240618_ANTW_TECH. VR_Pauw_PRO Sliedrecht_Jaarrekening 2023.pdf

MEMO Voor

: Gemeenteraad, fractie PRO Sliedrecht t.a.v de heer Pauw

Van

: Wethouder Paas

Datum

:

18-06-2024

Betreft

:

Technische vragen Jaarrekening 2023

Vragen Jaarrekening 2023

1. Kunt u ons aangeven waar de accountsverklaring is? Zie hiervoor de CIB Jaarstukken 2023 en accountantsverslag d.d. 4 juni 2024. De accountant heeft de audit commissie geïnformeerd over de voortgang van de controle. De accountant is verantwoordelijk voor de afgifte van deze verklaring en heeft hierover afstemming met de gemeenteraad via de griffier.

Bij beslispunt 4 van de Winternota is besloten dat er € 3.337.000 maximaal wordt overgeheveld naar 2024.

2. Welk bedrag is dit geworden?

Titel Energietoeslag Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Ondersteunen initiatieven Meervoudige lokale samenwerking Wijk- en buurtagenda's Veerkracht vergroten Toezicht aanleg glasvezelnetwerk Eenmalige kosten oprichting BAES B.V. Klimaatmiddelen PWA Waalslaan Flankeren beleid energiearmoede Beschermd Wonen en Opvang Gezond en Actief Leven Akkoord

Bedrag Maximaal Bedrag JR2023 1.753.000 134.000 10.000 10.000 100.000 100.000 100.000 100.000 25.000 25.000 79.000 79.000 100.000 100.000 167.000 0 207.000 207.000 55.000 55.000 65.000 65.000 546.000 546.000 130.000 130.000 3.337.000 1.551.000

Door het amendement t.a.v. BAES B.V. is het maximale bedragen feitelijk geen € 3.337.000, maar € 167.000 lager, te weten: € 3.170.000. Hiervan is € 1.619.000 uiteindelijk in 2023 uitgegeven en € 1.551.000 voor resultaatbestemming overgeheveld.

3. Is onze constatering nu juist dat in 2023 € 10.223.198 vanuit de vastgestelde begroting 2023 niet is uitgegeven? Het is ons niet duidelijk waar het getal van € 10.223.198 vandaan komt. Wij herkennen ons niet in het beeld wat u met deze vraag oproept. Hierdoor kunnen wij deze vraag niet beantwoorden.

4. Is er een speciale rede dat het verkeerde raadsbesluit is ondertekend bij de Winternota. Het getekende raadsbesluit is correct en staat ook zo bij de agenda (reactie griffie, niet van college B&W).

Resultaatbestemming

5. Driehoek: U vraagt om een bedrag van € 26.000 voor het onderzoek terwijl u op pagina 25 in de Kadernota al vraagt voor het maken van de businesscase. Kunt u aangeven waaruit het maken van deze case is betaald. In de haalbaarheidsfase wordt de businesscase opgesteld. Hiervoor is budget nodig, dat is beschikbaar in 2023. De werkzaamheden lopen door in 2024, door de budgetoverheveling zijn deze werkzaamheden ook gedekt. In de Kadernota 2025 gaat het niet over de haalbaarheidsfase, maar over de businesscase. De verwachting is dat deze met een bijdrage van € 350.000 (en de middelen vanuit de regiodeal) sluitend kan worden gemaakt.

6. Zien wij het nu juist dat de € 26.000 zonder budget is uitgeven. Nee, zie vraag 5.

7. Wat is de rede om “Aanleg Cruyff Court, € 175.000” niet via een separaat raadbesluit met dekkingsvoorstel aan te bieden aan de gemeenteraad? Zoals in de jaarrekening is beschreven volgt voor het Cruyff Court wel een separaat voorstel en daaropvolgend een raadsbesluit. Het nu gevraagde besluit betreft enkel het reserveren van het budget. Bij het bespreken van dit raadsvoorstel kan de gemeenteraad besluiten of een dekking vanuit de reserve moet worden gedaan. Het college gaat niet verder voordat de raad hiermee heeft ingestemd.

Jaarverslag / Programma’s

8. U zegt een antwoord te geven op de vragen: •Wat hebben we bereikt? Wat hebben we gedaan en Wat heeft het gekost. Wij zouden graag lezen Wat wilde we bereiken, kunt u aangeven waarom er voor deze wijze is gekozen? De gehanteerde werkwijze betreft de gebruikelijke werkwijze die overeen is gekomen met de gemeenteraad en medio 2023 weer is herbevestigd met het vaststellen van de Financiële Verordening. Daarmee werken we, naar ons idee, ook conform de wens uit de vraag. De ambities die genoemd zijn beschrijven net als de speerpunten wat we wilden bereiken. Per speerpunt is beschreven wat de onderliggende voorgenomen activiteiten waren en vervolgens wordt hier onder wat hebben we bereikt op gereflecteerd.

Programma 1 Samenleving

9. U geeft aan dat “Het ontwikkelperspectief gemeentelijke sportaccommodaties” is vastgesteld. Deze is op 18 april 2023 beeldvormend besproken. U stelt dat deze is vastgesteld? Graag ontvangen wij het raadsbesluit + voorstel + een kopie van de document. Zie de bijlagen

10. Op pagina 16 stelt u dat “In het kader van de Brede SPUK is een plan van aanpak opgesteld….” Graag ontvangen wij een kopie van dit plan Zie de bijlagen Ambitie 4

11. Is onze conclusie juist dat de 2 pilots niet zijn uitgevoerd in 2023? Dit klopt inderdaad.

12. Indien ja, wanneer worden deze wel uitgevoerd?

Zoals aangegeven in de jaarrekening 2023 is begin 2024 een buurtschouw voorbereid. De buurtschouw gaat 29 juni 2024 plaatsvinden. We gebruiken deze buurtschouw als input voor het plan van aanpak en om lessen uit te trekken voor de totstandkoming van wijk-/ buurtagenda's. Na de vormgeving van een plan van aanpak kunnen we pilots gaan uitvoeren.

Programma 2 Economie

13. Welke bedrag aan OZB niet woningen is ten behoeve van dit fonds geïncasseerd in 2023? De vraag is onvoldoende duidelijk. Bedoelt u welk bedrag is opgelegd of welk bedrag is binnengekomen bij de gemeente? Ambitie 2

14. Waar vinden wij het tekort en overschot van bedrijventerreinen in Sliedrecht Deze vraag is onvoldoende duidelijk om te beantwoorden. Graag nadere duiding zodat wij deze goed kunnen beantwoorden.

15. Kunt u aangeven hoeveel m2 bedrijf onroerend goed te koop / huur stond op 1-1-2023 en 3112-2023 Deze informatie is niet volledig bij de gemeente bekend. Dit omdat niet alle gronden in bezit zijn van de gemeente.

16. Op pagina 35 stelt u dat “In verband met de geconstateerde juridische en financiële aandachtspunten is de grondexploitatie afgesloten.” Bij de resultaatbestemming vraagt u om een bedrag om de exploitatie af te gaan sluiten? Beide kunnen niet waar zijn, graag een uitleg. De gemeenteraad heeft de grondexploitatie afgesloten. Dit is echter niet hetzelfde als dat daarmee alle werkzaamheden zijn verricht. Een en ander moet worden afgewikkeld, het gevraagde budget is voor deze afwikkeling. De toelichting onder de resultaatbestemming is ook niet zoals de vraag suggereert om de exploitatie te gaan sluiten, maar "Met dit budget

kan het opheffen van de grondexploitatie worden afgewikkeld."

17. Wanneer komt het Integraal Huisvestingplan Onderwijs ter besluitvorming naar de gemeenteraad?

Het IHP wordt in het derde kwartaal van dit jaar aangeleverd, zodat in het vierde kwartaal besluitvorming in de raad kan plaatsvinden.

18. Wanneer komt de “nota strategische inzet maatschappelijk vastgoed” ter besluitvorming naar de gemeenteraad.

De 'nota strategische inzet maatschappelijk vastgoed' en de 'accommodatievisie' of 'het accommodatiebeleid' waren verschillende werktitels voor hetzelfde. Streven is om ''het accommodatiebeleid' in Q3 2024 naar de raad te brengen.

19. Op bladzijde 37 spreekt u van een “'accommodatievisie” terwijl op pagina 15 staat dat “Het ontwikkelperspectief gemeentelijke sportaccommodaties is vastgesteld” Wat is het verschil tussen deze visies?

Het accommodatiebeleid heeft betrekking op alle (gewenste) maatschappelijke accommodaties. Het ontwikkelperspectief gemeentelijke sportaccommodaties' wordt als brondocument gebruikt bij alle lokale ontwikkelingen op het gebied van sport..

20. Op dezelfde pagina spreekt u van een “aanvraag… Fonds voor cultuurparticipatie” Is deze gehonoreerd en voor welk bedrag is dat?

De aanvraag is gehonoreerd. Het gaat om een bedrag van € 19.771 in 2023.

21. Dorpsfonds: Hoeveel geld is er uitgeven uit dit fonds en aan welke doelen? Het dorpsfonds als zodanig bestond in 2023 niet meer, er zijn dan ook geen uitgaven uit gedaan. Het dorpsfonds is opgegaan in de reserve Koers 2030, zie voor een overzicht van deze reserve de volgende pagina.

Programma 3 – Ruimte

22. Sliedrecht Noord: wat is de status van de definitieve afspraken. Gaat de datum van 1 juli 2024 gehaald worden?

We zijn druk bezig om tot overeenstemming te komen voor Sliedrecht-Noord. Waarover de gemeenteraad tijdig voor 1 juli met een CIB wordt geïnformeerd.

23. Op pagina 44 stelt u dat de MAG een belangrijke rol heeft in het participatietraject. Op welke trede van de vastgestelde participatieladder dienen wij de MAG te zien?

De MAG geeft gevraagd en ongevraagd advies over het Programma Ruimtelijke vernieuwing. Hierdoor is het een vorm van niveau 3 participatie uit van de participatieleidraad: adviseren.

24. Graag ontvangen wij een verantwoording van de uitgaven voor de MAG in 2023.

De MAG beschikt over een jaarlijks over een budget van €10.000, waarvan vergaderlocaties, eventuele inzet van externe expertise en onkostenvergoedingen van worden gefinancierd. Dit budget wordt beschikbaar gesteld vanuit het programma ruimtelijke vernieuwing budget.

25. Op pagina 45 stelt u dat “het onderzoek… woon-, zorg- en ondersteuningsbehoefte van aandacht groepen niet is uitgevoerd omdat de verplichting is opgeschoven naar 2026”. Ook zonder deze verplichting kan je zeggen dat het belangrijk is te weten deze behoefte zijn. U kiest hier niet voor graag uw motivatie. Door capaciteitsproblemen is voor een andere prioritering gekozen. Neemt niet weg dat dit belangrijk document is wat aan de raad zal worden aangeboden.

een

26. Op pagina 46 spreekt u over “Pfoa al wel regels (voorbereidingsbesluit)” om de hiaten op 1-12024 te voorkomen. Graag een kopie van dit besluit. Dit besluit is terug te vinden bij de raadsstukken van 19 december 2023 met als titel Voorbereidingsbesluit voor bodemregels onder de omgevingswet Gemeente Sliedrecht

27. Op pagina 48 staat een * over “Lijn N482” kunt u aangeven wat hiermee bedoeld wordt?

Deze is abusievelijk opgenomen.

Programma 4 - Bestuur en organisatie

28. Op pagina 63 spreekt u over de participatie dienstverlening Drechtsteden, is dit dezelfde evaluatie als aangeven bij het besluit uit september 2021?

Ja, dit betreft dezelfde evaluatie.

29. Graag een overzicht van de uitkomsten van de evaluatie.

Een uitgebreid overzicht van de resultaten en de adviezen naar aanleiding van de evaluatie zijn in een College Informatie Brief opgenomen, deze wordt u uiterlijk eind juni toegezonden.

30. Op pagina 65 stelt u over het gemeentekantoor dat “Vernieuwing gemeentekantoor verloopt volgens plan”. Is onze conclusie juist dat het tijdspad zoals besloten in de gemeenteraad gehaald gaat worden?

Uw conclusie is niet correct. Volgens de globale planning in het raadsvoorstel voor 18 januari 2022 is de uitvoering van de verbouwing van het gemeentekantoor in 2023 bedacht. Met het vertrek van de GBD is er een nieuwe situatie ontstaan. Het plan om het gemeentekantoor te vernieuwen is in 2023 conform de de ideeën uitgewerkt, maar wel in een andere gebouwvleugel. Programma 5 - Financiën van Sliedrecht

31. Nadat u aangegeven hebt dat er € 90.000 extra nodig was om op het niveau te komen waar we nu zijn is onze vraag wat de totale externe kosten zijn geweest voor het opstellen van deze jaarrekening. Graag het bedrag voorzien van een korte toelichting. Hoewel de vragen de titel Jaarrekening hebben, nemen wij aan dat het getal van € 90.000 afkomstig is uit de Voorjaarsnota 2024. Er is nog geen definitief bedrag te noemen, aangezien nog niet alle facturen binnen zijn. Tot op heden is er € 12.000 betaald aan BDO Advisory voor advies. Er is nog geen zicht op eventueel meerwerk ten aanzien van de controle opdracht.

32. Is onze aanname juist dat na het lezen van deze zin “De (nog) openstaande verbeterpunten hebben een plek gekregen in het verbeterplan F&C” de extra kosten in 2024 niet meer gemaakt hoeven te worden. De geciteerde zin maakt duidelijk dat we niet meer sturen op de losse openstaande verbeterpunten, maar op het verbeterplan F&C (waarin de nog opstaande punten staan). De bijbehorende werkzaamheden zijn daarmee logischerwijs niet verdwenen.

Overig

33. Op pagina 74/75 staan een 5 tal indicatoren met een Waarde. Graag een uitleg hoe wij deze Waarde moeten lezen. Hoe de waarde gelezen moet worden staat beschreven onder 'naam indicator'.

Ontwikkelperspectief gemeentelijke sportaccommodaties

Gemeente Sliedrecht

opbouw 1. context 2. overzicht accommodaties

3. ontwikkelperspectief per accommodatie

maatschappelijke context • sport en bewegen onder landelijk gemiddelde • verenigingslidmaatschap iets lager dan gemiddeld

• laagste sportparticipatie in Oost en Centrum • door woningbouwprogramma komen er iets meer kinderen en jongeren en veel meer ouderen • bescheiden groei van verenigingen en bewegingsonderwijs te verwachten

accommodaties Binnensport • Sporthal de Basis

Buitensport • Sportpark De Lockhorst

• Sporthal de Valk • Sporthal de Stoep • Gymzaal 't Crayenest

• Korfbalveld Thorbeckelaan • ABC Thorbeckelaan • IJsbaancomplex Lijsterweg

• Bronbad De Lockhorst • Sporthal De Lockhorst

• Tenniscomplex De Lockhorst

accommodaties • zalen en hallen • • • • •

gedateerd, netjes en functioneel beperkt matig tot redelijk bezet, ruimte voor groei voldoen, maar einde levensduur nadert De Lockhorst impopulair door afstand en klimaatbeheersing De Basis grote uitzondering: nieuw en hoogstaand

• groot slecht bezet recreatief zwembad • behoorlijke diversiteit aan accommodaties •

goede spreiding

• gebruik buitenruimte beperkt • gesloten sportparken

ontwikkelperspectief De Stoep een nieuwe, ruime en energie neutrale wedstrijdhal in samenhang met de ruimtelijke vernieuwing 2022-2030. • • •

zorg dat de nieuwe sporthal in drieën te delen is. beperk de uitgaven aan onderhoud tot nieuwbouw. kies een inrichting voor modern bewegingsonderwijs van een deel van de hal. Dit maakt de hal ook geschikter voor sport- en beweegactiviteiten voor andere doelgroepen.

ontwikkelperspectief De Valk een nieuwe, ruime en energie neutrale trainingshal binnen het IKC. • •

zorg dat de nieuwe sporthal in drieën te delen is. kies een inrichting voor modern bewegingsonderwijs van een deel van de hal. Dit maakt de hal ook geschikter voor sport- en beweegactiviteiten voor andere doelgroepen.

combineer met onderwijs, zorg- of welzijnsfuncties in IKC. • •

buurtvoorziening het beheer kan bij de IKC organisatie worden ondergebracht.

ontwikkelperspectief ‘t Crayenest • op termijn een nieuwe, energiezuinige gymzaal op de huidige locatie. • •

op de huidige locatie is bereikbaarheid voor de omliggende scholen optimaal. met een inrichting voor modern bewegingsonderwijs

• ruimte voor sport- en beweegactiviteiten voor andere doelgroepen •

uit de aangrenzende wijken.

• verplaatsen naar Benedenveer • •

•

afstand tot de scholen wordt dan erg groot. het bewegingsonderwijs kan nu al in de Basis

Het beheer kan mogelijk bij de scholen worden ondergebracht.

ontwikkelperspectief Bronbad en Sporthal de Lockhorst • houdt de accommodatie in stand, tenzij het de ruimtelijke vernieuwing hindert. • behoefteonderzoek zwemwater Sliedrecht uitgevoerd • programma ruimtelijke vernieuwing heeft grote invloed • huur externe expertise in voor beheer en exploitatie. • Los de klimaatproblemen in de sporthal op.

ontwikkelperspectief De Basis • let op de lange termijn financiën.

• geen basis voor uitbreiding

ontwikkelperspectief Sportpark Thorbeckelaan • ontwikkel het sportpark binnen de Ruimtelijke vernieuwing 2022-2030 tot open sportpark, zodat een park ontstaat dat de inwoners uit de omliggende wijken uitnodigt tot meer bewegen.

Sportpark Lockhorst • ontwikkel een open sportpark binnen de Ruimtelijke vernieuwing 2022-2030 op de aansluiting tussen de Tuinen van Sliedrecht en de nieuwe Noord-Zuid verbinding.

Een gezonde Sliedrechtse generatie Plan van aanpak 2023 – 2026

Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

september ’23

Inhoudsopgave Inleiding................................................................................................................................. 3 Gezondheid: een breed begrip ................................................................................................. 4 Waar staat gemeente Sliedrecht nu? ........................................................................................ 5 3.1

De eigen blik op Sliedrecht .............................................................................................. 5

3.2

Samenvatting data-analyse ............................................................................................. 6

3.3

De 15 programma's .......................................................................................................11

Waar wil gemeente Sliedrecht naartoe? ..................................................................................18 4.1

Wat wil gemeente Sliedrecht bereiken? ...........................................................................20

4.2

Hoe gaat gemeente Sliedrecht dat bereiken? ...................................................................22

4.3

De 15 programma's .......................................................................................................23

Welke ondersteuning gaat gemeente Sliedrecht hiervoor inzetten? ...........................................28 Bewaken van de voortgang ....................................................................................................29 Adviesraad Sociaal Domein .....................................................................................................30 Ondertekening wethouder ......................................................................................................31 Bronvermelding & Bijlagen .....................................................................................................32

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 2

Inleiding "Gezondheid is ons hoogste goed", wordt wel eens gezegd. Gelukkig is een groot gedeelte van de samenleving gezond. Maar onze gezondheid neemt af. We worden ouder, minder mobiel, bewegen te weinig en ook ervaren meer mensen stress dan voorheen. Dit zien we landelijk, dit zien we in onze regio en dit zien we in Sliedrecht. De sociaaleconomische situatie van de Sliedrechtse inwoner is kwetsbaarder dan in de rest van Nederland1. Gezondheidsachterstanden nemen toe. Er zijn verschillen in gezondheid tussen inwoners op basis van woonplaats, vooropleiding, leeftijd, etc. De Sliedrechtse gemeenschap met al haar partners, verenigingen en inwoners zet zich in voor het terugdringen van die gezondheidsachterstanden. Ook landelijk is hier aandacht voor. Om die achterstanden te verkleinen heeft het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gesloten. In het GALA zijn afspraken gemaakt om integraal (tussen partijen en tussen domeinen) gezondheidsachterstanden te verkleinen. Ook sloten partijen het Integraal Zorgakkoord (IZA). Sliedrecht neemt haar verantwoordelijkheid en haar rol in deze akkoorden. Dit plan van aanpak is de lokale, Sliedrechtse, uitwerking van het GALA. Hiermee is een eerste basis gelegd voor het werken aan de gezondheidsdoelstellingen uit het GALA.

Dit plan van aanpak beschrijft vooral intenties: plannen & ideeën. Een richting. Daarnaast worden op de werkvloer, in samenwerking met maatschappelijke partners en inwoners concrete acties gepland en uitgevoerd. Deze worden in het najaar van 2023 vertaald in concretere uitvoeringsplannen. In Sliedrecht kijken we naar gezondheid als een breed begrip. Het richt zich niet alleen op het lijf. In het eerste hoofdstuk van dit plan leggen we dit uit. Ook beschrijven we daar wat "positieve gezondheid" voor ons betekent en waarom we dit zo belangrijk vinden. Centraal staat de ambitie om brede welvaart te realiseren voor onze huidige en toekomstige bewoners. En dat gaat niet vanzelf. Daarvoor is ambitie, vernieuwing, samenwerking en hulp van andere overheden nodig. Samen bouwen aan een economisch sterke regio, waar het prettig wonen, werken, studeren en leven is. Met een gezonde, groene en veilige omgeving, financiële stabiliteit, sociale verbondenheid en volop kansen voor iedereen. Binnen de regio is dat recent vastgesteld in de Groeiagenda2. Het verbeteren van gezondheid begint met een beschrijving van het nu: hoe gaat het met Sliedrecht? Wat doen we al om gezondheid te vergroten? Daarna wordt beschreven wat we van plan zijn, welke doelen we hebben. Tenslotte wordt uitgelegd op welke manier we dat gaan realiseren en wie of wat we daarvoor nodig hebben.

We hebben allemaal een rol in het bevorderen van gezondheid: inwoners, huisartsen, welzijnspartijen, zorgpartijen, scholen, de gemeente en meer. Het is onze wens en gedeelde verantwoordelijkheid om van de generatie van 2040 de gezondste ooit te maken 3!

1

https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2022/14/statusscore-per-wijk-en-buurt-o-b-v-welvaart-opleidingsniveau-en-arbeid Groeiagenda van de zeven Drechtstedengemeenten 2023 3 Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 2

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 3

Gezondheid: een breed begrip Gezondheid is niet alleen gezond eten en voldoende bewegen. De lichamelijke gezondheid is slechts een onderdeel van "je gezond voelen". Hoe je je voelt, hoe het met je gaat heeft te maken met verschillende onderdelen: naast je lichamelijke gezondheid ook je mentale gezondheid. In hoeverre je goed contact met andere mensen hebt en voor jezelf kan zorgen. Of je vertrouwen hebt in de toekomst en geniet van het leven. En tegelijk hebben veel factoren invloed op die gezondheid. Wat je eet en drinkt. Hoe je beweegt. Maar ook of je bijvoorbeeld werkdruk ervaart, waar je woont, of je financieel rond kan komen, of je "mee kan doen" in de gemeenschap. Gezondheid is met andere woorden een breed begrip, waar veel mee te maken heeft en waarop veel factoren van invloed zijn4. Sliedrecht benadert "gezondheid" niet alleen 'breed' (integraal), maar ook 'positief': we gaan niet uit van welke ziekte of aandoening aanwezig is. Maar we geloven in veerkracht van mensen, in het hebben of vergroten van de 'eigen regie' van inwoners. Ook denken we buiten de standaard gezondheidsindicatoren: een gevarieerdere en groenere buitenomgeving is waar Sliedrecht op inzet en luchtkwaliteit, maatwerk in de zorg, leefbaarheid en sociale veiligheid in wijken zijn belangrijke onderwerpen in het vorige coalitieakkoord5 en het huidige Hoofdlijnenakkoord6.

Verder zet Sliedrecht in op ‘Brede welvaart’: het gaat Sliedrecht om het welzijn van inwoners in brede zin. Wat mensen van waarde vinden. Dan kan het gaan om de kwaliteit van leven en de omgeving waarin mensen leven. Het ervaren van welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu7 Een voorbeeld van zo'n integrale benadering is de opdracht die de basis vormt voor dit plan van aanpak. Daarin is gekeken naar het verbeteren van gezondheid, maar bijvoorbeeld ook naar hoe huisvesting (wonen) hierop van invloed is. Gezondheid in het gedrang We eten ongezonder en bewegen minder. We worden ouder en mankeren steeds vaker iets. Uit talrijke bronnen blijkt dat het afnemen van gezondheid een lokale, regionale en landelijke trend is. Het bevorderen van gezondheid en het verkleinen van gezondheidsachterstanden is voor Sliedrecht een belangrijk thema. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Ook het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) herkent grotere gezondheidsachterstanden en -verschillen tussen mensen. Zij heeft dertien lopende gezondheidsprogramma's gebundeld tot een integraal akkoord: het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In dit akkoord spreken het ministerie, zorgverzekeraars, GGD'en en gemeenten af om samen te werken en om die programma's integraal op te pakken; in samenwerking met elkaar.

Dit plan van aanpak is de lokale uitwerking van het GALA.

4

Collegewerkprogramma 2022-2026 (CWP), Gemeente Sliedrecht, oktober 2022 Coalitieakkoord 2018-2022, gemeente Sliedrecht 6 Hoofdlijnenakkoord 2022-2026, gemeente Sliedrecht 7 Groeiagenda van de 7 Drechtstedengemeenten 5

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 4

Waar staat gemeente Sliedrecht nu? In dit hoofdstuk staat wat de cijfers zeggen over Sliedrecht. Daarna vatten we samen welke belangrijkste problemen we willen aanpakken. We houden daarin vanzelfsprekend rekening met wat er al aan acties gebeurt. Tenslotte beschrijven we voor de vijftien GALA-programma's wat de gemeente nu al onderneemt. 3.1

De eigen blik op Sliedrecht

Sliedrecht is een dorp met een rijke geschiedenis, een sterke drang naar "samen" en een eigen cultuur. Sliedrecht wil een gemeenschap zijn waarin iedereen kan meedoen, met veilige buurten waar veerkrachtige inwoners leven die voor zichzelf en elkaar zorgen. Maar prettig, veilig wonen en leven staan in delen van Sliedrecht steeds meer onder druk. Zo leven inwoners in Sliedrecht gemiddeld tussen de 1,5 en 2 jaar korter dan in Nederland, de provincie en de regio (vierjaarsgemiddelde 20162019)8 en neemt de kloof tussen kansrijk en kansarm toe9. We willen zorgen voor een blijvend krachtige sociale structuur, zodat wij inwoners die het écht nodig hebben, (tijdelijk) passende ondersteuning kunnen blijven bieden. Sinds de transitie van de zorgtaken van het Rijk naar de gemeente in 2015, zijn er meer verantwoordelijkheden bijgekomen. De basis van een betrokken gemeente stond ook voor de transitie van die zorgtaken al: een actief verenigingsleven, veel vrijwilligers, mantelzorgers, kerk- en geloofsgemeenschappen en betrokken professionals. De tijd kort na het verschuiven van die zorgtaken stond in het teken van het overnemen van de zorgtaken (transitie) en de afgelopen periode staat in het teken van transformatie, waarin preventie (het voorkomen ván) een belangrijk thema is. Het verbeteren van de kwaliteit van gezondheid is (met een dalende trend) belangrijk.

Net als het verkleinen van verschillen in gezondheid tussen inwoners. De gezondste generatie kinderen in 2040? Dat willen we allemaal. Positieve gezondheid: preventie Sliedrecht is ervan overtuigd dat voorkomen beter is dan genezen. Als je vroeg inzet, wordt erger voorkomen. Zo ook bij het onderwerp gezondheid. Dat is een belangrijke reden om de term "positieve gezondheid" te omarmen in Sliedrecht. We zien de mens als geheel. In beleidsstukken als het Collegewerkprogramma en in de Lokale nota publieke gezondheid wordt het genoemd: positieve gezondheid is het uitgangspunt. We investeren in preventieve structuren en het normaliseren van het gewone leven. Een brede blik op gezondheid en welzijn, draagt eraan bij dat inwoners met uitdagingen om kunnen gaan. De zes "determinanten10" van positieve gezondheid zijn toegevoegd in het gemeentelijke beleid en zijn ook precies op de onderwerpen uit het GALA te leggen: leefstijl, een gezonde fysieke omgeving, een zinvolle dagbesteding, armoede & schulden, gezondheidsvaardigheden en "meedoen". We zijn overtuigd dat gezondheid samenhang met het vergroten van veerkracht (het vermogen om weerstand te bieden) en het versterken van het normale leven. Verschillen worden in Sliedrecht omarmd en gewaardeerd, niet uitvergroot of vertaald als "anders", een "aandoening". Kinderen ontwikkelen zich in hun eigen tempo en dat is oké.

Het is normaal om bij de mensen om je heen om hulp te vragen. In Sliedrecht vinden we het je eigen verantwoordelijkheid om voor jezelf en de ander te zorgen. 8

www.hoegezondiszhz.nl Collegewerkprogramma 2022-2026 (CWP), Gemeente Sliedrecht, oktober 2022 10 Determinant: iets dat bepalend is, een bepalende factor. 9

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 5

De gemeente ondersteunt daarbij. Door dit te faciliteren, op te schrijven, daar plannen voor te maken en die uit te voeren. En zij is er, als er toch (even) meer nodig is. De gemeente zorgt namelijk voor een passend vangnet als er een steun in de rug nodig is. Vroeg inzetten en vroeg signaleren helpt niet alleen bij preventie en eerder de juiste hulp inzetten, maar helpt ook om de zorg binnen de financiële budgetten te houden. De visie vanuit het GALA sluit hierbij aan en was mede de reden om binnen de bijbehorende Brede SPUK11 de volledige vijftien programma's aan te vragen. De extra mogelijkheden die deze programma's bieden, volgen op lopende activiteiten en afspraken uit bijvoorbeeld het gemeentelijke Hoofdlijnenakkoord, het Collegewerkprogramma, de Sociale visie en het Programma Ruimtelijke Vernieuwing. Naast deze blik kijk op Sliedrecht kijken we ook naar data: wat laten de cijfers ons zien? 3.2

Samenvatting data-analyse

In augustus 2023 is veel informatie over gezondheid in Sliedrecht in een data-analyse vertaald. Hieronder beschrijven we de samenvatting en de belangrijkste prioriteiten. We sluiten het hoofdstuk af door dat wat we weten (uit lokaal beleid en uit cijfers) te combineren met de inhoudelijke programma's uit het GALA. Onze regio en onze gemeente hebben te maken met vergelijkbare problemen als in het hele land 12. Waaronder: Verdubbeling van het aantal mensen met dementie; Toename van psychische problematiek; Achterstand in gezondheid van mensen met een lagere sociaaleconomische positie; Meer druk op jongeren en jongvolwassenen; Verzorgen van 'langer thuis blijven wonen' door gemeenten en zorgpartners. Daarentegen is de leefbaarheidsscore van de gehele regio hoger dan in de rest van Nederland. En ook andere scores, zoals roken tijdens de zwangerschap, schulden of risicofactoren na de geboorte zijn lager dan in de rest van het land. Wel zien we in deze regio een toename van kwetsbare inwoners (zoals mensen met een lichtverstandelijke beperking) en van complexere zorgvragen. Een van de oorzaken is het relatief hoge aantal voorzieningen voor kwetsbare mensen in onze regio en in Sliedrecht. Dit regionale beeld komt op onderdelen niet overeen met de gezondheidssituatie in Sliedrecht.

We zien dat er op onderdelen in Sliedrecht meer te doen is dan in de rest van de regio en dan in de rest het land. Inzetten op de jeugd en preventie: een gezonde generatie in 2040 "De jeugd heeft de toekomst" is een veelgehoorde uitspraak. In Sliedrecht wonen in vergelijking met de regio relatief veel kinderen en jongeren. In deze levensfase zit de grootste kans op voorlichting en preventie. Preventie van gezondheidsproblemen is belangrijk: voorkomen is beter dan genezen. Sliedrecht faciliteert preventie en anderzijds hebben we geen invloed op de uiteindelijke keuzes van huishoudens en inwoners. Later beschrijven we wat we aan het thema "mentale gezondheid" zo belangrijk vinden. Gelukkig gelden mentale gezondheidsproblemen minder voor de jongste inwoners in Sliedrecht. Een voorbeeld is dat 90% van de Sliedrechtse kinderen aangeeft zich voldoende weerbaar te voelen. De eerste duizend dagen van een kinderleven zijn cruciaal: zij vormen de basis van het verdere leven en leggen ook de basis voor de gezondheid in de verdere levensloop. De meeste kinderen die geboren worden in Sliedrecht, zijn eerste kinderen in een gezin; de eerste keer dat mensen ouders worden. Voorlichting, steun en begeleiding zijn juist voor hen belangrijk. Veel moeders starten met 11 12

Brede SPUK: een Brede Specifieke Uitkering. In dit geval een uitkering om de doelen uit het GALA te behalen. Lokale nota Publieke Gezondheid 2020-2023

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 6

geboortebegeleiding. Meer dan in gemeenten om ons heen. Er ligt, samenvattend, een goede basis om ouders te helpen als dat nodig blijkt. En het is nodig in Sliedrecht. We zagen al eerder de relatie tussen gezondheid en andere factoren, zoals opleidingsniveau beschreven. Over het algemeen wordt de Sliedrechtse jeugd vaker opgevoed door ouders zonder opleiding of met een praktische opleiding dan andere gemeenten om Sliedrecht heen. Er zijn meer tienermoeders dan in de plaatsen om ons heen. Ondanks dat het in onze regio over het algemeen goed gaat, rookt een aanzienlijk deel van Sliedrechtse moeders voor de zwangerschap: waar 1% van de moeders in de Drechtsteden rookt tijdens de zwangerschap, is dat 5% in Sliedrecht. Meer vrouwen in Sliedrecht kampen met (heel) veel stress dan in de regio en er is een stijging van 8% naar 12% van moeders met psychische problemen na de bevalling. Sliedrechtse moeders hadden hier altijd minder last van dan andere moeders in de regio, maar sinds kort is dit beeld omgekeerd. Sinds 2015 daalde het overgewicht van kinderen, maar sinds 2018 is er een stijging te zien van 7% naar 11%. Hierbij zien we dat met name in de peuterleeftijd aandacht vereist is. Ondanks dat over het algemeen het overgewicht van kinderen lager is dan in de regio, is dit een trend die aandacht behoeft.

Deze cijfers laten zien dat er werk aan de winkel is, als het gaat om kinderen een goede start bieden! Niet alleen bij de jonge jeugd, maar ook bij jongeren en jongvolwassenen is preventie belangrijk. Tussen 18 en 35 jaar is de grootste toename van overgewicht in Sliedrecht. Daarnaast gebruiken jongvolwassenen in Sliedrecht in vergelijking met de regio meer cannabis. De stap naar gebruik van alcohol en drugs is de afgelopen jaren steeds kleiner geworden: het aantal volwassenen dat wel eens alcohol gedronken heeft, stijgt. Gelukkig zakt het aantal 'zware drinkers'. Dit laat mogelijk zien dat de preventieve inzet werkt. En vergeet de ouderen niet! Veel mensen die geboren zijn tijdens 'de babyboom' worden de komende jaren onze ouderen. Nederland vergrijst. Daarnaast worden mensen ook steeds ouder, omdat de gezondheidszorg verbetert: de dubbele vergrijzing. Het aantal valongevallen van ouderen is 62% hoger dan in andere gemeenten in de regio. Valpreventie een belangrijk onderwerp. Ondanks dat eenzaamheidscijfers in Sliedrecht lager zijn dan in de regio en de rest van Nederland, is het een belangrijk onderdeel van onze preventieve structuur. Sliedrecht vindt het belangrijk dat eenzaamheid gesignaleerd wordt en dat er indien gewenst met de inwoner gekeken wordt hoe hiermee om te gaan.

Bewegen, sporten en gezonde voeding: de basis van een gezonde leefstijl Meer bewegen en sporten zijn belangrijke thema's voor Sliedrecht: er is meer overgewicht in Sliedrecht dan de regio, er wordt minder bewogen en het aantal niet-sporters in Sliedrecht is 10% hoger dan in de regio. Minder Sliedrechters hebben een gezond gewicht (t.o.v. de regio). Zowel bij volwassenen als 65+'ers. 46% van de 19-65 jarigen heeft een gezond gewicht en slechts 36% van de

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 7

65+'ers. Het deel van de Sliedrechtse inwoners dat obesitas heeft, is iets toegenomen en is daarmee hoger dan gemiddeld. Met name obesitas bij 65+'ers is opvallend: 20% van onze inwoners in relatie tot 17% in de regio heeft obesitas. Gamen en het gebruik van sociale media door kinderen is lager dan in de gemeenten om ons heen.

Mentale gezondheidsproblemen. Of juist: mentaal welbevinden? Mentaal welzijn als schakel tussen andere gezondheidselementen is belangrijk. Als je bijvoorbeeld jong bent, geen of een praktische opleiding hebt, een laag inkomen of moeite hebt met rondkomen, is de kans veel groter dat je last krijgt van angst of depressie. Over het algemeen horen en lezen we negatieve trends: meer eenzaamheid, meer psychiatrische diagnoses, meer stress. Het helpen verminderen van die problemen is belangrijk en toch kijken we ook breder. Dit vraagt namelijk iets van onze samenleving en wat we met elkaar georganiseerd hebben. Over het algemeen is de trend 'diagnosticeren' in plaats van 'verschillen accepteren'. Sliedrecht ziet graag ruimte om anders te zijn. Aan de andere kant van die medaille staat "mentaal welbevinden" en het versterken daarvan. Sliedrecht zet in op normaliseren: hoe leven we met elkaar samen met alle verschillen en overeenkomsten? Kinderen in Sliedrecht voelen zich over het algemeen beter dan andere kinderen in de regio en, zoals genoemd, voelt de overgrote meerderheid zich weerbaar. In de Kindertrendrede 2023 is ook aandacht voor mentaal welbevinden. Zo geeft de Kinderraad13 bijvoorbeeld advies mee over hoge verwachtingen: "Help ons om te gaan met prestatiedruk. Wees minder streng voor ons".

En haalt zij normaliseren aan: "Leer ons om tegen elkaar te zeggen hoe wij ons echt voelen".14 Gemiddeld heerst er minder eenzaamheid in Sliedrecht dan in omliggende gemeenten. Maar als de kwetsbaarheid toeneemt, nemen mentale problemen ook toe. Nederlanders worden de afgelopen jaren steeds wat meer eenzaam. Dat geldt ook voor jongvolwassenen. Hoe lager opgeleid, hoe meer er sprake is van (ernstige) eenzaamheid en ook een lagere sociaaleconomische achtergrond zorgt vaker voor eenzaamheid. Samenvattend is inzetten op normaliseren en versterken van mentaal welbevinden belangrijk. Net als het voorkomen van het ontstaan van mentale problemen: preventie.

13

De kinderraad bestaat uit kinderen van groep 7 en 8 van acht verschillende basisscholen. In de raad leren de kinderen na te denken over de toekomst en hoe (jonge) inwoners van Sliedrecht invloed kunnen hebben op het gemeentebestuur. Jongerenwerkers van SOJS begeleiden kinderen in het proces. 14 Kindertrendrede 2023

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 8

Extra aandacht voor de wijken Centrum en Oost In kwetsbare wijken hebben inwoners vaak te maken met een stapeling van problemen. Denk aan geldzorgen, werkloosheid, laaggeletterdheid en moelijker je weg kunnen vinden in het zorglandschap. Deze factoren dragen bij aan het ontstaan van chronische stress. Stress is een belangrijke oorzaak voor ongezondheid en slecht voor jezelf kunnen zorgen. De wijken in Sliedrecht waar we extra aandacht aan willen geven, zijn Sliedrecht-Centrum en Sliedrecht-Oost. Zo ziet de Dienst Gezondheid & Jeugd (DG&J) dat het met inwoners uit SliedrechtCentrum minder goed gaat op thema's als inkomen, sporten, opleidingsniveau en bewegen. En in Sliedrecht-Oost wordt vaker hulp vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) voor inwoners ingezet. Er is daar ongeveer een kwart meer schoolverzuim dan in andere Sliedrechtse wijken. Tenslotte is de kans op 'hittestress'15 bij ouderen veel hoger dan in andere wijken.

Veerkracht signaleringskaart16 (relatief), Aedes, 2022

Sliedrecht heeft een hechte gemeenschap. We zorgen voor onszelf en de ander. Zoals het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 al stelt: "In Sliedrecht kijken mensen naar elkaar om, ze zijn bereid om elkaar te helpen en zich in te zetten voor de samenleving. We zorgen we voor elkaar en niemand mag in Sliedrecht buiten de boot vallen". Sliedrechtse inwoners zijn betrokken bij elkaar. Er is een breed verengingsleven, er zijn veel vrijwilligers, actieve geloofsgemeenschappen en inwoners beseffen dat mantelzorg steeds vaker onderdeel van het leven is. De Sliedrechtse Koers 2030 stelt dat iedereen naar vermogen meedoet. Over het algemeen en in vergelijking met de regio doen relatief veel inwoners "mee". Meer inwoners dan in de omliggende gemeenten hebben een baan en, ondanks dat het aandeel daalt, 'participeert' 87% van de beroepsbevolking.

15

Hittestress: lichamelijke problemen, omdat je warmte niet goed kwijt kan. Deze kaart signaleert welke gebieden binnen de gemeenten relatief veerkrachtig zijn en welke niet. Veerkracht zegt iets over de mate waarin een gebied weet om te gaan met een toename van kwetsbare bewoners. Als de overlast en onveiligheid ten opzichte van het gemiddelde in de gemeente toenemen bij een toename van kwetsbare bewoners, is dat een signaal dat het gebied relatief minder veerkrachtig is. 16

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 9

Die hechte gemeenschap is een basis en een kans voor een preventieve zorgstructuur. We zeggen: "We zorgen voor onszelf en voor de ander. Sliedrecht staat bekend om de vele vrijwilligers(organisaties). Wij vinden het belangrijk om daar waardering voor te tonen en de vrijwilligers te behouden. Zeker nu het aantal vrijwilligers onder druk staat. Een sterkere verbinding tussen vrijwilligersorganisaties t.a.v. de werving, waardering en mogelijk aansturing van vrijwilligers kan kansen bieden om de vrijwillige inzet in Sliedrecht te verstevigen. Mantelzorgers zijn ook ontzettend belangrijk in de sociale structuur van Sliedrecht. Zij vervullen een belangrijke rol in de ondersteuning van hun naasten. We vinden het belangrijk dat zij deze taak met plezier kunnen (blijven) uitvoeren. Daarom kan een mantelzorger die overbelast dreigt te raken (of overbelast is), passende ondersteuning krijgen. De helft van de mantelzorgers in Sliedrecht voelt zich enigszins, tamelijk of zwaar belast door het bieden van die zorg. In Sliedrecht is al veel georganiseerd op het gebied van mantelzorgondersteuning. Bijvoorbeeld via het mantelzorgpunt bij het Bonkelaarhuis. Daarnaast zorgt de gemeente voor een vangnet voor als dat (tijdelijk) nodig is. Belangrijk aandachtspunt bij dit onderwerp is het feit dat nog niet iedereen evenveel “mee kan doen”.

Zo zien we dat bijvoorbeeld statushouders en inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond nog te weinig de weg naar bijvoorbeeld (sport)verenigingen weet te vinden en dat verdient aandacht. Samenvattend: hoe prioriteren we? Naar aanleiding van de uitgevoerde data-analyse komen we tot de volgende prioritering: 1. Voorkomen is beter dan genezen. De gemeente zet allereest in op preventie. Op het stimuleren en versterken van het normale leven en voorkomen dat problemen ontstaan of verergeren. Daarin ligt een grote eigen verantwoordelijkheid bij de inwoner en de mensen om diegene heen. Sliedrecht heeft een sterke, betrokken kern. We kijken naar elkaar om. Dat gebeurt spontaan en o.a. binnen bestaande structuren als geloofsgemeenschappen, vrijwilligers(organisaties), het Bonkelaarhuis, etc. In Sliedrecht zorgen we voor onszelf en voor elkaar. De gemeente zorgt voor een vangnet als dat (tijdelijk) nodig is. Er is ruimte voor verbetering van de sociaaleconomische status van inwoners. Dat kan bijdragen aan het verbeteren en bevorderen van de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. 2. Investeren in onze jeugd. Bij de jeugd ligt de toekomst en een gezonde, kansrijke start van het leven zorgt voor gezonder gedrag in de volwassenheid. Hierbij is ook aandacht voor hun ouders/verzorgers.

Zoals in de Groeiagenda 2023 wordt gesteld: “We investeren als gemeenten samen, zodat we als regio vooruitgaan en daarbij ook oog houden voor de welvaart van onze kinderen. Wij willen dat de komende generatie een goede start heeft, want onze kinderen bepalen de toekomst van Smart Delta Drechtsteden! 17” 3. Sliedrecht in beweging! Er is in Sliedrecht extra aandacht nodig voor bewegen, sporten en gezonde voeding. De cijfers laten zien dat er te weinig bewogen wordt in de gemeente. Een gezonde levensstijl is een belangrijk onderdeel van een brede, positieve gezondheid. 4. Mentaal welbevinden voor inwoners. Mentale gezondheid is een belangrijke pijler van de gezondheid. Maar we normaliseren hierin: anders of niet begrepen gedrag wordt niet te veel ‘gemedicaliseerd’. We gaan ontwikkelingen als eenzaamheid, hogere prestatiedruk en effecten van de coronapandemie ook niet uit de weg. 5. We gaan wijkgericht werken met wijk-/buurtagenda's. Als we extra inzetten op het verkleinen van gezondheidsachterstanden- en verschillen, dan richten we ons met name op de wijken Centrum en Oost.

17

Groeiagenda van de zeven Drechtstedengemeenten 2023

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 10

3.3

De 15 programma's

In het GALA worden 15 programma's en initiatieven beschreven. Voor elk programma zijn middelen beschikbaar in de zogenaamde Brede Specifieke Uitkering (Brede SPUK). De gemeente Sliedrecht heeft op alle programma's ingeschreven. Dertien programma's hebben echte inhoudelijke initiatieven. Twee programma's helpen de samenwerking te organiseren met bijv. de DG&J. Hieronder wordt beschreven wat Sliedrecht al doet op de vijftien programma's en waar nog kansen liggen. 1. Lokaal Sportakkoord In 2020 is het Lokaal Sportakkoord Sliedrecht vastgesteld. Het Sliedrechtse Sportakkoord is een lokale invulling van het Nationaal Sportakkoord. We maken sport bereikbaar voor meer mensen. Dat doen we onder de naam 'Sportief Sliedrecht' met verschillende partners vanuit sportverenigingen, onderwijs en maatschappelijke organisaties, zoals VV Sliedrecht, DWF, SOJS, SKC Merwede Multiplaat, Sliedrecht Sport, Schaakvereniging Sliedrecht, de combinatiefunctionaris Sport en de adviseur Lokale Sport. Om bereikbare sport voor meer mensen te realiseren, gaan we bijvoorbeeld leden en vrijwilligers werven vanuit een nieuwe stijl. Meer zichtbaar zijn op scholen, meer verbinding met organisaties en sectoren buiten de sport.

Verder zijn voorbeelden: het verbinden van fysiotherapeuten met het voortgezet onderwijs en met sport- en beweegaanbieders, verbreden van de Sportdag Basisonderwijs en het sturen op inclusie en diversiteit. In juni 2023 is het herijkte Lokaal Sportakkoord, ofwel Lokaal Sportakkoord II Sliedrecht, ingediend bij het ministerie. Zij hebben het Sportakkoord II goedgekeurd en toestemming gegeven voor de uitvoering hiervan. De uitvoering van het Lokaal Sportakkoord (I en II) gebeurt onder leiding van een kerngroep. Deze kerngroep bestaat uit vertegenwoordigers van sportverenigingen, de combinatiefunctionaris sport vanuit SOJS en de gemeente. Om ervoor te zorgen dat gezondheidsdoelstellingen behaald kunnen worden met behulp van het Sportakkoord, zullen in de kerngroep meer maatschappelijke organisaties en onderwijs betrokken worden. Voorbeelden waarop wordt ingezet, zijn onder andere het laten kennismaken van meer kinderen met sporten. Bijvoorbeeld door het jaarlijks organiseren van een sportmaand waarin basisschoolkinderen kennismaken met het sportaanbod in Sliedrecht. Ook hebben we de ambitie om sportverenigingen sportlessen te gaan geven bij het basisonderwijs. Verder is de doelgroep “jongvolwassenen”, mensen van 24 jaar en ouder, een belangrijke doelgroep in Sliedrecht t.a.v. meer sporten en bewegen.

Bij de uitvoering van het eerste Sportakkoord is gebleken dat er onvoldoende uitvoeringskracht was om alle acties uit het Sportakkoord I te realiseren. Om de uitvoeringskracht te versterken is een Coördinator sport en preventie aangesteld. De Coördinator is kartrekker van het kernteam van het Lokaal Sportakkoord en coördineert de uitvoering van het Lokaal Sportakkoord. Ook zorgt de coördinator ervoor dat het lokale netwerk van sport aansluit op de bredere ambities op het gebied van sport, bewegen, gezondheid, preventie en sociale basis. 2. De Brede Regeling Combinatiefuncties Het samenwerken tussen en het combineren van 'domeinen' werkt en versterkt elkaar. Er is meer te bereiken voor de gezondheid van inwoners als sporten en bewegen gecombineerd worden met gezonde voeding. Of als ouderenverengingen meer samenwerken met de cultuursector. Met de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt deelnemen aan sport of cultuur met tenminste een ander 'domein' verbonden. Daarvoor zijn speciale combinatiefunctionarissen ingezet. In Sliedrecht zijn al meerdere functionarissen. Onder meer een functionaris Sport, een functionaris Cultuur en een samenwerking met de bibliotheek en het jongerenwerk.

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 11

3. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden Op basis van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft Sliedrecht een nota publieke gezondheid opgesteld, waarin zij aangeeft wat de doelstellingen zijn. Er is beschreven hoe uitvoering wordt gegeven aan de taken uit de Wpg, welke acties worden ondernomen om deze doelen te behalen en welke ambities en resultaten wij in die periode willen behalen. Met de nota publieke gezondheid benutten we mogelijkheden om gezondheidswinst te realiseren (en achterstanden terug te dringen) en daarbij de determinanten van gezondheid te betrekken. Later in 2023 wordt deze nota vernieuwd. In de samenvatting van de data-analyse was al te lezen dat de gezondheidsachterstanden in de wijken Centrum en Oost groter zijn dan in de wijk West. In Sliedrecht kan nog meer worden ingezet op een integrale aanpak in die buurten. We kunnen een nog grotere impact maken door gezondheidsverschillen tussen buurten te verminderen. We zien in dit programma ook een ideale kans om te verbinden met het programma 'Versterken sociale basis', later in dit hoofdstuk. 4. Kansrijke Start De eerste 1000 levensdagen van een kind zijn cruciaal voor een goede toekomst. De gezondheid van voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller voor fysieke en mentale gezondheid in de toekomst. Ieder kind verdient een kansrijke start.

In Nederland heeft rond 16% van de kinderen een valse start bij de geboorte. Daardoor krijgen zij later vaker fysieke en psychische problemen, suikerziekte, hart- en vaatziekten en overgewicht. Ook komen ze veel vaker in aanraking met jeugdhulp. In het actieprogramma Kansrijke Start zijn afspraken gemaakt om die start van kinderen kansrijker te maken. Het actieprogramma is vertaald naar een landelijke coalitie van partijen die dit belangrijk vinden en die samenwerken. Daarnaast zijn er regionale en lokale coalities. Sliedrecht neemt deel aan de regionale coalitie Kansrijke Start Zuid-Holland Zuid. Lokaal zetten we al op diverse manieren in op het bevorderen van een kansrijke start. Zo hebben we bijvoorbeeld de werkgroep 'Zorgroute 0-4', waarin verschillende partners met elkaar afstemmen om een doorgaande lijn op ondersteuning neer te zetten voor deze leeftijdsgroep. Vanuit voorzorg worden kwetsbare zwangeren ondersteund en als nazorg is er begeleiding na de geboorte. Ook worden er verschillende preventieve activiteiten georganiseerd, zoals Kids & Koffie. In de regionale coalitie ligt nog niet de focus op de periode vóór de geboorte. Helaas zijn nog niet alle samenwerkingspartners vertegenwoordigd. Zo missen we afvaardiging van verloskundigen, kraamzorg, huisartsen en ziekenhuizen.

Daarom willen we de komende periode de keten verder uitbreiden met partners uit de eerste lijn om de ketenaanpak voor zwangere vrouwen te verstevigen. In Sliedrecht vinden we het belangrijk dat we (toekomstige) kwetsbare ouders ondersteunen bij het regie nemen over hun kinderwens. Daarvoor is het project Nu Niet Zwanger opgestart in 2023, waarin Sliedrecht samenwerkt met bijvoorbeeld de DG&J en het Bonkelaarhuis. Verder is er het regionale netwerk 'Kwetsbare Zwangeren' (met samenwerkingen tussen gemeenten, het Bonkelaarhuis, de jeugdgezondheidszorg en vele anderen) en het prenataal huisbezoek dat wordt afgenomen om de kans op een kansrijke start te vergroten.

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 12

5. Mentale gezondheid Sliedrecht ziet mentaal welbevinden als een van de belangrijkste pijlers van een gezonde samenleving. Niet alleen vanuit overtuiging, maar ook vanuit noodzaak. Onze samenleving legt steeds meer de overtuiging op dat het perfect moet zijn. Sociale media, de individualisering, de nadruk op uiterlijk en prestaties dragen hieraan bij. Het aantal psychische ziektebeelden is de afgelopen jaren verdriedubbeld. Voor 'anders zijn' is minder ruimte, wat niet bijdraagt aan inclusie18. Mensen verschillen en het is belangrijk die verschillen te omarmen en niet onnodig uit te vergroten. Mensen zijn niet hun aandoening. Sliedrecht legt haar focus liever niet op gezondheidsklachten, maar op de mens zelf, haar veerkracht en diens betekenisvolle leven: positieve gezondheid. Sliedrecht zet in op mentaal welbevinden in plaats van op mentale gezondheidsproblemen. Om mentale gezondheid te bevorderen is bijvoorbeeld de werkgroep mentale gezondheid in de gemeente actief. Sliedrecht werkt daarin samen met de DG&J, het Bonkelaarhuis en het jongerenwerk. Al deze partners zetten in op het bevorderen van mentale gezondheid. De bedoeling van de werkgroep is met elkaar een eenduidige visie neerzetten op dit thema en te zorgen dat het aanbod een aanvulling op elkaar is. Binnen de werkgroep ligt een kans om nog meer domein-overstijgend (integraal) samen te werken. 6.

De aanpak overgewicht en obesitas Eerder beschreven we al dat Sliedrechtse inwoners te weinig bewegen en sporten. Hierin is gezondheidswinst te boeken in de gemeente. De DG&J adviseert om te starten met de zogenaamde Gezonde Leefstijl Interventies (GLI's). In Sliedrecht kunnen volwassenen al deelnemen aan deze interventies (die worden bekostigd vanuit de Zorgverzekeringswet). Ook is er een tijdelijk initiatief om Multidisciplinaire Leefstijlinterventies (MLI's) in te zetten en om het toegankelijk te maken voor kinderen. Dit loopt in 2023 af, waarna we evalueren of dit het gewenste effect heeft. Vanuit de interactieve sessies met ketenpartners bleek wederom dat er een heel actief netwerk is van fysiotherapeuten en anderen dat graag meedenkt in nieuwe initiatieven. Hier liggen echt kansen op het verkleinen van gezondheidsachterstanden in Sliedrecht. 7. Valpreventie In Nederland belandt welke 5 minuten een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp na een valongeval. In Sliedrecht gebeurt dit vaker dan in andere gemeenten in de regio. De gevolgen van een val zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als in zorgkosten. Een valongeval zorgt dat ouderen (tijdelijk) minder zelfredzaam worden, minder lang thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven omlaaggaat. De directe medische zorgkosten van valongevallen schieten omhoog.

Het programma Valpreventie zet zich in om valletsel bij ouderen te verminderen en om de druk op de zorg en de stijgende zorgkosten te verminderen. De vergrijzing zorgt voor meer ouderen en ontwikkelingen in het zorglandschap zorgen ook dat zij steeds langer thuis moeten blijven wonen. In onze regio is nog geen coalitie Valpreventie. Er is wel veel potentie! Er is veel betrokkenheid bij lokale ketenpartners om initiatieven te starten, zoals lokaal enthousiaste fysiotherapeuten en een oproep vanuit de DG&J om samen te werken. Met het GALA komt daar nu ook aanvullend budget bij.

18

Collegewerkprogramma 2022-2026 (CWP), Gemeente Sliedrecht, oktober 2022

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 13

8. Een gezonde fysieke leefomgeving Onze fysieke leefomgeving wordt ingericht door groen, gebouwen, wegen, scholen en nog veel meer. Als in het inrichten van die leefomgeving gezondheid wordt gestimuleerd, helpt dat bij het maken van gezonde keuzes. Nodigt de buitenruimte bijvoorbeeld al direct uit tot bewegen en ontmoeten? Sliedrecht zet zich in om ruimtelijke ontwikkelingen en samenlevingsontwikkelingen te verbinden. Bijvoorbeeld door het opstellen van een woonzorgvisie, waarin we in samenwerking met zorgwelzijns- en woonpartners afspraken maken voor de woonzorgstructuur. Inwoners die steeds ouder worden, langer thuis (moeten) blijven wonen of soms vanwege beperkingen gebaat zijn bij nog toegankelijkere voorzieningen. Zo neemt Sliedrecht zich in het Collegewerkprogramma en de Koers 2030 voor integraal sport, recreatie en cultuur te verbinden en bijvoorbeeld die genoemde ruimtelijke ontwikkeling ook van hoge kwaliteit te laten zijn (groen, oevers, leefbaar, veilig) 19. En er is een nauwe samenwerking met (woon)partners, zoals Tablis Wonen. Onderstaand overzicht uit het Collegewerkprogramma geeft een inkijkje in belangrijke ontwikkelingen en met name de integrale samenhang daarvan tussen verschillende beleidsterreinen.

Sliedrecht vindt een gezonde leefomgeving belangrijk. In de nota Publieke Gezondheid staat dat met het inrichten van de fysieke leefomgeving bijvoorbeeld al rekening gehouden is met gezondheid. Sliedrecht zet in op "zo groen en duurzaam mogelijk": Sliedrecht Buiten. Aan steeds meer groen wil Sliedrecht nog extra aandacht geven. We werken op dit moment al samen met de DG&J en er is een actieve Omgevingstafel, waaruit ontwikkelingen worden bekeken vanuit meerdere disciplines. Interne inbreng is er o.a. vanuit de teams Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid, Beheer en Openbare Ruimte en team Samenleving. Ook externe partijen zoals de Omgevingsdienst en de GGD haken hierbij aan, waardoor een breed afgewogen oordeel over initiatieven ontstaat. Die samenwerking kan nog een stuk intensiever als het gaat om het inrichten van en het ingrijpen in die leefomgeving. Sliedrecht zet intern en extern graag nog meer in op integrale samenwerking tussen het ruimtelijke en het sociale domein. 19

Collegewerkprogramma 2022-2026 (CWP), Gemeente Sliedrecht, oktober 2022

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 14

Ambitie Sliedrecht-Noord, Programmaplan Ruimtelijke Vernieuwing 2022-2023, gemeente Sliedrecht

9. Een kansrijke omgeving tegen- en de vroegsignalering van alcoholproblematiek Uit de samenvatting van de data-analyse bleek al dat de stap naar alcohol steeds kleiner wordt. Ondanks dat het steeds minder 'normaal' wordt om alcohol te drinken. Met name jongeren zijn een kwetsbare groep voor het ontwikkelen van alcohol- en druggerelateerde problemen. Hun lichaam is nog niet volgroeid en daardoor extra gevoelig voor middelengebruik en de schadelijke effecten daarvan. In Sliedrecht werken we op verschillende lijnen samen om het gebruik van alcohol en drugs door jongeren te verminderen en te ontmoedigen. Zo wordt in Kernthema 3: Jeugd en Veiligheid uit het Integraal Veiligheidsplan 20 expliciet aandacht besteed aan het voorkomen van gebruik en problemen. Bijvoorbeeld door de uitvoering van het preventie- en handhavingsplan alcohol & drugs. De insteek van dit plan is om (overmatig) alcohol- en drugsgebruik zo vroeg mogelijk te ontmoedigen, zodat de kans kleiner is dat men op een latere leeftijd (overmatig) gebruik maakt van alcohol en/of drugs. In dit integrale preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs ligt de focus daarom voornamelijk op jongeren en jongvolwassenen, maar ook voor overmatig gebruik onder volwassenen en ouderen hebben we oog. Dit beleid geeft een integrale aanpak weer om gebruik van alcohol en drugs te beperken.

In het plan is aandacht voor zowel preventie als handhaving. Er wordt wel stevig ingezet op het preventieve gedeelte, voorkomen is immers beter dan genezen. Voorbeelden zijn de verbindingsfunctionaris verslaving en gezondheid vanuit YOUZ en andere preventieactiviteiten vanuit deze organisatie. In 2023 wordt dit plan vernieuwd met bijvoorbeeld actuele cijfers en trends. Voor de uitvoering van de plannen uit het preventie -en handhavingsplan werkt Sliedrecht samen met onder andere de DG&J, partners vanuit de verslavingszorg, politie, jongerenwerk, onderwijs en BOA's in een werkgroep die ieder kwartaal bijeenkomt. Vanuit het jaarplan gezondheidsbevordering van gemeente en GGD wordt actief ingezet op o.a. voorlichting over alcohol en drugs.

20

Integraal Veiligheidsplan, gemeente Sliedrecht, april 2023

Een gezonde Sliedrechtse generatie Lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord

Pagina | 15

In Sliedrecht geldt het uitgangspunt “zerotolerance” als het gaat om gebruik door minderjarigen. Het wordt niet geaccepteerd. Verkoop aan minderjarigen, bijvoorbeeld, wordt gehandhaafd met onder meer behulp van minderjarige ‘mystery-shoppers’. Tenslotte is aandacht voor de aanpak van drugshandel. Sliedrecht wil hiermee blijven inzetten op het terugdringen van het gebruik van alcohol (en drugs) door haar inwoners. 10. Het versterken van de sociale basis Sliedrecht staat voor het versterken van de sociale basis van inwoners. Sliedrecht vindt dat ondersteuning van inwoners onderling, de meest duurzame vorm van ondersteuning is. Dat jezelf en je omgeving helpen, het beste werkt. Natuurlijk heeft de gemeente ook een taak. Een taak van (tijdelijk) vangnet als meer ondersteuning nodig is. Maar Sliedrecht zet in op het versterken van de eigen sociale basis. Sliedrecht ondersteunt verschillende initiatieven, zoals Homestart, Kids & Koffie, verschillende initiatieven binnen de bibliotheek, stichting Buurtgezinnen, 'Sliedrecht Doet' en nog veel meer met onder meer het welzijnswerk en vrijwilligers(organisaties). Sliedrecht gelooft dat juist hier veel potentie zit. Normaliseren en Preventie zijn twee sleutelbegrippen voor ons en met het budget vanuit het GALA kan hier nog meer in worden versterkt.