02e Stowa - Water terug is de stad

Dit is een project samen met het waterschap, echt een gezamenlijk project, gemeente en waterschap zitten er beiden voor 50% in. Subsidie van provincie. Ook Europese subsidie. Vitens heeft waterleidingen verlegd. Afhankelijk van waar de beek stroomt, is een verdeling gemaakt van de verantwoordelijk­ heden. In het buitengebied en parken is het waterschap meer verantwoordelijk, de gemeente is dit voornamelijk binnen stad. Zowel waterschap als gemeente brengt geld in voor doelen. Doelen: Historisch, milieu, toeristisch en economisch. Interactie: Informatie en inspraakavonden per deeltraject. Het project is begonnen met idee na vuur­ werkramp. Vroeger liep hier de Roombeek. In proces zijn bewoners goed betrokken. Tijdens het proces is gezocht naar bredere oplossingen. Zoals het verhelpen van overlast van sluip­ verkeer. Het project is afgerond in goed overleg met bewoners.

25

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Type project: Herstructurering, ook deels buiten de stad en loopt door parken en door een landgoed, Universiteitsterrein. Voor delen hoeven slechts kleine aanpassingen te worden doorgevoerd. Binnen en buitenstedelijk aangepast. Oplevering vindt binnenkort plaats. Ook is men bezig met herontwikkeling. Rol Waterschap: Het project is onderdeel van de Watervisie, dit is geen waterplan. Er is een goede relatie met het waterschap. Normaal elkaar betrekken. Samen met het waterschap is men bezig met een nieuw verbreed GRP. Elk waterproject wordt uiteindelijk ook in het verbreed GRP meegeno­ men. financiering Publiek/Privaat: Publiek. Subsidie: Totale project kost € 5 tot 5,5 miljoen. Er is € 400.000 subsidie van de provincie, tussen € 150.000 en € 200.000 van de EU. Dit is een Urban Watercycle project. (www.urbanwater­ cycle.org). Financieringsstructuur: Waterschap financiert met geld dat is gereserveerd voor de Watervisie gemeente Enschede. De Gemeente financiert vanuit het GRP, omdat het afkoppelen van hemelwater betreft. Daarnaast financiert de gemeente uit algemene middelen ter verbetering van de stad. Ook gelden voor het rampgebied n.a.v. de vuurwerkramp zijn ingezet.

26

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

nieuWe mark/haVen-breda Contactpersonen Gemeente:

De heer Willekens

Waterschap:

De heer Witter

Onderscheidende kenmerken Stad:

Breda.

Kenmerken:

Laag Nederland, Westen, Binnenstedelijk, Deels afgerond.

Type water:

Haven (en in fase 2 een rivier).

Historisch/nieuw:

Historisch water.

Doel waterhuishouding:

Haven.

project beSchrijVing Breda heeft een haven gerealiseerd in het centrum, waar eerst een parkeergarage lag. De Haven was in 1965 gedempt om plaats te maken voor verkeer en parkeren. In 2002 besloot de gemeenteraad om het water terug te brengen in de stad. Anderhalf jaar is in het cen­ trum van Breda hard gewerkt om het asfalt en de parkeergarage weer te transformeren tot een echte Haven (Fase 1). De Haven is nu klaar en eind 2008 is het water ook terug op de Markendaalseweg. Hier is men bezig de rivier Mark terug te brengen in de stad (Fase 2). Het doel is voornamelijk toeristisch en economisch. Er is ook nog een Fase 3 waar de gemeen­ teraad nog over moet beslissen. Dit laatste doel maakt het mogelijk dat er waterberging plaatsvindt in de rivier. Een probleem is dat de verbinding die in deze Fase is gepland door het gebied een kazerne van de Landmacht loopt. SamenWerking Partijen: Gemeente, Waterschap de Brabantse Delta, Provincie Brabant, VROM, MinBUZA, MinEZ, EU: WIHCC (Water In Historic City Centres) dit is een Interreg IIIb project. Doelen: Toeristisch, economisch. Interactie: Gemeente is projectleider, klankbordgroep (belangenverenigingen), waterschap en vanaf begin planontwikkelaars. Type project: Binnen stedelijk. Rol Waterschap: Deels betrokken. Het waterschap heeft weinig bijgedragen. Het is qua waterhuishoudkundig (nog) niet een interessant project.

Het waterschap beheert de singels rond Breda, dus ook de (ont)dempte haven. Rivier blijft bij gemeente, ligt buiten de core business van het waterschap. Bij fase 3 wordt de nieuwe Mark een waterdoorvoerende rivier, de gemeente blijft in gesprek met het waterschap als fase 3 in beeld komt.

27

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Deels privaat. Vanaf het begin zijn een aantal projectontwikkelaars betrokken. Zij ontwikke­ len appartementencomplexen. Dit zijn Slokker Vastgoed, Laurentius, ING, HEJA Prinsenbeek en meer. Er is financieel overeengekomen dat deze ontwikkelaars het project ondersteunen. Zij bouwen in zuiden, de gemeente bouwt in het noorden. Later zijn er ook nog andere pro­ jectontwikkelaars bij gekomen in het zuiden. Subsidie: EU (Interreg IIIb) zie financieringsstructuur. Financieringsstructuur: Totaal: € 29,5 miljoen. Interreg: € 750.000,00. Waterschap heeft ongeveer € 25.000 bijgedragen. VROM heeft ook meebetaald.

28

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herinrichting rooSeVeltWeg-Wageningen Contactpersonen Gemeente: De heer Wormgoor Waterschap: De heer Van Dam Onderscheidende kenmerken Stad:

Wageningen.

Kenmerken:

Hoog, Midden, Binnenstedelijk, afgerond.

Type water:

Singel/gracht.

Historisch/nieuw:

Herstel oude verbinding met nieuwe singel.

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling, verbinding met (verversen van) de gracht in het centrum.

project beSchrijVing De Rooseveltweg, voor dit project een tweebaansweg, zou onderdeel worden van een verbin­ ding met het centrum. De wegenstructuur is echter nooit volledig gerealiseerd. Alleen de Rooseveltweg is als tweebaansweg aangelegd. Vanaf eind jaren ‘90 is er een bewonerscom­ missie opgestaan die heeft gepleit voor een verandering van deze situatie. Naar aanleiding van de klachten van deze commissie heeft de gemeenteraad besloten om de weg herin te richten. Sinds 2006 is men gestart met dit herinrichten. Onderdeel van deze herinrichting is de aanleg van een singel. Het doel van deze singel is het herstellen van de verbinding tus­ sen de waterloop langs Dijkgraaf (een weg) en de gracht in het centrum. Zo kan deze laatste worden ververst. Dit is o.a. wenselijk aangezien deze sterk geëutrofieerd is. Eerder werd dit water ververst vanuit de Grift, tegenwoordig wordt dit opgepompt in Noord­West. Hier is veel water. De zuivering in Bennekom installeert een nieuwe zuiveringstrap, waardoor zuiver water ontstaat waarmee de gracht ververst kan worden. Dit zal uiteindelijk gebruikt worden. SamenWerking Partijen: Initiatiefnemers: Bewonersplatform Rooseveltsingel, Gemeente Wageningen, Waterschap Vallei en Eem. Subsidieverleners: Provincie Gelderland, Ministerie VROM, De Woningstichting.

Uitvoerders: Wageningen Universiteit en Researchcentrum (onderzoek of er voldoende water beschikbaar is om de gracht door te spoelen), Atelier Quadrat, Haskoning, Jansen de Jonge Infra BV. Doelen: Milieu (afkoppelen), wonen. Interactie: Bewonersplatform, als initiatiefnemers, ook bij voorbereiding project. Type project: Binnenstedelijk. Rol Waterschap: Subsidie, is verantwoordelijk voor de aanvoerende en afvoerende waterlopen van respectieve­ lijk deze singel en de grachten in de binnenstad.

29

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Publiek. Subsidie: provincie Gelderland, VROM en Waterschap Vallei & Eem Financieringsstructuur: Combinatie met herinrichting van de Rooseveltweg Totaal: € 4,5 miljoen. Subsidie Waterschap: € 450.000,00. VROM (IPSV subsidie) ongeveer € 450.000,00. Subsidie aanleg rotondes door provincie tussen € 300.000,00 en € 400.000,00.

30

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

zichtbaar maken St. janSbeek-arnhem Contactpersonen: Gemeente: De heer Van Ammers Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Arnhem

Kenmerken:

Hoog Nederland, midden Nederland, Binnenstedelijk,

Type water:

Beek

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling, historisch

De la Reystraat afgerond

project beSchrijVing Arnhem kent vele mooie sprengbeken die al eeuwenlang bepalend zijn voor de stad en de omgeving ervan. … Dit type beek komt in Nederland amper voor en daarmee zijn de beken ook zo waardevol. Aan het eind van de 19 e en het begin van de 20e eeuw zijn grote delen van de sprengbeken ondergronds in buizen gestopt. Arnhem heeft al lang de wens de sprengbeken weer zoveel mogelijk zichtbaar te maken. Bij de De la Reystraat is de Sint Jansbeek in 2005 dankzij sponsoring en Europese subsidie weer bovengronds gehaald, waarbij ook de bruggen in oude luister hersteld. De partners hebben de wens om dat in het centrum van Arnhem ook nog eens te realiseren. In januari 2008 is gestart met de haalbaarheidsstudie naar het weer terugbrengen van de Sint Jansbeek in het centrum. In de afgelopen jaren zijn ook zijn op andere plaatsen delen van de beken weer boven­ gronds gehaald: Beek over de Velperweg en in Park Sacre Coeur; Klarenbeek; Beek op de Paasberg langs de Velperweg; De Molenbeek in de Concertbuurt (Bron: www.schoonwaterhoujehelder.nl) SamenWerking Partijen: Gemeente Arnhem i.s.m. de Arnhemse waterpartners (Provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel, Waterschap Rivierenland, Vitens, Rijkswaterstaat Oost­Nederland) De St. Jansbeek is tijdens het proces een rijksmonument geworden Doelen: Historisch Interactie: Projectleider van gem.

Arnhem; samenwerking waterpartners; bewonersparticipatie (o.a. lob­ bygroep Sint­Jansbeek open); evt. private samenwerking De buurt heeft het project aangezwengeld door het college te vragen en raad om beek fysiek bovengronds te halen. Dit was belangrijke stap. Daarnaast zijn er voldoende contacten met de wijk geweest waardoor inloopavonden en spreekuur goed verliepen. De opening van de la Reystraat werd officieel gevierd door het planten van boompjes etc. De opening is door de wijk gedaan.

31

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Type project: Binnenstedelijk Rol Waterschap: Het waterschap heeft klein deel gefinancierd (€ 50.000). Het project is één van de spranke­ lende projecten uit dit waterplan. Van deze sprankelende projecten waren er twee toegespitst op beken. Verder is de rol van het waterschap het verlenen van vergunningen. Het waterschap heeft een kans aangegrepen om aanpassingen aan de constructie te doen. In 1998 is het water­ schap beheerder van het oppervlaktewater geworden. financiering Publiek/Privaat: Publiek/privaat. Een aannemer heeft een deel gesponsord, ARCADIS heeft een bijdrage gedaan. Subsidie: EU (EFRO) totaal € 750.000 Jansbeek Open (stichting uit de wijk) heeft € 100.000 gedoneerd. Waterschap Rijn en IJssel € 50.000 Financieringsstructuur: Gemeente is trekker, totale kosten € 1,7 miljoen

32

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

graSgracht-meppel Contactpersonen Gemeente: De heer Van Dasselaar Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Meppel

Kenmerken:

Hoog Nederland, Noorden, Binnenstedelijk, In uitvoering

Type water:

Singel/Gracht

Historisch/nieuw:

Historisch

Doel waterhuishouding:

In stand houden bluswaterriool

project beSchrijVing Tussen 1883 en 1967 zijn acht (gedeelten van) grachten gedempt. Men ging ervan uit dat alle grachten in Meppel zouden worden gedempt. De omlegging van de Hoogeveensche Vaart was een belangrijk werk waarna het dempen van de overige grachten mogelijk werd. Halverwege de jaren zeventig werden vanuit de bevolking bezwaren geuit tegen het verder dempen van de grachten. Het beleid ten aanzien van het dempen is in de volgende jaren door de gemeente gewijzigd. Het openen van de grachten is een kans voor de beleving van water in de stad. De structuur van de binnenstad verbetert. De stad wordt autoluw en er komen kansen voor terrassen. Daarnaast wordt het gemakkelijker om daar waar de grachten worden geopend verhard oppervlak af te koppelen. Nadeel is dat de bereikbaarheid van de binnenstad minder wordt en dat er minder parkeerplaatsen beschikbaar zullen zijn. Dit laatste punt zou wellicht opgelost kunnen worden. Onderzoek naar mogelijkheden heropenen grachten (mogelijk van belang voor doorstro­ ming). Uiterlijk 2002 afgerond. Samenwerking van gemeente en waterschap. (Bron: Waterplan Meppel) Nadat in de jaren ‘60 de gracht is gedempt, zal dit voorjaar een aanvang worden gemaakt met het weer opengraven van een deel van deze gracht. Verwacht wordt dat het opengra­ ven een extra economische impuls aan Meppel geeft en de toeristische aantrekkingskracht vergroot.

Naast het opengraven van een deel van de Gasgracht vinden er nog andere werk­ zaamheden plaats en wordt het Prinsenplein en de Groenmarkt heringericht. (bron: http://www.meppel.nl/index.cfm?pid=1195) SamenWerking Partijen: Gemeente, Kompas, provincie, ondernemersvereniging. Doelen: Economisch, toeristisch, natuur. Interactie: Inloopspreekuur tweewekelijks. Type project: Binnenstedelijk.

33

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Rol Waterschap: Waterschap Reest en Wieden is formeel via watertoets betrokken en via onderzoek naar het project voor het waterplan. Uiteindelijk is het project alleen door gemeente uitgevoerd. In het waterplan is wel nog vermeld dat dit project samen wordt aangepakt, het waterschap heeft zich uiteindelijk teruggetrokken omdat het momenteel niet aantrekkelijk is als afkop­ pelgebied. financiering Publiek/Privaat: Publiek. Subsidie: Ja, € 800.000 op € 2,6 miljoen. Financieringsstructuur: Samenwerking Noord­Nederland project, gemeente financiert.

34

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herStel SingelStructuur utrecht Contactpersonen Gemeente: Mevrouw Van Veen Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Utrecht

Kenmerken:

Laag Nederland, Westen, Binnenstedelijk, Deel afgerond

Type water:

Singel/gracht

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling, vaarwater

project beSchrijVing Onmiddellijk na het verkrijgen van stadsrechten in 1122 is men in Utrecht gestart met het graven van een verdedigingsgracht (singel) rondom de stad. Omstreeks 1970 toen de singel ook geen betekenis meer had als vaarroute, is het noordwestelijk deel (zo’n 25%) gedempt om plaats te maken voor wegen en parkeerplaatsen. De enorme ontwikkelingen (m.n. toe­ name) van het verkeer hebben geleid tot andere inzichten in de relatie automobiliteit en binnenstad. Om met name de leefbaarheid te verbeteren is in 1997 besloten de structuur van de Utrechtse singel weer te herstellen en het gedempte deel weer open te maken. Bij het ‘Herstel van de Singelstructuur’ spelen naast leefbaarheid uiteraard ook historische, milieu, toeristische en economische aspecten een belangrijke rol. Er zijn bij het herstel, aansluitend op deze aspecten, tal van elementen ingebracht die het gebied een meerwaarde leveren en daarmee ook de aantrekkingskracht vergroten, ‘de parels’. Voorbeelden daar­ van zijn, de resten van een oude buitenwijkse verdedigingsmuur en van een stuk oude stadsmuur met verdedigingstoren, de aanleg van een duurzame ecologische corridor, voor­ zieningen voor vleermuizen, aanlegplaatsen voor de toervaart, sanitaire voorzieningen, horecaterrassen, veelsoortig groen en speciaal ontworpen steigertjes die contact met het water eenvoudig maken.

Vernieuwend is daarbij de manier waarop omgegaan is met oever­ vegetatie en vestigingsplaatsen voor nieuwe muurvegetatie. (Bron: www.Utrecht.nl) SamenWerking Partijen Gemeente is trekker van het project, Plieger (badkamerleverancier), Copijn (ARCADIS Land­ schapsarchitecten), Recreatievaart Nederland, Hydron Midden Nederland. Provincie, water­ schap, TU­Delft hebben verkennende studies gedaan. Doelen: Historisch, milieu, toeristisch en economisch (verbeteren openbare ruimte). Interactie: Bewonersparticipatie (werkgroepen en workshop). Type project: Binnenstedelijk.

35

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Rol waterschap: Op afstand. Niet direct betrokken, heeft studies gedaan, voor het plan dat er ligt is door het waterschap geen subsidie verstrekt aan het project. Er is nauw contact met het waterschap, er is ook een waterplan met Utrecht. Waterschap draagt zorg voor het beheer van de singels. Het waterschap is wel bereid om mee te denken. Ideeën om verder te gaan, bevinden zich in een pril stadium. financiering Publiek/Privaat: Publiek­private samenwerking. Subsidie: EU, DLG. Financieringsstructuur: Gemeente, project “herstel singelstructuur”.

36

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Water Werkt-beek-ubbergen Contactpersonen Gemeente: de heer Meurs Waterschap: Mevrouw Rijnierse Onderscheidende kenmerken Stad:

Beek Ubbergen

Kenmerken:

Oosten, Hoog Nederland, afgerond

Type water:

Beken/goten

Historisch/nieuw:

Deels Historisch water, deels nieuw aangelegd

Doel waterhuishouding:

Afkoppelen

project beSchrijVing In het voorjaar van 1998 is door de gemeente Ubbergen het project wat later bekend zou worden onder de naam: “Water Werkt! in Beek en Ubbergen” opgestart. Directe aanleiding waren problemen van burgers met betrekking tot wateroverlast in peri­ oden met veel regen. Onderzoek leerde dat er een aanzienlijke belasting van het rioolstelsel met bronwater vanaf de stuwwal van Nijmegen plaatsvond. In nauw overleg met de betrokken waterpartners: het waterschap Rivierenland, de provincie Gelderland en het ministerie van LNV, is gekomen tot de formulering van één integraal project, onderscheiden in een aantal samenhangende deelprojecten. Met het project “Water Werkt!” zijn belangrijke veranderingen in de water­ huishouding van de dorpen Beek en Ubbergen doorgevoerd.

Ten tijde van de feestelijke afronding van het project (22 juni 2002) is de tussenstand: • 8 ½ ha verhard gebied is afgekoppeld • op de stuwwal is hierbij 70% van de woningen afgekoppeld • er is circa 2,4 km goot aangelegd langs de wegen • er is 530 meter stenen beek aangelegd • er is 325 meter groene beek aangelegd • ruim 44.000 liter bronwater per uur komt NIET meer in het riool • er is een groot water­bewustzijn ontstaan, het is “ons” project Belangen: • gemeente: besparing op de aanlegkosten van riolering (kleinere buizen doordat er minder water doorheen gaat) • waterschap: efficiënter zuiveringsproces door te voorkomen dat bronwater moet worden gezuiverd. Bron: www.waterwerkt.nl

37

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente (projectleiding), Provincie, Gelderse Bosgroep, LNV, EU Doelen: toeristisch en economisch Interactie: In nauw overleg met de betrokken waterpartners: het waterschap Rivierenland, de provincie Gelderland en het ministerie van LNV, is gekomen tot de formulering van één integraal pro­ ject, onderscheiden in een aantal samenhangende deelprojecten. Type project: Afkoppeling Rol Waterschap: Nauw overleg, financiering financiering Publiek/Privaat: Voornamelijk publiek

WATER TERUG IN DE STAD

Subsidie: Zie financieringsstructuur Financieringsstructuur: Kosten worden betaald vanuit:

Gemeente Gemeente • het rioleringsplan kan nu met sterk gereduceerde kosten worden uitgevoerd. • een bergbezinkbassin komt te vervallen. • de recreatieve aspecten Waterschap Waterschap

• niet meer hoeven “zuiveren” van circa 300.000 m schoon bronwater in de zuiveringsin­ stallatie • versterking van de Ecologische verbindingen • het afkoppelen van woningen en verharding: stimuleringsbijdrage

Provincie 38

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Provincie: • SVG:verdrogingsbestrijding (dit is geld uit de provinciale grondwaterheffing) • BGM: verbetering milieukwaliteit (dit is nu de SGM­regeling) • SW/DB: stedelijk waterbeheer / bestrijding diffuse bronnen • REW: Gelderse Poort Gelderse Bosgroep: • Overlevingsplan Bos en Natuur LNV: • GeBeVe (voormalig): stimulering van de verdrogingsbestrijdende maatregelen. EU: • Via bestaande regelingen van de Europese Unie vloeit een deel van de bovengenoemde stimuleringsbijdragen terug naar de “gever”.

39

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herStel gracht (onderdeel Van het project inVerdan) zaandam Contactpersonen Gemeente: De heer Peletier Waterschap: De heer Van Diepen Onderscheidende kenmerken Stad:

Zaandam

Kenmerken:

Laag Nederland, Noorden, Binnenstedelijk,

Type water:

Gracht

Historisch/nieuw:

Historisch

Doel waterhuishouding:

Historisch, waterberging, waterspeelplaats

onafgerond (planfase)

project beSchrijVing In 2003 keurde de gemeenteraad het Masterplan Inverdan goed. Daarin staat ook dat we een gracht gaan aanleggen. Het water keert terug in de Gedempte Gracht. De belangrijkste winkelstraat van Zaanstad is nu nog vrij breed, rommelig en ongezellig. Door het water ‘krimpt’ de openbare ruim­ te. Die wordt intiemer en overzichtelijker. De huidige lange zichtlijnen worden ‘geknikt’. Dat maakt de openbare ruimte afwisselender en verrassender. SamenWerking Partijen: Gemeente (initiatief) Doelen: Kleiner en intiemer maken hoofdwinkelstraat, economisch (vitaler maken binnenstad), wonen, historisch (situatie van 1800) Interactie: Er zijn drie varianten gepresenteerd waar burgers uit mochten kiezen. Vanaf het begin is het publiek bij water in de gracht betrokken. Burgers zijn bij aantal workshops aanwezig geweest om ideeën te genereren en er is een evenementenwedstrijd georganiseerd. Type project: Binnenstedelijk Rol Waterschap: Geen (project wordt niet genoemd in Waterplan). In het waterplan is beleid gemaakt voor mogelijke ontwikkeling van gebieden. Inverdan raakt waterplan niet wezenlijk want het gaat hier om binnenstedelijke verdieping.

40

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Publiek/privaat Subsidie: Rijk (Birk­subsidie), Prov. Noord­Holland(UNA­ISV.1 subsidie) Financieringsstructuur: De ontdemping van de Gedempte Gracht is, samen met enkele andere markante onderdelen van Inverdan, een harde voorwaarde voor de subsidies die inmiddels van het Rijk (de Birk­subsidie van € 14 miljoen) en de provincie Noord­Holland (de UNA­ISV.1 subsidie van € 6,5 miljoen) zijn ontvangen. Het ontwerp en de herinrichting van de Gedempte Gracht (de hele straat) moet bin­ nen het gebudgetteerde bedrag in de grondexploitatie blijven. Dit bedrag is circa € 6,5 miljoen. Van dit bedrag wordt de herinrichting van gevel tot gevel bekostigd, dus inclusief meubilair, straatverlichting, bruggen, groenvoorzieningen en dergelijke.

41

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

hollandSe WaterStad-gouda Contactpersonen Gemeente: Mevrouw Van Loon Waterschap: Mevrouw Van Es Onderscheidende kenmerken Stad:

Gouda

Kenmerken:

Westen, Laag Nederland, Kennisproject

Type water:

Havensluis

Historisch/nieuw:

Historisch

Doel waterhuishouding:

Kennisontwikkeling

project beSchrijVing Er is onderzocht of het Nonnenwater open gegraven kon worden. Dit is afgeketst in de ge­ meenteraad omdat er niet voldoende geld beschikbaar was. Dit is nog steeds een probleem. De gemeente heeft weinig geld. Men is er echter nog wel mee bezig, het zit weer in de pijp­ lijn. Het wordt mogelijk toch weer uitgevoerd. Hollandse Waterstad is een kennisproject op het gebied van water, waarin naar nieuwe ma­ nieren van werken worden gezocht om de ambities van Gouda in de historische binnenstad te kunnen realiseren. Eén van die nieuwe manieren van werken is een integrale manier van samenwerken tussen de partners die deelnemen in het kennisproject. Er wordt gebruik gemaakt van elkaars kennis, kunde en mogelijkheden. De uitdaging van het kennisproject is een integraal plan op te zetten en uit te voeren, dat de waterhuishouding weer in ere herstelt en dat recht doet aan ideeën van bewoners en de stad toeristisch aantrekkelijker maakt. Het unieke aan dit project is dat er met verschil­ lende doelgroepen (overheid, burgers en bedrijfsleven) aan de tafel wordt gezeten om uit te zoeken of het mogelijk is om de historische waterstructuur te herstellen. Het kennisproject heeft als ambitie het herstellen van de Havensluis waardoor de traditio­ nele zuidelijk toegang van de stad wordt hersteld. Schepen kunnen dan weer dwars door de Goudse binnenstad varen.

Gouda heeft een bijzonder netwerk van intieme, bijna geheimzinnige waterlopen. Hollandse Waterstad wil deze grotendeels nog onbekende waterwegen weer zichtbaar maken in de stad en bruikbaar voor de kleine recreatievaart. De Haven en Gouwe met gerestaureerde sluizen en bruggen creëren een aantrekkelijk beeld van de Hollandse waterstad. Afgemeerde schepen in de singels, fluisterboten in de grachten en terrassen aan het water zorgen voor bedrijvigheid en trekken meer bezoekers naar de stad. Gouda huldigt hiermee het cultuurhistorische uitgangspunt: ‘behoud door gebruik’. Ze zet haar waterrijke geschiedenis in voor een economische impuls voor de binnenstad. Het project is opgezet om kennisleemtes in beeld te brengen. Er is geconstateerd dat men te weinig weet van de binnenstadsboezem. Dat heeft geleid tot een watersysteem model. Loopt op met vraag van lokale partijen: bijvoorbeeld het watergilde (Golda). Die willen het watersysteem terug. Men heeft het watersysteem in beeld gebracht. Er is samenwerking tussen partijen gezocht om met de kennis die zij inbrengen verder iets mee te doen. Peiler, Nonnenwater zit weer in pijplijn. Andere ambitie is om de Intieme vaarroute te openen, vooral het openmaken van de zuidelijke toegang naar de Hollandse IJssel toe. Bron: telefonisch interview

42

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: De partners van het kennisproject zijn naast de gemeente Gouda als penvoerder, Leven met Water als subsidiegever, het Watergilde namens de Goudse burgers, Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, NOK, Ykema tuin­ en landschapsarchitec­ tuur, hoogheemraadschap van Rijnland, provincie Zuid­Holland en Zuid­Hollands Bureau voor Toerisme. Doelen: Het is een kennis project, erop gericht om kennis over te brengen en om dat uit te zetten niet alleen binnen Gouda, maar ook naar platform (leven met water), gericht om de samenwer­ king tussen gremia, maar ook lokale partijen om dat soepel te laten verlopen. Interactie: Golda (watergilde) Type project: Kennisproject Rol waterschap: Partner, kennis zit op verschillende niveaus, van binnenstadsboezem, Waterschap Rijnland is gewend om met burgerpartijen te werken. financiering Publiek/Privaat: ­ Subsidie: Leven met Water. Doel van het programma Leven met Water met dit project is het herontwik­ kelen van oud­stedelijk gebied met daarbij het verenigen van de doelstellingen van water­ beheer, cultuurbeleid, leefbaarheid en economie (toerisme) in Oudhollandse binnensteden. Financieringsstructuur: € 700.000

43

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

onderzoek heropenen grachten-leiden Contactpersonen Gemeente: De heer Belt Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Leiden.

Kenmerken:

Laag Nederland, Westen, Binnenstedelijk, verkenning.

Type water:

Singel/gracht.

Historisch/nieuw:

Historisch water.

Doel waterhuishouding:

Afkoppelen, waterkwaliteit.

project beSchrijVing In de vorige eeuw zijn grachten gedempt. Redenen hiervoor waren: Vervuiling en verkeers­ toegankelijkheid. Vanaf het moment dat grachten werden gedempt, was er al protest. Deze roep is nu sterker. Zo werd tijdens het dempen van de Lange mare in 1955 al geroepen dat deze open moest blijven. De laatste jaren wordt in het kader van klimaatverandering het belang van water ingezien. Politiek is er tegenwoordig aandacht voor. Het Leids Dagblad kwam met een kaartje met alle gedempte grachten. Hierin stond de vraag: openen? Er is geld in het waterplan vrijgemaakt om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om grach­ ten open te graven. (Bron: telefonisch interview) In 1984 heeft Leiden de Trekvliet weer open gegraven (“In harmonie met het verleden”, AD, 21­10­1995). Tegenwoordig is Leiden een onderzoek gestart om gedempte grachten te heropenen. De gemeente Leiden en het Hoogheemraadschap van Rijnland willen er samen met haar burgers voor zorgen dat water in Leiden minder overlast veroorzaakt, schoner wordt en nog aantrekkelijker wordt om te gebruiken en van te genieten. Om dit te bereiken is het Waterplan Leiden ontwikkeld. Het Waterplan is nodig om ervoor te zorgen dat water in Leiden veilig is, geen overlast veroorzaakt en schoner wordt. Dat betekent: geen overstromingen geen wateroverlast schoner water Leiden zal als waterstad meer gepromoot worden.

Bijvoorbeeld door de bijzondere verhalen te vertellen die achter verschillende waterlocaties schuilgaan. In het verleden zijn veel grachten in Leiden gedempt. Dit werd gedaan omdat de grachten vuil waren of om bredere wegen aan te leggen. Tegenwoordig wordt de meerwaarde van de grachten weer gezien voor het watertoerisme, het karakter van de stad en ook voor water­ berging. Daarom wordt er een haalbaarheidsonderzoek verricht naar het weer opgegraven van historische grachten. (Bron: www.Leiden.nl)

44

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente, Waterschap. Dit is een gezamenlijk onderzoek van gemeente en waterschap. Het project bevindt zich nog de ambtelijke fase. Ambtelijk wordt gezocht naar vijf of zes grachten waar het bestuur over kan beslissen. Doelen: Historisch, versterken economie (zowel watertoerisme als terrassen). Interactie: Het doel is dat tijdens het onderzoek met bewoners overlegd wordt om te kijken of deze willen. Type project: Binnenstedelijk. Rol Waterschap: Staat in waterplan, hierin is geld vrijgemaakt voor dit project. Financiering Publiek/Privaat: Publiek. Het doel is met het onderzoek private partijen te betrekken. Subsidie: ­ Financieringsstructuur: De afspraak is dat één derde door het Hoogheemraadschap wordt betaald en twee derde door gemeente Leiden. Het traject kost nu € 75.000,00.

45

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

potmarge-leeuWarden (onderdeel blauWe diamant (Waterplan)) Contactpersonen Gemeente: De heer Vultmeijer Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Leeuwarden

Kenmerken:

Laag Nederland, Noorden, Binnenstedelijk, Afgerond

Type water:

Riviertje

Historisch/nieuw:

Historisch

Doel waterhuishouding:

Waterkwaliteit, ecologische potentie

project beSchrijVing Eén van de oudste middeleeuwse waterlopen van Friesland is de Potmarge, een rijksmonu­ ment en uniek natuurgebied ten zuiden van Leeuwarden. De waterloop slingert zich van het buitengebied de stad in en vormt zo een geleidelijke overgang tussen natuurlijke stilte en stedelijke drukte. De gemeente Leeuwarden wil de monumentale betekenis van deze waterloop zo goed mogelijk tot zijn recht laten komen. Tegelijkertijd is er gezocht naar een manier om het gebied optimaal te gebruiken, zodat omwonenden er zoveel mogelijk plezier van hebben. De versterking van de beleving van natuur in de stad staat daarbij voorop. In november 2000 gaf de gemeenteraad van Leeuwarden zijn goedkeuring aan het overkoepelend programma Blauwe Diamant, waar het project Duurzaam Watersysteem Potmarge deel van uitmaakt. Binnen de hoofddoelstellingen van dit project ­ verbetering van waterkwaliteit, van de eco­ logische potentie van water en oever, van recreatieve waarde en van ruimtelijke kwaliteit ­ paste het ontwikkelen van een waterspeelplaats voor kinderen. In de loop van de Potmarge zijn afwisselend links en rechts groene lobben en plas­ en dras­ gebieden aangelegd. Hierdoor is een brede(re) strook natuur ontstaan. Elke lob heeft een eigen invulling die past binnen het karakter van die specifieke plek. De Waterspeelplaats werd op een van deze groene lobben aangelegd.

Binnen de drie sferen van het hele project (stadstuin, recreatieve zone en deltazone) ligt de waterspeelplaats vanuit de stad gezien, op de tweede lob. Er zijn fiets­ en wandelpaden aangelegd. Zo heeft de Potmarge haar oorspronkelijke aan­ zicht terug gekregen en zijn er nu allerlei mogelijkheden om van de natuur te genieten. Dit project komt voort uit het waterplan Leeuwarden. Hierin werken gemeente, waterschap­ pen en provincie samen om de potenties van het stedelijk watersysteem van de gemeente Leeuwarden zo optimaal mogelijk te benutten. Voor de ontwikkeling van het waterplan is aansluiting gezocht bij het project Water City International waarin een viertal Europese ste­ den samenwerken bij het opstellen van hun waterplannen. Het Pilot­project “Watersysteem Potmargezone” richt zich op het riviertje de Potmarge en het aangrenzende gebied. Met de sanering van de bodem van de Potmarge wordt een eerste aanzet gegeven. (Bron: Waterplan “de Blauwe Diamant”)

46

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: gemeente Leeuwarden, Wetterskip Fryslân, Provincie Fryslân De projectleiding ligt bij gemeente, waterschap heeft geparticipeerd. Doelen: Natuur, recreatie. Interactie: Er is een denktank Potmarge opgezet met daarin bewoners, vertegenwoordiging van scholen, milieuorganisaties, Stichting ‘Behoud de groene long’. Die groep bestaat nog steeds en is bij beheer overleg betrokken. De denktank vond het belangrijk dat vanaf begin aan beheerplan werd gewerkt. Type project: Binnenstedelijk. Rol Waterschap: Waterschap (onderdeel waterplan Blauwe Diamant) is betrokken geweest. Tijdens het project is het waterschap gefuseerd. Binnen de huidige rollen doet het waterschap aan monitoring van de waterkwaliteit met name van de waterspeeltuin. Het was een stinkende waterloop, tegenwoordig kan er worden gezwommen. Met name waterbodemsanering. Vervuilende bedrijven zijn weg. Helofytenfilters zijn aangebracht. financiering Publiek/Privaat: Publiek Subsidie: Overkoepelend project ‘Leeuwarden, Stad van Water en Cultuur’ van € 16 miljoen heeft een totale SNN subsidie van € 2 miljoen ontvangen. Het Potmarge project is hier onderdeel van en heeft € 3 miljoen gekost. Financieringsstructuur: ­

47

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herinrichting jeker-maaStricht Contactpersonen Gemeente: De heer Raeskein Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Maastricht.

Kenmerken:

Hoog Nederland, Zuiden, herstel rivier binnen en

Type water:

Rivier.

Historisch/nieuw:

Historisch.

Doel waterhuishouding:

Verbreden, meanderen, voorkomen wateroverlast.

buiten Maastricht, Afgerond.

project beSchrijVing De Jeker ontspringt in en stroomt grotendeels door België. Alleen de laatste 5 km liggen op Nederlandse bodem, waar de rivier in de Maas uitmondt. In Maastricht heeft de rivier een aftakking, de Noordelijke Jeker geheten. Deze komt voor de uitmonding in de Maas terug in de Jeker. Er is een project uitgevoerd voor de Jeker, er is eventueel sprake dat ook een project voor de Noordelijke Jeker wordt gestart. Jeker: Nadat de rivier enkele malen voor overlast in Maastricht heeft gezorgd, is besloten de rivier opnieuw in te richten. Daarbij komt ook nog dat de waterkwaliteit enorm vooruit is gegaan omdat er in België minder vuil water op geloosd wordt én er een waterzuiverings­ installatie is gebouwd. Vanaf de Belgische grens tot aan de Maas wordt de rivier, waar dat nodig en mogelijk is breder gemaakt. Er kan straks 25.000 liter water per seconde worden afgevoerd. Waar geen huizen of wegen langs de rivier staan of liggen mag de Jeker slingeren door het landschap. Langs huizen en wegen worden de oevers vastgelegd met grote stapelstenen. Om de obstakels voor vissen (grote bodemverval, sluizen en watermolens) op te heffen wor­ den tal van maatregelen genomen: bodems opgevuld met grond en bypasses gemaakt bij watermolens en sluizen. Noordelijke Jeker: Hier zijn plannen voor gemaakt om op te krikken hangt af van subsidie.

Gemeente en waterschap hebben een Bidboek opgesteld. Beide partijen wachten af. Status is onbekend. Hierom heeft de overige informatie betrekking op het project waarbij de Jeker reeds is aangepast.

48

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Waterschap is trekker, gemeente Maastricht. Doelen: Natuur. Interactie: ­ Type project: Verbreden rivier binnen en buiten de stad. Rol Waterschap: Trekker project. financiering Publiek/Privaat: Publiek. Subsidie: Geen. Financieringsstructuur: Zuidelijke Jeker: Projectkosten: € 3 miljoen. Valt binnen budget landelijk gebied van het Waterschap. Kosten voor het Waterschap.

49

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herStel haVen-roderWolde Contactpersonen Gemeente: ­ Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Roderwolde

Kenmerken:

Laag Nederland, Noorden, aan de rand van een dorp, afgerond

Type water:

Haven

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Vaarwater, bluswatervoorziening

project beSchrijVing Het haventje van Roderwolde werd op vrijdag 19 mei 2006 onder barre weersomstandig­ heden heropend. Voor de opkomst van transport over de weg was dit haventje, en daar­ mee de vaarverbinding via het Peizerdiep van levensbelang voor het dorp. Zo werden nagenoeg alle producten voor en van de molen Woldzigt door het beurtschippersgeslacht Belga over het water vervoerd. Na de aanleg van een verharde weg naar Groningen in 1934 verruilde Belga de schepen voor vrachtwagens. De haven raakte meer en meer in onbruik en werd uiteindelijk in 1964 gedempt. Op het vrijkomende stuk grond bouwde transport­ bedrijf Belga een loods. Nadat de loods in 1999 afbrandde verplaatste Belga zijn bedrijf naar Roden. Al snel gingen stemmen op om het haventje weer in ere te herstellen. Op initia­ tief van Dorpsbelangen werd een werkgroep ingesteld en met ondersteuning van de Brede Overleggroep Kleine Dorpen werd de reconstructie onderzocht en voorbereid. Naar verwachting zal het haventje nieuwe impulsen bieden voor toerisme. Bijkomend voor­ deel is de betekenis als bluswatervoorziening voor een brandgevoelig object als de nabij­ gelegen molen. (Bron: Wikipedia) SamenWerking Partijen: Opdrachtgever: gemeente Noordenveld.

Provincie Drenthe, Recreatieschap Drenthe, Regio Groningen­Assen Doelen: Historisch, toeristisch Interactie: Bewonersparticipatie (werkgroepen en workshop) Type project: (binnenstedelijk/herstructurering) Rol Waterschap: Geen

50

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Publiek Subsidie: Europees Oriëntatie en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie, provincie Drenthe uit het Gebiedsgericht Beleid voor het Eelder­ en Peizerdiep en het provinciaal Stimuleringsfonds Milieubeschermingsgebieden; Financiële ondersteuning: Recreatieschap Drenthe en de Regio Groningen­Assen 2030 Financieringsstructuur: De totale kosten bedragen ca. € 400.000.

51

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

blauWe aS-aSSen Contactpersonen Gemeente: ­ Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Assen

Kenmerken:

Hoog, Noorden, Binnenstedelijk, (dit deel) afgerond

Type water:

Singel/gracht

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

vaarwater (recreatievaart)

project beSchrijVing Voor het project de blauwe as worden twee dammen doorgestoken en een zwaaikom aange­ legd zodat de vaart van Assen weer bevaarbaar is. De Zwaaikom is inmiddels gerealiseerd. Andere delen worden momenteel aan gewerkt. De Zwaaikom wordt aangelegd in het kader van het terugbrengen van de historische si­ tuatie en daarmee ten behoeve van het kunnen keren van recreatievaartschepen. Voor de Zwaaikom is een toelichting op het ontwerp opgesteld over de functionaliteit van de Zwaaikom en omgeving voor zowel het verkeer als de recreatievaart. Ook zijn hierin op­ genomen de overwegingen die hebben geleid tot het voorstel van een ontwerp met een zwaaikom met een breedte van 23 meter. Voor een nadere toelichting en visualisatie wordt verwezen naar de bijlage “De Zwaaikom aan de Vaart, toelichting op het ontwerp” en pre­ sentatie van “De Zwaaikom”. (Bron: bijlage III.5 notulen raadsvergadering gem. Assen 26­6­2007) Sinds dinsdag 15 april staat er weer water in de zwaaikom. Hiermee is de situatie van voor 1952 in oude glorie hersteld. Nog deze zomer jaar moeten pleziervaartuigen aan kunnen leggen in de nieuw uitgegraven zwaaikom. Hiervoor moet eerst de doorgang tussen de Vaart en Drentse Hoofdvaart hersteld worden. De aanleg van de zwaaikom is onderdeel van het project Blauwe As. Met dit project wil Assen een impuls geven aan het toerisme in de stad.

(Bron: persbericht gem. Assen 16­4­08)

52

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente Assen (projectleiding), Samenwerkingsverband Noord Nederland, Provincie Drenthe (toetst voor subsidie SRN), Ministerie van VROM, Europese Unie, Stichting Recreatietoervaart Nederland (Samenwerkingsverband met ANWB, Watersportverbond, HISWA Vereniging, VNG, Unie van Waterschappen, rijk en provincies) Doelen: Toerisme recreatievaart, stadsgezicht is verbeterd Interactie: Gemeente

Type project: Historische reconstructie Rol Waterschap: Geen, niet financieel betrokken, wel contact met waterschap gehad over het project. Financiering Publiek/Privaat: Publiek Subsidie: SRN Financieringsstructuur: Gemeente leidt en betaald een deel, SRN subsidieert ander deel

53

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

molenStreng-almelo Contactpersonen Gemeente: De heer Ros, de heer Dirven Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Almelo

Kenmerken:

Hoog Nederland, Oosten, Binnenstedelijk,

Type water:

Waterloop

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Historisch, vaarwater

niet afgerond/moet nog beginnen

project beSchrijVing Waterrijk nieuwbouw, In het binnenstadsplan is het thema Almelo Waterstad een belang­ rijk thema. Dit thema haakt in op de relatief lage ligging van Almelo en de historie van een binnenstad die doorsneden werd door meerdere takken van de rivier de Aa. Naast her­ stel van stilstaand water, het Overijssels kanaal en de Haven, wordt daarom ook als the­ ma het herstel van stromend water toegevoegd, van de Molenstreng, of Molenbeek en de Hagengracht aan toegevoegd. Deze nieuwe waterlopen brengen identiteitsvolle plekken terug in de binnenstad en daarnaast dragen ze bij aan de beoogde samenhang tussen bin­ nenstad en residentie, zoals benoemd in het eerste thema. Het thema ‘stromend water’ wordt zo een mes dat aan meerdere kanten snijdt. Immers, het biedt ook de mogelijkheid om meerdere doelen te verwezenlijken uit het gemeentelijke Waterplan, de brede ecolo­ gische visie op een duurzaam beleid ten aanzien van het oppervlaktewater. Het beoogde beeld is de haven weer bevaarbaar te maken en het zicht vanaf het marktplein op het water te herstellen. • Consequentie: geen sierwater maar echt water. Komt het water terug in de stad, dan moeten hier ook boten kunnen komen. Water brengt nauwelijks activiteiten met zich mee, maar juist het leven aan de kade, van boten die aanmeren en weer vertrekken. Dat zijn juist de kwaliteiten.

• Kansen voor toeristisch­recreatieve ontwikkeling (Bron: notitie politieke informatiebijeenkomst 4­10­06)

54

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente (en provincie) Doelen: Toeristisch­recreatief Interactie: Er wordt contact gezocht met relevante maatschappelijke organisaties en burgers Type project: Binnenstedelijk Rol Waterschap: Geen financiering Publiek/Privaat: Gezocht wordt naar samenwerking met ondernemers en ondernemingsorganisaties voor het masterplan Subsidie: ­ Financieringsstructuur: Onderdeel van binnenstadsplan

55

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Vaart-drachten Contactpersonen Gemeente: De heer Mulder Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Drachten

Kenmerken:

Hoog Nederland, Noorden, Binnenstedelijk, moet nog

Type water:

Vaart

Historisch/nieuw:

Nieuw water

Doel waterhuishouding:

Vaarwater (o.a. haven), overstorten terugdringen, berging

beginnen

project beSchrijVing Het Drachtstervaartproject is sinds 2001 volop in uitvoering. Tot dusver was alle actie te zien langs de nog bestaande vaart. Maar het project bestaat niet alleen uit het woningbouw­ project ten westen van de Noorder­ en Zuiderhogeweg maar ook uit het weer open graven van de vaart richting het centrum. De gemeenteraad heeft inmiddels ingestemd met het herinrichtingsplan. Alle voorbereidingen vinden plaats in 2006 en 2007. Vanaf 2008 gaan we het project uitvoeren. De uitvoeringstijd wordt geschat op ruwweg 3 jaar. Van landelijke naar stedelijker uitstraling: er is voor de inrichting gezocht naar een passen­ de overgang van een wat landelijke uitstraling met veel oudere lage woningbouw naar een stedelijker gezicht richting het winkelcentrum. De bruggen in het traject zijn van staal en zijn qua vormgeving gericht op de uitstraling van de oude bruggen die er ooit waren. Het profiel van de vaart tot aan het haventje bij de JM Houwenstraat is herkenbaar een flauw af­ lopend groen talud. Hier en daar kunnen er zitelementen in het talud toegevoegd worden. In het talud worden bomen geplaatst. Het parkeren langs het Moleneind is op uitdrukkelijk verzoek van de bewoners aan de kant van de woningen gesitueerd. Bij de haven wordt het groene talud vervangen door een bekleding met steen. Aan de voet daarvan komt een steiger.

Vanaf de brug bij de Oude Nering tot aan het centrum worden de kademuren uitgevoerd in metselwerk. Zo benadrukken we duidelijker dat het laatste stuk Moleneind bij het stedelijke winkelcentrum hoort. De combinatie van gele en rode straat­ stenen in dit stuk Moleneind is dezelfde als die van het winkelcentrum. (Bron: www.drachtstervaart.nl)

56

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente, Wind Groep Doelen: Historisch, verfraaiing Interactie: Projectleiding: Van Wind Groep, uitvoering door Van Wiel infra Milieu, opdrachtgever: Gemeente Smallingerland Type project: herstructurering Rol Waterschap: Goed contact met waterschap, waterschap is vooral betrokken voor het regelen van vergunningen. financiering Publiek/Privaat: Wind Groep is trekker samen met gemeente Subsidie: Ja, Rijk door middel van ISV­regeling Financieringsstructuur: ­

57

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

VeStingWerken herSteld-bourtange Contactpersonen Gemeente: ­ Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Bourtange

Kenmerken:

Hoog Nederland, Noorden, Grachten Vesting a/d rand van

Type water:

Vestinggracht

de stad, afgerond project Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

­

project beSchrijVing Ruim een eeuw na de opheffing van de vesting nam de gemeente Vlagtwedde het besluit de vesting te reconstrueren. Op die manier zou het dorp weer opleven. Bij de plannen baseerde men zich op de situatie van 1742 toen de vesting haar grootste omvang had bereikt. Omdat het stratenplan nog helemaal intact was kon de positie van de vesting vrij nauwkeurig bepaald worden. Het plan omvatte niet alleen de reconstructie van de historische vesting, maar ook het integreren van de Bourtanger bevolking daarin. De vesting zou naast een toeristische trekpleister en cultureel erfgoed ook een normaal dorp blijven. Ook nu nog wonen er zo’n 50 mensen binnen de vestingwallen. Vanaf het begin van de jaren zeventig begon men met het opnieuw graven van de grachten, het vormen van de wallen en het re­ construeren van de bebouwing. Dit alles in de stijl van vroeger, grotendeels met behulp van oude kaarten en tekeningen. Uiteraard werden er meerdere aanpassingen gedaan om de vesting leefbaar te maken. Hedendaagse eisen werden ingepast in het karakter van vroeger. Zo zijn de vroegere opslagplaatsen onder de wallen nu garageboxen voor de bewoners van de vesting. In 1992 was het werk klaar. (Bron: www.bourtange.nl)

58

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente Doelen: Toerisme, historisch Interactie: Bezwaarprocedures en inspraak, contact belangengroepen Type project: Historische reconstructie Rol Waterschap: Geen financiële rol van het waterschap. Waterschap heeft wel een nieuw waterpeil ingesteld. financiering Publiek/Privaat: Publiek Subsidie: Europese subsidie Financieringsstructuur: Onderdeel reconstructie vesting / project

59

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

hiStoriSche haVen-Woudrichem Contactpersonen Helaas waren de personen die betrokken waren bij dit project, niet meer werkzaam bij de gemeente. Vandaar dat er weinig informatie over dit project in deze factsheet staat. Onderscheidende kenmerken Stad:

Woudrichem

Kenmerken:

Laag Nederland, Westen, Binnenstedelijk

Type water:

Haven

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Historisch, vaarwater

(herstel historische haven), afgerond

project beSchrijVing Zaterdag 29 augustus 1998 was de officiële opening van de historische haven van Woudrichem. De Groene Draeck, met aan boord Prins Willem Alexander, werd ontmoet op de rivier door Burgemeester M.J.Chr.Worrell. Met een vloot van zalmschouwen, politie en andere schepen ging het richting Woudrichem. Daar was de officiële ontvangst, waarna de Groene Draeck de historische stads haven in voer. (Bron: www.euweb.nl/woudrichem/haven.html) SamenWerking Partijen: ­ Doelen: ­ Interactie: ­ Type project: ­ Rol Waterschap: ­ financiering Publiek/Privaat: ­ Subsidie: ­ Financieringsstructuur: ­

60

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

ijSSelkade-doeSburg Contactpersonen Gemeente: ­ Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Doesburg

Kenmerken:

Hoog Nederland, Oosten, Rand van de stad, afgerond

Type water:

Gracht

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Doorstroming grachtengordel

project beSchrijVing Transformatie van een industrieterrein, ingeklemd tussen de historische binnenstad en de IJssel, tot een hoogwaardig woongebied met recreatieve elementen. De transformatie gaf de gemeente de mogelijkheid om milieuhinderlijke bedrijven te saneren en met olie verontreinigde bodem te saneren. Naast wonen zijn er in het gebied recreatieve elementen aangebracht. In de nieuwe wijk is de in de jaren ‘30 van de vorige eeuw gedempte gracht weer teruggebracht. (Bron: www.gelderland.nl > referenties > stedelijke vernieuwing) In 1990 is er een initiatiefgroep ontstaan waarin een ingenieursbureau, een aannemer, een architect en de gemeente waren vertegenwoordigd. Dit initiatief is gestrand als gevolg van onvoldoende financiën en onvoldoende kwaliteit van het ontwerp. In 1995 werden de ideeën voor woningbouw realistischer. In dat jaar is veevoederfabriek De Hoop aangekocht. Met de aankoop van deze fabriek werd één van de belangrijkste “obstakels” weggenomen. Deze fabriek kon met financiële steun van de provincie worden aangekocht. De ideeën voor een hoogwaardig woongebied kregen vanaf dat moment vastere vormen. In 1996 is er een projectcoördinator aangesteld en is er een klankbordgroep ingesteld, waarin diverse maat­ schappelijke groeperingen uit Doesburg zitting hebben. Deze klankbordgroep is ingesteld om draagvlak voor de plannen te krijgen.

Aan stedenbouwkundig bureau Teun Koolhaas Associaties (TKA) te Almere is opdracht verleend om voor het gebied een plan te maken. Dit plan is in 1997 door het gemeentebestuur vastgesteld. Met dit plan heeft de gemeente verschillende projectontwikkelaars benaderd. Met Johan Matser projectontwikkeling B.V. uit Hilversum is er in maart 1998 een intentieovereenkomst gesloten. Met deze ontwik­ kelaar zijn de plannen verder uitgewerkt op financieel, stedenbouwkundig, milieutech­ nisch en architectonisch gebied. Op 4 oktober 1999 is met deze ontwikkelaar een realisatie­ overeenkomst gesloten. De 1e fase startte voorjaar 2003, 168 appartementen en woningen. De 2de fasenieuwbouw van een hotel­ en appartementencomplex is in het voorjaar van 2007 gestart. (Bron: informatiebrochure IJsselkadeproject, maart 2008)

61

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

SamenWerking Partijen: Gemeente, provincie, ingenieurs bureau, architect Doelen: Historisch, herontwikkeling Interactie: Klankbordgroep Type project: Herstructurering Rol Waterschap: Geen financiering Publiek/Privaat: Publiek­private samenwerking Subsidie: (o.a. Provincie) Financieringsstructuur: Onderdeel van herontwikkeling

62

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

boVengrondShalen/zichtbaar maken gender-eindhoVen Contactpersonen Gemeente: De heer Verschuren Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Eindhoven

Kenmerken:

Laag Nederland, Zuiden, Binnenstedelijk, onafgerond

Type water:

Rivieren

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling, berging, grotere drainerende werking

project beSchrijVing De gemeente gaat het herstel en bovengronds halen van gedempte waterwegen als de Gender combineren met herontwikkelingsprojecten in de stad. Dan moet de grond toch al open. De gemeente verwacht van ontwikkelaars een financiële bijdrage. De gemeente heeft zelf geld beschikbaar vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan. (Bron: “Overal oude waterlopen hersteld”, De Gelderlander, 20­06­05) Ooit stroomden er drie rivieren door Eindhoven: de Dommel, de Tongelreep en de Gender. Het succes van lichtfabrikant Philips werd de Gender echter fataal: het water vervuilde en delen van het beekje moesten wijken voor uitbreiding van de fabrieken. Ook in de rest van Eindhoven werd de Gender verwaarloosd, ingedamd en uiteindelijk vergeten. Maar nu heb­ ben de gemeente Eindhoven en Waterschap De Dommel besloten om de Gender weer nieuw leven in te blazen. Het water zal weer gaan stromen, waardoor de oorspronkelijke natuur van een stadsbeek weer terug kan komen. (Bron: Persbericht 18­04­07, no. 108, www.eindhoven.nl) SamenWerking Partijen: Gemeente Eindhoven is projectleider. Waterschap subsidieert en heeft verantwoordelijkheid voor het water. Doelen: Natuur Interactie: Burgers worden niet actief betrokken, dat komt in een vervolgtraject. Type project: Binnenstedelijk, water komt van buiten de stad, dwars door stedelijk gebied richting de Dommel, in het buiten gebied.

Rol Waterschap: Waterschap de Dommel subsidieert, daarnaast heeft het waterschap verantwoordelijkheid in beheer en het overdragen van stedelijk water. Zowel toetsend als beheerder. In principe voor heel de Gender en andere stedelijke wateren. De algemene lijn waterplan is water terug in stad, met verschillende systemen.

63

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Privaat deel: de ontwikkelaar van het Philips terrein, moet de Gender inpassen in het Emmasingelkwadrant. Philips heeft grond verkocht waar de Gender gaat lopen. Subsidie: Waterschap. Men is bezig EU Interreg subsidie aan te vragen. financieringSStructuur Raming: € 8,5 miljoen Het project wordt uitgevoerd in combinatie met herontwikkeling

64

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

herStelbeken in de Stad-apeldoorn Contactpersonen Gemeente: ­ Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Apeldoorn

Kenmerken:

Hoog Nederland, Midden Nederland, Groot project,

Type water:

Beken

Historisch/nieuw:

Historisch water

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling, water bergen en afvoeren

Binnenstedelijk, deels afgerond

project beSchrijVing Herstel van de beken en sprengen in Apeldoorn. Deze sprengen en beken werden vroeger gebruikt als krachtbron voor de aandrijving van water­ en korenmolens voor de papier­ en graanindustrie en ze voorzagen wasserijen van schoon water. Veel van de beken in het stedelijk gebied zijn in de loop der tijd onder de grond gestopt, waardoor de ecologische waarde en de belevingswaarde sterk is verminderd. Daar waar de beken nog bovengronds stromen of weer bovengronds gebracht zijn, herbergen ze bijzondere waarden. Ze zijn leef­ gebied voor veel zeldzame soorten planten en dieren, aangepast aan schoon, helder en stromend water. Het herstel van sprengen en beken heeft een grote cultuurhistorische en ecologische waar­ de. Ook draagt het bij aan een beter waterbeheer in de stad, bijvoorbeeld door regenwater af te koppelen. Het herstel van totale beken­ en sprengensysteem in Apeldoorn duurt tot 2020. Het budget van de provincie wordt gebruikt voor de uitvoering van herstelprojecten in 2006 en 2007 westelijk van het Apeldoorns Kanaal.

(Bron: www.gelderland.nl > projecten > stedendriehoek > waterbeheer > beken en sprengen) SamenWerking Partijen: Gemeente, Waterschap, Provincie Doelen: Natuur, historisch, recreatie Interactie: Provincie Gelderland vanuit streekplan Gemeente Apeldoorn: heeft in samenwerking met het waterschap de Veluwe het waterplan opgesteld Type project: Binnenstedelijk (binnen de bebouwde kom)/herstructurering Rol Waterschap: Waterplan, Onderdeel van ontwikkelingsvisie Apeldoorns Kanaal, samen met provincie Gelderland en gemeenten

65

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Plan is opgesteld om beken te herstellen. Particulieren en ontwikkelaars langs het tracé maken gebruik van project om woonomgeving aantrekkelijker te maken. Subsidie: Provincie Gelderland draagt € 1,8 miljoen bij, van 2006 tot 2007; Waterschap krijgt subsidie via de NBW regeling; Gemeente krijgt voor de Grift subsidie vanuit het RUPS. Financieringsstructuur: Waterschap en gemeente hebben een verdeling afgesproken: gemeente 68%, het waterschap 32%.

66

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

de blauWe loper-Veendam Contactpersonen Gemeente: De heer Van Wingerden Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Veendam

Kenmerken:

Hoog Nederland, Noorden, Groot project, Binnenstedelijk,

Type water:

Waterloop

Historisch/nieuw:

Historisch

Doel waterhuishouding:

vaarrecreatie

Bezig met aanleg

project beSchrijVing Het Masterplan Centrum Veendam omvat een geheel aan plannen en (stedenbouwkun­ dige) visies voor de toekomstige ontwikkeling van het centrum van Veendam. Eén van de plannen die uitgevoerd gaan worden is de “Herinrichting Centrum Veendam”. Project de Blauwe Loper, onderdeel van dit masterplan, betreft het compleet opnieuw inrichten van een deel van het Beneden Oosterdiep door het terugbrengen van water en het aanleggen van kades en wandelboulevards. Bron: www.veendamcentrum.nl SamenWerking Partijen: Gemeente Veendam is in overleg geweest met waterschap en provincie. De EU­subsidie wordt verstrekt onder toezicht vanuit provincie. Doelen: Aantrekkelijker maken centrum, economisch, recreatief Interactie: Heijmans (projectleider), gemeente, burgers Veendam Type project: binnenstedelijk/herstructurering Rol Waterschap: Het project wordt waarschijnlijk meegenomen in het waterplan dat geactualiseerd gaat wor­ den. Het waterschap juicht het project toe, maar financiert niet mee.

67

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Publiek. Met private partijen worden alleen afspraken gemaakt voor hun aandeel in het project gebied. Er zijn flats gerealiseerd, daar zijn steigers bedongen, en voorzieningen in gebouwen. Subsidie: Masterplan centrum WDU­subsidie, vanuit provincie. ISV subsidie stedelijke vernieuwing, voor drie onderdelen. EU subs: EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling). financieringSStructuur Totale kosten van het Masterplan bedragen € 5,7 miljoen, alle subsidies bij elkaar bedragen € 2 miljoen.

68

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

Verbinding noord en midden VeSt-tholen Contactpersonen Gemeente: De heer De Voogt van der Straten Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Tholen

Kenmerken:

Laag Nederland, Westen (Zeeland), Groot project, onafgerond

Type water:

Waterloop buiten de stad

Historisch/nieuw:

historisch

Doel waterhuishouding:

Afkoppeling (bestrijding wateroverlast), historisch deel terug brengen. Afvoer Noordvest is vergroot.

project beSchrijVing Verbinding maken tussen Midden en Noord Vest. Deze waterloop ligt ten noordwesten van Tholen. Het doel is de bestrijding wateroverlast en afkoppelen verhard oppervlak in kern Tholen extra berging en afvoercapaciteit maken. Bron: Waterplan Tholen SamenWerking Partijen: Combinatie van meerdere projecten van waterberging. Doelen: Historisch Interactie: Er is in eerste instantie oppositie tegen het project geweest vanwege het verdwijnen van een trapveldje ten behoeve van het project. De gemeenteraad heeft besloten om het trapveldje elders aan te leggen. Type project: Water buiten de stad om water in de stad af te koppelen Rol Waterschap: Het waterschap heeft hoofdzakelijk geholpen met het model van de duiker waar de verbin­ ding doorheen moet. Dit is belangrijk voor het waterschap omdat deze verantwoordelijkheid hebben voor het onderhoud van de veste. Daarnaast is het waterschap betrokken geweest bij de realisatie van een stuw. Het waterschap heeft niet meegefinancierd.

69

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

financiering Publiek/Privaat: Publiek (niet in woonkern) Subsidie: De totale kosten € 231,000 Europese subsidie via Senter Novem € 51,000 Subsidie provincie € 30.000 Financieringsstructuur: Openbare ruimte commissie, meegenomen in de meerjaren begroting.

70

StoWa 2009-05 Water terug in de stad

ontWikkelingSViSie StadScentrum-hoogeVeen Contactpersonen Gemeente: De heer Hofstee Waterschap: ­ Onderscheidende kenmerken Stad:

Hoogeveen

Kenmerken:

Noorden, Hoog Nederland, Binnenstedelijk, planfase

Type water:

Gracht, haven

Historisch/nieuw:

Deels

Doel waterhuishouding:

Hemelwaterafvoer (De gemeente heeft een behoorlijke

(visievorming net afgerond)

bergingsopgave die gerealiseerd moet worden, dit project is enige en te weinig.) project beSchrijVing Hoogeveen dient, net als alle andere kernen, ruimte vrij te maken voor waterberging. In hoeverre deze bergingsopgave voor het stadscentrum geldt, dient op zijn civieltechnische noodzaak bekeken te worden. Een groot deel van de historische waterstructuur is in de afgelopen eeuw verdwenen. De unieke kwaliteit en sfeer die verloren zijn gegaan, wor­ den in de Alteveerstraat weer terug gebracht. Het toevoegen van water ten zuiden van het Schutsplein, in verbinding staand met de Hoogeveensche Vaart, is een additionele ontwik­ keling die wordt aangegrepen om een kleine passantenhaven tot stand te brengen. Het is betreft hier nog een visiedocument. Er is nog niet besloten hoe deze visie ten uitvoer wordt gebracht. Bron: Ontwikkelingsvisie Stadscentrum van Hoogeveen SamenWerking Partijen: Gemeente, bij het maken van de visie zijn waterschappen en bewoners betrokken. Doelen: Aantrekkelijk winkel­, werk­, en woongebied met een hoge verblijfskwaliteit Interactie: Burgers hebben mee ontworpen. Vanaf begin, analyse: ga de stad in maak foto, kansen en bedreigingen. Met bewoners, verenigingen instellingen en waterschap. Type project: Herstructurering centrum Rol Waterschap: ­