02m Ecorys - Stroomt er straks weer water door Aardenburg Globale haalbaarheidsstudie

4.3.3 Economische structuurversterking Algemeen beeld De toegenomen belevingswaarde en de ontwikkelruimte die ontstaat bij het realiseren van de plannen zorgt voor mogelijkheden om de economische structuur te versterken. De mogelijkheid om dit te doen verschilt echter sterk per plangebied. Beeld per onderdeel 1a. De Kaai - De ruimtelijke kwaliteit krijgt met deze ontwikkeling een impuls en de economische waarde van het gebied stijgt. Economisch gezien zal de horeca rond de Kaai profiteren van de verbeterde uitstraling van het plein, en het plein zal meer gaan functioneren als ontmoetingsplek voor de stad. Door ontwikkelingen mogelijk te maken voor horeca en detailhandel kan hiermee de economische structuur versterkt worden. Nadelen van ontwikkelingen op de Kaai zijn dat er parkeerplaatsen verdwijnen en dat de toegangsroute vanaf de noordzijde van de stad beperkter wordt. Wanneer gekozen wordt voor dit traject zal dan ook moeten worden nagegaan of er voldoende parkeerruimte overblijft om de binnenstad van Aardenburg goed te bedienen. 1b. De Haven - Het realiseren van deze historische waterloop zal vooral ten laste gaan van de leefbaarheid en de economische waarde van het gebied. Op dit moment is dit tracé namelijk volledig bebouwd. De structuur van Aardenburg wordt enkel versterkt als op deze plaats in het nieuw plan ook weer woningbouw (en wellicht andere functies) terugkomen.

Gezien de kosten lijkt dit niet realistisch.

7

1c. Historische rivier - Dit tracé vormt de verbinding tussen planonderdeel 1a en planonderdeel 2. Wanneer de verbinding gemaakt wordt, kan dit als dusdanig worden aangeprezen en kunnen hier fiets en wandelroutes worden aangelegd. De realisatie van planonderdeel 1a en planonderdeel 2 lijken hierbij essentieel om de economische structuur van het gebied te versterken. Enkel planonderdeel 1c realiseren is economisch gezien niet van meerwaarde. 2. Noordzijde - In dit natuurgebied vindt op dit moment geen economische activiteit plaats. De eigenaar Zeeuws Landschap geeft ook aan dat dit niet gewenst is in de toekomst. Om de economische structuur te versterken met dit planonderdeel zal daarom ook vooral gekeken moeten worden hoe de verbinding met de binnenstad van Aardenburg gemaakt kan worden, zodat er uitgenodigd wordt om langer in het gebied te verblijven en hier geld te spenderen. 3. Zuidelijke vestinggracht - Langs dit tracé zijn op dit moment weinig economische activiteiten gesitueerd die van de nieuwe situatie kunnen profiteren. Gezien de huidige bebouwing lijkt het ook onwaarschijnlijk dat hier op grote schaal nieuwe economische activiteiten zullen gaan plaatsvinden. 4. Middeleeuwse gracht - De economische meerwaarde van dit veelal agrarisch gebied wordt weinig versterkt door de aanleg van het tracé. Tabel 4.7 Bijdrage aan economische structuurversterking Planonderdeel

Bijdrage aan economische structuurversterking

1

Hoog; door het terugbrengen van het water naar de Kaai wordt de

Terugbrengen water naar de Kaai

economie versterkt en ontstaan er (verdere) mogelijkheden voor detailhandel en horeca. 2

Terugbrengen water naar de

Beperkt; de meerwaarde van meer toeristen en recreanten in dit

noordzijde van de stad

gebied zorgt alleen voor economische structuurversterking wanneer planonderdeel 1 ook ontwikkeld wordt, of er op zijn minst een sterke relatie met de binnenstad van Aardenburg wordt gelegd.

3

Zuidelijke vestinggracht van de

Laag; de belevingswaarde van het gebied wordt niet sterk vergroot

nieuwe stad

en de mogelijkheden om de economische structuur te versterken zijn beperkt.

4

Uitgraven middeleeuwse gracht

Laag; weinig mogelijkheden tot het versterken van de economische structuur.

4.3.4 Natuur en ecologie Algemeen beeld Het is belangrijk te bekijken welke meerwaarde het terugbrengen van water kan hebben voor natuur en ecologie. Daarbij is de vraag of het project de biodiversiteit verhoogt of specifieke diersoorten een veilige (leef)omgeving kan bieden. In algemeenheid geldt dat diversiteit van de bebouwde omgeving ook kansen biedt voor diversiteit van natuur en ecologie. Het vervangen van verstening voor water zou in dat kader dan ook ten goede moeten komen aan natuur en ecologie. Beeld per onderdeel 1a. De Kaai - Het terugbrengen van water aan de Kaai zal van waarde zijn voor natuur en ecologie. Het terugbrengen van water biedt een diverse omgeving en daarmee ook kansen voor biodiversiteit. Zeker wanneer bij het ontwerp van de kade rekening gehouden wordt met biodiversiteit kan het terugbrengen van water van grote waarde zijn. Tegelijkertijd is het belangrijk

7

titel

ervan bewust te zijn dat het water op een dergelijke centrale locatie in de kern van Aardenburg ook vervuild kan raken door afval dat in het water terecht komt. Wanneer de ecologische waarde van het terugbrengen van water centraal staat moet hierop goed worden toegezien. 1b. De Haven - Voor het terugbrengen van water aan de Haven geldt eigenlijk hetzelfde als voor het terugbrengen van water aan de Kaai. Wanneer de ecologische waarde van het terugbrengen van water centraal staat moet ook hierop goed worden toegezien. 1c. Historische rivier - Het verbreden van de historische rivier aan de achterzijde van de bebouwing aan de Haven biedt mogelijkheden voor natuur en ecologie. De waterloop bevindt zich op een wat afgelegenere locatie in Aardenburg en zal daarmee minder snel vervuild raken. 2. Noordzijde - Bij het terugbrengen van water naar de noordzijde van de stad is het van belang dat al in 2009 aan de noordzijde van de stad een natuurgebied is aangelegd. Hierbij werd ook gezorgd dat de boomkikkers een optimale biotoop kregen. Om dit te bereiken zijn er waterdragende kikkerpoelen aangelegd. Bij het terugbrengen van water worden deze biotopen geraakt.

In potentie kan het terugbrengen van water de ecologische waarde versterken, maar het is belangrijk ervan bewust te zijn dat het terugbrengen van de historische grachten en het ophogen van de historische stadswallen in eerste instantie ook ten koste kan gaan van bestaande ecologische waarde. Het Zeeuwse Landschap is eigenaar van de gronden en geeft aan dat er mogelijkheden zijn voor toeristisch medegebruik van de gronden, zij het in beperkte mate (wandelen en fietsen). Gebruik van het water voor toerisme (zwemmen, suppen, kanoën, etc.) is hierbij niet wenselijk vanwege de hoge ecologische waarde van het gebied. Hierover zal in overleg met het Zeeuws Landschap een goede afweging gemaakt moeten worden. 3. Zuidelijke vestinggracht - Het terugbrengen van water aan de zuidzijde van de stad biedt mogelijkheden voor ecologie en natuur. Anderzijds moet opgemerkt worden dat de waterkwaliteit van het oppervlaktewater in dit gebied wel een aandachtspunt is, deze lijkt vervuild te zijn. Wanneer de ecologische waarde van het terugbrengen van water centraal staat moet ook hierop goed worden toegezien. 4. Middeleeuwse gracht - Binnen de middeleeuwse omwalling aan de zuidkant van Aardenburg ligt een natuurgebied dat wordt beheerd door Het Zeeuwse Landschap. Het gebied is een ideale broedplaats voor weidevogels en uilen, vanwege de aanwezigheid van veedrinkputten en knotwilgen.

Ook het gebied buiten de middeleeuwse omwalling trekt veel vogels aan. In potentie kan het terugbrengen van water de ecologische waarde versterken, maar het is belangrijk ervan bewust te zijn dat het in eerste instantie ook ten koste kan gaan van bestaande ecologische waarde.

Tabel 4.8 Impact op natuur en ecologie Planonderdeel 1

Terugbrengen water naar de Kaai

Impact op natuur en ecologie a.

Biedt mogelijkheden voor toename biodiversiteit, maar

b.

Biedt mogelijkheden voor toename biodiversiteit, maar

c.

Biedt mogelijkheden voor toename biodiversiteit

het is van belang toe te zien op vervuiling

het is van belang toe te zien op vervuiling

2

Terugbrengen water naar de

Biedt mogelijkheden voor biodiversiteit en natuur, maar zal in

noordzijde van de stad

eerste instantie mogelijk ten koste gaan van bestaande ecologische waarde.

7

Planonderdeel

Impact op natuur en ecologie

3

Zuidelijke vestinggracht van de

Biedt mogelijkheden voor toename biodiversiteit, maar het is van

nieuwe stad

belang toe te zien op vervuiling.

Uitgraven middeleeuwse gracht

Biedt mogelijkheden voor biodiversiteit en natuur, maar zal in

4

eerste instantie mogelijk ten koste gaan van bestaande ecologische waarde.

4.3.5 Watersysteem Algemeen beeld Het terugbrengen van de historische waterloop en het verbinden van watersystemen biedt mogelijkheden met betrekking tot het waterbergende vermogen in Aardenburg. Dat kan een belangrijke waarde zijn, aangezien gebrekkige waterberging de afgelopen jaren steeds vaker problemen oplevert. Een kanttekening is dat het herstellen van de historische waterloop impliceert dat verschillende bestaande en nieuwe watersystemen met elkaar verbonden zullen worden. Zo worden de watersystemen uit de kern en uit de natuurgebieden met elkaar verbonden. Dat houdt ook in dat eventuele vervuiling het gehele watersysteem raakt. Het wordt daarmee lastiger een goede waterkwaliteit te garanderen en dus ook belangrijk hierop extra toe te zien.

Beeld per onderdeel 1a. De Kaai - Bij het terugbrengen van water aan de Kaai is het belangrijk ervan bewust te zijn dat het water op een dergelijke centrale locatie in de kern van Aardenburg snel vervuild kan raken door afval dat in het water terecht komt. Zeker wanneer watersystemen op elkaar aangesloten worden is van belang dat hierop goed wordt toegezien. Een ander groot probleem dat zich voordoet bij het terugbrengen van water naar De Kaai is dat het waterpeil dusdanig laag is dat De Kaai uiteindelijk grote delen van het jaar leeg komt te staan. Dit komt omdat de historische aansluiting met de rivier de Ee in het zuiden niet meer mogelijk is. In het huidige systeem heeft het watersysteem een afwaterende functie. Dit houdt in dat hierin wezenlijke aanpassingen moeten worden gedaan om te voorkomen dat De Kaai uiteindelijk leeg komt te staan. Dan nog is het de vraag of het water aan De Kaai kan worden gerealiseerd, aangezien het onttrekken van water in peilgebieden alleen toegestaan is wanneer er een wateroverschot is. De kans is groot dat De Kaai in (droge) zomers alsnog leeg zou komen te staan. 1b. De Haven - Voor het terugbrengen van water aan de Haven geldt eigenlijk hetzelfde als voor het terugbrengen van water aan de Kaai. Naast een gebrek aan toevoer van water, speelt mogelijke vervuiling een rol.

Wanneer de watersystemen op elkaar en op het watersysteem in de natuurgebieden aangesloten worden is het van belang hierop goed toe te zien. 1c. Historische rivier - Er zijn niet zozeer problemen met de huidige waterkwaliteit van de historische rivier achter de bebouwing aan de Haven. Wel geldt ook bij dit onderdeel dat een aandachtspunt ontstaat wanneer het watersysteem aangesloten wordt op het watersysteem van het natuurgebied aan de noordkant van de stad. In dat geval is het belangrijk hierop toe te zien. Een probleem blijft echter dat volgens de regelgeving aan beide kanten van de rivier een marge van 7 meter voor beheer en onderhoud noodzakelijk is. Dat is in de huidige situatie al niet mogelijk, laat staan wanneer de rivier verder wordt verbreed. 2. Noordzijde - Bij het ontwikkelen van onderdeel 2 is er een mogelijkheid om een geïsoleerd watersysteem te ontwikkelen, wanneer er geen aansluiting met onderdeel 1 plaatsvindt. In de

7

titel

huidige situatie hebben de natuurgebieden een gesloten watersysteem, waarmee de waterkwaliteit gericht gecontroleerd kan worden. Het voordeel van zo’n geïsoleerd systeem is dat de waterkwaliteit gewaarborgd wordt. Hiermee kan de ecologische waarde voor het gebied vermeerderen. 3. Zuidelijke vestinggracht - De waterkwaliteit is bij dit oppervlaktewater een aandachtspunt. De zuidkant van de vestigingsgracht lijkt vervuild te zijn door een overstort bij met name hevige regenval. Dit is met name relevant wanneer er aangesloten wordt op andere tracés. 4. Middeleeuwse gracht - In de huidige situatie hebben de natuurgebieden een gesloten watersysteem, waarmee de waterkwaliteit gericht gecontroleerd kan worden. De waterloop doorkruist ook twee peilgebieden. Het voordeel van zo’n geïsoleerd systeem is dat de waterkwaliteit gewaarborgd wordt. Hiermee kan de ecologische waarde voor het gebied vermeerderen. Tabel 4.9 Impact op watersysteem Planonderdeel

Impact op watersysteem

1

Verhoogde kans op vervuiling door afval. Van belang om hierop toe

Terugbrengen water naar de Kaai

te zien, zeker wanneer aangesloten wordt op watersystemen van de omliggende natuurgebieden. 2

3

Terugbrengen water naar de

Het verbinden van de verschillende watersystemen is een

noordzijde van de stad

bedreiging voor de waterkwaliteit in het natuurgebied.

Zuidelijke vestinggracht van de

Het water in dit gebied lijkt vervuild te zijn. Dat is een aandachtpunt

nieuwe stad

bij de ontwikkeling van dit tracé, zeker wanneer aangesloten wordt op watersystemen van de omliggende natuurgebieden.

4

Uitgraven middeleeuwse gracht

Het verbinden van de verschillende watersystemen is een bedreiging voor de waterkwaliteit in het natuurgebied.

4.4

Totaalbeeld De uitkomsten van de voorafgaande analyse zijn samengevat in navolgende totaaloverzicht. In de daarop volgende figuur is dit per onderdeel gevisualiseerd in de vorm van kansen en knelpunten.

7

Tabel 4.10 Totaaloverzicht investeringen en verwachte impact per onderscheiden onderdeel van het watersysteem Planonderdeel

Totale investeringen

Cultuur-

Recreatie en

historische

leefbaarheid

waarde

Econo-

Natuur en

Water-

mische

ecologie

systeem

structuurversterking

1

a. De Kaai

2 tot 5 miljoen

+++

+++

+++

/

--

+++

+++

+

/

-

/

/

/

/

-

+++

++

+

+

+

+

/

/

/

--

+

/

/

+

+

euro b. De Haven

5 tot 10 miljoen euro

2

3

c. historische

0,1 tot 0,2

rivier

miljoen euro

Noordzijde

0,3 tot 0,6

van de stad

miljoen euro

Zuidelijke

5 tot 10

vestinggracht

miljoen euro

nieuwe stad 4

Uitgraven

2 tot 5 miljoen

middeleeuwse

euro

gracht

Figuur 4.2 Kansen en knelpunten per onderscheiden onderdeel van het historisch watersyste.m/

7

titel

5

Uitvoeringsaspecten en vervolgstappen

5.1

Inleiding Om zicht te krijgen op de globale haalbaarheid en de daarbij te maken keuzen wordt in dit hoofdstuk ingegaan op enkele belangrijke uitvoeringsaspecten waaronder de governance en de financieringsmogelijkheden. Het hoofdstuk sluit af met een beknopte beschouwing van de mogelijke fasering. Inzicht in deze fasering is wenselijk gelet op een mogelijke prioritering van de verschillende onderscheiden onderdelen en de daarbij te verwerven financiering.

5.2

Financieringsmogelijkheden Voor de financiering van de voorliggende plannen kan onder andere worden gedacht aan bijdragen van: •

de gemeente;

•

(mede)overheden (denk o.a. aan de Erfgoeddeal);

•

derden (Waterschap, Zeeuws landschap, e.d.);

•

private partijen, etc.. ;

Bijdrage gemeente als initiatiefnemer voor verdere planvorming Gelet op de aard van het project ligt het voor de hand dat de gemeente een belangrijke initiatiefnemer zal zijn en ook bijdraagt als (mede)financier van het project. Hiermee wordt commitment verkregen en een basis gecreëerd om andere medeoverheden te interesseren en (ook financieel) te laten deelnemen aan de voorgenomen plannen. Afhankelijk van de uiteindelijke invulling kan een deel van de benodigde financiële publieke middelen worden gedekt via de uitgifte van grond ten behoeve van (commerciële) ontwikkeling van vastgoed functies als dat wenselijk en mogelijk is. Bijdrage (mede) overheden Vanuit de provincie zijn er verschillende subsidieregelingen gericht op economische structuurversterking Zeeland waaronder de “Subsidieregeling Zeeland in Stroomversnelling”. In overleg met de provincie kan worden bekeken in hoeverre de doelstellingen van “Aardenburg aan het Water” aansluiten bij een van de beschikbare regelingen. Meer specifieke zijn de beschikbare middelen vanuit de zogenaamde Erfgoed Deal hetgeen een samenwerkingsverband is tussen de rijksoverheid, gemeenten, provincies en maatschappelijke organisaties actief in de ruimtelijke ordening en erfgoedzorg. De Erfgoed Deal is in principe van én voor de initiatiefnemers.

Het programmabureau is gevestigd in Amersfoort, bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, maar heeft een onafhankelijke positie van de partners van de Erfgoed Deal. Bijdragen van derden (Waterschap, Het Zeeuwse landschap, e.d.) Afhankelijk van de verdere invulling van de plannen kan ook worden gedacht aan een bijdrage van het waterschap in de kosten. Richting gevend hierbij zal vooral het waterhuishoudkundige doel zijn dat nagestreefd werd. Datzelfde zal gelden voor het Het Zeeuwse Landschap vanuit de optiek van natuur en landschap.

7

Bijdragen/ investeringen van private partijen Private partijen zijn vaak terughoudend om te investeren in projecten waar geen (directe) baten tegenover staan. Bovendien kunnen private partijen zoals projectontwikkelaars kiezen voor de optie van zelfrealisatie, waarbij de ontwikkelaar op zijn grondposities zelf vastgoed en openbaar gebied ontwikkelt binnen de kaders van gemeentelijke bestemmingsplannen. De mogelijkheid voor het terugbrengen van water in de stad is dus afhankelijk van de bereidheid van de desbetreffende projectontwikkelaar voor zover er sprake is van huidige en toekomstige ontwikkelingslocatie. Maatgevend hiervoor is de mate waarin water wordt gezien als een kwaliteitsimpuls voor zijn project. Het realiseren van appartementen in het voormalige Rabobankgebouw is hierbij een belangrijke gemiste kans. Bijdragen investeringen van private partijen zijn sowieso essentieel om de gecreëerd kansen ook daadwerkelijk te kunnen benutten. Relevant hierbij zijn onder andere de ontwikkelingskansen die ontstaan op het moment dat het gebied rondom de Kaai (projectonderdeel 1) wordt getransformeerd.

5.3

Governance Bij vergelijkbare projecten is het belangrijk om een trekker te hebben die de lijnen verder uitzet en nadere invulling geeft aan de verdere vormgeving van de plannen. Het ligt voor de hand dat deze rol wordt vervuld door de gemeente in combinatie met een nog te vormen projectgroep. In deze projectgroep kunnen ook andere belanghebbende partijen zitting nemen waaronder vertegenwoordigers vanuit Aardenburg en het omliggende gebied, de provincie en andere belanghebbende partijen waaronder Zeeuws Landschap en Waterschap Scheldestromen. Vanuit deze projectgroep kunnen vervolgstappen in gang worden gezet om de plannen verder in te vullen en te concretiseren.

5.4

Mogelijkheden voor fasering Alles bij elkaar opgeteld vraagt de realisatie van alle onderdelen tezamen om een fors investeringsbedrag. Ervan uitgaande dat de financiering voor de uitvoering van alle planonderdelen tegelijkertijd niet realistisch is, zullen op voorhand keuzes moeten worden gemaakt. Gelet op het doel om Aardenburg een economische impuls te geven is de realisatie van onderdeel 2 (noordkant) een belangrijk vertrekpunt. Dit onderdeel is voor zover nu te overzien kansrijk vanwege de eigendomsverhoudingen en de mogelijkheid om de vrijkomende gronden bij het herstel van de waterwerken te gebruiken om de oude walstructuur weer zichtbaar te maken. Met de Noordkant als vertrekpunt ligt het vervolgens voor de hand de hiermee gecreëerde belevings- en recreatieve waarde te benutten door een verbinding te maken met een begin- en eindpunt voor wandelroutes. Hiervoor bieden De Kaai en De Markt goede kansen. Het is dan wel zaak de ontmoetingsplekken te transformeren en ook de horecazaken gelegenheid te geven zich hier te ontwikkelen. Ondanks de hoge cultuurhistorische waarde, vraagt de realisatie van onderdeel 3 en 4 om relatief hoge investeringskosten terwijl het economisch potentieel naar verwachting beperkt zal zijn. Om die reden achten wij het vooralsnog niet realistisch om voor deze onderdelen op korte termijn tot uitvoering over te gaan.

Dit neemt niet weg dat er wellicht ook andere mogelijkheden zijn om deze onderdelen op andere wijze te visualiseren.

7

titel

6

Conclusies

Benut kansen regionaal toerisme Toerisme is een belangrijke drijver voor de economie van de kustgemeenten in ZeeuwsVlaanderen. Het toeristisch potentieel in de regio is groot. Hoewel Aardenburg tot op heden nog niet optimaal heeft kunnen profiteren van de economische potentie die het toerisme in de regio biedt, is duidelijk dat hier kansen liggen wanneer het toeristisch aanbod in Aardenburg wordt versterkt. Dit zal ook de toeristische hotspots in de regio ontlasten, aangezien hiermee het aantal keuzemogelijkheden voor de toeristen toeneemt. Het toerisme zal daardoor meer verspreid over de regio plaatsvinden. Het terugbrengen van het historische water heeft meerwaarde De historie van Aardenburg biedt mogelijkheden de kansen die het regionaal toerisme biedt te benutten. Aardenburg heeft immers een rijke geschiedenis. Al in de Romeinse tijd was er een Castellum op de hogere dekzandgronden te vinden. De restanten van de Romeinse muren en torens zijn gereconstrueerd en te bezoeken. In de Middeleeuwen groeide Aardenburg uit tot een bloeiende handels- en havenstad met zo’n 1.200 inwoners. Om deze stad heen lagen stadgrachten, met vier toegangspoorten op verschillende toegangswegen. In de 16e en 17e eeuw lag de stad in een grensgebied tussen de Spaanse en Staatse troepen en werd in verschillende fasen versterkt met aarden wallen.

Deze wallen kenmerken zich door bastions en werden omsloten met grachten. De restanten van de historie zijn beperkt zichtbaar in het landschap en kunnen hierdoor niet worden beleefd. De voorliggende studie laat zien dat het terugbrengen van het water in Aardenburg kan bijdragen aan het versterken van de cultuurhistorische waarden, recreatie en leefbaarheid, economische structuurontwikkeling, natuur en ecologie en het watersysteem. Ontwikkel de Kaai om de economische potentie te benutten De Kaai biedt de meeste kansen op het gebied van het versterken van de recreatieve functie, cultuur-historische waarden en de economische structuurversterking. De Kaai is een belangrijke plek in Aardenburg, die zowel een centrale functie als een entreefunctie bekleedt. Het is de plek waar voorheen de kades waren en waar de schepen in de haven afmeerden. De plek is derhalve van groot belang zijn voor de belevingswaarde van het water in Aardenburg. In combinatie met de oude stadspoort en omliggende horecagelegenheden kan het plein met het terugbrengen van water verworden tot een iconische plek voor Aardenburg. Het kan toeristen vanuit de kust aantrekken die een dagje uit naar Aardenburg doen. Vanuit de gesprekken blijkt echter wel dat het waterpeil is een belangrijke beperkende factor is, aangezien de wateraanvoer vanuit het zuiden is afgesneden.

De kans is groot dat De Kaai, zelfs als er zeer grote investeringen worden gedaan, in (droge) zomers met laag water of zelfs zonder water komt te staan.

Het terugbrengen van water aan de noordkant van Aardenburg is kansrijk Het terugbrengen van water aan de noordkant van Aardenburg biedt veel voordelen op het gebied van cultuurhistorische waarde. Ten opzichte van de Kaai zal echter de recreatieve waarde en het economisch potentieel minder zijn. De grootste kosten voor het terugbrengen van water aan de noordkant van Aardenburg zullen bestaan uit archeologische kosten en het uitgraven van de geulen en zijn hiermee relatief beperkt. Om de economische potentie van het terugbrengen van water optimaal te benutten achten wij het van belang te investeren in het creëren en benadrukken van wandel en/of fietsroutes naar het

7

centrum. Hierbij is aan te bevelen ontmoetingsplekken te ontwikkelen die het begin- en eindpunt markeren voor een bezoek aan Aardenburg. Het ligt hierbij voor de hand te denken aan het versterken van de horecafunctie aan De Kaai. Aan de oostkant van Aardenburg kan een dergelijk markeringspunt gevonden worden in de vorm van het Gemeentelijk Archeologisch Museum of De Markt. De primaire wandelroute zou daarmee bestaan uit een rondje langs De Kaai, het historische water aan de noordkant en De Markt. Terugbrengen van de historische waterloop is niet voor alle onderdelen rendabel Het terugbrengen van water naar De Haven zal een grote investering vragen en heeft slechts beperkte meerwaarde voor de economische structuurversterking. De huidige bebouwing aan de Haven vormt een belangrijke belemmering voor dit tracé. Hierdoor kan zonder hoge kosten (vanwege aankoop van private gronden), en een beperking van de toegang van de stad aan de noordzijde niet de hele oorspronkelijke waterloop worden teruggebracht langs de Haven. Het terugbrengen van de historische rivier is vanwege regelgeving met betrekking tot de beschermingszone niet realistisch. Daarnaast levert dit onderdeel weinig rendement op met betrekking tot cultuurhistorische waarde en belevingswaarde. Ook het terugbrengen van de zuidelijke vestinggracht en de middeleeuwse gracht achten wij niet realistisch.

Beide onderdelen gaan gepaard met hoge kosten en dragen nauwelijks bij aan de recreatieve waarde en economische structuurversterking. Het uitgraven hiervan bevelen wij op basis van het onderzoek niet aan, gezien de relatief beperkte economische en maatschappelijke baten. Historische waarde van andere onderdelen visueel benadrukken Hoewel wij het terugbrengen van water op de andere onderdelen niet haalbaar en realistisch achten, zouden wij wel aanbevelen na te denken over manieren waarop deze historische waarde kan worden benadrukt. Dit kan bijvoorbeeld door informatieborden of door op een andere wijze in het landschap te laten zien dat het van historische waarde is, bijvoorbeeld door de historische lijnen met verlichting, fonteinen of smalle waterlopen te visualiseren. Stappen die nodig zijn voor het vervolg Voordat daadwerkelijk water teruggebracht kan worden naar Aardenburg moet een aantal stappen worden doorlopen. De eerste fase daarbij is het creëren van voldoende draagvlak onder de betrokken partijen. Dit gaat in elk geval om de gemeente, medeoverheden, Zeeuws Landschap, het Waterschap en private partijen. Daarbij is het belangrijk een trekker te benoemen, zodat de voortgang van het project wordt geborgd. Gelet op de aard van het project ligt het voor de hand dat de gemeente een belangrijke initiatiefnemer zal zijn en ook bijdraagt als (mede)financier van het project.

Met de betrokken partijen moet vervolgens een concreet plan opgesteld worden. Hierbij moet ook concreet gemaakt worden welke bijdrage de betrokkenen leveren en onderzocht worden welke externe financiële middelen kunnen worden gebruikt.

7

titel

Geraadpleegde bronnen

Interviews Naam

Organisatie

Mevr. Bakkers

Voorzitter stadsraad

Dhr. Brouwer

Begeleidingscommissie

Dhr. Bouwens

Heemkundige Kring

Dhr. Ploegaert

Wethouder Gemeente Sluis

Dhr. Schenk

Zeeuwse Landschap

Dhr. Van Hoeve

Gemeente Sluis

Dhr. Van der Heijden

Waterschap Scheldestromen

Dhr. Verhoosel

Gemeente Sluis

Literatuur CBS Statline, Kerncijfers wijken en buurten 2018 Stichting Het Zeeuwse Landschap en Universiteit Leiden (2009), Archeologisch onderzoek van de stadswallen van Aardenburg, gemeente Sluis, Wallen van Aardenburg-Noord, -Oost en -Zuid. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen.

Internet Archeologie in Nederland - AMK en IKAW Kadastrale kaart Subsidieregeling Zeeland in stroomversnelling Kenniscentrum Kusttoerisme

7

7

titel

Bijlage 1 – Factsheets onderdelen Aardenburg aan het water

Onderdeel 1a Terugbrengen water naar de Kaai

Huidige situatie

Aan de Westzijde van de stad ligt de Westpoort. De huidige stenen poort is omstreeks 1650 gebouwd en heeft een monumentale status. Ooit flankeerde de Westpoort de toegang tot de stad vanuit westelijke richting. Voor de Westpoort, aan de Kaai stroomde het water vanuit het zuiden vanuit de Ee, langs Het Kleine Café (waar zich een sluis bevond), richting het noorden langs de huidige Haven. Op dit moment zijn er aan het plein van de Kaai diverse horeca gelegenheden te vinden. Een beeldbepalend element van de Kaai is de Kikkerfontein die in 1975 is geplaatst. De kikkerfontein refereert aan de bijnaam “Kikkerstad” die Aardenburg in de volksmond heeft. De vier water spuwende kikkers staan symbool voor de 4 kernen van de voormalige gemeente Aardenburg. Dit zijn Aardenburg, Draaibrug, Eede en Sint Kruis. Naast de aanwezigheid van de kikkerfontein heeft de Kaai ook een parkeerfunctie voor de omwonenden en voor bezoekers van de stad. Aan het plein ligt een voormalig bankgebouw dat door een projectontwikkelaar wordt getransformeerd naar hoogwaardige appartementen.

Gewenste situatie

De Kaai is een belangrijk en centraal onderdeel van de plannen om historisch water terug te brengen naar Aardenburg. Historisch gezien lag de oude haven in de nabijheid van de Kaai. Destijds diende het gebied als een belangrijke centrale ontmoetingsplek en fungeert het plein ook nu als zodanig. Dit neemt niet weg dat de belevingswaarde als verblijfsgebied en de economische potenties nog verder kunnen worden uitgebouwd. Om dit te realiseren is het denkbaar om de waterfunctie van het plein te versterken en de ontsluiting daarop aan te passen. Dit biedt vervolgens mogelijkheden om de horeca en terrasfunctie op een van de meest beeldbepalende plekken van Aardenburg verder te versterken. Om de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de stad te waarborgen is het wenselijk om in de nieuwe opzet eveneens ruimte te reserveren voor parkeergelegenheid voor zowel het doorgaande verkeerd als de eigen inwoners. In navolgende kaartbeeld is aan de hand van contouren inzichtelijk gemaakt hoe het heringerichte plein eruit zou kunnen zijn. Voor de verdere planvorming is het van belang of en op welke wijze de Kaai wordt aangetakt op het watersysteem (zie onderdeel 1b en 1c).

Kaartbeeld

Kaartbeeld Onderdeel 1a “terugbrengen water naar de Kaai”

7

Aardenburg aan het water

Onderdeel 1a Terugbrengen water naar de Kaai

Maatregelen

Om de herinrichting van de Kaai mogelijk te maken zijn de volgende maatregelen noodzakelijk: a)

Afgraven kaai om water terug te brengen.

b)

Aanbrengen kades.

c)

Verbreding Kaai aan de westkant van het huidige plein om een doorgaande verbinding met tweerichtingsverkeer mogelijk te maken.

d)

Realisatie van een brug in de doorgaande route van de Kaai om het water van het plein in rechtstreekse verbinding te kunnen brengen met het omliggende systeem.

Kosten

e)

Realisatie nieuwe parkeer voorzieningen aan de noordzijde van het plein.

f)

Versterking/ uitbreiding horeca en terrasvoorzieningen.

g)

Inrichting en aankleding van het plein (waaronder het terugplaatsen van de kikkers),

Grondverwerving Het plein aan De Kaai is in eigendom van de Gemeente Sluis. Gronden voor het terugbrengen van water aan De Kaai hoeven dus niet verworven te worden. Wanneer echter de historische waterloop teruggebracht wordt, zal een (beperkt) deel van het voormalig bankgebouw aangekocht en gesloopt moeten worden. Het is ook mogelijk een goedkoper alternatief voor een doorsteek te zoeken, maar nadeel is dat daarmee wordt afgeweken van de historische waterloop. Fysieke maatregelen Maatregelen

Globale kostenraming (in euro’s)

a)

Afgraven Kaai om water terug te

De Kaai moet worden afgegraven om het water hier terug te brengen.

brengen

Hiervoor is een investering van circa 50 duizend tot 100 duizend euro benodigd

b)

Aanbrengen kades

De kosten daarvoor bedragen ongeveer 30 duizend euro per meter. De kosten hiervoor kunnen dus snel oplopen.

7

titel

Aardenburg aan het water

Onderdeel 1a Terugbrengen water naar de Kaai c)

Verbreding Kaai aan westzijde om tweerichtingsverkeer mogelijk te maken

d)

Aanbrengen brug om water Kaai te verbindingen met aangrenzend systeem

e)

Realisatie nieuwe parkeervoorzieningen

f)

Versterking/uitbreiding horecaen terrasvoorzieningen

g)

Inrichting en aankleding plein

Verdere kosten voor de realisatie zijn sterk afhankelijk van de uiteindelijke plannen die voor de inrichting van het gebied worden gemaakt.

Randvoorwaarden

•

Benutting economisch potentieel vraagt eveneens om private investeringen (o.a. inrichting en aankleding terrassen). Deze zijn in de kosten niet meegenomen.

•

Bereikbaarheid binnenstad moet gewaarborgd blijven voor bewoners, bezoekers en bedrijven, ook vanwege bevoorrading.

•

Draagvlak horeca is mede afhankelijk van bezoekers en bestedingen. Omgekeerd kan aantrekkelijk en onderscheidend voorzieningenniveau ook zorgen voor uitbreiding draagvlak.

Aardenburg aan het water

Onderdeel 1b en 1c Terugbrengen water naar de Kaai

Huidige situatie

Om onderdeel 1a te verbinden met de rest van het watersysteem zijn grofweg 2 opties denkbaar. Gedacht kan worden om gebruik te maken van het historische tracé via de Haven (onderdeel 1c). Probleem is evenwel dat de huidige bebouwing aan de Haven een belangrijke belemmering vormt voor dit tracé. Hierdoor kan zonder hoge kosten (vanwege aankoop van private gronden), en een beperking van de toegang van de stad aan de noordzijde niet de hele oorspronkelijke waterloop worden teruggebracht langs de Haven. Om deze reden is dit planonderdeel op de kaart in onderstaand kaartbeeld rood gekleurd en verder niet meer in beschouwing genomen. Het verbreden van de bestaande waterloop aan de achterkant van de bebouwing aan de Haven is een alternatief om verbinding te leggen tussen De Kaai en het water aan de noordkant (onderdeel 1b). Het betreft hier een historisch riviertje, dat ook zichtbaar is op de historische kaarten, maar dat geen onderdeel vormde van de oorspronkelijke vestingwerken maar wel kan worden ingezet om een doorgaand watersysteem te realiseren. Genoemd riviertje is nog steeds aanwezig en loopt langs verpleegtehuis en verzorgingshuis Zorgsaam Coensdike aan de Gaaiperswei.

Gewenste situatie

De huidige bebouwing rondom onderdeel 1b biedt ruimte om het water achter de bebouwing van de Haven langs terug te brengen naar de waterlopen aan de noordkant van Aardenburg. Om een verbinding te kunnen maken met de Kaai zal een (beperkt) deel van het voormalig bankgebouw aangekocht en gesloopt moeten worden. Het is ook mogelijk een goedkoper alternatief voor een doorsteek te zoeken, maar daarmee wordt afgeweken van de historische waterloop. Voor de dimensionering van de waterloop is vooralsnog uitgegaan van een breedte van 10 meter en een diepte van 2 meter. Dit biedt naar ons idee voldoende belevingswaarde, maar er kan ook worden overwogen om de dimensionering aan te passen door uit te gaan van een bredere of smallere waterloop.

7

Aardenburg aan het water

Onderdeel 1b en 1c Terugbrengen water naar de Kaai Kaartbeeld Onderdeel 1b en 1c “terugbrengen water naar de Kaai”

Kaartbeeld

Maatregelen

Om de herinrichting van de Kaai mogelijk te maken zijn de volgende maatregelen noodzakelijk:

a)

7

Realiseren aantakking Kaai

b)

Verbreden huidige waterloop

c)

Inrichting en beplanting

titel

Aardenburg aan het water

Onderdeel 1b en 1c Terugbrengen water naar de Kaai

Kosten

Grondverwerving De bestaande waterloop die achter de bebouwing van de Haven langsloopt en die richting het natuurgebied aan de noordzijde van de stad loopt is eigendom van de Gemeente Sluis. Hiervoor is dus geen grondverwerving noodzakelijk. De huidige bebouwing biedt ruimte om het water achter de bebouwing van de Haven langs terug te brengen naar de waterlopen aan de noordkant van Aardenburg. Mogelijk is een deel van de ruimte die nodig is voor verbreding van de waterloop in eigendom van ZorgSaam. Fysieke maatregelen Maatregelen

Globale kostenraming (in euro’s)

a)

Aankoop en gedeeltelijk sloop van een beperkt deel van het

Realisatie aantakking Kaai

voormalige bankgebouw of zoeken naar goedkoper alternatief bijvoorbeeld via de aanleg van een duiker. b)

Verbreden huidige waterloop

Het uitgraven van de historische rivier zal naar verwachting circa 20 duizend tot 40 duizend euro kosten. Er zijn voor dit onderdeel verder geen grote investeringen in de omgeving noodzakelijk. Wel zouden de bomen langs de bestaande loop van de historische rivier moeten worden vervangen of verplaatst.

c)

Randvoorwaarden

•

Inrichting en beplanting

Beperkt

Het terugbrengen van het historische tracé langs dit onderdeel is vanwege bebouwing eigenlijk niet meer mogelijk. Onderdeel 1b is een alternatief, maar maakt geen onderdeel uit van de historische vestingwerken.

•

Een aandachtspunt bij dit onderdeel ontstaat wanneer het watersysteem aangesloten wordt op het watersysteem van het natuurgebied aan de noordkant van de stad.

7

Aardenburg aan het water

Onderdeel 2 Terugbrengen water naar de noordzijde van de stad

Huidige situatie

Aan de noordzijde van de stad bevond zich de Noordpoort. Aan weerszijde van de Noordpoort waren ravelijnen van de vestingwerken gevestigd. Deze vijfhoekige versterkte eilanden bevonden zich buiten de vestingsmuur. Op dit moment is dit gebied een natuurgebied in beheer van Stichting Het Zeeuwse Landschap. Tijdens het graven van proefsleuven aan de Noordzijde van de stad werden in 2009 de ligging en de doorsnede van de ravelijnsgracht uit 1621 herkend. De maximale breedte van de gracht bleek bovenaan 19 meter te zijn geweest, met een diepte van circa 1 meter. Een deel van de gracht is in de periode 2009/2010 als proef uitgegraven. Ter hoogte van de achterzijde van het stadhuis bij Ravelijn 4 is nog de oude structuur van de vestingwerken zichtbaar. Tot aan halverwege de 20 ste eeuw was hier eveneens een sloot zichtbaar. Inmiddels is deze niet meer in het landschap zichtbaar. Dit komt omdat deze oude structuur is gedempt met tuinafval en bouwmaterialen.

Gewenste situatie

Dit onderdeel van het projectplan bestaat uit het verder uitgraven van de ravelijns- en buitengrachten van de vier ravelijnen van de nieuwe stad. Met dit onderdeel wordt de oude vestingstructuur van de nieuwe stad in het landschap zichtbaar. Archeologisch onderzoek is in een groot deel van dit gebied verplicht vanwege het verdrag van Malta. Proefboringen in het gebied hebben laten zien dat de grond hier waardevolle archeologische elementen bevat en dat de oude structuren herkend kunnen worden. Navolgend kaartbeeld toont schematisch de invulling en begrenzing van onderdeel 2.

Kaartbeeld

Maatregelen

7

Kaartbeeld Onderdeel 2 terugbrengen water aan noordzijde van de stad

Om de herinrichting van de Kaai mogelijk te maken zijn de volgende maatregelen noodzakelijk: a)

Uitgraven oude grachten

b)

Ophogen oude omwalling

c)

Beplanting en inrichting

titel

Aardenburg aan het water

Onderdeel 2 Terugbrengen water naar de noordzijde van de stad

Kosten

Grondverwerving Op dit moment is dit gebied een natuurgebied in beheer van Stichting Het Zeeuwse Landschap. Gronden hoeven dus niet verworven te worden wanneer Het Zeeuwse Landschap medewerking verleent. Hierover zal overleg moeten plaatsvinden met Het Zeeuwse Landschap. Fysieke maatregelen Maatregelen

Globale kostenraming (in euro’s)

a)

Voor het uitgraven van de oude grachten aan de noordzijde van

Uitgraven oude grachten

Aardenburg is ongeveer 250 duizend tot 500 duizend euro nodig. b)

Ophogen oude omwalling

Mogelijkerwijs kan deze investering gecombineerd worden met de kosten die gemaakt worden voor de archeologische uitgraving. Langs de oude stadsgrachten zal verder geïnvesteerd moeten worden in het ophogen van de oude omwalling. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van de grond die uitgegraven wordt

c)

Beplanting en inrichting

Ook zal geïnvesteerd moeten worden in beplanting van de stadswallen en begroeiing langs de grachten. De kosten hiervoor zijn sterk afhankelijk van de concrete plannen die worden gemaakt (bedrag noemen.

Randvoorwaarden

•

Noodzaak tot archeologisch onderzoek

7

Aardenburg aan het water

Onderdeel 3 Zuidelijke vestingsgracht nieuwe stad

Huidige situatie

Aan de zuidoostzijde van de stad was ter hoogte van de kruising Korte Dreefje / Landstraat de Landpoort gevestigd. De Landpoort werd via een brug over de gracht verbonden met het Halve Maantje en vervolgens de huidige Landstraat. Vanwege stadsuitbreiding in de loop van de jaren richting het zuidoosten, gaat een deel van het historische tracé door de huidige bebouwing aan de Landstraat. De tweede ravelijn van de oude vestingwallen was het Oranjebolwerk. Dit is ook gelijk de plaats geweest waar het Romeinse Castellum zijn grenzen had. Aan de westzijde is het Verloren Kostje of Zuidelijk Bolwerk zichtbaar. Het huidige Kloosterpad markeert de historisch wallen van de vestingwerken. Hier lagen aan de noordkant de binnengracht en aan de zuidkant de buitengracht.

Gewenste situatie

Dit onderdeel bestaat uit het uitgraven van de historische gracht aan de zuidoostzijde van de stad. Een deel van de historische waterloop is nog goed zichtbaar in het landschap en ook de historische hoogteverschillen zijn nog goed zichtbaar in het gebied. Ter hoogte van de voormalige Landpoort is het gebied inmiddels bebouwd. Ditzelfde geldt voor het gebied in het westen, bij de aansluiting richting de Kaai. De aansluiting van het historische water op de andere onderdelen wordt hiermee bemoeilijkt

Kaartbeeld

Maatregelen

7

Kaartbeeld Onderdeel 2 terugbrengen water aan noordzijde van de stad

Om de herinrichting van de Kaai mogelijk te maken zijn de volgende maatregelen noodzakelijk: a)

Uitgraven oude grachten

b)

Beplanting en inrichting

titel

Aardenburg aan het water

Onderdeel 3 Zuidelijke vestingsgracht nieuwe stad

Kosten

Grondverwerving De historische binnengracht (aan de stadszijde op de kaart) is met name aan de oostkant van Aardenburg (bij de Landstraat) op dit moment bebouwd. Ook andere onderdelen zijn niet in beheer van het Zeeuwse Landschap. Hierdoor lijkt het terug graven van deze binnengracht over een gedeelte van het tracé een lastige opgave te worden. Ook aan de westzijde is een groot deel van het historische tracé reeds bebouwd, ter hoogte van de aansluiting bij de Kaai. Het terugbrengen van de historische buitengracht kan over het grootste deel van het tracé. De gronden zijn ook gedeeltelijk in eigendom van het Zeeuwse Landschap. Uitzondering hierop vormen zowel een kavel bij de Kloosterweide, als een deel van de huidige bebouwing langs de Paardenmarkt, de Landstraat en de Oude Kerkstraat. Deze zijn in gebruik door particulieren. Op dit moment is er ook een waterloop in het landschap zichtbaar, wanneer er gelopen wordt over het Kloosterpad. De waterkwaliteit is bij dit oppervlaktewater wel een aandachtspunt, deze lijkt vervuilt te zijn. Dit is met name relevant wanneer er aangesloten wordt op andere tracés. Fysieke maatregelen Maatregelen

Globale kostenraming (in euro’s)

a)

Uitgraven oude grachten

Voor het uitgraven van de oude grachten aan de zuidzijde van

b)

Beplanting en inrichting

Aardenburg is ongeveer 200 duizend tot 400 duizend nodig. Er is verder relatief weinig investering nodig voor de inrichting van het gebied.

Randvoorwaarden

•

Noodzaak archeologisch onderzoek

7

Aardenburg aan het water

Onderdeel 4 Uitgraven middeleeuwse gracht

Huidige situatie

Aan de Bogaardstraat, net voorbij de Herenweg is in het landschap nog de historische waterloop van de oude stadsgracht uit de middeleeuwen zichtbaar. Deze waterloop liep historisch vanaf de Akkerstraat (nabij de voormalige Oostpoort) richting het noordwesten van de stad. Deze waterloop markeerde de historische stadsrand van de oude stad. Op dit moment is de oude waterloop buiten de stadskern gelegen.

Gewenste situatie

Dit onderdeel voorziet in het uitgraven van de Middeleeuwse stadsgracht rondom de oost- en zuidzijde van de stad. Deze kan aansluiten op het bestaande water achter het stadhuis. Aan de zuidkant van de stad zijn de contouren van zowel de middeleeuwse gracht (de onderste boog tussen de Beekmanstraat en de Eedeweg) als de contouren van de nieuwe stad zichtbaar. Tijdens proefboringen is een deel van de voormalige ravelijn bij de Smedekensbrugge uitgegraven. De Middeleeuwse stadsgracht loopt hier haaks op, de later aangelegde structuren. Deze latere structuren zijn echter nooit volledig voltooid. Eventueel kan er aangesloten worden op het water op de Kaai aan de noordzijde, wanneer de plannen gelijktijdig of volgtijdig worden uitgevoerd (onderdeel 3).

Kaartbeeld

Maatregelen

Kosten

Kaartbeeld Onderdeel 2 terugbrengen water aan noordzijde van de stad

Om onderdeel 4 mogelijk te maken zijn de volgende maatregelen noodzakelijk: a)

Uitgraven oude grachten

b)

Beplanting en inrichting

Grondverwerving De huidige eigenaren lijken vooral particulieren te zijn. Slechts een klein deel van de gronden is in bezit van Stichting Het Zeeuwse Landschap. Voor het terugbrengen van de middeleeuwse gracht zal dus veel grond verworven moeten worden, van verschillende eigenaren. Dit zal resulteren in hoge kosten voor grondverwerving.

7

titel

Aardenburg aan het water

Onderdeel 4 Uitgraven middeleeuwse gracht Fysieke maatregelen Maatregelen

Globale kostenraming (in euro’s)

a)

Voor het uitgraven van de middeleeuwse grachten is ongeveer 250

Uitgraven oude grachten

duizend tot 500 duizend nodig.

b)

Beplanting en inrichting

Ook zal geïnvesteerd moeten worden in beplanting van de stadswallen en begroeiing langs de grachten

Randvoorwaarden

•

Noodzaak archeologisch onderzoek

7

Bijlage 2 - Praktijkvoorbeelden elders

De meerwaarde van het aanleggen/terugbrengen van water in stedelijk gebied komt tot uiting in de aanleg van nieuw water in nieuwbouwgebieden en herintroductie van historische waterstructuren in de bestaande stad. Meerwaarde en praktijkvoorbeelden In deze paragraaf zijn de belangrijkste redenen om water terug te brengen in de stad samengevat en geïllustreerd aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden. Deze praktijkvoorbeelden laten een grote verscheidenheid aan redenen zien om water in steden te herintroduceren. Aantal algemene conclusies: •

De rol van waterschappen is in de meeste projecten zeer beperkt, evenals private partijen

•

De doelstellingen van de meeste projecten zijn niet gefocust op waterhuishouding

•

Het opstarten van dergelijke projecten gebeurt vaak vanuit economisch oogpunt

•

Projecten komen in heel Nederland voor, zowel in grote als kleine steden

Cultuurhistorie Als water decennia geleden al aanwezig was in een stad, kan cultuurhistorie een reden zijn om het water weer terug te brengen en zichtbaar te maken. Het water kan de aantrekkelijkheid van een gebied vanuit het oogpunt van recreatie en toerisme doen toenemen en zorgen voor een economisch impuls door de extra belevingswaarde. Zichtbaar maken St. Jansbeek – Arnhem Projectbeschrijving

In Arnhem liggen veel mooie sprengbeken, een type beek dat niet veel in Nederland voor komt en daarmee waardevol zijn. Grote delen van de sprengbeken zijn eind 19e en begin 20e eeuw ondergronds in buizen gestopt. Arnhem heeft echter al lang de wens deze sprengbeken weer zichtbaar te maken. Sinds 2005 is de Sint Jansbeek bij De la Reystraat weer bovengrond gehaald, dankzij sponsoring en Europese subsidie. Daarnaast zijn ook op andere plaatsen delen van de beken weer bovengronds gehaald. De wens is om de Sint Jansbeek ook terug in het centrum te brengen.

Doelen

Historisch

Financiering

Totaal: € 1,7 miljoen EU (EFRO): € 750.000 Jansbeek Open (stichting uit de wijk): donatie van € 100.000 Waterschap Rijn en IJssel € 50.000 Een deel is daarnaast gesponsord door een aannemer en ARCADIS heeft een bijdrage gedaan

Herstructurering/wijkverbetering Water kan een positieve bijdrage leveren aan het verbeteren van de leefomgeving. In steden die kampen met verpauperde wijken kan water als een van de instrumenten voor wijkverbetering dienen. Water kan zorgen voor een waardevermeerdering van aanliggende panden en terreinen en leiden tot een toename in recreatie en toerisme. In Zaandam is het terugbrengen van water een belangrijke factor geweest in de toegenomen aantrekkelijkheid en economische concurrentiepositie van de winkelstad.

7

titel

Herstel gracht (onderdeel van het project Inverdan) – Zaandam Projectbeschrijving

In 2003 is het Masterplan Iverdan goedgekeurd door de gemeenteraad, waarin de aanleg van een gracht tot een van de projectonderdelen behoort. Het water keert terug in de Gedempte Gracht, gelegen rondom de belangrijkste winkelstraat van Zaandam. Deze winkelstraat is momenteel nog ‘breed, rommelig en ongezellig’. De terugkeer van het water maakt de plek intiemer, meer overzichtelijk en daarnaast afwisselender en verrassender. Als onderdeel van de herinrichting worden meubilair, straatverlichting, bruggen en groenvoorzieningen aangebracht.

Doelen

Kleiner en intiemer maken van de hoofdwinkelstraat, economisch (vitaler maken binnenstad), wonen en historisch (terugbrengen situatie van 1800)

Financiering

Totaal: €6,5 miljoen (onderdeel van groter project Iverdan) Publiek en privaat, subsidie vanuit het Rijk (Birk-subsidie) en Provincie Noord-Holland (UNA-ISV.1 subsidie).

Waterhuishouding: Het terugbrengen van water een bijdrage leveren aan het realiseren van waterdoelstellingen. Water kan vanuit waterhuishoudkundig oogpunt terug naar de stad gebracht worden als er problemen zijn met wateroverlast bijvoorbeeld. De opgaven die vanuit waterhuishoudkundig oogpunt gebaat zijn bij het terugbrengen van water zijn drieledig: -

Waterberging: waterberging is nodig om wateroverlast te voorkomen. Echter kan het terugbrengen van water in de stad vaak maar een kleine bijdrage aan deze opgave leveren. De beschikbare ruimte voor waterberging wordt in belangrijke mate bepaald door de peilstijging die op het open water mogelijk is. Deze is beperkt door de noodzakelijke ontwateringsdiepte voor omliggende functies. Dit zorgt ervoor dat er vaak maar een beperkte peilfluctuatie mogelijk is en er dus weinig bergingsruimte aanwezig is.

-

Waterkwaliteit: de stedelijke waterkwaliteit kan verslechteren door riooloverstorten die niet volgens beleid functioneren, op een verkeerde plaats liggen of door verminderde doorstroming in de watergangen. Het terugbrengen van water in de stad kan de doorstroming verbeteren en niet goed functionerende of verkeerd gelegen riooloverstorten saneren. De waterkwaliteit wordt echter niet altijd verbeterd en geeft in sommige gevallen juist aanleiding tot verslechtering van de waterkwaliteit, met name door stagnant water en onvoldoende doorstroming.

-

Afvoer van hemelwater: Om rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) te ontlasten, wordt regenwater vaak afgekoppeld. De aanleg van extra open water kan een rol spelen bij het afvoeren van afgekoppeld regenwater.

Grasgracht – Meppel Projectbeschrijving

Tussen 1883 en 1967 zijn acht (delen van) grachten in Meppel gedempt. Echter werden halverwege de jaren zeventig bezwaren vanuit de bevolking geuit tegen het verder dempen van de grachten, wat het beleid ten aanzien van het dempen door de gemeente heeft gewijzigd. Het openen van de grachten wordt nu gezien als een kans om een economische impuls aan de stad te geven en de toeristische aantrekkingskracht te vergroten. De structuur van de binnenstad wordt verbeterd, de stad wordt autoluw, er komt plek voor terrassen en er is daarnaast kans om verhard oppervlak af te koppelen. Het openen van

7

Grasgracht – Meppel de grachten gaat gepaard met herinrichting van het Prinsenplein en de Groenmarkt. Doelen

Economisch, toeristisch, natuur

Financiering

Totaal: € 2,6 miljoen, waarvan € 800.000 subsidie

Verkeer en vervoer Als laatste kan er door de herstructurering van wegen meer ruimte vrij komen voor water en neemt de verkeersdruk af. In Arnhem en Nijmegen waren verkeersproblemen een van de redenen om historisch water terug in de stad te brengen. Herstel Singelstructuur – Utrecht Projectbeschrijving

In 1122 is begonnen met het aanleggen van een verdedigingsgracht (Singel) rondom Utrecht. Toen in 1970 de singel geen betekenis meer had als vaarroute, is ongeveer 25% van het noordwestelijke deel gedempt om plaats te maken voor wegen en parkeerplaatsen. Om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersdruk in de binnenstad terug te dringen, is in 1997 besloten de singel weer te herstellen en het gedempte deel te openen. Naast leefbaarheid spelen ook historische, toeristische, economische en doelen op het gebied van het milieu een rol. Tijdens het herstel zijn op het traject elementen ingebracht die meerwaarde leveren aan het gebied en de aantrekkingskracht vergroten. Voorbeelden zijn voorzieningen voor vleermuizen, het herstel van een stuk oude stadsmuur met verdedigingstoren, aanlegplaatsen voor de toervaart en horecaterrassen. Historisch, milieu, toeristisch en economisch (verbeteren openbare

Doelen

ruimte) Financiering

Publiek private samenwerking. Subsidie vanuit EU en DLG. Daarnaast financiering door gemeente uit project ‘herstel singelstructuur’.

7

titel

7

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken. Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten. Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys. Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten. Ecorys excelleert in zeven werkgebieden: - Economic growth; - Social policy; - Natural resources; - Regions & Cities; - Transport & Infrastructure; - Public sector reform; - Security & Justice.

Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten: - voorbereiding en formulering van beleid; - programmamanagement; - communicatie; - capaciteitsopbouw (overheden); - monitoring en evaluatie. Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.

7

xx

Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland

Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland

T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK