01 Vaststelling uitvoeringsplan Regionale Energie Strategie (RES).PDF

21.0012078 Uitgaande documenten gemeente Sluis

gemeente sluis

r

Postadres: Postbus 27 4500 AA Oostburg

Aan de leden van de gemeenteraad

Bezoekadres: Nieuwstraat 22 4501 BD Oostburg Telefoon 140117 Telefoon +31 (0)117 457 000 Telefax +31 (0)117 452 241 IBAN: NL33INGB0661900169 BIC code: İNGBNL2A BTW-nummer 811046321B01 www.gemeentesluis.nl info@gemeentesluls.nl

ons kenmerk uw brief d.d. uw kenmerk behandeld door

Mahu I van Hoeve

doorkiesnummer onderwerp

Vaststelling uitvoeringsplan RES

bi)lage(n)

een

Oostburg,

í^.ocį. ZoZ\

Geachte leden van de gemeenteraad,

Op 28 mei 2020 heeft u de Regionale Energie Strategie (RES) vastgesteld. Deze strategie is Zeeuwsbreed tot stand gekomen. Het doel is om met elkaar de C02-uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990 en in 2050 met 95Vo. Zo voorkomen we dat de aarde met meer dan twee graden Celsius opwarmt en we overal serieuze problemen krijgen. Naast Zeeland zijn er 29 andere energieregio’s in Nederland die op deze manier de handen ineen slaan. Medio 2020 heeft de stuurgroep van de RES het ambtelijk kernteam opdracht gegeven een volledig uitvoeringsplan te ontwikkelen voor de periode 2021-2023. Dit uitvoeringsplan geeft aan op welke wijze we gezamenlijk met onze partners aan de slag willen gaan om uitvoering te geven aan de RES 1.0. Per thema wordt hierin verwoord hoe de uitvoering wordt vormgegeven. Op 14 september 2021 hebben wij dit plan vastgesteld. Wij bieden u dit bijgaand ter informatie aan. De uitgangspunten van de RES zijn verwerkt in Krachtig Verbonden. Daarmee heeft u zich gecommitteerd aan de verwerking van de RES in de eigen, lokale beleidskaders. Door vaststelling van de RES wordt niet getornd aan de (lokale) beslissingsbevoegdheid van de gemeenteraad. Mocht u naar aanleiding van het uitvoeringsplan vragen hebben, zijn wij uiteraard graag bereid deze in de commissie te beantwoorden. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDE De secretaris,

S.l. de Kievit-Minnaert

Pag.1/1

ZEEUWS

O

ENERGIE AKKOORD

Uitvoe RES 1.( RES-regio Zeeland

V: ,

įŴţįįįfc.

Fsa v*-

-1 - -

«flĮBŕore

02

Parijs op z’n Zeeuws Uitvoeringsplan RES 1.0

|;srr į ijļ J

-

H

t ii tli ft. ŵľ 'I . -- - - íBį

įļļï TĩjlļÉBÌ7į|Į|Į| jiV]ffiļļjļj yļjļ ļ I

,

- -«.

i

' : . . «V-

,v?T5rfŞfVJB-įs;

líWSŕ-

-Cv \ .

ÍŴjifcj;

sŴÌŴ •ŕ' įvV Ŵ*ŵ

.^

In Parijs zíjn klimaatdoelen afgesproken. Bijna 200 landen hebben beloofd hiermee aan de slag te gaan, ook Nederland. En in Nederland, kijken we per regio hoe we het Klimaatakkoord gaan uitvoeren. Voor ons geldt dus: hoe gaan we in Zeeland actief bijdragen aan de energietransitĩe? Wat in het Klimaatakkoord van Parijs is bepaald is goed en wij Zeeuwen doen daar graag aan mee. Samen én op onze eigen manier. Daarom hebben we het Zeeuws Energieakkoord, afgekort

«ŝŵŵeBg

ZEA. Iedereen die bijdraagt aan het opwekken van duurzame energie, energiebesparing en verduurzaming kan en mag meedoen met het ZEA. Grote en kleine initiatieven, van overheden, bedrijven en burgers. Zo halen we samen de klimaatdoelen van Parijs, maar dan op z’n Zeeuws. Ook Zeeland gaat dus actief bijdragen aan het Klimaatakkoord. Vernieuwend kijken naar Zeeuwse energie, samen op weg naar een energieneutraal 2050, duurzaam wonen en leven. Akkoord? Dan gaan we ervoor!

Managementsamenvatting WAAROM?

Klimaatakkoord van Parijs

Parijs op z’n Zeeuws

Door de groeiende uitstoot van broeikasgassen (COj) warmt de aarde steeds meer op. Hierdoor smelten de poolkappen, stijgt de zeespiegel en wordt het weer extremer. Wereldwijd en ook in Zeeland, zorgt dit voor steeds meer (onomkeerbare) problemen.

In Zeeland gaan we ook actief bijdragen aan de energietransitĩe,Daarom hebben we het Zeeuws Energieakkoord, afgekort ZEA. Iedereen die bijd raagt aan het opwekken van duurzame energie, energiebesparing en verduurzaming kan en mag meedoen met het ZEA. Grote en kleine initiatieven, van overheden, bedrijven en burgers. Zo halen we samen de klimaatdoelen van Parijs, maar dan op z’n Zeeuws.

Om de opwarming van de aarde tegen te gaan is in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs gesloten. 195 landen hebben hier afgesproken om in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 9596 te verminderen. Ook Nederland doet hieraan mee en daarom hebben we sinds 2019 het Nederlandse Klimaatakkoord.

«s»

Zeeuwse PES

Klimaatakkoord van Parijs

Eén van de afspraken van het Klimaatakkoord is dat Nederland opgedeeld in 30 RES-regìo's wordt. Elke regio heeft hierbij de taak haar eigen Regionale Energiestrategie (RES) te ontwikkelen. Zeeland is ook een RES-regio. In 2020 hebben meer dan 100 Zeeuwse partijen, van regionale en lokale overheden tot bedrijven, onderwijs­ instellingen, maatschappelijke organisaties tot īnwonerscollectieven, samengewerkt aan de Zeeuwse RES. Deze ligt aan de basis van het RES1.0 Uitvoeringsplan, waarin beschreven staat welke prioriteiten Zeeland heeft gekozen en hoe deze uitgevoerd worden, om aan de kllmaatdoelstellingen te voldoen.

Q} Zeeuwse Energiedialoog

c Zeeuwse RES 1.0

Nederlands Klimaatakkoord

V-

llitvoeringsplan RES 1.0

WAT?

01 Gebouwde omgeving

c

Z’

* Minder energie verbruiken - Van fossiele brandstoffen naar duurzame energie - Verduurzamen van alle gebouwen

Realisatie Uitvoeringsplan RES 1.0

Doelen Zeeland:

Elektriciteit

- Alleen nog maar duurzame energiebronnen

2030

2030

10094 duurzame energie­ opwekking

4994

co2-

reductie

Mobiliteit

- Personenvervoer, zakelijke mobiliteit en het openbaar vervoer schakelen over van fossiele brandstoffen naar duurzame brandstoffen of energie

2050

9594

co2reductie

HOE?

Samen samen samen Alleen samen kunnen we de klimaatdoelen halen. Maar hoe weten we nu wie wat gaat doen? Het Uitvoeringsplan RES 1.0 beschrijft helder wíe wat gaat doen kijkende naarde voor nu gekozen prioriteiten. Daarnaast gebeurd er nog veel meer! De RES is immers van ons allemaal, Van Zeeuwse overheden, bedrijven en inwoners, Doe ook mee!

Samenwerkende overheden, bedrijven, inwonerscollectieven, maatschappelijke organisaties

Uitvoeringsplan RES 2.0

overheden Bedrijven

Zeeuwse RES 2.0

Inwoners

'J1

ZEEUWS ENERGIE AKKOORD

■ř Het ZEA is een initiatief vanuit de Provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten, Stedin, Impuls en Waterschap Scheldestromen.

Realisatie Uitvoeringsplan RES 2.0

'w ;

04

Inhoudsopgave Uitvoeringsplan R ES 1.0

Inhoudsopgave 01. Inleiding--------------------------------------------------------------- ----- 05 1.1. Aanleiding ____ ___________________________________ 05 1.2. Doelstellingen uitvoeringsplan-------------07 1.3. Ontwikkeling RES2.0 ----------------------------------------------------- 08 02. Governance------------------------------------------------------------------ 09 2.1 Verantwoordelijkheden en rollen -------------------------------------- 09 2.2. Verankering beleid -------------------------------------------------------- 10 2.3. Governance principes________________________________ 12 2.4. Governance ontwikkeling----------------------------------------------- 14 03. Programma’s--------------------------------------------------------------- 18 3.1. Programma Elektriciteit------------------------------------------------- 19 3.2. Programma Gebouwde Omgeving ----------------------------------- 22 3.3. Programma Mobiliteit -- ------------------------------------------------- 26 04. Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s---------------- 30 4.1. Integraliteit en onderlinge afhankelijkheden ----------------------- 31 4.2. Systeemaanpak energie-infrastruotuur ----------31 4.3. Communicatie_____________________________________ 32 4.4. Participatie --------------------------------------------------------- --------- 36 4.5.

Arbeidsmarkt en scholing-------------------------------------------------40 4.6. Industrie ---------- ---------------------------------------------------------- 42 4.7. Waterstof_______ .__ —------------------------------------------------- 44 4.8. Landbouw------------------------------------------------------------------ 47 05. Financiën_________________________________________ 48 5.1. Geld voor uitvoering van de energietransitìe bij overheden---- 49 5.2. Financiële ondersteuning woningeigenaren en bedrijven ----- 50 S3. Geld voor uitvoering en dóórontwikkeling RES--------------------- 50 5.4.

Meerjarenbegroting ------------------------------------------------------ 52 Bijlagen-----------54 Bijlage A: Organisatie en wijze van samenwerken --------------------54 A.l Taken volgens het ROB-------------------------------------- 55 A.2 Kwadrantenmodel van der Steen------------------------- 58 A.3 ZEA-organisatie------------------------------------------------ 59 A.4 Bestuurlijk overleg en afstemming----------------------- 63 A.5 Budgetbeheer------------------------------------------------- 65 A.6 processen ------------------------------------------------------ 66 Bijlage B: Monitoring en rapportage-------------------------------------- 67 Bijlage C: Risicoanalyse-------------------------------------------------------- 68 Bijlage D: Communicatiestrategie----------------------------------------- 69

05

01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0

01 1.1.

Aanleiding

RES 1.0 Op 28juni 2019 heeft het toenmalige kabinet het Klimaatakkoord gepubliceerd. Dit akkoord is de Nederlandse vertaling van het Klimaatakkoord van Parijs (2015), Hierin is afgesproken dat we in 2030 4996 en in 2050 respectievelijk9596 C02-reductie (ten opzichte van 1990) zal plaatsvinden, Eén van de andere afspraken is dat Nederland in 30 "energieregio's” opgedeeld zal worden om regionaal de landelijk gemaakte afspraken te onderzoeken en uítte voeren. Elke regio zal hiervoor zijn eigen Regionale Energīestrategîe (RES) ontwikkelen, waarin de regionale keuzes centraal staan. Deze RES’en worden door de primair wettelijke partijen (de regionale overheden) vastgesteid

Inleiding Na een succesvolle Zeeuwse Energiedialoog (2017) hebben de!3 Zeeuwse gemeenten, het Waterschap Scheldestromen, de Provincie Zeeland, Netbeheerder Enduris en Impuls Zeeland de handen ineengeslagen om de RES Zeeland gezamenlijk te ontwikkelen. Dit is gebeurd onder de gezamenlijke noemer het Zeeuws Energieakkoord (ZEA) Meer dan 100 vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, van maatschappelijke organisaties, ínwoners(collectieven) tot de regionale overheden hebben actief bijgedragen. Begin 2020 is de RES 1.0 gereedgekomen en In oktober 2020 hadden alle Zeeuwse overheden deze vastgesteld.

06

01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0

Draagvlak De energietransitie heeft ingrijpende gevolgen die iedere Zeeuw, in kleinere of grotere mate, zal raken. Daarbij is het draagvlak voor de energietransitie nog broos doordat de energietransitie zich nog in de beginnende fase bevindt. In bepaalde hoeken vindt nog volop discussie plaats over het nut en de noodzaak Er zijn onduidelijkheden omtrent wat er nu precies moet gebeuren, de kosten en hoe die te betalen en wanneer welke technologie beschikbaar (en betaalbaar) is. Tevens zijn er zorgen over de gevolgen voor natuur, landschapen mens. Dit laatste o.a. in relatie met de impact van duurzame energieopwekking in de nabijheid van woonkernen. Dit uit zich onder meer in weer­ stand tegen plannen. Het is daarom zeer belangrijk om zorgvuldig met deze gedachten en gevoelens om te gaan en ruimte te bieden voor hoor en wederhoor. Eén van

de belangrijkste taken van het ZEA en de ZEA-partners is om het draagvlaken de acceptatie in de samenleving te versterken door alle belanghebbenden tijdig te betrekken bij 20wel de planvorming als de uitvoering. Daarom vormen communicatie en participatie een wezenlijk onderdeel van dit uitvoeringsplan. Zo bouwen we met elkaar aan vertrouwen, om de haalbaarheid en realisatie van de doelstellingen dichterbij te brengen, Ook het polìtiekbestuurlijk draagvlak is essentieel voor het welslagen van de transitie. Om deze reden is het van wezenlijk belang dat alle ZEA-partners in de uitvoering van de RES het goede voorbeeld geven waarbij zowel de prioriteiten in het beleid geborgd worden als dat de uitvoering van de prioriteiten zichtbaar gemaakt worden.

ęfrĄjgţşrr'

■V

LVŵV

07

01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0

1.2.

Doelstellingen uitvoeringsplan

In de RES 1.0 hebben ruim 100 partijen zich hard gemaakt om de Zeeuwse mogelijkheden, hoe het kiimaatakkoord in de RES-regìo Zeeland uit te voeren, te beschrijven. Omwille van de nu beschikbare geldmiddelen en menskracht zullen en kunnen niet alle mogelijkheden meteen opgepakt worden. Dit Uitvoeringsplan RES 1.0 geeft helder richting in de eerste te nemen stappen. Daarbj is de doelstelling van het Uitvoeringsplan RES 1.0 meerledig. Bestuurlijke overeenkomst - Dit uitvoeringsplan is de uitwerking van de RES 1.0 die in 2020 is vastgesteld door de Zeeuwse overheden. De RES 1.0 bevat de beleidskaders voor de uitvoering en is in feite de gezamenlijke bestuursopdracht. - Dit uitvoeringsplan biedt een kader en overeenkomst waarin zowel de bestuurlijke afspraken over de opgaven waaraan gewerkt wordt, als de inzet van de verantwoordelijke en betrokken partijen, vastgelegd worden. - Door het vaststellen van het uitvoeringsplan door de lokale Zeeuwse overheden (Provincie, 13 gemeenten, Waterschap Scheldestromen en Enduris) gaan deze partijen een verbintenis aan waardoor de uitvoering van de RES geborgd wordt. De betrokken Zeeuwse overheden verbinden zich aan de te leveren inspanningen en middelen om de in de RES 1.0 gemaakte afspraken te realiseren.

Beschrijving prioriteiten en hoe deze uitgevoerd gaan worden - De RES 1.0 ís de gezamenlijke agenda en het bestuurlijk kader voor het Zeeuwse handelen bij de energìetransitíe. - Een centrale doelstelling van dit uitvoeringsplan is te omschrijven hoe in de periode 2021-2023 uitvoering wordt geven aan het bereiken van de doelstellingen van de RES 1.0. Om dit te bereiken zijn zoveel als mogelijk prioriteiten, startprojecten en concrete activiteiten benoemd * Tevens wordt beschreven wat de spelregels zijn binnen de samenwerking, hoe de governance eruitziet, hoe monitoring, rapportage en bijsturing plaatsvinden. Handvat voor de RES 2.0 - Dit Uitvoeringsplan is bovendien een vervolguitnodiging aan alle partners om samen met het ZEA (verder) vorm te geven aan de energietransitie in Zeeland, middels de ontwikkeling van de RES 2.0.

01 Inleiding

08

Uitvoeringsplan RES 1.0

13.

Ontwikkeling RES 2.0

Een energiestrategie is per definitie een dynamisch document, De RES 1.0 is tot stand gekomen met de kennis die op dat moment beschikbaar was. Technische, maatschappelijke, ecologische.

economische en politieke ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de uitvoering van de RESdoelen. Om hier goed mee om te gaan, zal de RES iedere twee jaar herijkt worden. Op 1 maart 2023 zal de RES 2.0 worden opgeleverd. Dit is ook landelijk afgesproken. De aanpak en planning hiervoor is als volgt:

O

Q3 - Q4 2021 - Aanwijzen verantwoordelijk kernteamlid - Ontwikkeling plan van aanpak RES 2.0 - Start proces met brede inspiratiebijeenkomst najaar 2021/voorjaar 2022 - Enquête onder RES-deelnemers over waar men tegenaan loopt

Q

Q12022 - Beslissing in stuurgroep over opbouw RES 2.0 in januari 2022 - Start schrijfproces, middels sectortafels

Ó

Q3 2022 - Eerste ruwe versie RES 2.0 gereed - Participatieproces (volksvertegenwoordiging, jongeren, bewoners)

Ö

Q1 2023 - Aanbieding RES2.0 aan stuurgroep ' Vaststelling RES 2.0 door volksvertegenwoordigers (1 maart)

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

Governance 2.1.

Verantwoordelijkheden en rollen

Primair wettelijk verantwoordelijke partijen Het ROB-rapport "Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 202220301 ” beschrijft zeer helder de taken en verantwoordelijkheden die de gemeenten, provincies en waterschappen hebben met betrekking tot de uitvoering van het Klimaatakkoord. De RES'en vormen hierbij de leidraad op de te maken keuzen. Concreet vertaald naar de Zeeuwse context zijn de 13 gemeenten, de Provincie en het Waterschap primair verantwoordelijk voor de uitvoering. Het gaat hierbij om de verankering van de RES in beleid, het faciliteren van de uitvoering in menskracht en

1

financiële middelen en een bijdrage aan het Zeeuws Energieakkoord. Tevens zal elke partij vaak ook een eigen (intern) uitvoeringsplan ontwikkelen waarin aangegeven wordt wat de desbetreffende organisatie zal doen om bij te dragen aan de uitvoering van de klimaatdoelen De verschillende, primair verantwoordelijke partijen zullen er, al dan niet tezamen, voor moeten zorgen dat de gestelde doelen gerealiseerd worden. In de wetenschap dat de daadwerkelijke uitvoering van de verschillende maatregelen en doelstellingen uit de RES 10 plaatsvindt onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid van woningeigenaren, bedrijven, maatschappelijke organisaties, gemeenten, provincie, waterschap en het netwerkbedrijf

'Uitvoeringskosten van hei Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022-2030",

10

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

Draagvlak Rol Zeeuws Energieakkoord In dit uitvoeringsplan wordt beschreven hoe de ZEAorganisatie kan bijdragen aan de uitvoering van de RES 1.0. Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat het ZEA geen formele juridische entiteit is, geen besluit­ vormende bevoegdheden heeft en dus ook geen wettelijke verantwoordelijkheid kan dragen voor de realisatie van klimaatafspraken en -doelen. Dit uitvoeringsplan vormt de leidraad voor de uitvoering van de RES 1.0 waarin de prioriteiten en activiteiten concreet benoemd staan De ZEA-organisatie geeft hier regionaal ondersteuning aan en coördineert, faciliteert en stimuleert waar nodig de uitvoering zonder zaken over te nemen of in besluitvormingsbevoegdheden van partners te treden. Tevens heeft het ZEA de rol om de voortgang te monitoren en rapporteren. De ZEA-organisatie bestaat uit enerzijds de vijf ZEA-partners (Provincie Zeeland, de Vereniging Zeeuwse Gemeenten, Enduris (sinds 1 jan 2021 onderdeel van de Stedin Groep), Impulsen het Waterschap Scheldestromen) en is anderzijds een brede samenwerking met van maatschappelijke, publieke en/of commerciële partijen. Waarbinnen allen op hun eigen wijze bijdragen aan de uitvoering van de RES 1.0. Bijvoorbeeld door actief betrokken te zijn bij de programma's, projecten en overige activiteiten.

2.2.

Verankering beleid

Verankering van de RES in regel­ geving en beleidsdocumenten is noodzakelijk om letterlijk en figuurlijk ruimte te bieden aan de energietransitie. De bevoegdheid hiervan ligt bij de betrokken Zeeuwse overheden en het ZEA zal de voortgang hiervan monitoren. Provincie Zeeland De RES is door de Provincie Zeeland, voor wat haar bevoegdheden betreft, vertaald in de nieuwe Omgevingsvisie en -verordening. Het gaat dan met name over de RES-onderdelen op gebied van wind- en zonne-energie, energieinfrastructuur en biomassa. Onderdelen uit de RES gericht op verduurzaming van vastgoed zijn door de provincie verwerkt in de regelingen voor woningbouw en bedrijventerreinen zoals de PIW en de FIB. Tevens heeft de Provincie Zeeland het programma "Energie en Klimaat" opgezet waarin de doelstellingen van de RES 1.0, waar de Provincie een (gedeeltelijke) verantwoordelijkheid voor draagt, in verankerd zijn. 13 Zeeuwse gemeenten De RES is in 2020 door alle gemeenteraden vastgesteld Alle Zeeuwse gemeenten hebben zowel de doelstellingen als de werkwijze en startprojecten onderschreven. Hoewel gemeenten niet altijd zelf de partij zijn die de doelstellingen kunnen verwezenlijken kunnen zij hier veelal

wel een stimulerende rol in hebben. Het karakter van de RES sluit op dit punt goed aan bij de wensen van gemeenten. De RES conflicteert niet met de besluitvormende bevoegdheden die gemeente hebben. Zij kunnen nog steeds zelf aangeven hoe zij de beleidsdoelen, zoals geformuleerd in de RES, verankeren in hun eigen beleid en er vervolgens uitvoering aan geven. Gemeenten hebben gezamenlijk onderzocht in welke beleidsplannen de RES-doelstellingen verankerd kunnen worden. In onderstaand schema is een opsomming hiervan opgenomen. Omdat reeds bestaande plannen soms een langere looptijd kennen, zal dit mogelijk niet altijd direct in de plannen terug te vinden zijn. Waar dit het geval is, zullen de doelstellingen van de RES als ware het een addendum van de betreffende beleidsplannen worden beschouwd. Later zullen de plannen overeenkomstig geactualiseerd worden. Hiermee zorgen gemeenten ervoor dat de RES niet als een sectorale maar juist als een integrale opgave binnen het gemeentelijk beleid worden ingebed en uitgevoerd en diezelfde uitvoering ook niet enkel bij een enkele beleidsafdeling ligt.

11

C

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

Waterschap Scheldestromen Binnen het waterschap heeft de RES in het WaterschapsBeheerProgramma (WBP) 2022-2027 een belangrijke plaats gekregen. Veel beleidsuitwerkingen binnen het waterschap zullen gebaseerd worden op het WBP.

In onderstaande tabel staan de meest voor de hand liggende beleidsdocumenten waarin de RES-doelstellingen verankerd zullen worden:

BELEIDSDOCUMENT

ZEEUWSE OVERHEID

Omgevingsvisie- en verordening

-» Provincie, gemeenten, waterschap

Participatienota (betrokkenheid duurzame energieprojecten en aardgasvrije gebouwde omgeving)

■* Provincie, gemeenten

Economisch beleid (kansen bedrijfsleven)

Provincie, gemeenten

Duurzaam Meer Járen Onderhoud Plan eigen vastgoed

-* Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris

Lokaal zon- en windbeleid

-» Gemeenten, waterschap

Volkshuisvestingsbeleid

Gemeenten

Beleid stad- en dorpsvernieuwing

Gemeenten

Transitievisie warmte (inclusief regionale Structuur Warmte)

-» Gemeenten

Wijk Uitvoerings Plan

-* Gemeenten

Meerjarenafspraken woningbouwcorporaties

-* Gemeenten

Beleidsplan recreatie en toerisme

Provincie, gemeenten

Leges- en of subsidieverordeningen

Provincie, gemeenten

Overeenkomsten met RUD Zeeland (DVO, HUP e.a.)

Provincie, gemeenten

Gemeentelijke Verkeer en Vervoer Plan (GWP)

Gemeenten

Meerjaren Onderhoud Plan wagenpark

Provincie, gemeenten, waterschap

Economisch beleid (bereikbaarheid bedrijventerreinen e.a.)

Gemeenten

Eigen duurzaamheids- of milieubeleidsplan

Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris

Inkoop- en aanbestedingsbeleid (voor o.a. werken (GWW), leerlingenvervoer en openbaar vervoer) Lokale/regionale routekaart laadinfrastructuur (RAL) WaterschapsBeheerProg ram ma 2022-2027

-» Gemeenten Provincie, gemeenten -» Waterschap

12

2.3.

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

Governance principes

ROLLEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris

Voor het ZEA is een heldere governance van groot belang. Het ZEA is een netwerkorganisatie en beschikt niet over een entiteit waarvoor de bevoegdheden en verantwoordelijkheden wettelijk geregeld zijn. De ZEA-partners hebben allemaal wel een eigen juridische entiteit. Middels een goede governance structuur wordt duidelijk op welke wijze het ZEA haar bijdrage aan de realisatie van de doelstellingen nastreeft. Het maakt inzichtelijk en controleerbaar hoe de organisatie is vormgegeven en ingericht en hoe en door wie sturing wordt gegeven aan de taakstelling zoals die vastgelegd is in de RES en hoe de uitvoering daarvan plaatsvindt. De governance structuur beschrijft de besluitvormingsprocessen en verantwoordelijkheden waarbij de realisatie van de gezamenlijke RES-doelstellingen centraal staan. Hierdoor is het overeenkomen van heldere governance principes één van de randvoorwaarden om de RES te kunnen realiseren. De afgesproken governance principes zijn:

Kerntaak van het ZEA is het opstellen van de strategie en het in gang brengen (en houden) van een beweging. Het ZEA is geen projectenbureau ZEA-stuurgroep (bestuurlijk) De stuurgroep stuurt zoveel als mogelijk op de totstandkoming van de in de RES 1.0 en het Uitvoeringsplan 1.0 nagestreefde resultaten De stuurgroep stuurt op het financieel beleid, taken en bevoegdheden binnen het ZEA De stuurgroep verzorgt de bestuurlijke afstemming Zeeuwse overheden De stuurgroep legt zijn eigen taken en werkwijze vast en handelt hiernaar De stuurgroep is verantwoordelijk voor zijn eigen samenstelling waarbij deskundigheid, diversiteit, onafhankelijkheid en de Triple Helix gewaarborgd is leder stuurgroeplid is verantwoordelijk voor de inbreng van belangen vanuit de eigen achterban (indien relevant) maar ook aanspreekbaar op de uitvoering van doelen en/of projecten door die achterban De stuurgroep beslist op basis van unanimiteit

13

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1,0

PROCESSEN Besluitvorming Het ZEA neemt besluitvormende bevoegdheden van gemeenteraden, staten en het waterschapsbestuur niet over Mandaat stuurgroep Vastellen (en afwijken) van begroting Afstemming/communicatie richting volksvertegenwoordiging (colleges, raden, staten en ALV) Persberichten versturen en woordvoering over het RES-proces en overall energieakkoord richting de pers find, mandatering aan kernteamleden) Bestuurlijke afstemming met İPO, VNG, UvW -» Onderlinge werkverdeling (ambassadeurschap) Mandaat kernteam -* Dagelijkse aansturing programma’s en projecten Besteding financiën zolang passend binnen begroting Werving (en -beëindiging contracten) personeel Aanbestedingen Subsidieaanvragen voorbereiden bij bijv. Rijken EU ■* Afstemming met NP-RES en buurregio's Afstemming met partnerorganisaties Mandaat Programmamanagers Vrij onderhandelen met uitvoerders, binnen de inkoop- en aanbestedingsrichtlijnen, en voor zover passend binnen de vastgestelde begroting Kunnen contact hebben met media (nadruk ligt dan op vakinhoudelijke boodschappen) -» Sturen de leden van de hoofdtafel aan en kunnen ook ingehuurde krachten aansturen

Samenspel tussen kernteam en stuurgroep -* Communicatie tussen kernteam en stuurgroep kanaliseren we zoveel mogelijk:via de voorzitter (uitgezonderd afstemming tussen ambtelijk en bestuurlijk vertegenwoordiger van dezelfde partijen) Zaken worden beslissing gereed gemaakt door het kernteam; het kernteam opereert hier zo zelfstandig mogelijk in Doel is stuurgroep leden nooit te verrassen en besluiten zo goed voor te bereiden dat deze veelal unaniem genomen kunnen worden -» De RES en het ZEA zijn zoveel mogelijk apolitiek. De omgeving waarbinnen deze wordt verwezenlijkt, niet. Het kernteam ondersteunt stuurgroep leden waarvan toepassing in het maatschappelijk debat Samenspel tussen stuurgroep en volksvertegenwoordigers -» Primaire verantwoordelijkheid ligt bíj de afzonderlijke overheidspartijen -s Voor het meenemen, informeren en vragen om besluitvorming benutten we de VZG en OZO-structuur Communicatie Alle com municatie-uìtingen (advertenties, persberichten, posters, flyers, filmpjes, websites etc.) worden conform de strategienota voorbereid en In afstemming met de communicatiemanager uitgevoerd

14

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

«SB

2.4.

Governance ontwikkeling

Het Uitvoeringsplan 1.0 is de eerste versie van een reeks en zal in de loop van de tijd continu verder ontwikkeld worden. Dat geldt ook voor de besturing en governance van het ZEA, zowel op het vlak van beleidsvorming als op het vlak van uitvoering en verantwoording. Met betrekking tot governance ontwikkeling wordt een aantal acties in 2021-2022 verder uitgewerkt. Dit zijn acties die voortkomen uit een adviesnotitie2 die door Royal Haskoning/DHV op, verzoek van het ZEA-kernteam, is opgesteld. De adviezen zijn mede tot stand gekomen op basis van interviews met deelnemende partijen. De adviezen zijn deels overgenomen. Publieke huis op orde/ publieke stuurgroep De multi-stakeholder samenwerking van overheden en niet-overheden binnen de gehele organisatie heeft geleid tot een breed gedragen RES 1.0, inbreng van veel expertise en een sterk netwerk van partijen dat ook gezamenlijk aan de slag kan met de uitvoering. Door niet te kiezen voor een alleen door de overheid gestuurde ZEA-organisatie waarin alle overheden zitting hebben in de Stuurgroep, zoals die in andere regio's wel gebruikelijk is, maar voor een "triple helix” samengestelde Stuurgroep, is hierdoor de betrokkenheid van de gemeenten binnen de ZEA-organisatie getrapt 2

en meer versnipperd georganiseerd (via de drie ZEA-prog ram ma's waarin wel alle overheden vertegenwoordigd zijn). De RES is daardoor nog niet bij alle deelnemende partijen ‘verinnerlijkt’. Zeker richting de uitvoering is bijvoorbeeld een stevige betrokkenheid, invloed en inzet van gemeenten hard nodig De rol en verantwoordelijkheden van overheden zoals vergunning­ verlening voor duurzame opwek (met gemeentegrensoverschrijdende invloed), priorítering van uitbreiding van netcapaciteit, ontwikkelen van warmtetransitiesvisies, keuzes t.a.v, bovenregionale warmtebronnen, creëren van draagvlak, betrokken­ heid en bewustwording van inwoners etc. vragen om gezamen­ lijke publieke bestuurlijke afstemming, samenwerking en besluitvorming in de regio. Om deze reden zal een ‘publieke stuurgroep' voor het ZEA worden ingesteld, aanvullend op het huidige bestuurlijke kernteam (Stuurgroep met triple helix samenstelling). - Het bestuurlijke kernteam behoudt in deze nieuwe werkwijze zijn taak om de ontwikkeling van de RES en de uitvoering aan te sturen door: coördineren samenwerking, regie op uitvoering van het uitvoeringsplan, aansturing ambtelijk kernteam etc - De publieke stuurgroep wordt verantwoordelijk voor de voorbereiding van de publieke besluitvorming, zoals prioritering

"Advies uitvoeringsorganisatie RES Zeeland". Royal Haskoning DHV, 1 juni 2021

SSċ.Vŝx’ï.

r-W

van projecten, vaststelling RES 2.0 voor besluitvorming door raden, etc. Publieke besluitvorming blijft een verantwoordelijkheid van de gemeenteraden, provinciale staten en de algemene vergadering van het waterschap. - Tevens zorgt de publieke stuur­ groep voor het versterken van de afstemming en samenwerking tussen gemeenten/overheden (bijvoorbeeld in het kader van de Transitievisies warmte, het delen van capaciteit, etc.). Om geen nieuwe gremia in te richten en aan te sluiten bij reeds bestaande regionale overleg- en besluitvormingsstructuren in Zeeland, zal de rol van de publieke stuurgroep worden belegd bij het OZO (Overleg Zeeuwse Overheden), en meer specifiek bij

alle partijen concrete helderheid over wie wat wanneer moet gaan doen. Het uitvoeringsplan moet er ais sturingsinstrument voor gaan zorgen dat partijen meer in beweging komen. Van belang voor het uitvoeringsplan zijn heldere, concrete doelen (bijvoorbeeld waar wil RES Zeeland staan met RES 1.0), een route met tussentijdse mijl­ palen (resultaten) en scherpe afspraken overtaken en acties (wie doet wat). De tussentijdse doelen zullen worden opgesteld door het kernteam en extern gecommuniceerd. Hierdoor wordt de urgentie om aan de slag te gaan gestimuleerd.

het themaoverleg Klimaat Energie en Milieu. Bij de inrichting van de publieke stuurgroep zal o.a. frequentie en afstemming met andere overlegstructuren als b.v. het Platform Openbare Ruimte (POR) en andere themaoverleggen binnen het OZO worden bepaald. Behandeling van RES-onderwerpen bínnen het OZO za! altijd ter voorbereiding op de reguliere publieke besluitvorming bij gemeenten, de provincie en het waterschap plaatsvinden om, met inachtneming van politieke afwegingen, de betrokkenheid van bestuurders zo groot mogeiijk te maken. Stip op de horizon De RES 1.0 is inhoudelijk nog sterk op hoofdlijnen geformuleerd. Op basis daarvan is er nog niet voor

Het uitvoeringsplan zal ook procesmatig en communicatief gebruikt worden om de RES breder onder de aandacht te brengen, om waar nodig partijen in beweging te brengen. Om samen met ambtenaren en stakeholders nog een slag te maken en te komen tot een breed gedragen uitvoeringsplan zal, eventueel specifiek voor gemeenten, een kick­ off bijeenkomst als markering van de formele 'start' van de uitvoering georganiseerd worden Het doel van de kick-off bijeenkomst is het met elkaar 'doorleven' van het uitvoe­ ringsplan: wat moet er komende tijd gebeuren, wie staat waarvoor aan de lat en zíjn rollen en taken voor Iedereen duidelijk? Dit gaat de gezamenlijkheid in de aanpak en uitvoering versterken. Slagkracht ambtelijk kernteam vergroten Het ambtelijk kernteam blijft werken aan een optimale invulling van rollen en taken, waarbij

beschikbare tijd naast de reguliere rollen en taken de beperkende factor is. Daarnaast wordt gezocht naar voldoende mandaat om zaken gedaan te krijgen. Deze punten leiden tot haperingen in de samenwerking. De leden van het kernteam nemen primair deel ín het kernteam vanuit hun rol als programmamanager voor één van de tafels, of namens provincie of gemeenten. De overall rollen, taken en verantwoordelijkheden van het kernteam als coördinerend team van het ZEA zijn nog niet voldoende georganiseerd Om de slagkracht van het kernteam te vergroten zullen de volgende acties worden uitgevoerd: - Naast de rol van voorzitter, die met name het contact is naar het bestuurlijk kernteam en zorgt voor het overall beeld van uitvoering RES 1.0 en voorbereiding van RES 2.0, zal er één persoon verantwoordelijk zijn voor het realiseren van het uitvoeringsplan. Het gaat dan om een procesmanager die (over de tafels heen) inhoudelijk stuurt op de gestelde doelen in het plan en zorgt voor overkoepelende afstemming. - Stroomlijnen van procedure om tot inbesteding/inkoop te komen, De vorm van de huidige samenwerkingsentiteit, een netwerkorganisatie, zorgt bij opdrachtverstrekking aan derden voor vertraging. Er zal een passende oplossing worden opgesteld met inachtneming van de verschillende rollen en verplichtingen vanuit aanbestedingsregels.

16

02 Governance Uitvoeringsplan RES 10

Sturen op integraliteit en systeemefficiëntie De energietransitie leidt tot grote veranderingen in het Nederlandse energiesysteem. Industrie, mobiliteit en gebouwde omgeving verduurzamen, net als de opwek van energie. Deze sectorale veranderingen - welke tot uiting komen in sectorplannen als RE5, CES (Cluster Energie Strategieën), NAL (Nationale Agenda Laadinfrastructuur), WW (Transitie Visie Warmte) etc. - hebben grote impact op de energīe-infrastructuur. Daarnaast zijn veel infrastructurele aanpassingen nodig vooro.a

de woningbouwopgave en blijft regulier onderhoud noodzakelijk om de hoge betrouwbaarheid van de energie-ìnfrastructuur te borgen. Al deze ontwikkelingen samen zorgen ervoor dat het werkpakket aan de energīe-infrastructuur groter is dan ooit tevoren. De uitvoeringscapaciteit van overheden (vergun ningsverleners en handhavers), regionale uitvoerders (denk aan installatiebedrijven, aannemers) en netbeheerders is gelimiteerd. Deze capaciteit kan slechts beperkt groeien door gebrek aan financiering (bij netbeheerders en decentrale overheden) en het

landelijke tekort aan technici. Het totaal levert een enorme uitdaging met een grote impact op: een gebrek aan infrastructuur heeft verstrekkende maatschappelijke en economische gevolgen. De huidige transitieaanpak is versnipperd. De klimaatopgave is in het Klimaatakkoord opgeknipt in vijf sectoren. Voor elke sector zijn afspraken gemaakt die worden uitgewerkt in verschillende gremia. Voor het Kli maatakkoord is deze indeling logisch, elke sector heeft immers een eigen reductiedoelstelling. Deenergieinfrastructuur laat zich echter niet

Sectorale plannen (uitwerking Klimaatakkoord) LANDELI3K

Landbouw

Mobiliteit

SG NAL

Industrie

Elektriciteit

MIEK

NPRES

WOZ/ VAWOZ

Routekaart groen gas, nationale warmtebronnenstrategie en nationaal waterstof programma PROVINCIE/ REGIO

Provinciale systeemstudies

RMP

GEMEENTE

Figuur 1: Integraal programmeren infrastructuur

RSW

17

02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0

opknippen. De keuze voor één sector heeft impact op het geheel. En er is grote wisselwerking tussen de infrastructuren. Zo kan b.v. de keuze voor een warmte net, het elektriciteitsnet lokaal ontzien

kijken deze plannen vooral naar Nederland, terwijl onze nationale energie-infrastructuur ook internationaal verknoopt is en in de omringende landen óók keuzes worden gemaakt.

Door steeds naar het energie­ systeem te kijken dat voorwaarden­ scheppend is voor de ambities in de verschillende sectoren kan er niet één ontwerp worden gemaakt. Integratie vindt pas plaats bij realisatie. Dat levert inefficiëntie op die we als maatschappij niet kunnen (aanpassingen zijn niet te realiseren voor 2030) of willen (hogere kosten) hebben. Bovendien

Dit vraagt om programmering, prîorítering en afwegingen om uitbreidingen en verzwaringen binnen het ruimtelijk omgevings­ beleid in goede banen te leiden. Hiervoor is landelijke en regionale afstemming, coördinatie en regie nodig. Een interbestuurlijke werkgroep bestaande uit EZK, BZK, IPO, VNG, UvW, N PRES en Netbeheer Nederland werkt aan

Integraal programmeren Gebouwde omgeving

NPOGO

Integrale afwegingen PES Afwegingen op landelijk niveau

Wettelijk RO instrumenten Instrumentarium Omgevingswet Programma Noordzee

NOVI

PAW/ ECW

REIS Afwegingen op regionaal niveau

.)

TVW/ WUP

een samenwerkingsverband om uitvoering te gaan geven aan de gewenste coördinatie en regie. Vanuit Zeeland zal voor het RES overkoepelende integraliteitsvraagstuk worden aangesloten bij de landelijke ontwikkelingen. De provincie Zeeland zal hierbij de regionale regie nemen, Lokale overheden worden hier actief in betrokken. Terugkoppeling aan de RES zal via de Provincie Zeeland ook plaatsvinden in het bestuurlijk kernteam en de bestuurlijke Stuurgroep (OZO Energie).

Afwegingen op lokaal niveau

NOVI

Programma I Omgevingsplan

POVI

GOVI

18

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

03 Programma’s In de RES 1.0 wordt helder onderscheid gemaakt tussen de drie sectortafels Elektriciteit, Gebouwde Omgeving en Mobiliteit en overige sectoren zoals landbouw en industrie en thema's zoals waterstof, arbeidsmarkt en scholing. In dit uitvoeringsplan wordt zoveel mogelijk dezelfde structuur aangehouden zoals beschreven in de RES 1.0. Echter, nu er van strategie naar uitvoering overgegaan wordt, zijn de drie sectortafels, gezien de aard van de activiteiten en de rol van het ZEA, die niet altijd een eenduidig definieerbaar resultaat hebben, omgezet naar programma’s. Elk programma is zo ingericht

dat, waar mogelijk, er een projectorganisatie ontwikkeld is en dat er duidelijke prioriteiten gesteld zijn waarop ingezet wordt. Tevens zal binnen elk programma een balans plaatsvinden tussen activiteiten die vanuit het ZEA, i.s.m. andere partijen, aangestuurd en uitgevoerd worden - en activiteiten die vanuit partner- en marktpartijen geïnitieerd en gerealiseerd worden. De ZEA-programmamanagers hebben daarbij tevens de verantwoordelijkheid om de voortgang van de benoemde activiteiten binnen hun programma te monitoren en rapporteren én tevens de betrokken partijen te informeren en zorg te dragen voor kennisuitwisseling.

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

3.1.

Programma Elektriciteit

Doelstelling De doelstelling van de sectortafel Elektriciteit is primair gericht op het verduurzamen van het Zeeuws elektriciteitsverbruik. Doel is om in 2030 alle elektriciteit duurzaam op te wekken (3 TWh). Daarbij ligt de focus op het realiseren en behouden van een robuust netwerk

met voldoende netcapaciteit, zowel landelijk als regionaal, dat de stijgende vraag en opwek kan verwerken. Prioriteiten RES 1.0 De prioriteiten waarop vanuit het Programma Elektriciteit ingezet wordt zijn:

PRIORITEIT

SUB-PRIORITEITEN

la Realisatie duurzame opwek 3 TWh

-

2a Realisatie voldoende transportcapaciteit 2b 2c 2d

3a Integratie systeemīmpact 3b

De maatschappelijke discussie over de verschillende energiebronnen (wind, zon, fossiel, biomassa en kernenergie) is continu ín beweging. Binnen het Programma Elektriciteit zullen deze ontwikkelingen

2021-2030: Per jaar 90 MW erbij (subtafel Zon 8* Wind) “ 2030: Zon op dak/ land 1000 MW 2030: Wind op land 700 MW 2021: Samenwerkingsmodel ZEA-partners infrastructuur (Endurís) 2022: Congestieproblematiek TennéT 150 kV (TenneT) 2023: Onderzoeken en realiseren pilot grootschalige opslag (Elektriciteitstafel) 2025: Congestieproblematiek Noordring (hoog-en laagspanningsnetten) (Enduris) 2030: Transportcapaciteit aanlanding IĴmuĩden Ver (TenneT) Aansluiten Elektriciteitstafel op ontwikkelingen Industrie

in het maatschappelijk debat continu gevolgd worden en indien opportuun zal actie ondernomen worden om daar invulling aan te geven.

20

03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0

Rollen en verantwoordelijkheden Het Programma Elektriciteit zet in op een drietal prioriteiten wordt waarbij het ZEA, in de uitvoering, een initiërende, coördinerende en/ of faciliterende rol op zich neemt. Prioriteiten 1 en 2 zijn met name gericht zijn op het bereiken van voldoende duurzame opwek en voldoende transportcapaciteit. Op het vlak van duurzame opwek zal de daadwerkelijke uitvoering door de markt plaatsvinden. Daarbij is het essentieel dat voldoende ruimte op het net beschikbaar is, hier nemen Enduris, de gemeenten en de Provincie Zeeland de gezamenlijke verantwoording in (zie paragraaf 'integrale systeemaanpak"). Vertegenwoordigers van Enduris en Provincie Zeeland hebben hierbij zitting in het programmateam. Prioriteit 3 is gericht op de koppeling met de toekomstplannen die de industrie rondom verduurzaming heeft. De keuzes die de industrie maakt zullen effect en impact hebben op het Zeeuwse energiesysteem en de efficiëntie daarvan. Een voorbeeld hiervan zijn de backbone infrastructuur en beschikbaarheid van ener­ giedragers. Het ontwikkelen en uitvoeren van de verduurzamingsplannen is een verantwoordelijkheid van de industrie, maar afstemmen met en volgen van keuzes en planningen door het ZEA is noodzakelijk. Om hier uitvoering aan te geven zijn Smart Delta Resources (SDR) en PZEM vertegen­ woordigd in het programmateam.

Activiteiten In onderstaand overzicht staan de activiteiten, gelinkt aan de prioriteiten, beschreven. Tevens wordt een aantal overige activiteiten toegelicht waar het Programma Elektriciteit zich tevens hard voor maakt.

Wat Afspraken gemaakt in de RES * vertaald naar concrete activiteiten

Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten la

Continueren regionale Zon à Wínd tafel + uitvoering 90 MW/jaar

beleid

Loketfunctie zon op dak 2a

Opzetten samenwerkingsmodel ZEA-partners om tot gezamenlijke prioritering van investeringen in infrastructuur te komen

2b

Congestie TenneT 150 kV verhelpen

2c

Onderzoeken en realiseren pilot grootschalige opslag

2d

Congestie Noordring verhelpen

3a

Invulling motie Borseie -onderzoek grootschalige waterstofproductie vanuit energiemix incl. nucleair

3b

Aanlanding ũmuidenVer Ontwikkelingen industrie -380 kV Zeeuws-Vlaanderen Ontwikkelingen industrie en grootschalige elektrolyse capaciteit Ontwikkelingen industrie-uitrol CUST-buisleidingen Ontwikkelingen industrie-levensduurverlenging kern­ centrale BS30 át andere grootschalige opwek in Zeeland Verbinden RES en CES Opstellen systeemaanpak voor energiesysteem, balansen effecten via afstemming ('satéprikker') tussen de Program­ ma's Elektriciteit, Mobiliteiten de Gebouwde Omgeving

21

03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0

Wanneer

Wie

Afronding/ oplevering in jaar

Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij

RolZEA

Daadwerkelijke uitvoering door

2021-2030

Provincie, VZG, Enduris

Coördinatie, presterend

Markt

2021

Provincie, Enduris

Initiëren, facìliteren, presterend

Markt

2022

Provincie, VZG, Enduris

Initiëren, coördinatie

Provincie, VZG, Enduris

2024

Enduris, ZEA

Afstemmen, beïnvloeden, informeren

TennéT

2022

Enduris

Initiëren, facìliteren

Markt

2025

Enduris

Afstemmen, beïnvloeden, informeren

TenneT, Enduris

2021

ZEA

Uitvoeren, presterend

ZEA

2030>

Provincie, de gemeenten

Volgen, verbinden

Ten neT

2030

Provincie

Volgen, verbinden

SDR, TenneT

2025

Provincie

Volgen, verbinden

SDR, markt

2030

Provincie

Volgen, verbinden

SDR, NSP

2021-2033

Provincie

Volgen, verbinden

PZEM

2021

ZEA-partners

Volgen, beïnvloeden, afstemmen, verbinden

ZEA, SDR

2021

ZEA

Initiëren, afstemmen, beïnvloeden

ZEA

22

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

3.2.

Programma Gebouwde Omgeving

Doelstelling De doelstelling van de sectortafel Gebouwde Omgeving is primair gericht op energiebesparing én het verduurzamen van publiek-,

commercieel- en recreatievastgoed en van sociale- en particuliere woningbouw. Doel is om in 2030 49% C02 te besparen. Prioriteiten BES 1.0 De prioriteiten waarop vanuit het Programma Gebouwde Omgeving ingezet wordt zijn;

PRIORITEIT

SUB-PRIORITEITEN

la Realisatie Regionale Structuur Warmte (RSW) la

2a Realisatie RES Energîebesparingsplan

2b 2c

-

Opstellen Regionale Structuur Warmte (RSW) ten behoeve van deTransitievisie Warmte van de gemeenten 2020-2025; Uitvoeren Transitievisie Warmte (TVW) 2021: Ontwikkelen plannen m.b.t. energiebesparing van de subtafels particulier, commercieel en publiek vastgoed 2021: Opzetten en uitvoeren van minimaal twee prioriteitsprojecten 2021-2025: Uitvoeren RES Energîebesparingsplan

23

C

03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0

Rollen en verantwoordelijkheden Het programma Gebouwde Omgeving vervult meerdere rollen; het facilĩteert de overheden bij de complexe opgave van de verduurzaming van de gebouwde omgeving voor het brede scala aan doelgroepen. Het programma Gebouwde Omgeving initieert enkele demonstratieprojecten, die gericht zijn om nieuwe vormen van verwarmen te onderzoeken en voorbeeldprojecten te ontwikkelen, gerelateerd aan energiebesparing voor particulieren, bedrijven en vastgoed beheerders. Vanuit het programma worden goede voorbeelden gedeeld, wordt relevante regelgeving gesignaleerd en wordt breed (gericht op de verschillende doelgroepen) gewerkt aan bewustwording met betrekking tot de TVW en energiebesparing Echter, dit is geen verantwoordelijkheid van het programma Gebouwde Omgeving, maar in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van het Rijk en de lokale overheden. De tafel Gebouwde Omgeving levert rond de zomer de Regionale Structuur Warmte op, een uitwerking van de In Zeeland aanwezige warmte­ bronnen. Gemeenten gebruiken dit voor de ontwikkeling van de Třansitievisie Warmte, die zij eind 2021 moeten opleveren Het programma Gebouwde Omgeving geeft ondersteuning om de warmtetransltie en energiebesparing te versnellen en versoepelen door kennis te verzamelen en te delen. Dit doet zij onder meer door het opzetten van een platform waar de lokale overheden elkaar

ontmoeten en themagericht kennis kunnen uitwisselen, zoals in de speciaal hiervoor opgerichte subtafel Třansitievisie Warmte en de subgroep Verduurzaming maatschappelijk vastgoed, voor vastgoed beheerders van gemeenten en provincie. Tevens bewaakt het programma Gebouwde Omgeving de realisatie van de opgave die de sector Gebouwde Omgeving heeft opgelegd gekregen qua C02-reductte.

Activiteiten In het overzicht op de volgende pagina staan de activiteiten, gelinkt aan de prioriteiten, beschreven. Tevens worden een aantal overige activiteiten toegelicht waar het Programma Gebouwde Omgeving zích tevens hard voor maakt.

I

-W 5ĒĽ4*

Bfergg&ą

-;şs2n

24

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

wat Afspraken gemaakt in de RES + vertaald naar concrete activiteiten

Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten la

Realisatie Regionale Structuur Warmte (RSW): Opstellen Regionale Structuur Warmte (RSW) ten behoeve van de Transitievisie Warmte van de gemeenten Opstellen, opleveren en vaststellen TVW

1b

Ontwikkelen TVW Overzicht houden op TVW’s, WÜP's, en verdeling warmtebronnen m.b.t. realisatie C02-reductie. Volgen van en informeren over relevante warmteprojecten Stimuleren van taakverdeling tussen gemeenten voor warmtevoorziening, bouwkundige thema's, installatietechniek, infrastructuur, onderdelen wijkuitvoeringsplannen Sturen opde uitbreiding en voorziening van geschikte infrastructuur van warmtebronnen via TVW en RSW Nieuwbouw van woningen is aardgasvrij. Op alle nieuwbouw worden de BENG-normen toegepast Subsidieaanvraag Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) Onafhankelijk advies voor verduurzaming woning aan particuliere eigenaar

2a

Realisatie Energiebesparingsplan; ontwikkelen plannen m.b.t. energiebesparing van de subtafels particulier, commercieel en publiek vastgoed

2b

Sectoraanpak energiebesparing MKB-bedrijven Kantoren C-label communicatie en handhaving Informatieplicht bedrijven handhaven Opzetten en uitvoeren van minimaal 2 prioriteitsprojecten: Opleidingstraject aannemers en installateurs Project communicatie isolatie gemeenten (Hulst, Tholen, Reimerswaal) Ontwikkeling demoproject individuele warmteoplossingen

2c

Ontzorgingsprogramma Verduurzaming maatschappelijk vastgoed en routekaart DMĴOP Monitoring startprojecten en activiteiten die de RES GO ondersteunen

Overige (start)projecten zoals beschreven in de RES 1.0 welke in gezamenlijkheid bijdragen aan het behalen van de voornamelijk een monitorende rot. — a

De provincie en gemeenten zetten actief in op een forse reductie van de energievraag bij bedrijven binnen Sjaar. Samen met de RU D zetten zij hiervoor een gezamenlijk plan van aanpak op (in ontwikkeling)

b

Gemeenten gaan richtlijnen opzetten voor het. onder de aandacht brengen van de installatie van zonnepanelen op nieuwbouw en eisen die het aan de constructie stelt

c

De tafel commercieel vastgoed gaat aan de slag met de top 100 grootverbruikers op het vlak van energie. Deze worden door de gemeenten bezocht in 2021-2022 en aangespoord om werk te maken van energie­ besparing

d

De sector stelt een plan van aanpak voor de RES sub-tafel recreatief vastgoed op

e

Verkenning Lange termijn (voor) financiering door overheden van infrastructuur voor restwarmte. Verkennende rol van overheden en woningcorporaties voor de aanleg van warmtenetten op basis van restwarmte bij haalbare businesscase

f

Aanpak verduurzaming VvE's in Zeeland

g

Uitvoering van de subsidieregeling Regeling Reductie Energiebesparing

25 ļ 03 Programma’s I

Uitvoeringsplan RES 1.0

Wanneer

Wie

Afronding/ oplevering in jaar

Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij

Rol ZEA

Da ad werkelijke uitvoering door

2021

Gemeenten

Presterend: uitvoerend

ZEA-GO

2021

Gemeenten

Faciliterend. Ondersteuning middels onderlinge kennis­ uitwisseling

Gemeente

2021

Gemeenten

Faciliterend

Gemeenten

2021-..

Gemeenten

Netwerkend: Faciliteren, communicatie

ZEA-GO i.s.m. gemeenten

2022

Gemeenten

Faciliterend

Gemeenten

2021-2030

Gemeenten

Faciliterend

Gemeenten

2021

Gemeenten

Faciliterend: Communicatie en monitoring

Gemeente

2021

Gemeente Vlissingen, Schouwen-Duiveland

Faciliterend

Gemeente

2021-2030

Marktpartijen

Faciliterend

Marktpartijen

2021

Gemeenten

Faciliterend

Gemeenten

2021-2030

Gemeenten

Faciliterend

Gemeenten

2021-2024

Gemeenten/Provincie

Faciliterend

Gemeenten/Provincie

2020-2025

Gemeenten/Provincie

Faciliterend

Gemeenten/Provincie

2021

ZEA-CO

Presterend: uitvoerend

ZEA-GO

2021-2023

Provincie/gemeenten/ mts vastgoed beheerders

Faciliterend

Provincie/gemeenten/ mts vastgoed beheerders

2021-...

ZEA-GO

Presterend: Faciliteren, communicatie

ZEA-GO

doelstelling. Uitvoering ligt bij derden, het ZEA heeft deze niet opgenomen in haar prioriteiten en pakt 2021-2022

Gemeenten, Provincie

Monitoring

Gemeenten, Provincie

2021

Gemeente Terneuzen

Monitoring

Gemeenten

2020-2022

Gemeenten

Monitoring

Gemeenten

2020-2021

TOZ/Recron

Monitoring

TOZ/Recron

2021

Gemeente Kapelle

Netwerkend

Gemeente Kapelle

2020-2022

Provincie, gemeente Vlissingen, Terneuzen, Middelburg, Goes

Netwerkend

Provincie, gemeente Vlissingen, Terneuzen, Middelburg, Goes

2020-2021

Gemeenten

Netwerkend

Gemeenten

26

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

3.3.

Programma Mobiliteit

Doelstelling De doelstelling van de sectortafel Mobiliteit is primair gericht op het verduurzamen van personen­ en goederenmobiliteit met het doel om in 2030 4996 C02 te besparen. Het bereiken van een in 2050 volledig duurzaam mobiliteitssysteem vereist ingrijpende systeemveranderingen

en de inzet van een groot aantal C02-reducerende maatregelen. In de periode tot 2030 wordt daar een stevige basis voor gelegd waarbij de realisatie van de benodigde laad infrastructuur een randvoorwaarde is. Prioriteiten RES 1.0 De prioriteiten waarop vanuit het Programma Mobiliteit ingezet wordt, zijn:

PRIORITEIT la

Stimuleren elektrisch personenvervoer)

lb

2a Terugdringen COruitstoot bij zakelijke mobiliteit 2b

3a Realisatie laadinfrastructuur 3b

SU8-PRIORITEITEN -

2021-2030: Monitoren ontwikkeling landelijke en provinciale situatie (programma Mobiliteit) 2021-2030: Uitvoeren ondersteunende activiteiten indien ontwikkeling negatieve tendens vertoont (programma Mobiliteit) 2020-2023: Realisatie pilot t.b.v. vermindering COj-uitstoot (Stichting Duurzame Mobiliteit Zeeland) 2022-2030: Uitrol pilot bij overige ondernemingen in de sector 2020-2021: Opstellen strategie/ plan van aanpak laadinfrastructuur (RAL- RALZW) 2020-2030: Realisatie laadinfrastructuur (doel: 10.000 iaadpunţen in 2030) (Bedrijfsleven)

27

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 1.0

Rollen en verantwoordelijkheden De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de activiteiten m.b.t. het behalen van de doelstellingen van het programma Mobiliteit liggen verspreid bij een aantal partijen. Lokale overheden, zoals de Provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten, dragen zorg voor de programmering en de uitvoering van de mobiliteitsagenda, waar de regionale laadinfrastructuur een onderdeel van is. Tevens hebben zij de verantwoording hun eigen wagenpark te verduurzamen.

rżm

Het ZEA voelt zich gezamenlijk verantwoordelijk voor de uitvoering van de beschreven doelstellingen De ZEA-partners en het Zeeuwse bedrijfsleven ondersteunen elkaar om de gewenste doelen te behalen. In de uitvoering neemt het Programmateam Mobiliteit zowel een monitorende, stimulerende alsfaciliterende rol op zich. Het ZEA heeft mede tot doel de betrokkenheid van stakeholders te vergroten om zo de in de RES T0 gedefinieerde startprojecten en de daaruit voortvloeiende deelprojecten te realiseren. Het ZEA Programmateam legt via de Programmamanager verantwoordelijkheid af aan het ZEA-kernteam en aan de ZEA-stuurgroep.

Activiteiten In het overzicht op de volgende pagina staan de startprojecten, gelinkt aan de prioriteiten, beschreven. Tevens wordt een aantal overige startprojecten genoemd waar het Programma Mobiliteit monitort en op verzoek faciliterend optreedt.

28

03 Programma's Uitvoeringsplan RÉS 1.0

Wat Afspraken gemaakt in de RES * vertaald naar concrete activiteiten

Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten la

Verduurzamen personenmobiliteit Reduceren fossiele particuliere autokilometers d.m.v. Deelauto's, MAAS, Autonoom rijdend OV Overgang naar zero-emissie OV d.m.v. Slimme Mobiliteit, MAAS, Mobiliteitscentrale, concessie voorwaarden 2024

2a

Verduurzamen logistieke sector Bedrijven helpen om CO2 uitstoot van hun zakelijke mobiliteit te reduceren d.m.v Vervoerplan, OV, Carpool, deelauto's en fietspiannen

2b

Stimuleren zero-emissie goederentransport d.m.v. Modalshift, OpZuid WP1,2,3,5, Autoluwe binnenstad

3a

Laad en tankinfra Roadmap openbare (snel)laadinfra personenauto's, inclusief aanbod toeristische sector d.m.v. RALZW, Plankaarten, Analyses Realisatie laad- en tankinf rastructuur voor wegtransport d.m.v. OPZuid WP5, VoltH2

Realisatie laad - en tankinfrastructuur voorde scheepvaart d.m.v. Park-line Aqua, Walstroom, Greenpoort Brouwershaven 3b

Stimuleren elektrisch personenvervoer met als doel meer elektrische personenauto’s d.m.v. Laadinfra, Toeristische Laadpíeinen, Mobiliteits Hubs Verduurzamen logistieke infrastructuur d.m.v. EV Inrichtingen, Autonoom rijdend goederenvervoer

Verduurzamen havens S. scheepvaart d.m.v, ZES, Oosterscheîde schoonvaren, aanpassen haveninstallaties

Overige (start)projecten zoals beschreven in de RES 1.0 welke in gezamenlijkheid bijdragen aan het behalen van de voornamelijk een monitorende rol. a

Invoering Duurzaam Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) d.m.v. Inzet EV Materiaal, Implementatie C02PĽ

b

Duurzaam inkopen overheid d.m.v. Inspiratiemoment Reinigingsvoertuigen, EV doelgroepenvervoer

c

Gebruik duurzame energiedragers tijdens transitieperiode d.m.v. pilot Hj lange afstandsvervoer, Clean Energy Hubs

d

Inzet zero-emissie landbouwvoertuigen (o.a.) d.m.v. Korenschoof, Schone Lucht Akkoord, Stimulatie beschikbaarheid EV mobile werktuigen voor de bouw

29

C

03 Programma's Uitvoeringsplan RES 10

Wanneer

Wie

Afrondingf oplevering in jaar

Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij

Rol ZEA

Daadwerkelijke uitvoering door

2021 - 2023

Overheden,

Presterend; uitvoerend

ZEA-CO

2021-2023

Overheden, bedrijfsleven, inwoners

Monitoren, stimuleren

Provincie

2021 - 2023

Overheden, werkgevers, werknemers

Monitoren, stimuleren, faciliteren

SDMZ i.s.m. bedrijfsleven, overheden, kennis­ instellingen, ZEA

2021 - 2023

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Zeeland Connect i.s.m. overheden, bedrijfsleven, ^kennisinstellingen, ZEA

2021 - 2023

Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Gemeenten, provincie, netbeheerder, ZEA

2021 - 2023

Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Zeeland Connect i.s.m. overheden, netbeheerder bedrijfsleven, ZEA

2021 - 2023

Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Provincie i.s.m. overheden, netbeheerder, bedrijfsleven

2021-2023

Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners

Monitoren, stimuleren

Provincie i.s.m. overheden, netbeheerder, ZEA

2021 - 2023

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Zeeland Connect i.s.m, bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, ZEA

2021-2023

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren

North Sea Port, Zeeland Connect i.s.m. bedrijfsleven en overheden

doelstelling. Uitvoering ligt bij derden, het ZEA heeft deze níet opgenomen in haar prioriteiten en pakt 2021-2030

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Waterschap i.s.m. overheden, bedrijfsleven ZEA

2021-2030

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren, faciliteren

Gemeenten i.s.m. overheden, ZEA

2021-2030

Bedrijfsleven

Monitoring

Bedrijfsleven, overheden

2021 - 2030

Overheden, bedrijfsleven

Monitoren, stimuleren

Bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen

30

04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RE510

04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s In de uitvoering van de RES 1.0 spelen, naast de 3 eerder beschreven programma’s, additionele thema’s een belangrijke rol. De thema’s in dit hoofdstuk dragen significant bij aan de realisatie van de RES 1.0: ze bewaken de integraliteit, zijn van doorsnijdende aard of het betreffen thema’s waar vanuit het ZEA minder focus op ligt, maar waar wel veel ontwikkelingen gaande zijn en waar andere partijen de trekkende rol dragen.

31

04 Integralīteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RES 1.0

4.1.

Integralīteit en onderlinge afhankelijkheden

Hoe de integraliteit en de onderlinge afhankelijkheden te borgen en te monitoren zal nog nader door het ZEA-kernteam onderzocht en uitgewerkt worden De verwachting is dat dit in het najaar van 2021 ais toevoeging op dit Uitvoeringsplan aangeboden wordt.

4.2.

Systeemaanpak energie-ínfrastructuur

Misschien wel de grootste uitdaging in de energietransītie ligt in de beschikbaarheid van netcapaciteit en andere energieinfrastructuur zoals leidingen ten behoeve energiemoleculen zoals gas en waterstof. Door toenemende elektrificatie van de industrie en stijgende vraag naar elektriciteit in de gebouwde omgeving (incl. aardgasvrij maken en de laadpalen infrastructuur) zal de druk op het elektriciteitsnet significant vergroten. Door de toepassing van waterstof in de industriegebieden zal een waterstofnetwerk aangelegd moeten worden. Keuzes in de ene sector kunnen bovendien effect hebben op andere sectoren In het systeem hangt alles met alles samen, in de RES 1.0 is dit onderwerp wel benoemd, maar antwoorden hebben we nog niet. Vanuit het programmateam Elektriciteit wordt daarom een proces afstemming activiteiten (werkstroom) systeemintegratie ingericht Daarnaast hebben de gezamenlijke programmamanagers hier een taak: het tijdig afstemmen van sectoroverstijgende zaken

en oog houden voor de systeemgevolgen van keuzes binnen sectoren. In 2021 gaan de programmamanagers onderzoeken hoe de energiesystemen het beste op elkaar kunnen worden afgestemd voor een zo efficiënt en effectief mogelijke aanpak. Ook landelijk wordt híer onderzoek naar gedaan, hetgeen het ZEA nauwgezet zal volgen. Rollen, verantwoordelijkheden en activiteiten Onderhoud en uitbreiding van het net is binnen Zeeland een taak van Enduris (en voor de nationaíe verbindingen TennëT en Gasunie). Een integrale systeemaanpak wordt echter vanuit kernteam ZEA en de dríe programmamanagers voorgestaan. Het ZEA, zal zorgen vooreen 'satéprikker' aanpak tussen de sectoren Elektriciteit, Mobiliteit en de Gebouwde Omgeving t.b.v. het inzichteiíjk maken van een systeemaanpak voor het energiesysteem. Deze zal, middels de Elektriciteitstafel, gedeeld worden met andere Zeeuwse en nationale spelers zoals het OZO, de SZPB, SDR, Enduris en EZK.