bibliotheken met landelijke netwerken zoals de Koninklijke Bibliotheek. Hierdoor ontstaan schaalvoordelen en expertise waar een individuele vestiging in de gemeente Sluis zelfstandig niet over zou kunnen beschikken, waardoor de kwaliteit van de dienstverlening in de hele provincie gewaarborgd blijft. Tot slot is in een groot gedeelte van de provincie De Zeeuwse Muziekschool nog actief als gemeenschappelijke regeling (geen provinciale ondersteuningsorganisatie dus, maar wel een bovenregionaal opererend instituut voor muziekonderwijs). De gemeente Sluis is enkele jaren geleden uit de gemeenschappelijke regeling gestapt. Sinds die tijd is een deel van het buitenschoolse aanbod muziekonderwijs naar Vlaanderen verschoven. Landelijk Het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP) is het rijkscultuurfonds dat actieve cultuurdeelname stimuleert. De focus ligt hierbij niet op passieve consumptie, maar op het zelf maken, doen en beleven van cultuur. Voor de gemeente Sluis is dit fonds bijzonder relevant gezien het sterke lokale verenigingsleven en de rijke tradities.

Het fonds biedt subsidies en regelingen voor drie hoofdterreinen: cultuureducatie, amateurkunst en immaterieel erfgoed. Dit biedt concrete financiële en inhoudelijke aanknopingspunten voor de ondersteuning van lokale muziekverenigingen, erfgoedgemeenschappen en educatieve projecten. Daarnaast stimuleert het fonds projecten op het snijvlak van cultuur en het sociaal domein (zorg en welzijn), wat kansen biedt om cultuur in te zetten voor bredere maatschappelijke opgaven, zoals de participatie van ouderen of jongeren. Het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) fungeert als de landelijke kennispartner voor beleid en praktijk. Waar de rijkscultuurfondsen de financiële middelen verstrekken, levert het LKCA de inhoudelijke onderbouwing, data en expertise die nodig zijn voor effectief beleid. Voor de gemeente is dit instituut een belangrijke bron van informatie over actuele landelijke trends en wetgeving, zoals kansengelijkheid, de vernieuwing van cultuureducatie en de veranderende behoeften van het verenigingsleven. De Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) voert het erfgoedbeleid uit namens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De dienst beheert niet alleen het monumentenregister en de bijbehorende subsidieregelingen voor instandhouding (SIM), maar fungeert ook als kenniscentrum.

De RCE ondersteunt gemeenten bij de implementatie van de Omgevingswet, met als kernopgave om cultuurhistorische waarden volwaardig en vroegtijdig mee te wegen in ruimtelijke plannen en ontwikkelingen. Hoewel de kerntaak van de RCE bij het fysieke erfgoed ligt, speelt de dienst een steeds belangrijkere rol in de verbinding met immaterieel erfgoed. In het kader van het Verdrag van Faro stimuleert de RCE erfgoedparticipatie.

10

Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) is de landelijke organisatie die de uitvoering van het UNESCO-verdrag inzake de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed in Nederland coördineert. De organisatie ondersteunt erfgoedgemeenschappen bij het borgen en doorgeven van hun tradities en beheert de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Samenwerking met KIEN biedt gemeenten handvatten om het lokale verenigingsleven te versterken en immaterieel erfgoed in te zetten als middel voor sociale cohesie en gemeenschapszin.

11

3. Visie en ambitie 3.1 Wat vinden de cultuur- en erfgoedorganisaties belangrijk? We hechten veel waarde aan de inzichten en opvattingen van onze cultuur- en erfgoedorganisaties. Om die reden zijn we met hen het gesprek aangegaan. We haalden op wat er wel of niet goed gaat en wat belangrijk is om te verbeteren. In de bijlage zijn de uitkomsten van de raadpleging en de dialoog met het cultuur- en erfgoedveld verwerkt (bijlage II). Onder verwijzing naar de bijlage noemen we onderstaand de belangrijkste verbeterpunten die uit de gesprekken met het veld naar voren zijn gekomen en die in enigerlei vorm een plek in het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid zouden moeten krijgen. De spelers in het cultuur- en erfgoedveld vinden de volgende punten belangrijk voor het nieuwe cultuuren erfgoedbeleid: ● Versterking van de gemeentelijke regie en coördinatie door een heldere beleidsambitie met bijbehorende kaders. Een scherpe rolverdeling, waarbij de gemeente faciliteert en instellingen uitvoeren, vormt hierbij het uitgangspunt. Dit wordt ondersteund door een eenduidig, herijkt subsidiebeleid en transparant accountmanagement, waardoor de vindbaarheid van de juiste aanspreekpunten binnen de gemeentelijke organisatie voor de sector is gewaarborgd. ● Meer investeren in programma’s ten behoeve van publieksbereik, zodat cultuur en erfgoed beleefbaar en toegankelijk is voor zoveel mogelijk inwoners.

● Beter benutten van de toeristische potentie van natuur, landschap en cultuurhistorie in West-ZeeuwsVlaanderen als bijdrage aan kwaliteitstoerisme. ● Extra inzet om jeugd en jongeren te bereiken en te faciliteren, onder andere met cultuureducatie binnenen buitenschools, maar ook met nieuwe vormen waarbij jongeren vooral zelf bepalen wat zij belangrijk vinden aan creatieve praktijken. ● Versterken van de basisvoorzieningen zodanig dat ze voldoen aan de eisen van deze tijd, aantrekkelijk zijn om naartoe te gaan, toegankelijk en betaalbaar, dus laagdrempelig voor alle inwoners, oud en jong. ● Faciliteren van één aanspreekpunt voor alle cultuur- en erfgoedorganisaties.

3.2 Inspelen op relevante beleidskaders en kansen In bijlage I hebben we relevante beleidskaders van Rijk, provincie en onze eigen gemeente geïnventariseerd en geanalyseerd op kansen en aanknopingspunten. Onder verwijzing naar die bijlage vatten we onderstaand samen wat voor het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid de belangrijkste beleidskaders zijn en welke aanknopingspunten we zien. Economische Agenda (gemeente) De Economische Agenda (2025) vormt een belangrijk beleidskader voor ons nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid. De Economische Agenda geeft nieuwe richting aan het economische beleid van de gemeente met meer inzet op en ruimte voor de brede economie in vijf dragende kernen. Met nieuwe bedrijventerreinen, meer woningen en dus ook betere voorzieningen in de dragende kernen, ontstaat er ook ontwikkelperspectief voor cultuur- en erfgoedvoorzieningen voor de inwoners. De aandacht voor brede economie in de vijf dragende kernen betekent ook een koerswijziging voor het toeristisch beleid: niet langer meer inzetten op massatoerisme en spreiding van toeristische voorzieningen in het achterland, maar kiezen voor kwaliteitstoerisme. Dit biedt kansen voor onderscheidende cultuur- en erfgoedvoorzieningen, waaronder de musea en culturele festivals en evenementen.

Beleidsplan Sociaal Domein (gemeente) Ook het beleidsplan Sociaal Domein 2026-2030 biedt een belangrijk kader voor het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid. We zien een relatie tussen de dorpshuizen en plekken voor culturele activiteiten met een goede spreiding over de woonkernen van onze gemeente. Ook biedt het beleidsplan Sociaal Domein 2026-2030 goede aanknopingspunten voor extra inzet om de cultuurdeelname van jeugd en jongeren te vergroten. De gemeente heeft uitgesproken om in te zetten op een brede sociale basis in leefbare

12

kernen. Door actief in te zetten op ontmoeting en onderlinge betrokkenheid wil de gemeente het welzijn van de inwoners vergroten en maken we de sociale basis sterker. Daarbij hebben we extra aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren: het jongerenwerk heeft hierin een sterke positie. Cultuur en erfgoed zijn waardevolle instrumenten om de jongeren weerbaarder en meer verbonden te maken. Erfgoedwet en Omgevingswet (Rijk) Specifiek voor de ‘harde’ kant van onze erfgoedsector - monumenten, archeologie en cultuurlandschappen - zijn de Erfgoedwet (2016) en de Omgevingswet (2024) van belang. Deze wetten verplichten ons nieuw erfgoedbeleid te formuleren, gebruikmakend van landelijke formats en regels voor beter beheer en behoud van waardevol erfgoed en ook om vastgestelde erfgoedkwaliteiten veilig te stellen en als inspiratiebron te gebruiken bij grote ruimtelijke ontwikkelopgaven. Op dit punt zien we een belangrijk raakvlak met de Economische Agenda, op grond waarvan grote ruimtelijke ontwikkelopgaven worden voorzien in met name de 5 dragende kernen van de Economische Agenda. Cultuur met Kwaliteit en Regeling Versterking Amateurkunst (Rijk, provincie) De provincie en het Rijk hebben goed op elkaar afgestemd cultuurbeleid, met name ten aanzien van cultuureducatie, cultuurparticipatie, broedplaatsen en het stimuleren van het makersklimaat.

Dit vertaalt zich onder andere in geldstromen voor cultuureducatie in het onderwijs (Cultuur met Kwaliteit) en voor de amateurkunst (Regeling Versterking Landelijke Infrastructuur Amateurkunst). Het landelijke Fonds Cultuurparticipatie en de provinciale ondersteuningsorganisatie Cultuurkwadraat zijn hierbij de sleutelorganisaties met wie we kunnen bezien hoe ook de gemeente Sluis en betrokken onderwijs- en cultuurorganisaties kunnen profiteren van deze geldstromen en ondersteuning. Museumbeleid en Kerkenvisie (gemeente) In het recente verleden hebben we als gemeente twee relevante beleidskaders vastgesteld die in feite onderdeel zijn van het nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid: ● Het Museumbeleid gemeente Sluis 2025-2028 (2024). Dit museumbeleid voorziet o.a. In een focus op de musea die voldoen aan de eisen van het landelijke Museumregister en bijgevolg de Museumkaart (belangrijk promotie-instrument) mogen voren. Deze musea gaan samenwerken in de overkoepelende Stichting Musea Sluis, zodat ze vanuit de gezamenlijkheid hun aanbod en programma’s kunnen versterken, betere promotie en marketing kunnen organiseren en hun organisaties kunnen professionaliseren en de vele vrijwilligers beter kunnen ondersteunen. Deze ontwikkeling sluit uitstekend aan op de Economische Agenda, die inzet op kwaliteitstoerisme.

Het samenwerkingsverband Stichting Musea Sluis zal ook de kleinere musea en erfgoedorganisaties meenemen in betere promotie en marketing. ● De Kerkenvisie gemeente Sluis (2024). De Kerkenvisie doet concrete aanbevelingen voor herbestemming en het toekomstbestendig krijgen van vrijkomende kerkgebouwen in onze gemeente. Naast de wettelijke verplichtingen uit de Erfgoedwet en de Omgevingswet, bieden de voorgestelde maatregelen in dit beleidsstuk kansen om ons religieuze erfgoed een toekomstbestendige invulling te geven. Hiermee ontstaan kansen om de opgaven rondom religieus erfgoed duurzaam en toekomstgericht in te vullen. Algemene Subsidieverordening (gemeente) Ten slotte is van belang te noemen de aanscherping van ons subsidiebeleid. In 2025 hebben we de Algemene Subsidieverordening aangescherpt en aangekondigd dat we de nieuwe verordening voor een aantal specifieke beleidsterreinen willen uitwerken in subsidieregels ('subsidieboeken'), waaronder een subsidieboek Onderwijs, Sport en Cultuur. Dat biedt de kans om ons nieuwe cultuur- en erfgoedbeleid te verwerken in nieuwe subsidieregels. In deze cultuur- en erfgoednota Tussen Vesting en Verbeelding; cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026-2032, geven we richting aan de nog op te stellen subsidieregels voor onze cultuur- en erfgoedinitiatieven.

13

3.3 Koersbepaling Op basis van de gesprekken met het cultuur- en erfgoedveld en de kansen die we zien vanuit beleidskaders lokaal, provinciaal en landelijk, benoemen we de volgende hoofdlijnen van ons cultuur- en erfgoedbeleid voor de periode 2026-2032: ● Meer samenhang & verbinding. Deze hoofdlijn gaat over de organisatiegraad en de inrichting van ons cultuur- en erfgoedbestel. Om te komen tot een aantrekkelijk en goed functionerend cultuur- en erfgoedbestel in onze gemeente is het noodzakelijk een aantal verbeteringen door te voeren in de wijze waarop het cultuur- en erfgoedveld is georganiseerd, hoe wij ons als gemeente daartoe verhouden en welke afspraken we kunnen maken over de uitvoering van het beleid. ● Basisinfrastructuur laagdrempelig & toekomstbestendig. Deze hoofdlijn gaat over ons voorzieningenniveau. We willen beter inzicht hebben in wat voor onze gemeente een passend cultureel voorzieningenniveau is en welke stappen we kunnen zetten om daar invulling aan te geven. Behalve een basisinfrastructuur aan cultuur- en erfgoedvoorzieningen voor de eigen inwoners willen we in onze gemeente ook voorzien in een aanbod waarmee we ons kunnen onderscheiden. Dat kan in de vorm van enkele onderscheidende en hoogwaardige voorzieningen, waarmee we uitdrukking kunnen geven aan onze identiteit en waarmee we de aantrekkingskracht op bezoekers aan deze regio kunnen vergroten.

• Versterken educatie & participatie. Deze hoofdlijn gaat over activiteiten en programma’s om zo veel mogelijk inwoners te betrekken bij cultuur en erfgoed. Dat kan door middel van laagdrempelige vormen van cultuur- en erfgoedbeleving, maar ook door zelf actief te zijn met kunstbeoefening en/of door als vrijwilliger actief te zijn in de organisatie van cultuur en erfgoed en daarmee onderdeel te zijn van de lokale gemeenschap of een erfgoedgemeenschap. We richten ons op alle inwoners, met extra aandacht voor de jeugd tot 27 jaar. Met deze hoofdlijn spelen we in op ons beleidskader Sociaal Domein en op landelijke beleidskaders en subsidieprogramma’s, onder andere Cultuur met Kwaliteit en de subsidieregelingen van met name het Fonds Cultuurparticipatie voor versterking van de amateurkunst, ondersteuning van erfgoedgemeenschappen en jongerencultuur. ● Naar een nieuw erfgoed- en monumentenbeleid. Deze hoofdlijn heeft betrekking op de ‘harde’ kant van erfgoed. We staan voor de opgave uitvoering te geven aan de Erfgoedwet van 2016 en de Omgevingswet van 2024. Nodig is dat we goed in beeld hebben waar we op inzetten als het gaat om het behoud en beheer van waardevolle monumenten, archeologie en cultuurlandschappen. We willen onze erfgoedkwaliteiten benutten als input voor de grote ruimtelijke ontwikkelingsopgaven waar we voor staan.

In het volgende hoofdstuk werken we deze hoofdlijnen van beleid uit.

14

4. Hoofdlijnen van beleid 4.1 Meer samenhang & verbinding Rolverdeling Een goede relatie tussen gemeente en cultuur- en erfgoedorganisaties begint met duidelijkheid over welke rol ze vervullen ten opzichte van elkaar: ● Onze rol als gemeente is kaderstellend, faciliterend en voorwaardenscheppend, onder andere door subsidieverlening. Kaders, faciliteiten en voorwaarden worden vastgelegd in beleid en subsidieafspraken. ● De gesubsidieerde organisaties hebben een eigen verantwoordelijkheid om binnen de gestelde kaders en met gebruikmaking van beschikbaar gestelde middelen vorm en inhoud te geven aan uitvoering van beleid en daarin waar mogelijk en zinvol afstemming, samenhang en samenwerking te zoeken. Met deze nota Tussen Vesting en Verbeelding; cultuur- en erfgoedbeleid gemeente Sluis 2026-2032 zorgen we voor een helder beleidskader. Hiermee weten alle organisaties welke kant we op willen met cultuur en erfgoed in onze gemeente en wat er van de organisaties verwacht wordt. Opstellen subsidieregels Cultuur en erfgoed De recent vastgestelde Algemene Subsidieverordening willen we ook voor de beleidsterreinen Onderwijs, Sport en Cultuur uitwerken in subsidieregels. We zetten in op alle mooie bestaande initiatieven die onze gemeente rijk is. In eerste instantie wijzen we een aantal culturele hotspots aan op bestaande erfgoed locaties.

Dit zijn de Sint-Baafskerk in Aardenburg, ’t Kerkje in Waterlandkerkje, het Belfort in Sluis en de Grote Kerk in Groede. We prioriteren deze locaties voor activiteiten en tentoonstellingen en nemen dit als uitgangspunt in de uit te werken subsidieregeling. Verder zetten we in op verbreding van culturele activiteiten in de vijf vitale kernen. Groede zien we hierbij als een aanvullende onderscheidende kern op cultureel vlak. In Oostburg zetten we in op een centraal huis voor cultuur. In de overige vitale kernen inclusief Groede subsidiëren we de Stichting Museum Sluis voor het exploiteren van de kernmusea. Beeldbepalend erfgoed versterkt de aantrekkelijkheid van kernen en draagt bij aan toerisme, recreatie en vestigingsbereidheid. De Culturele hotspots (gebouwen), aangevuld met alle molens, de vuurtoren in Breskens, de Watertoren in Oostburg en de Mauritskerk in IJzendijke zijn voor ons beeldbepalend erfgoed. Een regeling voor het subsidiëren van deze locaties werken we nader uit. Belangrijke onderdelen voor het bepalen van de hoogte van subsidie zijn; de maatschappelijke relevantie, duurzaamheid en toekomstbestendigheid, haalbaarheid, kwaliteit en urgentie.

De uitwerking voor de subsidieregels van organisaties en initiatieven op het gebied van cultuur en erfgoed werken we, in overleg met het veld, op de volgende manier uit: ● Structurele meerjarige subsidies voor de basisinfrastructuur, hieronder verstaan we de Bibliotheek Zeeuws-Vlaanderen, het Ledeltheater, Stichting Cultuureducatie Zeeuws-Vlaanderen en de Stichting Musea Sluis. Deze instellingen beschikken over een professionele kernorganisatie. ● Herwaardering van de huidige subsidies, met in achtneming van bovenstaande kaders. ● Een regeling voor incidentele subsidies voor nieuwe initiatieven en projecten op het gebied van cultuur en erfgoed. Hiermee geven we nieuwe initiatieven een kans en maken we vernieuwing mogelijk. ● Afzonderlijke regelingen voor: ○ Amateurkunst, met een mogelijke plus voor goede samenwerking en vernieuwing bij verenigingen. ○ Culturele initiatieven door en voor jongeren. ○ Programmering van activiteiten, tentoonstellingen en festivals. • Herijking van de projectsubsidie en instandhoudingssubsidie voor erfgoed: o Actualiseren van de subsidiecriteria. We passen de criteria aan zodat ook andere typen cultuurhistorisch en beeldbepalend

15

o

erfgoed in aanmerking komen voor subsidie. Voor de projectsubsidie betekent dit bijvoorbeeld dat objecten zoals de watertoren kunnen worden ondersteund. Instellen van een beoordelingskader voor overschrijding van het subsidieplafond. Bij een te groot aantal aanvragen prioriteren we subsidies op basis van maatschappelijke relevantie, duurzaamheid en toekomstbestendigheid, haalbaarheid, kwaliteit en urgentie.

Opzetten loketfunctie Cultuur en erfgoed Als gemeente zetten we in op een brede maatschappelijke dienstverlening. Onderdeel daarvan is de collectieve ondersteuning aan inwoners(doel)groepen, initiatieven, maatschappelijke verenigingen en organisaties. Eén team dat het eerste aanspreekpunt is voor inwoner- en kerninitiatieven, stads- en dorpsraden, sport- en cultuurverenigingen en kleinschalige organisaties. We constateren dat deze loketfunctie voorziet in een behoefte. De komende beleidsperiode wordt dit “loket” verder vormgegeven. Sinds 2022 zijn enkele cultuur- en erfgoedbijeenkomsten georganiseerd. Kennisdeling, informatieuitwisseling en het informeel bijeenbrengen van de diverse verenigingen en stichtingen staat centraal. We willen stapsgewijs de frequentie verhogen van een keer per halfjaar naar vier bijeenkomsten per jaar. We willen onderzoeken of er bereidheid is om vanuit het cultuur- en erfgoedveld een kleine klankbordgroep van 5 a 10 vertegenwoordigers te vormen, met wie we op specifieke onderwerpen wat meer de diepte in kunnen. Bijvoorbeeld de uitwerking van het subsidiebeleid met de op te stellen subsidieregels. Pilot Cultuurcoach Sluis We vinden het belangrijk dat de spelers in het cultuur- en erfgoedveld in de uitvoering van hun activiteiten ook meer afstemming en samenwerking zoeken.

Voor de musea en erfgoedorganisaties wordt daar al in voorzien met de Vereniging Musea West-Zeeuws- Vlaanderen (VMWZV) en de oprichting dit jaar van de gezamenlijke Stichting Musea Sluis. We zien graag dat er in het brede cultuur- en erfgoedveld van onze gemeente ook meer afstemming en samenwerking komt, onder andere op het punt van promotie en marketing met een gezamenlijke Uitagenda en het opzetten van activiteiten voor en door jongeren. We geloven niet dat het nodig is hiervoor een nieuwe organisatie op te zetten; wel denken we dat het behulpzaam kan zijn om te werken met een cultuurcoach die inwoners, verenigingen en stichtingen kan ondersteunen bij het organiseren van cultuur- en erfgoedactiviteiten. Op de positionering van de Cultuurcoach zullen we ons nog nader oriënteren. De belangrijkste taken van de Cultuurcoach zijn: ● Zorgen voor goede informatie-uitwisseling tussen alle spelers in het cultuur- en erfgoedveld. ● Ontwikkelen en organiseren van gezamenlijke marketing- en publiciteitsactiviteiten om het cultuur- en erfgoedaanbod in onze gemeente zo breed mogelijk bekend te maken bij zowel de eigen inwoners als bezoekers aan West-Zeeuws- Vlaanderen. ● Ontwikkelen en opzetten van cultuur- en erfgoedactiviteiten voor en door jongeren, in samenwerking met o.a. de jongerenwerkers van de gemeente Sluis en de Stichting Cultuureducatie Zeeuws-Vlaanderen.

● Zorgen voor optimale afstemming met de coördinator van het Cultuurloket o.a. Door het gezamenlijk voorbereiden van bijeenkomsten van het Cultuurloket. We stellen voor het werken met een Cultuurcoach Sluis vooralsnog op te zetten als een pilot van 2 jaar. Op basis van de opgedane ervaringen kan worden bepaald in hoeverre het werken met een Cultuurcoach Sluis gecontinueerd moet worden. De financiële consequenties van de pilot Cultuurcoach zijn opgenomen in de financiële paragraaf.

16

Samenvattend overzicht beleidsmaatregelen ● We stellen een richtinggevend notitie op basis van de hiergenoemde beleidsuitgangspunten voor de uitwerking voor subsidieregelingen cultuur- en erfgoed. Via de kadernota of programmabegroting vertalen we dit in subsidieplafonds. ● De structurele meerjarensubsidies geven we vorm via contractuele beleidsdoelstellingen en prestatieafspraken. We faciliteren de benodigde kernorganisatie (personeel, organisatie en huisvesting). We onderzoeken de mogelijkheid voor extra subsidie met betrekking tot onderscheidende programmering of activiteiten. ● Doorontwikkelen Cultuurloket. ● Pilot Cultuurcoach Sluis

4.2 Basisinfrastructuur laagdrempelig & toekomstbestendig Naar een passend voorzieningenniveau Wij hebben de intentie om op basis van onze groeiambities en de regiovisie vitale regio’s een lokaal voorzieningenbeleid op te stellen. Dat begint met het formuleren van wat voor onze gemeente een passend voorzieningenniveau is. Voor wat betreft onze cultuur- en erfgoedvoorzieningen willen we daar op anticiperen en in beeld brengen welke opgaven daarbij spelen. Dit vertalen we in een strategisch Accommodatie en Eigendomsbeleid. Voor wat betreft onze cultuur- en erfgoedvoorzieningen maken we onderscheid in: ● Plekken voor culturele ontmoeting, goed gespreid over de verschillende kernen van onze gemeente. Plekken voor culturele ontmoeting zijn locaties waar amateurverenigingen kunnen oefenen, waar workshops en lessen kunnen worden gegeven en waar kleinschalige concerten of uitvoeringen worden gegeven. Plekken voor culturele ontmoeting kunnen onderdeel zijn van een dorpshuis. ● De accommodaties en organisaties van onze structureel gesubsidieerde basisvoorzieningen in de cultuur- en erfgoedsector. ● Plekken voor culturele festivals en activiteiten.

Cultuur- en erfgoedvoorzieningen toekomstbestendig Voor wat betreft onze structureel gesubsidieerde cultuur- en erfgoedvoorzieningen willen we in de komende beleidsperiode nagaan in hoeverre zij toekomstbestendig zijn qua organisatie en accommodatie. Bij de meeste cultuur- en erfgoedvoorzieningen kunnen we dat in overleg met de instellingen zelf in beeld brengen. Bij enkele voorzieningen is er meer nodig en zal er een beroep op specifieke expertise gedaan moeten worden. Ons beeld ten aanzien van de toekomstbestendigheid van onze cultuur- en erfgoedvoorzieningen is als volgt: ● Bibliotheek Zeeuws-Vlaanderen. Met de vestigingen in Oostburg, Breskens en IJzendijke en toekomstig in Sluis, is de bibliotheekvoorziening conform de WSOB in onze gemeente op pijl. We stimuleren de doorontwikkeling van de bibliotheek tot een brede maatschappelijke ontmoetingsplek. Daarbij willen we inzetten op een extra bibliotheekvoorziening in Aardenburg (witte vlek). ● Bij het Ledeltheater spelen verschillende vraagstukken, zowel ten aanzien van de organisatie als ten aanzien van het gebouw. Het Ledeltheater wil zich ontwikkelen tot een laagdrempelig cultuurhuis met niet alleen een podium en filmzaal, maar ook ruimten die benut kunnen worden voor lezingen, workshops, oefenruimtes en kunstonderwijs. Daarnaast wil het Ledeltheater ook toeristen bedienen met onder andere filmvoorstellingen.

We zijn inmiddels, in samenspraak met het Ledeltheater, een planontwikkeling gestart om scherp te krijgen wat nodig is aan verbeteringen aan (en eventueel uitbreiding van) het gebouw en hoe de organisatie toekomstbestendig kan worden gemaakt. ● Stichting Cultuureducatie Zeeuws-Vlaanderen heeft momenteel een accommodatie in Oostburg in gebruik, die specifiek gericht is op jongeren: een culturele broedplaats. Deze voorziening

17

voorziet duidelijk in een behoefte van onze jongeren. We onderzoeken de mogelijkheden voor meer regionale samenwerking en de ideeën rondom een cultureel huis in Oostburg. Planontwikkeling versterken culturele festivals en evenementen In potentie zijn de (grotere) culturele festivals en evenementen interessant voor een aanbod in het licht van kwaliteitstoerisme. Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuw evenementenbeleid. Samenvattend overzicht beleidsmaatregelen ● Passend cultureel basisvoorzieningenniveau koppelen aan het op te stellen lokale voorzieningenbeleid Sluis, op basis van onze groeiambities ● Opstellen toekomstvisie voor het Ledeltheater, gekoppeld aan een centraal cultuurhuis in Oostburg. ● Behoud van de huidige vestigingen van de bibliotheek en een uitbreiding tot een bibliotheekfunctie in Aardenburg