2210114_ANTW_TECH. VR_Jongeneel_Verweij_Smart Delta Drechtsteden.pdf

MEMO Voor

:

Gemeenteraad, Fractie SGP-ChristenUnie en Slydrecht.NU

Van

:

Wethouder Spek

Datum

:

14 oktober 2022

Betreft

:

Technische vragen Smart Delta

Inleiding Veel van de gestelde vragen (van zowel SGP/CU als Slydrecht.NU gaan niet direct over het Uitvoeringsprogramma 2023, maar gaan over realisatie (in 2022). In de gevallen waarin dat gebeurt verwijzen we in de beantwoording naar de Jaarverantwoording 2021 Groeiagenda (zie bijlage 1). De meest recente inzichten ten aanzien van inhoudelijke realisatie zijn terug te vinden in de Monitor Groeiagenda 2022. Deze is terug te vinden op de volgende website: https://ocd.buurtmonitor.nl/mosaic/dashboard/monitor-smart-delta-drechtsteden--groeiagenda Op 29 september jl. heeft het monitorgesprek 2022 plaatsgevonden. Door de voorzitter van dit overleg burgemeester Kolff is naar aanleiding hiervan een brief aangekondigd. Vragen SGP / CU

1. Kunnen wij de financiële rapportage ontvangen die penvoerder gemeente Dordrecht maakt van het project Smart Delta Drechtsteden, t.b.v. haar eigen verantwoordingscyclus. De financiële rapportage richting de gemeenteraad van Dordrecht is gelijk aan die u ontvangt. Zie hiervoor bijvoorbeeld de stukken van het Uitvoeringsprogramma 2023: https://raad.dordrecht.nl/Vergaderingen/Agendacommissie-Dordrecht/2022/27september/16:00/Groeiagenda-2030-uitvoeringsprogramma-2023-lokale-vaststellingopgavebladen-Raadsvoorstel Het voorstel wordt 1 november 2022 beeldvormend geagendeerd in de Dordtse gemeenteraad. De stukken t.a.v. de jaarverantwoording 2021 zijn hier te vinden: https://raad.dordrecht.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad-Dordrecht-1/2022/31mei/14:00/Raadsinformatiebrief-Groeiagenda-2030-Jaarverantwoording-2021Raadsinformatiebrief

2. Aangevuld met een rapportage op de punten: -

Hoeveel wordt er per thema nu uitgegeven aan eigen personeelskosten en hoeveel aan ingehuurde professionals? Een urenoverzicht van ingezette lokale ambtenaren per thema en per gemeente? Is het juist dat deze ureninzet financieel wordt verantwoord als “personeelskosten” of gaat het hier om out-of-pocket kosten? Hoeveel wordt er per thema besteedt aan onderzoeksbureaus en dergelijke? Welke bedragen worden per thema besteed aan lobbyisten?

-2-

De voorgestelde besluitvorming gaat over het Uitvoeringsprogramma 2023, de vragen zijn gesteld alsof er in 2023 reeds kosten zijn gemaakt. Dat is niet het geval. Hierdoor is het ook niet mogelijk alle vragen specifiek te beantwoorden. Met de gevraagde budgetten wordt gewerkt aan de genoemde doelstellingen / gewenste resultaten. Hiervoor worden de benodigde resources ingezet, dit kunnen 'Dordtse ambtenaren, 'Sliedrechtse ambtenaren', of ingehuurde collega's zijn. De plaats verwijzing staat hier heel bewust tussen aanhalingstekens het betreft in alle gevallen 'dedicated' inzet voor de Smart Delta Drechtsteden, aangestuurd vanuit de Smart Delta Drechtsteden. In de begroting is uitgegaan van 24 FTE. De begroting is op dit moment op het niveau van de opgaven verdeeld. In de eerder verstuurde verantwoording 2021 wordt het bedrag per opgave gesplitst in materieel / personeel. Dit is een niveau dat gebruikelijk is voor financiële verantwoording in P&C producten. Een gelijke specificatie is opgenomen onder bijlage 2, maar nu voor het Uitvoeringsprogramma 2023. In het najaar van 2022 start een proces om te komen tot een beleidsrijke aanpassing van het Uitvoeringsprogramma. Dit start in de bestuurlijke werkgroepen (waar de nieuwe bestuurders zitting in hebben genomen) en eindigt in het voorjaar 2023 bij de gemeenteraden.

Vanuit Sliedrecht zullen we hierbij inbrengen dat een aanscherping van de financiële begroting/verantwoording noodzakelijk is. Deze aanscherping moet gericht zijn op versterking van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad, zonder te treden in verantwoording van het college, danwel de centrumgemeente. Daarnaast heeft de Auditcommissie de accountant gevraagd bij de controle van de jaarrekening 2022 speciale aandacht te besteden aan de financiële verankering van de meervoudig lokale samenwerking, waar ook Smart Delta Drechtsteden onder valt. De accountant heeft toegezegd dit ook te zullen doen.

3. In de ontvangen documentatie wordt gesteld dat de projectbegroting van 2022 is geïndexeerd met 4,9% naar een begrotingsbedrag van 4,49 miljoen in 2023. Hier wordt een onderbesteding uit 2021 aan toegevoegd om te komen tot een budget van 4,7 miljoen. Het verschil van 256k is niet begroot maar wel gereserveerd als budget. Wat is het doel van het projectmanagement hiermee? Deze werkwijze is conform de afspraken in de Uitwerkingsovereenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie (zie bijlage 3). Deze middelen zijn nog niet verder gelabeld. De bestuurlijke overleggen beslissen gezamenlijk (via het afstemoverleg van de voorzitters van de werkgroepen) over de besteding van deze middelen.

4. Indien deze rapportages inhoudelijk nog niet te leveren zijn door de penvoerder: op welke termijn kan een beleidsrijke begroting dan wel verantwoording worden geleverd (bij voorkeur op reeds geplande tussenrapportage momenten). Zie antwoord vraag 2.

-3-

Vragen: Slydrecht.NU

1. Slydregt.NU ontvangt gaarne de tussen Sliedrecht en Dordrecht als servicegemeente gesloten DVO en de hieruit voortvloeiende adviesdiensten en producten. Het op 18 oktober 2022 geagendeerde voorstel betreft: Smart Delta Drechtsteden: Vervolg regionale samenwerking en uitvoeringsprogramma 2023. Het document waarna gevraagd wordt heeft hier geen directe relatie mee. De samenwerking in de Drechtsteden kent verschillende (ook juridische vormen). Er zijn 'traditionele' gemeenschappelijke regelingen, op het niveau van Drechtsteden is dat de GR Sociaal. Er zijn meervoudige lokale samenwerkingen, zoals bijvoorbeeld de Servicegemeente Dordrecht (SGD), Smart Delta Drechtsteden, maar ook Dienstverlening Drechtsteden. Uw vraag heeft betrekking op de meervoudig lokale samenwerking Servicegemeente Dordrecht, een juridisch andere samenwerking dan waar de besluitvorming over gaat. Voor de volledigheid hebben we echter de Samenwerkingsovereenkomst gemeente Dordrecht en gemeente Sliedrecht bijgevoegd (zie bijlage 4). Hierin liggen de afspraken tussen Sliedrecht en Dordrecht vast ten aanzien van de Servicegemeente Dordrecht.

2. Voor de uitvoering van de groeiagenda en het kader stellende uitvoeringsprogramma zijn de zogenaamde Opgavebladen 2021 in de raadsvergadering van 12 april 2021 door de raad vastgesteld (Uitvoeringsprogramma 2021 en cyclus – Groeiagenda 2030). De grondslag van deze activiteiten is een samenwerkingsovereenkomst. Slydregt.NU ontvangt ook gaarne een afschrift van deze overeenkomst en de op basis hiervan gesloten overeenkomsten. Zie bijlage 3: Uitwerkingsovereenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie. Zowel bijlage 3, als bijlage 4 zijn gebaseerd op de Regeling onderlinge samenwerking Drechtstedengemeenten, zie hiervoor bijlage 5. De uitwerkingsovereenkomst 'verplicht' tot het opstellen van een jaarlijks uitvoeringsprogramma.

3. Begrijpt Slydregt.NU het juist dat de samenwerkende partijen hun samenwerking inmiddels realiseren onder de gemeenschappelijke naam Smart Delta Drechtsteden. Zijn de tussen partijen en derden vastgelegde rechtsverhoudingen hierdoor niet gewijzigd? De rechtsverhoudingen zijn door het gebruikt van de naam Smart Delta Drechtsteden niet gewijzigd. Vanaf november 2021 heeft de meervoudig lokale samenwerking vervolg gekregen onder de noemer van 'Smart Delta Drechtsteden'. Een samenwerking tussen overheid, ondernemers en onderwijs. Deze samenwerking krijgt inmiddels steeds meer vorm via diverse triple-helix stuurgroepen, raden en boards. Het betreft nog steeds het realiseren van de doelen uit de Groeiagenda 2030 op basis van de Uitwerkingsovereenkomst.

4. Hebben partijen behoudens het kader stellende uitvoeringsprogramma 2021 voormeld nog andere activiteiten in de bovenomschreven samenwerking ingebracht, zo ja, welke activiteiten zijn dit? De vraag is gesteld vanuit het jaar 2021. De verantwoording over dit jaar is reeds afgehandeld. Voor 2022 vormt het Uitvoeringsprogramma 2022 het kader, in 2023 na vaststelling het Uitvoeringsprogramma 2023. Daarnaast dragen projecten in elke gemeente ook bij aan doelen uit de Groeiagenda 2030. Naast de Groeiagenda worden in de meervoudig lokale samenwerking ook de activiteiten waterbus, walstroom en de regionale projectgroep verkeersveiligheid binnen het ruimtelijk economisch domein opgepakt. Dit met als wettelijke basis de Regeling

-4-

onderlinge samenwerking Drechtstedengemeenten. Dit zijn activiteiten die van ouds her door de GR Drechtsteden werden uitgevoerd en niet zijn opgenomen in de groeiagenda op het moment dat die ontstond. Per jaar worden er gedurende het jaar soms ook activiteiten toegevoegd in 2021 betrof dit bijvoorbeeld: budgetten voor de Regionale Energie Strategie.

5. Worden de diverse door samenwerkende partijen ingebrachte activiteiten verantwoord in afzonderlijke van elkaar gescheiden projectadministraties? De wijze waarop de administratie wordt gevoerd is een verantwoording van de gemeente Dordrecht, die conform de Uitvoeringsovereenkomst als penvoerder optreedt. Er worden door de samenwerkende partijen geen activiteiten ingebracht in de administratie van de gemeente Dordrecht. Eventuele projecten in individuele gemeenten worden geadministreerd in de desbetreffende gemeenten en daarmee verantwoord via de lokale P&C cyclus. Bij de gemeente Dordrecht vindt de administratie plaats van het totale budget van het Uitvoeringsprogramma. In art. 4 van de Uitvoeringsovereenkomst is beschreven waar zij hierbij aan dienen te voldoen. Dit natuurlijk bovenop alle verplichtingen vanuit het BBV waar de centrumgemeente ook aan moet voldoen en waar haar accountant op controleert.

6. Slydregt.NU ontvangt gaarne de status van de diverse ingebrachte en uitgevoerde activiteiten in de vorm van begroting, financieel overzicht en planning Het uitvoeringsprogramma 2023 bevat de gevraagde informatie voor 2023. Zoals vastgelegd in de Uitwerkingsovereenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie vindt er in elke jaarcyclus één tussentijdse rapportage plaats en een eindverantwoording.

7. Slydregt.NU beschouwt meervoudig lokale samenwerking als een eenvoudige overeenkomst tussen één of meerdere gemeente(n) om door gemeenschappelijke afstemming de hun gemeentegrenzen overstijgende knelpunten/ambities weg te kunnen nemen c.q. te kunnen realiseren. Wordt deze definitie gedeeld? Dit is een politieke vraag. In technische zin is op te merken dat meervoudig lokale samenwerking (wat overigens niet een breed gehanteerd begrip is) op diverse manieren kan worden vormgegeven. Het Uitvoeringsprogramma 2023 is tot stand gekomen op basis van een zogenaamde 'lichte GR': de Regeling onderlinge samenwerking Drechtstedengemeenten. Dit is vervolgens verder vorm gegeven in de Uitwerkingsovereenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie. Beide overeenkomsten kan je als eenvoudige overeenkomsten beschouwen in vergelijking met bijvoorbeeld de voormalige GR Drechtsteden.

GROEIAGENDA DRECHTSTEDEN 2030

JAARVERANTWOORDING OVER HET JAAR 2021

INLEIDING

Voor u ligt de Jaarverantwoording van de Groeiagenda Drechtsteden 2030, over het jaar 2021. Vanaf 2019 werken we in de Drechtsteden meervoudig lokaal samen aan de uitvoering van de ruimtelijke-economische ambities van de Groeiagenda. Het jaar 2021 is het derde jaar van de ruimtelijk-economische samenwerking waarbij de gemeente Dordrecht de rol van servicegemeente vervult. In 2021 hebben we verder gewerkt aan de uitvoering van de ambities op gebied van Bouwen en Wonen, Werken en Economie, Bereikbaarheid en Mobiliteit en Energietransitie. Daarnaast hebben we het gezamenlijke merk Smart Delta Drechtsteden gelanceerd tijdens de eerste kwartaalbijeenkomst op 2 november. Hiermee hebben we een volgende fase ingeluid voor verdere samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven onder het motto ‘Slim samen vooruit’. De ambitie is om deze triple helix samenwerking verder uit te bouwen in 2022 en verder.

Financieel We hebben in 2021, mede door de lancering van Smart Delta Drechtsteden, een lichte overschrijding van het budget van circa € 23.000. Vanuit 2020 was er een bedrag van € 279.000 in reserve gegaan. Het tekort van € 23.000 wordt uit deze reserve gehaald, waarmee er nog € 256.000 in reserve blijft, die besteedbaar is in 2022.

André Flach Portefeuillehouder PA en Communicatie André Flach en Maarten Burggraaf Bestuurlijk Trekkers Opgave Werken en Economie Trudy Baggerman en Arjan Kraijo Bestuurlijk Trekkers Opgave Bouwen en Wonen Ton Spek en Rik van der Linden Bestuurlijk Trekkers Opgave Bereikbaarheid en Mobiliteit Jacqueline van Dongen Bestuurlijk Trekker Opgave Energietransitie

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

2

INHOUDSOPGAVE INHOUD

Inleiding 2 Jaarverantwoording Bouwen en Wonen

4

Jaarverantwoording Werken en Economie

7

Jaarverantwoording Bereikbaarheid en Mobiliteit

10

Jaarverantwoording Energietransitie 13 Jaarverantwoording Externe betrekkingen

17

Jaarverantwoording Communicatie 20 Financiële verantwoording 22

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

3

Visual: Mecanoo

BOUWEN EN WONEN Wat willen we bereiken? • 25.000 nieuwe woningen en meer woningen in het hogere marktsegment.

Onze kernopgaven Toevoegen woningbouw - Versnellen van de bouwopgave op korte termijn. -S  timuleren van een constante lokale planvorming en bouwstroom in de regio op langere termijn tot tenminste 2030. -H  et huidige woningtekort (frictieopgave) terugbrengen van 4% naar 2% en de lokale bouwopgave daarop aanpassen. - Continu actuele regionale planmonitor. Voldoende sociale woningbouw -R  ealiseren van doorstroming door realiseren passend aanbod conform RIGO-onderzoek 2020. -S  ociale woningbouw inlopen naar niveau ‘stand-still’ conform RIGO-onderzoek, en zoeken naar regionale balans.

Wat hebben we bereikt? -R  ealisatie van 1.018 woningen in 2021 in de zeven gemeenten gezamenlijk. - Regionale  planmonitor met alle harde en zachte plannen volledig gedigitaliseerd zodat strategische sturing mogelijk is.

-J  aarlijkse regionale woningbouwprogrammering ingediend bij de provincie Zuid-Holland. -O  nderzoek naar realiteit en haalbaarheid (Brink) opgestart (oplevering in 2022). -S  amen met Economic Development Board (EDB) verkenning gestart naar een regionale bouwtafel en het ontwikkelen van een verbindende gebiedsstrategie. -D  e frictieopgave is in 2020 gedefinieerd in het RIGO-onderzoek. Dit onderzoek doen we driejaarlijks, waardoor hierover op dit moment geen nieuwe data beschikbaar is. De verwachting is echter dat de frictieopgave eerder zal zijn toegenomen dan afgenomen in verband met de oplopende wachtlijsten voor sociale huur en de stijgende koopprijzen.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Regionale planmonitor Nadat in 2020 al veel energie is gestoken in het op orde brengen van de lokale woningbouwprogrammeringen om inzicht en overzicht te krijgen in de plannen, zijn we dit jaar nog een stapje dieper gegaan en zijn gesprekken gevoerd met alle projectleiders in de regio. Met alle gemeenten zijn de overzichten ‘opgeschoond’, wat wil zeggen dat aantallen, jaartallen van oplevering, woning typologieën en status bestemmingsplannen zijn geactualiseerd. Daarnaast is ook nadrukkelijk aan de orde geweest welke factoren maken dat de uitvoering van plannen achterblijft bij de ambities uit de Groeiagenda.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

4

Ook zijn alle plannen gedigitaliseerd in het systeem ArcGIS, waarmee de woningbouwlocaties geografisch inzichtelijk zijn gemaakt. Een goede grip op de harde en zachte planvoorraad is relevant om zelf strategisch te kunnen sturen. Ook in verband met het provinciale woningbouwbeleid, gezien het feit dat onze woningbouwambities hoger zijn dan het maximaal toegestane aantal. Wonen in de Drechtsteden Jaarlijks vraagt de provincie alle regio’s in Zuid-Holland een regionale woonvisie, inclusief planprogrammering, in te dienen. Voor ons is dit de rapportage ‘Wonen in de Drechtsteden’. Deze is eind 2021 ingediend en past binnen de beleidsgrenzen van de provincie, doordat we een onderscheid hebben gemaakt in harde en zachte plancapaciteit en gebruik willen/kunnen maken van de ‘reservepot’ van de provincie Zuid-Holland, ook wel de 10%-pot geheten. Voor de Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht is een verzoek ingediend om deze woningbouw mogelijk te maken vanuit de hierboven genoemde 10%-pot van de provincie. Dit is een pot die de provincie heeft gecreëerd door, van de totale ruimte die er is voor woningbouw, 10% af te romen en deze zelf toe te kennen aan projecten die zij van provinciaal belang acht. Een formele reactie van de provincie op de woningbouwprogrammering en het verzoek om ruimte uit de 10%-pot volgt begin 2022.

Realitycheck door adviesgroep Brink In 2021 hebben we de woningbouwprogrammering voor de regio geactualiseerd. Daarvoor zijn we diep de cijfers ingedoken en hebben we de risico’s ten aanzien van de uitvoering ook in beeld proberen te brengen. Om voor onszelf scherp te hebben of we aan de juiste knoppen draaien om de sociaal-economische sprong te maken, wat de te verwachten kosten zijn om onze ambitie uit de Groeiagenda waar te maken en om een goede onderbouwing te hebben voor onze ambitie richting provincie en Rijk, hebben we een opdracht gegeven aan adviesgroep Brink. De hoofdvragen die de Drechtsteden aan Brink stellen, zijn: -H  oe komen we tot de gewenste versnelling van de uitvoering van woningbouwplannen? -E  n vervolgens: hoe realiseren we daarmee de gewenste sociaal-economische schaalsprong? De verkenning van de opdracht aan Brink heeft in het najaar van 2021 plaatsgevonden. De feitelijke uitvoering van het onderzoek vindt plaats in de eerste helft van 2022. Collegeconferentie op 14 september 2021 Op 14 september kwamen de colleges van de Drechtsteden samen om te praten over de voortgang van de Groeiagenda en

Drechtsteden, samen met hun triple helix partners, duurzaam samenwerken. Daarbij zijn bouwregisseurs of bouwtafels genoemd als instrumenten om de realisatie te versnellen. Het allerbelangrijkste in de triple helix samenwerking is elkaar ontmoeten, elkaars agenda kennen en begrijpen, bekendheid naar buiten toe en gezamenlijke doelstellingen. Je moet met elkaar een gedeelde taal spreken en snel, ook informeel, met elkaar kunnen schakelen. In deze collegeconferentie is afgesproken te onderzoeken hoe we een regionale bouwtafel kunnen vormgeven. Verkenning regionale bouwtafel Naar aanleiding van de collegeconferentie is een verkenning gestart, in samenwerking met de EDB, om te komen tot lokale bouwtafels en een regionale bouwtafel. Dit zal in 2022 verder vorm krijgen. Verbindende gebiedsstrategie In opdracht van de EDB en de Drechtsteden hebben architectenbureaus Mecanoo en West8 een inspiratiedocument gemaakt voor Smart Delta Drechtsteden, de ‘Verbindende Gebiedsstrategie’. De eerste bevindingen zijn gedeeld op de eerste kwartaalbijeenkomst van 2 november 2021 door Adriaan Geuze en Francine Houben. De definitieve oplevering van dit inspiratiedocument is door de maatregelen rond corona uitgesteld naar begin 2022.

Zienswijze herziening omgevingsbeleid provincie De provincie heeft ervoor gekozen haar omgevingsbeleid niet in één keer, maar in modules aan te passen afhankelijk van die dossiers waar wijzigingen aan de orde zijn. Ook in 2021 zijn verschillende modules herzien waaronder ruimtelijke kwaliteit, natuurnetwerk en, vanwege de inhoud voor de regio vooral relevant; bedrijventerreinen, grote ruimtevragers, verstedelijking, optimalisatie woningbouwplannen, sociaal en betaalbaar wonen en de 3 ha-kaart. Als gezamenlijke Drechtstedengemeenten hebben we een zienswijze ingediend, vanwege onze zorg op met name een drietal aspecten: de toenemende sturing in het omgevingsbeleid door de provincie, de mismatch tussen onze gezamenlijke ambities in de Groeiagenda en de huidige planologische ruimte voor woningbouw en het ontbreken van een deel van ‘t Oog op de 3ha-kaart. We hebben gebruikt gemaakt van de hoorzitting eind 2021 van Provinciale Staten, om onze zienswijze op deze punten te onderstrepen. Dit heeft bij de vaststelling van de herziening door Provinciale Staten begin 2022 weliswaar nog niet geleid tot een aanpassing op de twee concrete punten woningbouwprogrammering en 3 ha-kaart. Maar wij zetten het gesprek daarover samen met de Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten in 2022 voort, onder andere bij de nieuwe herziening dit jaar van de module Ruimte en Wonen.

in het bijzonder de woon- en bouwopgave in het gebied. Er ligt een grote ontwikkelopgave in het gebied en er zijn kansen om de sprong voorwaarts te maken. Maar daarvoor is het nodig dat de

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

5

Proces ‘Regionale samenwerking sociale woningbouw’ In 2021 en verder is vervolg gegeven aan het initiatief dat eind 2019 is gestart naar aanleiding van de evaluatie van de regionale PALT-afspraken. Een aantal (digitale) bijeenkomsten heeft plaatsgevonden tussen corporatie-bestuurders, huurdersorganisaties en (wonen-)wethouders in de Drechtsteden. Hierbij is ingezet op een hernieuwde werkwijze in de vorm van netwerksamenwerking, in plaats van institutionele samenwerking, die past bij de meervoudig lokale organisatie van de Drechtsteden. In de netwerksamenwerking gaan we elkaar (informeel) ontmoeten op belangrijke thema’s waar we elkaar nodig hebben. Het doel hiervan is om elkaar beter te leren kennen en begrip voor elkaar(s opgave) te vinden. Door de coronamaatregelen is het in 2021 niet mogelijk geweest fysieke bijeenkomsten te organiseren om

Externe betrekkingen en lobby Er is versterkt lobby gevoerd richting de provincie en het Rijk met betrekking tot de woningbouwambitie van de Groeiagenda, onder meer door middel van werkbezoeken en indiening van een zienswijze op het provinciale beleid.

Communicatie Via de nieuwsbrief en social media is regelmatig gecommuniceerd over de bouwplannen in de verschillende Drechtstedengemeenten. Sinds de lancering van het merk Smart Delta Drechtsteden is dit de vlag waaronder alle lokale bouwprojecten samenkomen als invulling van een gezamenlijke regionale opgave.

nader tot elkaar te komen.

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Werken en Economie -S  amen met de EDB en de bureaus Mecanoo en West8 opdracht gegeven voor het opstellen van een verbindende gebiedsstrategie, met als doel het ontwikkelen van een inspiratiedocument voor een samenhangende ruimtelijk-economische agenda voor de regio. Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit - I nzet is om te bouwen nabij hoogwaardig openbaar vervoer (HOV): Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht, waterbushaltes, HOV-buslijnen, MerwedeLingelijn (feeder naar Dordrecht Centraal Station). Samenhang met Energietransitie -N  ieuwe woningbouw wordt zo energieneutraal of energiepositief mogelijk gerealiseerd, zodat de energievraag en klimaatopgave niet verder worden vergroot. Bestaande woningbouw wordt waar mogelijk aangesloten op het warmtenet, waarmee aardgasvrije wijken en buurten ontstaan. Samenhang met de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem - I n de pijler Dynamische Oevers zitten meerdere locaties waar wordt ingezet op woningbouw. De financiële bijdrage vanuit de Regio Deal is een belangrijke impuls om de uitvoering van deze projecten te versnellen.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

6

WERKEN EN ECONOMIE

Wat willen we bereiken? • Groei van 30.000 banen in deze regio, passend bij het profiel van ons bedrijfsleven. • Een gezamenlijk ecosysteem - Waar bedrijven en professionals elkaar vinden en versterken; - Waar we investeren in human capital; -M  et een aantrekkelijk vestigingsklimaat, waarin ook woonklimaat en bereikbaarheid essentieel zijn.

Smart Industry) en het verstrekken van toegang tot kapitaal voor innovatie en groei et cetera.

Wat hebben we bereikt? Vestigingsklimaat - Met behulp van de inzet van ROM-D zijn twee bedrijfsverplaatsingen (in casu Dolderman en Peute) in 2021 contractueel afgerond en gezekerd. Deze worden in de komende jaren gerealiseerd. Daarmee is een belangrijke mijlpaal bereikt om te zorgen voor groei van de bestaande bedrijven, op basis van het adagium ‘het juiste bedrijf op de juiste plaats’.

Onze kernopgaven -W  erken aan banengroei en nieuwe investeringen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Kijkend naar sectoren waar we de komende jaren groei verwachten én die maatschappelijk-economisch verdienvermogen en toegevoegde waarde voor de regio hebben. Afgelopen jaar is hier middels een economische analyse extra verdieping op aangebracht. -Z  orgen voor fysieke ruimte én milieuruimte voor bedrijven om te groeien, door te zorgen voor het juiste bedrijf op de juiste plaats (regionale programmering), kijkend naar locatie-specifieke eisen (denk aan watergebonden infrastructuur). -W  erken aan een dynamische (toekomstgerichte) arbeidsmarkt, met een op de vraag van de werkgevers toegesneden onderwijsaanbod en aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking (onder andere via ‘Leven lang ontwikkelen’). - Werken aan vernieuwing van de industrie (credo: ‘van staal naar digitaal’), met ondersteuning bij innovatie, faciliteiten (pre-competitieve innovatieprogramma’s en faciliteiten, zoals Fieldlab

-M  et de gemeenten en Deal is gestart met de uitwerking van bedrijfspaspoorten. Met deze paspoorten willen we als regio meer richting geven aan inkleuring/profilering van bedrijventerreinen, om daarmee investeringen/leads beter te kunnen richten en per terrein te zoeken naar meer toegevoegde waarde en clustervorming. -W  at betreft de banenontwikkeling voor de regio tikken we in vier jaar tijd een groei van meer dan 9.000 banen aan. De werkgelegenheidsgroei is hiermee hoger dan het gemiddelde in Nederland. - I n het kader van de regionale acquisitie en promotie opgave heeft Deal in 2021 de volgende resultaten behaald: in totaal zijn er 61 nieuwe projecten geïdentificeerd, waarvan zes bedrijven geland zijn in de regio. De bedrijven zijn actief in de regionale kernsectoren: maritiem, smart industry en logistiek. Daarnaast zijn er acquisitie onderzoeken gestart in de superjachtbouw en zakelijke dienstverlening. Door corona hebben acquisitie- en promotie evenementen voornamelijk online plaatsgevonden. Deal heeft deelgenomen aan vier vakbeurzen

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

7

(Rotterdam Maritime Capital of Europe), twee inhoudelijke webinars (smart industry) georganiseerd, vijf evenementen (Friends of the River) georganiseerd en het totale aandeel online media (nieuwsbrief, website en social media) vergroot

vanuit het R&D mobiliteitsfonds van het Rijk een toekenning gekregen van € 24,2 miljoen voor de innovatieontwikkeling op het vlak van duurzaam varen en waterstoftoepassing.

met 45%. Human capital -S  amen met de Economic Development Board en de gemeente Dordrecht is Dordrecht Academy van start gegaan in het centrum van Dordrecht. Dit biedt tweejarige, praktische hboopleidingen aan, toegespitst op de vraag van het regionale bedrijfsleven. Dordrecht Academy zal uiteindelijk gevestigd worden in het Kopgebouw op Smart Campus Leerpark. - I n 2021 is, als uitvloeisel van het Programma Hoger Onderwijs Drechtsteden, tevens gestart met Career Boost. Career Boost biedt stages en opdrachten aan voor bachelorstudenten die in de laatste fase van hun studie zitten. Een van de eerste projecten die in 2021 is uitgevoerd vanuit het programma is de zogenaamde Pakjesboot. -E  r is hard gewerkt aan de uitbreidingsplannen van GKN Fokker op de locatie Papendrecht en de ondersteuning bij de grote strategische personeelsvraag van tenminste vijfhonderd nieuwe arbeidsplaatsen voor de Drechtsteden die daarmee gepaard gaat. -E  ind november 2021 is vanuit het Leerwerkloket Drechtsteden het project Werk in Zicht gestart in de maakhal op het terrein tegenover de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht. Werk in Zicht biedt korte leerwerktrajecten richting een kansrijk en actueel beroep in de energietransitie. Na de opleiding hebben de deelnemers een baangarantie en gaan zij aan de slag als assistent-monteur in zonnepanelen, laadpalen of warmtepompen.

Innovatie -H  et MKB-Katalysatorfonds Drechtsteden ontving in 2021 vijf nieuwe subsidieaanvragen, waarvan er drie zijn toekend, met een totaal subsidiebedrag vanuit het fonds van € 74.960. Het aantal aanvragen neemt sinds twee jaar af, maar het aantal toekenningen blijft min of meer constant. Voor de toelichting op de aanvragen en toekenningen wordt door de commissie jaarlijks een separaat verslag gemaakt. - I n 2021 was het feitelijke startjaar voor de aanpak van de vijf Innovatie Roadmaps (zorginnovatie, smart manufacturing, delta technologie, duurzaam varen en digital mainport). Dit zijn langetermijninvesteringsprogramma’s op innovatie. 2021 stond daarbij voor de business developers vooral in het teken van de eerste planuitwerking en het inrichtingen van de (triple helix) structuur, waarbinnen de komende jaren gewerkt kan worden aan de versnelling en samenwerking op innovatie. -D  e inzet vanuit de roadmap duurzaam varen afgelopen jaar heeft geleid tot de oprichting van het consortium SH2IPDRIVE (Sustainable Hydrogen Integrated Propulsion Drives) met daarin een aantal leidende bedrijven uit onze regio in de maritieme maakindustrie (o.a. Koedood, IHC en Damen). Het landelijk consortium met deelname van de regionale bedrijven heeft recent

Wat hebben we daarvoor gedaan? -V  anuit de opgave Werken en Economie vindt de coördinatie plaatst op twee van de drie pijlers uit de Regio Deal, te weten de pijler toegepaste innovatie en de pijler human capital. Op de derde pijler, dynamische oevers, wordt vanuit de inzet op de ontwikkeling van watergebonden werkmilieus stevige input geleverd. -D  e roadmaps zijn ingericht per thema met daarin een stuurgroep bestaande uit de triple helix partijen. Per innovatie roadmap wordt daarmee geprobeerd een duurzame samenwerking op te bouwen rond innovatie in de verbinding naar onderwijs en de human capital opgave. Per roadmap is door de business developers gewerkt aan een strategie op het innovatiethema. Komende jaren moet deze aanpak verder worden uitgerold. Een belangrijke uitdaging daarbij is om het netwerk van bij de thema’s betrokken bedrijven in de onderlinge cross-overs te vergroten. -V  anuit de opgave blijft permanent aandacht uitgaan naar het promoten van het kiezen voor techniek onder jongeren en vergroten van de kennis bij jongeren over kansrijke mbo-beroepen (project BAAS). -E  en belangrijk onderdeel van de opgave is het ‘Leven lang ontwikkelen’ van personeel bij de bedrijven. Ook dit is een onderdeel van de aanpak BAAS samen met regionale onderwijsinstellingen.

-N  aast het stimuleren van jongeren in de keuze voor techniek of sectoren met toekomstpotentie, gaat ook veel aandacht uit naar het stimuleren van werk naar werk, middels om- en bijscholing. Vanuit de opgave vindt de verbinding plaats met concrete initiatieven vanuit de arbeidsmarktregio, zoals Kickstart.

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Bouwen en Wonen De samenhang tussen de werkopgave en de woningbouwopgave is tweeledig: 1. E  r is een afgestemd woningbouwprogramma nodig (dus ook bouwen voor bijvoorbeeld young professionals), zodat het aantrekkelijk is om in de Drechtsteden te komen werken en wonen. 2. T  ransformatie naar wonen, bijvoorbeeld doorschuif van bedrijvigheid (over de gemeentegrenzen heen; zoals Peute naar voormalig Nedstaal-terrein), vraagt bij gezoneerde industrie (milieucontour) om scherpere afwegingen en kan zorgen voor conflicterende belangen. Dit speelt zich met name af op en rond onze oevers. Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit Bereikbaarheid blijft voor bedrijven, zowel via weg, water als

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

8

spoor, essentieel. De bereikbaarheidsopgave is een voorwaarde voor economische ontwikkeling van werklocaties. Daarnaast nemen nieuwe doelgroepen op de arbeidsmarkt nieuwe mobiliteit met zich mee. Minder automobiliteit, meer openbaar vervoer. Goed georganiseerde ov-knopen, aansluitend op de Noordelijke/ rest van de Randstad, zijn de plekken waar nieuwe economische dynamiek ontstaat (Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht, maar ook de MerwedeLingelijn). Daarnaast gaat mobiliteit bij werken ook over vervoer- en goederenstromen, met het stimuleren van vervoer over water. Dit laatste vraagt om het creëren van terreinen waar ook op- en overslag van en naar het water gemaakt kan worden. Samenhang met Energietransitie Er is een verbinding gelegd tussen de regionale energietransitie (RES) en de arbeidsmarktregio Drechtsteden. Een van de opdrachten voor de komende jaren is het verduurzamen en/of aardgasvrij maken van woningen in de regio, te beginnen met het corporatiebezit. Dit wordt ondersteund vanuit de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen van het Rijk. Doel is om de vele werkzaamheden die hieruit voortvloeien, zoveel mogelijk te verbinden met de installatie- en bouwbedrijven uit de regio en met het opleiden van vakmensen uit de regio.

Een gezamenlijk aangetrokken kwartiermaker geeft, samen met de corporaties en bouw- en installatiebranche, gedurende het eerste halfjaar van 2022 concretere invulling aan de omvang van deze opdracht. Het andere project is het project Werk in Zicht voor een actueel beroep in de energietransitie.

Communicatie Met de introductie van het nieuwe merk Smart Delta Drechtsteden is gezorgd voor de uitrol van de nieuwe huisstijl binnen de opgave. Communicatie zorgt hierbij voor huisstijlbewaking en juist gebruik van het merk, kernboodschappen en beschikbare (communicatie)middelen. Daarnaast zet het team zich in voor de zichtbaarheid (via o.a. online kanalen, pers, evenementen) van de inspanningen op de opgave en zorgt daarbij voor de koppeling met de andere opgaven, en de verbinding met het corporate merk Smart Delta Drechtsteden. Nieuws, mijlpalen en successen vanuit Werken en Economie worden gesignaleerd en met de juiste framing, redactie en communicatiestrategie naar buiten gebracht via corporate communicatiekanalen van Smart Delta Drechtsteden (nieuwsbrief, website, social media) en gedeeld met andere media (pers, partners, vakbladen). Ook één van de projecten van communicatie is de communicatie van het MKB-Katalysatorfonds Drechtsteden. Hiervoor is de communicatiestrategie bepaald voor het lustrumjaar en de communicatie-uitvoering hiervan (o.a. artikelen, opmaak van jaarverslagen, beheer van de website, social media berichten, video’s en de organisatie van werkbezoeken) om de activiteiten van het fonds onder de aandacht de brengen bij de potentiële doelgroep en stakeholders.

Communicatie zorgt er bovendien voor dat nieuws rondom projecten van de Regio Deal, met de juiste koppeling en verbinding met de opgave, zichtbaarheid krijgen via communicatiekanalen van de Regio Deal en corporate via Smart Delta Drechtsteden.

Samenhang met Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem De Regio Deal met de drie pijlers (toegepaste innovatie, human capital en oeverontwikkeling) is bij uitstek gericht op de uitvoering van de regionale werkopgave. De Regio Deal is in die zin een uitvoeringsinstrument onder de Groeiagenda, in het bijzonder voor de economie. Het moet versnelling geven aan de economische onderdelen in de Groeiagenda. Juist in deze coronatijd zijn publieke (Rijks)investeringen in onze regionale innovatie en human capital gewenst.

Externe betrekkingen en lobby Er is doorlopend aandacht voor onderwerpen uit deze opgave (zie de inzet van de Regio Deal, provinciale Groeiagenda, etc.). Ook is er een samenwerking op het niveau van de Zuidelijke Randstad en de provincie Zuid-Holland op het gebied van economische lobby. Dit gaat onder andere over het belang van een sterke kennisgedreven maritieme maakindustrie voor de BV Nederland. Afgelopen jaar is daarbij extra aandacht uitgegaan naar de aanbesteding van de onderzee Walrus klasse door Defensie. Het is van groot belang dat de ontwikkeling en de productie hiervan zoveel mogelijk verbonden wordt aan de Nederlandse sector.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

9

Innovatief personenvervoer over water foto: Seabubbles - Milan Rinck

BEREIKBAARHEID EN MOBILITEIT Wat willen we bereiken? • Goed openbaar vervoer. • Meer fietsgebruik. • Slimme mobiliteit. • Bereikbaarheid Drechtsteden hoofdwegennetwerk in verbinding naar andere economische centra.

Onze kernopgaven - Verbeteren bereikbaarheid over spoor, water en weg. - Terugdringen autovervoer ten faveure van het openbaar vervoer en de fiets (meer ruimte voor de fiets) en aansluiten bij de mobiliteitsalliantie. - Verbinden (economische) hotspots met elkaar en met het ov. - Versterking regiofunctie stationsgebied Dordrecht. - Aanpak congestie snelwegen (A15, A16).

Wat hebben we bereikt? -T  reinstations Dordrecht en Zwijndrecht hebben in 2021 een hogere opstapfrequentie gekregen (zes keer per uur) van en naar Rotterdam vooruitlopend op het citysprinter concept.

-N  3 werkzaamheden samen met Rijkswaterstaat: overlast is beperkt en 562 spitsmijdingen op de A15 en 553 op de N3 zijn gerealiseerd. -R  egionaal fietsnetwerk een impuls gegeven door aan te sluiten bij MIRT Nationaal Toekomstbeeld Fiets en MRDH studie. In deze samenwerking komen landelijke middelen beschikbaar die we regionaal kunnen inzetten. -H  et nieuwe waterbuscontract is in 2021 geïmplementeerd. In 2022 vaart de waterbus efficiënter, duurzamer en lijn 23 naar Sliedrecht is behouden. Een ontwikkelplan met uitbreidingsmogelijkheden voor de komende vier jaar ligt klaar. -M  IRT-verkenning Oude Lijn Dordrecht-Leiden is richting startbeslissing gebracht met een stevige financiële impuls vanuit het Nationaal Groeifonds. -O  nderzoek vervoerspotentie MerwedeLingelijn om het belang van de investering van de provincie Zuid-Holland in MerwedeLingelijn voor de regio te benadrukken. Lobby is gestart. -Onderzoeksrapport naar hoe we vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor anders kunnen inrichten is afgerond. Lobby is gestart.

-B  elangen Drechtsteden A15 zijn behartigd in Rijkstraject MIRT en effecten sluipverkeer zijn inzichtelijk gemaakt.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

10

-W  e hebben een onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid

Naast het Nationaal Toekomstbeeld Fiets zijn we in 2021 aan-

van het realiseren van hubs bij bedrijventerreinen Sliedrecht

gesloten bij de Metropolitane Fietsroute Rotterdam – Ridder-

en Alblasserdam. Hubs zijn plekken waar je de auto parkeert

kerk – Hendrik-Ido-Ambacht – Dordrecht. Er is gezamenlijk

en waar je overstapt op een andere vorm van vervoer om het

gekeken naar verschillende route-opties. Dit krijgt nadere

laatste stukje van de reis af te leggen met de bus, (deel)fiets,

uitwerking in 2022.

(deel)scooter of lopend. -U  itvoeringsagenda (van Gebiedsagenda) is opgesteld en er is

Werkgroep OV

gestart met de uitvoering door regionale ambtelijke werkgroe-

Om het ov aantrekkelijker te maken, moeten we de first and last

pen.

mile niet vergeten. In 2021 is daarom begonnen aan de analyse

Wat hebben we daarvoor gedaan?

voor mogelijke hublocaties waar je kan overstappen op een andere soort mobiliteit. Onderzoeken voor hubs zijn gestart in

Uitvoeren Gebiedsagenda bereikbaarheid Drechtsteden

samenwerking met de verkeersonderneming en Stroomlijn op

Werkgroep Auto

medewerkers gescand om te zien of Ritje delen en fietsstimule-

A15 In de werkgroep hebben we de ontwikkelingen van de MIRT-verkenning A15 gemonitord, een vervolgonderzoek naar het verkeer op het onderliggend wegennet laten uitvoeren en de koppeling tussen de MIRT-verkenning en dit onderzoek verder bepaald. De MIRT-verkenning zelf heeft vertraging opgelopen, vanwege problemen rond de inpassing van enkele ontwerpen op lokaal niveau en de lange formatie van het nationale kabinet. Hierdoor is er nog geen presentatie geweest van de uitkomsten van het doorrekenen van verschillende varianten vanuit de MIRT-verken-

bedrijventerreinen Sliedrecht en Alblasserdam. Hier zijn 3200 ring haalbaar zouden zijn. Een eerste lijst met locaties is inmiddels breder dan Alblasserdam en Sliedrecht opgesteld en wordt begin 2022 aangevuld en vastgesteld. Eind 2022 moet er dan een overzicht zijn van locaties, benodigde voorzieningen (deelvervoer, fietsenstalling, vraaggestuurd ov) en budgetten. Ook wordt een koppeling gemaakt met de fietsopgaven; verscheidene fietsverbindingen tussen hubs en bestemmingen dienen aangepakt te worden. Implementatie nieuwe Concessie Waterbus

ning.

In 2021 is de implementatie van het nieuwe contract van de

Sluipverkeer

1 januari 2022 duurzamer varen en heeft een duidelijke visie

Het vervolgonderzoek naar sluipverkeer is afgerond en de eindrapportage is opgeleverd. In dit onderzoek werden de overgebleven varianten die in de MIRT-verkenning nader uitgewerkt worden met elkaar vergeleken. Zo wilden we inzichtelijk krijgen wat het effect van elke variant was op het verkeer op het onderliggend wegennet (OWN). Uit dit onderzoek blijkt dat het verschil in effect op het OWN minder groot is dan verwacht, en dat ondanks ingrepen op de A15, het verkeer op het OWN (fors) toeneemt. Dit valt deels te verklaren door de autonome groei van mobiliteit in zijn geheel, en ook als gevolg van de groeiambities van de regio. Begin 2022 worden de resultaten van de MIRT-verkenning gepresenteerd, en deze resultaten zullen, samen met het onderzoek van de regio zelf, leiden tot een advies over het te kiezen voorkeursalternatief. Daarnaast geeft het eigen onderzoek aanleiding om op gemeentelijke/regionale schaal te kijken welke ingrepen er aan de infrastructuur gedaan moeten worden om het groeiende verkeer te faciliteren. Werkgroep fiets In 2021 zijn er projecten vanuit de regio aangedragen voor het Nationaal Toekomstbeeld Fiets waarvoor een rijksbijdrage vanuit het BO-MIRT gevraagd wordt. Het BO-MIRT zou in het najaar van 2021 plaatsvinden, maar is verzet naar het voorjaar van 2022.

Als er naar aanleiding van het opgestelde Nationaal Toekomstbeeld Fiets extra (rijks)subsidie beschikbaar komt, wordt daar gebruik van gemaakt om de fietsopgaven versneld te kunnen

waterbus gestart. De nieuwe vervoerder Blue Amigo gaat per op toekomstige nieuwe waterbushaltes die passen bij de groei van de Drechtsteden. Vanaf mei 2021 is de implementatie onderwerp van gesprek geweest in de bestuurlijke werkgroepen. De regio heeft raadsinformatiebrieven voorbereid voor elke gemeente, welke in elke raad rondgestuurd zijn, en er zijn presentaties gegeven aan gemeenteraden. Blue Amigo vaart per 1 januari helaas niet met een nieuwe vloot omdat het leveren van de schepen vertraagd is door corona. De start is op 1 januari met de oude vloot als back-up plan toegestaan door de provincie en Drechtsteden, hier is echter wel een boete aan verbonden. Speciale aandacht heeft nu de lijn Veerplein Hooikade. In de wintermaanden wordt de halte Veerplein alleen bediend vanaf de halte Merwekade en Papendrecht. Dit lang gewenste driehoekje Dordrecht-Zwijndrecht-Papendrecht met een hoge opstapfrequentie vervangt de aparte lijn Hooikade Veerplein, maar deze wijziging heeft bij reizigers tot teleurstelling geleid. Samen met Blue Amigo en de provincie Zuid-Holland wordt naar een oplossing gekeken. Innovatief vervoer over water Corona heeft de start van de pilot personenvervoer over water ook in 2021 vertraagd. Het vervoersplan, marketingplan en de commitment van bedrijven zijn geregeld.

Er zijn boten beschikbaar van Blue Amigo zelf, van Elio Barone en nieuwe initiatieven op het gebied van waterstof hebben zich aangemeld. In april 2022 denken we de eerste testvaarten te kunnen doen.

realiseren.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

11

Integrale visie op laadinfrastructuur

Overig

Onderdeel van het Klimaatakkoord is de Nationale Agenda

Naast het werk dat door de werkgroepen wordt gedaan, is door

Laadinfrastructuur (NAL). Een van de afspraken in de NAL

het regionale team of individuele gemeenten ook gewerkt aan:

is dat iedere Nederlandse gemeente een integrale visie op laadinfrastructuur vaststelt. Daarnaast stelt iedere gemeente plaatsingsbeleid op. Dit is vanuit de regio opgepakt om de zeven

o Uitwerken ontwikkelvisie Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht

gemeenten te ondersteunen. In 2021 heeft de werkgroep Regio-

o Hub-station Baanhoek

nale Aanpak Laadinfra (RAL) gewerkt aan een regionaal format

o Onderzoek potentiële locatie(s) truckparking

voor de integrale visie op laadinfrastructuur. Iedere gemeente

o Onderzoek naar verleggen spoor gevaarlijke stoffen

is op dit moment individueel bezig met het vaststellen van deze visie door hun gemeenteraad.

(noord-zuid as) o Begeleiden subsidietraject provincie voor infrastructurele maatregelen

Regionaal Mobiliteitsprogramma In het Klimaatakkoord van juni 2019 is opgenomen dat duurzame mobiliteit wordt uitgewerkt in zogenaamde Regionale Mobiliteitsprogramma’s (RMP’s). In november 2019 is in het PVVB besloten per Zuid-Hollandse regio een RMP te maken. In de bestuurlijke werkgroep van 2 november 2021 is besloten om het Regionaal mobiliteitsprogramma toe te voegen aan de regionale gebiedsagenda. De uitwerking van dit hoofdstuk naar acties in de werkgroepen moet in 2022 vorm krijgen. Vanaf 2023 kunnen de werkgroepen ermee aan de slag. KTM A15 In samenwerking met de Verkeersonderneming en de provincie is er een opzet gemaakt voor de middellangetermijnaanpak. Als gevolg van corona zijn er begrote uitgaven niet uitgegeven. Met het overgebleven budget wordt er een middellangetermijnaanpak opgesteld, om de tijd tussen het afronden van de KTM A15 (eind 2022) en start van de verbreding van de A15 (2027) te overbruggen. De geboekte resultaten tot nu toe zijn: o Inzet mobiliteitsmakelaars en logistieke makelaars o OV-probeeraanbod o Tweewielerregeling o Thuiswerkstimulering o Positieve beïnvloeding rijgedrag o Plaatsing monitoringscamera’s o Communicatieplan (tot eind 2022) N3 De werkzaamheden op de N3 zijn in het kader van het groot onderhoud afgerond. Er zijn in totaal 553 structurele spitsmijdingen gerealiseerd.

35.000 gebruikers van de Flitsmeisterapp hebben specifieke reisadviezen ontvangen om zo de doorstroming en hinder van de werkzaamheden te beperken. Er is een digitale communicatiebox N3 opgericht, er waren digitale bijeenkomsten met werkgevers en er is een probeeractie voor elektrische fietsen en bakfietsen gehouden.

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Bouwen en Wonen -B  ouwen in nabijheid van HOV: Spoorzone DordrechtZwijndrecht, waterbushaltes, HOV-buslijnen, MerwedeLingelijn (feeder naar Dordrecht Centraal Station). Samenhang met Werken en Economie - Bevorderen bereikbaarheid van (nieuwe) werklocaties. - Verminderen filedruk en lobby hoofdwegennetwerk. - Veranderen vervoerswijze naar ov en fiets. - Werken aan bedrijvenaanpak samen bereikbaar. -V  erbeteren logistieke bereikbaarheid (vrachtverkeer en truckparking). Samenhang met Energietransitie -E  lektrisch rijden, laadinfra, walstroom. Ov, waterbus, doelgroepenvervoer en watertaxi verduurzamen. Samenhang met de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem -B  eter gebruik en toegankelijkheid oevers: vervoer over water, watertaxi-achtig netwerk.

Externe betrekkingen en lobby -E  r is lobby gevoerd voor nieuwe treinstellen op de MerwedeLingelijn en voor de Oude Lijn Dordrecht-Leiden inclusief station Leerpark. -D  e afdeling Public Affairs heeft ook actief lobby gevoerd voor het busstation Alblasserdam en bijbehorend Transferium.

Communicatie De inspanningen ten behoeve van de kernopgaven zijn gecommuniceerd met stakeholders en doelgroepen. Dit geldt ook voor de mijlpalen en resultaten. Verder heeft communicatie bijgedragen aan gedragsbeïnvloeding van inwoners en weggebruikers in de regio. Ook is er communicatie georganiseerd naar lokale inwoners en belanghebbenden als er zaken speelden die relevant voor hen waren, zoals onderhoud, omleidingen, etc. Hiervoor is nauw samengewerkt met de provincie Zuid-Holland en Rijkswaterstaat.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

12

ENERGIETRANSITIE

Wat willen we bereiken?

Wat hebben we bereikt?

• Onze regio als een van de regionale koplopers in Nederland op

- Regionale Energiestrategie 1.0 vastgesteld;

het gebied van Energietransitie.

-T  ransitievisies Warmte 2021 zijn in zeven

• Samen met onze partners zetten wij ons in voor een energie-

gemeenten vastgesteld;

neutraal Drechtsteden in 2050.

- Tool Transitievisie Warmte geïmplementeerd; - Startmotor Warmtetransitie;

Onze kernopgaven Onder het motto ‘De Drechtsteden gaan voor nieuwe energie’ werken betrokken partijen ieder voor zich én gezamenlijk aan de uitvoering van de regionale energiestrategie. De uitvoering loopt via vijf richtinggevende ontwikkellijnen: - Stoppen met gebruik van aardgas; - Sterk inzetten op energiebesparing; - Stoppen met gebruik van benzine, diesel, e.d.; - Duurzaam opwekken van elektriciteit; -R  ealiseren van de hoogst haalbare maatschappelijke opbrengst.

- Stappenplan wijkaanpak aardgasvrij geïntroduceerd; - Regeling Reductie Energiegebruik en RREW; - Deelname Duurzame Huizen Route; - Aanpak Kantoren Label C; - Lancering platform Duurzame Bedrijven; - Werkpakketten Energiebesparing in ontwikkeling; -L  ancering Energieloket Bedrijven en Energieloket Verenigingen van Eigenaren; - Uitnodigingskader grootschalige opwek zon op land van start; - Kwartiermaker Energietransitie en Arbeidsmarkt; - Organisatie ontwikkeling Energietransitie; - Strategische inzet regionale communicatie; - Lobby op kaders en randvoorwaarden.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

13

Wat hebben we daarvoor gedaan? Regionale Energiestrategie 1.0 vastgesteld In de zomer van 2021 hebben de zeven gemeenten, de twee waterschappen en de provincie gezamenlijk de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 vastgesteld. In het proces naar de RES hebben we onderzocht hoe we tot een realistisch en gedragen bod kunnen komen, om bij te dragen aan de nationale opgave die in het Klimaatakkoord is geformuleerd. Een bod dat niet alleen aansluit bij de technische en landschappelijke mogelijkheden van onze regio, maar ook bij de wensen en ideeën van onze inwoners. Ons doel was om wederzijds begrip te creëren voor elkaars standpunten, uitwerkingen en ideeën voor de te nemen stappen. Op weg naar de RES 1.0 was het vanwege de coronapandemie niet mogelijk om fysieke bijeenkomsten te organiseren om dit gesprek aan te gaan met onze stakeholders. Alle activiteiten op het gebied van participatie vonden daarom online plaats. Dit was enerzijds een beperking, maar gaf ons anderzijds de kans om onze online participatie (verder) te professionaliseren en te verduurzamen middels de ontwikkeling van het participatieplatform Denk mee! We hebben hier als regio belangrijke stappen in gemaakt. Transitievisies Warmte 2021 zijn in zeven gemeenten vastgesteld Het afgelopen jaar zijn naast de RES ook de zeven Transitievisies Warmte (TVW’s) 2021 vastgesteld.

Hoewel iedere gemeente een eigen TVW heeft opgesteld, zijn de TVW’s in nauwe samenwerking tussen de gemeenten en regio tot stand gekomen. Hierdoor is er samenhang in de gehanteerde uitgangspunten én is de verbinding tussen de TVW’s en de RES goed geborgd. Ook op de TVW’s heeft intensieve participatie plaatsgevonden middels het participatieplatform. Tool Transitievisie Warmte Om de inhoud van TVW te delen met inwoners en bedrijven is de TVW Tool geïmplementeerd. Door het invullen van postcode en huisnummer wordt informatie gegeven op wijkniveau aan belangstellenden. Startmotor Warmtetransitie De woningcorporaties Woonkracht 10, Tablis Wonen, Rhiant en Trivire hebben via de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH) € 23 miljoen van het Rijk ontvangen, om tot in 2025 in totaal 5.930 bestaande woningen op een warmtenet aan te sluiten. De werkzaamheden om deze aansluitingen te realiseren zijn in 2021 begonnen en een eerste deel is reeds gerealiseerd. Daarnaast hebben de woningcorporaties de SAH inmiddels voor een aanvullende vijfhonderd corporatiewoningen aangevraagd. In Papendrecht wordt met oog op deze opgave een pilot gefaciliteerd om de lessen die we leren over de samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen te borgen. Het betreft

het samenwerken in het nemen van fysieke maatregelen en in communicatie. Het initiatief Nieuwe Warmte Nu! biedt daarnaast mogelijkheden om aanvullend circa 10.000 woningequivalenten (WEQ) op het warmtenet aan te sluiten. De eerste tranche bevat circa 7.500 WEQ en richt zich op aansluiting rond 2025. De voorbereiding voor de aanvraag is afgerond. In 2022 wordt de mogelijkheid om de subsidie aan te vragen verwacht. De gebouwen die met behulp van de SAH en Nieuwe Warmte Nu! zijn en worden aangesloten, vormen een startmotor. Continu wordt gezocht naar doorontwikkeling en verdichting van het warmtenet. Hierbij is ook de verdere verduurzaming van het warmtenet een thema dat onze aandacht heeft. Zo is er recent een subsidie ontvangen om het warmtenet van Sliedrecht en Papendrecht aan te sluiten op een slibverbrandingsinstallatie (operationeel in 2023). Stappenplan wijkaanpak aardgasvrij geïntroduceerd Vanuit de ‘eigen’ Drechtstedenpraktijk is een online stappenplan voor een wijkaanpak aardgasvrij ontwikkeld. Het nu beschikbare stappenplan heeft betrekking op warmtenetwijken en is bedoeld als een handvat dat structuur, houvast en inspiratie biedt voor collega’s die betrokken zijn bij de warmtetransitie.

De basis van het stappenplan zijn de lessen en best practices die we opdoen in de proeftuin Aardgasvrij Sliedrecht-Oost, de wijk Crabbehof in Dordrecht, de wijk Walburg in Zwijndrecht en buurten die volgen. Regeling Reductie Energiegebruik en RREW (lokale uitvoering) De gemeenten in onze regio hebben met de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) woningeigenaren gestimuleerd tot kleine energiebesparende maatregelen. Bewoners kregen een waardebon voor de aanschaf van energiebesparende producten zoals LED lampen, radiatorfolie en tochtstrips. De waardebon kon gebruikt worden om energiebesparende producten aan te schaffen bij bouwmarkten en webwinkels. De regeling krijgt opvolging in de vorm van de RREW waardoor specifiek huurders gebruik kunnen maken van deze regeling. Deelname Duurzame Huizen Route De Drechtsteden gemeenten hebben zich aangesloten bij het platform Duurzame Huizen Route (DHR). De DHR is een platform voor en door huiseigenaren. Op de website van de DHR staan ongeveer 1800 duurzame huizenvoorbeelden door heel Nederland. Met de website van de DHR kunnen woningeigenaren op een laagdrempelige manier met elkaar in contact komen over verduurzaming. Aanpak kantoren label C In de Drechtsteden zijn bijna negenhonderd kantooreigenaren aangeschreven omdat zij nog niet voldoen aan het verplichte label C, of omdat van het kantoor nog geen energielabel geregistreerd stond.

Samen met de Omgevingsdienst

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2021

14

Zuid-Holland Zuid is een aanpak ontwikkeld voor het verplichte

Een aantal gemeenten heeft daarnaast een energieloket ge-

label C dat in 2023 voor kantoren geldt. Er is een tool gemaakt

lanceerd voor Verenigingen van Eigenaren. Zo’n loket biedt een

voor kantooreigenaren om inzicht te krijgen wat het globaal

stappenplan om te komen tot een duurzame Vereniging van

kost om naar een bepaald label te gaan. Daarnaast is een

Eigenaren.

E-book opgesteld dat antwoorden geeft op praktische vragen. Uitnodigingskader grootschalige opwek zon op land van start Lancering platform Duurzame Bedrijven

In de RES 1.0 hebben we uitwerkingsgebieden en criteria voor

In november 2021 hadden de Drechtsteden gemeenten een

zon op land vastgesteld. In 2021 zijn alle voorbereidingen

primeur met de lancering van het platform Duurzame Bedrijven.

getroffen om in januari 2022 het uitnodigingskader zon op land

Het platform dat in samenwerking met de Omgevingsdienst

te openen. Initiatiefnemers worden uitgenodigd om ideeën en

Zuid-Holland-Zuid is opgericht biedt een netwerk van toe-

voorstellen met onderbouwing in te dienen voor zon op land.

komstbestendige bedrijven met inspirerende voorbeelden van verduurzaming en duurzame toepassingen. Op 12 november is

Mede met oog op het uitnodigingskader en de uitwerkingsgebie-

met een aantal koplopers, bestuurders en andere betrokkenen

den werken we ook intensief samen met Stedin om netcongestie

uit de regio het startsein gegeven voor de Nationale Duurza-

waar mogelijk te voorkomen of beperken. Dat er in de toekomst

me Bedrijven Route. Bedrijven kunnen tijdens dit jaarlijkse

op plekken toch netcongestie op zal treden is niet volledig uit te

evenement bij elkaar op bezoek om inspiratie op te doen over

sluiten, maar vroegtijdige signalering en actie kan de overlast in

duurzaam ondernemen. Op 3 en 10 maart 2022 staat de eerste

de toekomst beperken.

volwaardige Duurzame Bedrijven Route gepland. Kwartiermaker Energietransitie en Arbeidsmarkt Werkpakketten Energiebesparing in ontwikkeling

In 2021 zijn alle voorbereidingen getroffen om in januari 2022

In de vastgestelde Regionale Energiestrategie is de doelstelling

een kwartiermaker Arbeidsmarkt en Energietransitie te laten

opgenomen om voor 2030 tenminste 20% aan energiebesparing

starten. De kwartiermaker brengt in de eerste helft van 2022

(elektriciteit en gas) te realiseren in de gebouwde omgeving ten

in kaart hoeveel werk er vanuit de energietransitie ontstaat.

opzichte van 2020. Om invulling te geven aan deze ambitie zijn

Hierbij ligt een nadruk op technische werkzaamheden. Ook kijkt

we begonnen met het opstellen van werkpakketten, die bestaan

zij hoe knelpunten door oningevulde vacatures kunnen worden

uit logische toegespitste energiebesparingsmaatregelen.

voorkomen én hoe onze regionale economie en de arbeidsmarkt optimaal van deze enorme opgave kunnen profiteren.

De aanpak met werkpakketten loopt meerjarig, waardoor we bewoners en lokale en regionale bouw- en installatiebedrijven

Organisatie ontwikkeling Energietransitie

ook meer voorspelbaarheid geven. De werkpakketten zijn geba-

Met het vaststellen van de RES 1.0 en de Transitievisies Warmte

seerd op de publieke waarden achter energiebesparing, zoals

breekt een nieuwe fase aan, waarin de vraag centraal staat hoe

CO2-besparing, kostenefficiëntie en een inclusieve transitie.

de gemeenten, provincie, waterschappen en de regio de ge-

Data-analyse op basis van buurt-, gebouw-, bewoners- en gene-

formuleerde doelen kunnen omzetten naar resultaten. Om een

rieke kenmerken heeft vervolgens geholpen om per werkpak-

antwoord te kunnen geven op deze vraag hebben de gemeen-

ket in kaart te brengen op welke (en hoeveel) gebouwen deze

ten de afgelopen maanden een gezamenlijk proces doorlopen,

van toepassing is en waar deze gebouwen zich bevinden. De

waarin de vastgestelde doelen zijn vertaald naar activiteiten en

gemeentelijke aanpak om energiebesparing te stimuleren kan

de hiervoor benodigde capaciteit. Dit proces biedt informatie

met de werkpakketen gerichter worden ingezet. Werkpakketten

om op gemeentelijk niveau een zorgvuldige afweging te kunnen

zijn herhaalbaar, opschaalbaar, zorgen voor efficiencywinst bij

maken over de inzet die de komende jaren op de energietransi-

gemeenten en vergroten de kans om aan te sluiten bij natuurlijke

tie mogelijk en gewenst is.

momenten. Voorbeelden zijn een werkpakket met betrekking tot hybride warmtepompen en een werkpakket met betrekking tot

Strategische inzet regionale communicatie

energiearmoede.

Als onderdeel van de inhoudelijke ambities en opgaven, zijn diverse communicatie- en participatie-activiteiten geïnitieerd.

Lancering Energieloket Bedrijven en Energieloket Verenigingen

Om te komen tot de einddocumenten voor de Transitievisies

van Eigenaren

Warmte en de RES is bijvoorbeeld een uitgebreid participatie- en

In maart 2021 is het zakelijke loket voor ondernemers gelan-

communicatietraject ontwikkeld en gefaciliteerd voor de zeven

ceerd. Het zakelijke loket is relevant voor bedrijven, organisa-

gemeenten. De eigen huisstijl is verder doorontwikkeld en is nu

ties en instellingen uit verschillende sectoren. Het loket helpt

eenvoudig te integreren binnen de huisstijlen van de zeven ge-

ondernemers bij het verduurzamen van hun bedrijf en vastgoed.

meenten. Ook ligt er een eerste ontwerp voor een gezamenlijke