210624_GEW_ Visie Recreatie Sliedrecht.pdf
Tekst van het document
Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, december 2020 Opdrachtgever
Gemeente Sliedrecht, Dhr. H. (Hilbert) de Jong
Auteurs
A. (Annemiek) Riefel S. (Sanne) Meekes Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd OVVICE Arnhem Jansbuitensingel 30 6811 AE Arnhem T 06-15640284 e-mail: riefel@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl
Beeldmateriaal
Beeldbank gemeente Sliedrecht, eigen archief en Pixabay
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
2
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
1
Inleiding .......................................................................................................................................................................................................................... 4 Aanleiding ................................................................................................................................................................................................................ 4 Kernkwaliteiten en uitgangspunten .................................................................................................................................................................. 5 Totstandkoming visie en leeswijzer .................................................................................................................................................................. 5
2
Huidige situatie: Sliedrecht in beeld ....................................................................................................................................................................... 6 Het DNA .................................................................................................................................................................................................................... 6 Recreatie en toerisme in Sliedrecht .................................................................................................................................................................. 7 Profiel inwoners en bezoekers .......................................................................................................................................................................... 11 Trends en ontwikkelingen ................................................................................................................................................................................. 14
3
Huidige situatie: SWOT-analyse.............................................................................................................................................................................. 17 De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen ............................................................................................................................................. 18 Confrontatiematrix .............................................................................................................................................................................................. 21
4
Gewenste situatie: ambitie en doelen................................................................................................................................................................... 22
5
Gewenste situatie: wensen van inwoners ............................................................................................................................................................ 25
6
Speerpunten voor beleid.......................................................................................................................................................................................... 29 Speerpunt 1: Het verbeteren van de beleefbaarheid van Sliedrecht .................................................................................................................. 30 Speerpunt 2: Het verbeteren van de algehele uitstraling van Sliedrecht ........................................................................................................... 33 Speerpunt 3: Het verbeteren van de zichtbaarheid ................................................................................................................................................. 35 Speerpunt 4: Samenwerking omliggende gemeenten verbeteren ...................................................................................................................... 36
7
Recreatiemogelijkheden per deelgebied ............................................................................................................................................................. 37
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
3
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
“Het is nu fijn wonen, werken en recreëren in Sliedrecht. Maar hoe zorgen we dat dat zo blijft?”. De nieuwe Omgevingsvisie van de gemeente Sliedrecht gaat hier een antwoord op geven. De omgevingsvisie beschrijft hoe Sliedrecht haar leefomgeving wil inrichten de komende jaren en waar Sliedrecht naartoe gaat werken. Recreatie is daarin één van de bouwstenen. Belang van een visie op recreatie Tot op heden kent de gemeente Sliedrecht geen visie op recreatie en toerisme. De gemeente werkt daarom - als onderdeel van de omgevingsvisie - aan het opstellen van een visie op recreatie. Op deze manier krijgt de gemeente meer inzicht in het huidige recreatieve karakter van Sliedrecht en kansen en ontwikkelmogelijkheden. Stip op de horizon Deze beleidsvisie zet een stip op de horizon en geeft een duidelijk visie op de toekomst van recreatie in Sliedrecht. In deze visie hebben we de gewenste koers uitgezet en vertaald naar kansrijke ontwikkelrichtingen en speerpunten.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
4
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Deze visie op recreatie fungeert als bouwsteen voor de omgevingsvisie die bij het schrijven van dit stuk wordt samengesteld. Bij het samenstellen van deze visie hebben we dan ook rekening gehouden met de kernkwaliteiten en uitgangspunten die zijn benoemd in de omgevingsvisie. Kernkwaliteiten Het behouden, uitbouwen en verbeteren van de kernkwaliteiten van Sliedrecht is een belangrijk onderwerp in de omgevingsvisie. Bij nieuwe ontwikkelingen is het belangrijk dat er rekening gehouden wordt met deze kernkwaliteiten en dat ontwikkelingen hier zoveel mogelijk aan bijdragen. Op basis van participatiesessies zijn een aantal kernkwaliteiten geformuleerd: ▪ Het dorpse karakter: de gemeenschapszin, het sterke verenigingsleven, de vele vrijwilligers die Sliedrecht rijk is, de organisatiekracht voor evenementen ▪ De werkgeneratoren: de detail- en groothandelsvoorzieningen, de innovatieve maritieme sector, de diverse zorg-gerelateerde dienstverleners, de maakindustrie ▪ De groenblauwe structuren: de Merwede, de beleefbare Adriaan Volkersingel, het historische dijklint, de groenstructuren langs de hoofdwegen, de parken Uitgangspunten omgevingsvisie 1.
De waarde ‘ondernemend en betrokken baggerdorp’ vormt de kern van de omgevingsvisie en het dijklint is daarbij de belangrijkste ruimtelijke structuur.
2.
Het dorpse karakter, de werkgeneratoren en de groenblauwe structuren zijn kwaliteiten die we bij de toekomstige ontwikkeling van het dorp waarborgen.
3.
We geven in de omgevingsvisie invulling aan de opgaven ‘borgen van kwaliteit & veiligheid’, ‘ruimte creëren’, ‘verbinden’ en ‘verduurzamen’.
4.
We kiezen de vervolgstrategie ‘samen invullen’ en werken de omgevingsvisie gebiedsgericht uit met een focus op de middellange termijn (2030). Samen met onze partners en inwoners gaan we (beleids)keuzes formuleren per gebied.
Hoewel de visie op initiatief van de gemeente is gestart, is het wenselijk dat de visie richtinggevend is voor alle belanghebbenden en dat de gemeente op hun inzet en steun kan rekenen. De belanghebbenden zijn op de volgende manier betrokken: ▪ Vijf vertegenwoordigers van het recreatieve veld (ondernemersvereniging Kerkbuurt, Baggerfestival, Baggermuseum, Bronbad de Lockhorst en Heeren van Slydregt) zijn geraadpleegd in zogenaamde verkennende gesprekken. ▪ Ondernemers in Sliedrecht in de horeca- en/of recreatiesector zijn betrokken bij een leefstijlonderzoek. Hiermee is de aantrekkingskracht van hun voorziening op bezoekers in kaart gebracht. ▪ Bewoners zijn geconsulteerd d.m.v. een inwonersenquête. Leeswijzer Op basis van de gesprekken en bronnenonderzoek hebben we allereerst een analyse gemaakt van de huidige situatie (hoofdstuk 2 en 3). In hoofdstuk 4 hebben we de ambitie en doelen verwerkt. En in hoofdstuk 5 staan de uitkomsten van een inwonersonderzoek. De speerpunten voor beleid en ontwikkelrichtingen hebben we benoemd in hoofdstuk 6. Tot slot geeft hoofdstuk 7 de recreatiemogelijkheden per deelgebied weer. Bij dit rapport hoort een apart bijlagenrapport. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
5
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Het DNA van een plaats bepaalt onder andere de aantrekkelijkheid voor bewoners en bezoekers. In het omgevingsvisie traject zijn kenmerkende eigenschappen van Sliedrecht verzameld en is het DNA van Sliedrecht omschreven als “Sliedrecht: een ondernemend en betrokken baggerdorp – van de rivier tot en met de polder”. Ook in de verkennende gesprekken met belanghebbenden en de bronnenstudie komt dit DNA terug. Sliedrecht: een ondernemend en betrokken baggerdorp Sliedrecht staat bekend als ‘baggerdorp’. Het ondernemende karakter verwijst naar de (werk)cultuur die met de baggerindustrie gepaard gaat, namelijk het harde werken. Een aantal grote baggerbedrijven zijn nog steeds in Sliedrecht gevestigd. Daarnaast wordt er tweejaarlijks een Baggerfestival georganiseerd en heeft Sliedrecht een eigen Baggermuseum. De woorden ‘betrokken’ en ‘dorp’ uit het DNA hebben betrekking op de hechte Sliedrechtse gemeenschap en de lokale verbondenheid. De rivier Beneden Merwede slingert langs het dorp en het dijklint is een belangrijk onderdeel van het DNA van Sliedrecht. Het dijklint is van cultuurhistorische waarde en heeft de groei van Sliedrecht als dorp vormgegeven. Daarnaast zijn een aantal monumenten en oudere kerken, gevestigd in de kern van Sliedrecht, typerend voor het dorp. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
6
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Bevolkingsontwikkeling Sliedrecht Sliedrecht is gelegen in de regio Drechtsteden. Op 1 januari 2020 telde Sliedrecht 25.220 inwoners. Volgens de huidige prognoses zal de bevolking in Sliedrecht tot 2035 met 5,5% groeien tot +/- 26.400 inwoners. De bevolkingssamenstelling in Sliedrecht is op dit moment redelijk goed verdeeld over de verschillende leeftijdscategorieën. Sliedrecht krijgt echter ook te maken met vergrijzing, met een groeiende groep 60+’ers. De veranderende bevolkingssamenstelling heeft invloed op de invulling van vrije tijd van inwoners. Zo hebben 65+’ers over het algemeen meer tijd en middelen om aan vrije tijd te besteden dan bijvoorbeeld 35-64-jarigen. Deze 5,5% groei is een autonome groei op basis van de huidige situatie. Deze prognose houdt geen rekening met de recente ontwikkelingen en de te realiseren doelen. Wanneer we kijken naar de koers die wordt ingezet in de nieuwe kadernota 2021 zal de bevolking naar verwachting nog verder stijgen. In de Kadernota 2021 is vastgesteld dat de gemeente inzet op een toename van 2.500 woningen tot en met 2040. Gezien de woningbehoefte die er op dit moment is en de bevolkingsprognoses, is het doel van de gemeente om al minimaal 2.000 woningen te realiseren tot 2030.
Een toename aan woningen (en daarmee inwoners) vraagt ook om een toename aan recreatieve mogelijkheden om in de behoefte van inwoners te voorzien en een aantrekkelijk vestigingsklimaat te waarborgen.
Onder recreatie verstaan we de vrijetijdsactiviteiten die iemand voor zijn eigen plezier onderneemt (bijvoorbeeld een dagje naar het strand, wandelen, winkelen voor het plezier, uit eten gaan). Wanneer we spreken over recreatie, gaan we uit van vrijetijdsactiviteiten zowel binnen als buiten de normale woonomgeving, zie bijlage 2 in het bijlagenrapport voor een uitgebreide definitie. In het kader van deze visie, verstaan we onder recreatie het volgende: ▪ ▪ ▪
Inwoners van Sliedrecht die binnen de normale woonomgeving (de gemeente) een vrijetijdsactiviteit ondernemen (bijvoorbeeld een bezoek aan Natuurspeeltuin De Woeste Weide). Inwoners van Sliedrecht die buiten de normale woonomgeving een vrijetijdsactiviteit ondernemen (bijvoorbeeld een bezoek aan Dordrecht of de Biesbosch). Inwoners uit andere gemeenten die een vrijetijdsactiviteit in de gemeente Sliedrecht ondernemen (bijvoorbeeld een bezoek aan het Nationaal Baggermuseum). Toerisme De begrippen recreatie en toerisme zijn sterk aan elkaar verbonden. Toerisme is een vorm van recreatie gericht op het reizen en verblijven buiten de eigen woonomgeving. Toeristen combineren hun bezoek met een overnachting. Zo’n 80% van alle recreatieve activiteiten wordt in de eigen omgeving ondernomen, zoals wandelen, fietsen, funshoppen en uit eten gaan. De belangrijkste recreant is dan ook de eigen inwoner. Deze visie heeft in eerste instantie betrekking op recreatie. Echter omdat recreatieve activiteiten vaak ook aantrekkelijk zijn voor toeristen hebben we in de analyse van de huidige situatie ook naar de aantrekkingskracht van Sliedrecht op toeristen gekeken.
Aanbod recreatie en toerisme in Sliedrecht In 2012 is er een onderzoek uitgevoerd naar Vrijetijdsbesteding in Sliedrecht door het Onderzoekscentrum Drechtsteden. Hierin is gekeken naar vrije tijd in de bredere zin van het woord, daarmee wordt bedoeld alle tijd die niet aan eten, slapen, zorg of werk wordt besteed. Deze bron is gedateerd, maar desalniettemin de meest BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
7
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
recente informatie met betrekking tot vrijetijdsbesteding in Sliedrecht. Dit geeft aan dat er op dit moment weinig inzicht is in de huidige situatie en wensen van inwoners met betrekking tot recreatie. De belangrijkste conclusies uit dit onderzoek zijn: ▪ Dat de inwoners erg tevreden zijn over de bestaande sportvoorzieningen, maar dat men duidelijk minder tevreden is over de recreatieve voorzieningen en uitgaansvoorzieningen. ▪ Voor uitgaan, het bezoeken van culturele voorzieningen en evenementen trekken de inwoners dan ook naar andere gemeenten of de regio omdat zij van mening zijn dat er niet voldoende vrijetijdsvoorzieningen in Sliedrecht zijn. ▪ Tot slot kwam naar voren dat men toentertijd restaurants en een bioscoop het meest mist, gevolgd door een (binnen)speeltuin en meer natuur/parken. Huidige recreatieve aanbod Op basis van de Landelijke Recreatie & Toerisme Standaard definitie van ‘recreatieve uitstapjes’, zoals in bijlage 2 (zie bijlagenrapport) beschreven, hebben we het toeristisch-recreatieve aanbod in Sliedrecht in kaart gebracht (zie tabel 2.1, peildatum zomer 2020). We hebben het aanbod ingedeeld op basis van voorzieningen die een recreatieve functie hebben, zo is een snackbar of afhaalcentrum niet meegenomen bij de horecavoorzieningen.
En een sport- of muziekvereniging niet bij sportieve- of culturele recreatie, omdat verenigingsactiviteiten buiten de gehanteerde definitie vallen. De indeling is bepaald in afstemming met de gemeente. Disclaimer overzicht Er is helaas geen lijst met ‘recreatie ondernemers’ waaruit we kunnen putten of een website met alle recreatieve voorzieningen in Sliedrecht, dus we hebben het recreatieve aanbod in Sliedrecht in kaart gebracht op basis van online informatie en gegevens die we hebben verkregen via de gemeente. Mogelijk zijn niet alle voorzieningen online vindbaar. Daarom is dit overzicht niet uitputtend, maar het geeft wel een goede indruk van het aanbod.
Het valt op dat het aanbod aan toerisme en recreatie in Sliedrecht relatief kleinschalig is en beperkt qua omvang. Zo zijn er slechts twee overnachtingslocaties. Ook in de overige categorieën is het aanbod aan voorzieningen beperkt m.u.v. horeca en natuur/buitenrecreatie. Tabel 2.1 Recreatief aanbod in Sliedrecht (zomer 2020) Categorie (Dag)attracties (o.a. attractiepark, speeltuin, kinderboerderij en dierentuin) Indoor leisure (o.a. bowlingbaan, lasergamen, escape room en indoor speelvoorziening) Wellness en zwembaden Cultuur & erfgoed (o.a. bioscoop, galerie, museum, monument / bezienswaardigheid, theater en tentoonstelling)
Overzicht huidige recreatie aanbod ▪ Kinderboerderij ‘De Charlotte van Bijlandthoeve’ ▪ Natuurspeeltuin en Kinderboerderij De Woeste Weide (in Burgemeester Feitsmapark) ▪ Diverse (kleinschalige) speeltuinen in de wijken / parken ▪ ▪
MonkeyTown Sliedrecht Escape Room Sliedrecht
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Bronbad De Lockhorst Nationaal Baggermuseum Sliedrechts Museum Oorlogsmonument en diverse kunst in de buitenruimte Een aantal galerieën En meerdere culturele voorzieningen met een sterke lokale functie, zoals een bibliotheek Etc.
▪
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
8
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Sportief/outdoor (o.a. klimbos, verhuurbedrijven bv. solex verhuur of pitch & putt)
Natuur en buitenrecreatie (o.a. wandelen, fietsen, recreëren aan het water of in de natuur)
Horeca
Retail (niet-alledaagse boodschappen)
Evenementen
Waterrecreatie- en sport Verblijfsrecreatie (o.a. hotel, B&B, kampeerterrein of groepsaccommodatie)
Niet aanwezig
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Burgemeester Feitsmapark Doctor Willem Dreespark Wilhelminapark Wandelroutes Sliedrecht en omgeving (o.a. Rondje Sliedrecht en wandelnetwerk) Fietsroutes Sliedrecht en omgeving (o.a. fietsknooppuntennetwerk) Toeristisch Overstappunt (TOP) Biesboschcentrum De Sociale Moestuin Sliedrecht Spek en Bonen Il Mago Bellevue Heeren van Slydregt Kom Aan Tafel! Brasserie 'De Dijk' Café-Bar-Korevaar The Moonshine Muziekcafe Candlelight Plaza 't Haventje Délifrance Sliedrecht Oishi Fusion Chinees Spec. Restaurant Golden City Brasserie Elco Funshoppen (o.a. grote retailzaken langs de A15) Kerkbuurt Sliedrecht Kermis Sliedrecht Baggerfestival Sliedrecht About Us Korenfestival Sliedrecht Activiteiten/evenementen van SOJS Jachthaven Sliedrecht
▪ ▪
B&B Alblasserwaard ’t Dijckhuis (AirBnB)
▪ ▪ ▪ ▪
De regionale context De omgeving van Sliedrecht heeft veel te bieden op het gebied van toerisme en recreatie, zo grenst de gemeente aan het Nationaal Park De Biesbosch, is Kinderdijk op een steenworpafstand gelegen en Dordrecht met haar historische binnenstad een stad in de omgeving met veel toeristische aantrekkingskracht. Daarnaast grenst de regio Drechtsteden aan de metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Daarnaast loopt het Langeafstandswandelpad (LAW) Pelgrimspad Deel 1 langs Sliedrecht. Deze loopt door Hardinxveld-Giessendam en gaat langs de polders van Sliedrecht door naar de gemeente Molenlanden. Ook is Avonturenboerderij Molenwaard niet ver van Sliedrecht vandaan. Wanneer we kijken hoe Sliedrecht zich verhoudt tot de omgeving, valt het op dat de gemeente Sliedrecht op het gebied van recreatie geen regionale functie bedient. Een deel van de inwoners van Sliedrecht recreëert meer buiten dan in de eigen gemeente. Dit wordt bevestigd tijdens de verkennende gesprekken. De omliggende gemeenten hebben op het gebied van recreatie over het algemeen meer te bieden dan de gemeente Sliedrecht. Kortom, de huidige recreatieve voorzieningen in Sliedrecht vervullen voornamelijk een rol als basisvoorziening voor eigen inwoners en hebben soms een maatschappelijke functie, maar hebben
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
9
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
beperkt aantrekkingskracht op bezoekers van buiten. Een voorbeeld hiervan is Bronbad de Lockhorst, dat wordt gebruikt voor recreatief zwemmen, maar grotendeels een maatschappelijke functie vervult, namelijk het voorzien in sportbehoeftes en zwemlessen. In de omgeving zijn andere zwembaden die een grotere recreatieve aantrekkingskracht hebben. Omvang recreatie in Sliedrecht Volgens het CBS telt Sliedrecht in 2020 45 vestigingen in de horecasector. Dit omvat alle vestigingen die voor consumptie geschikte maaltijden verstrekken, zoals restaurants, eetgelegenheden, maar ook afhaalrestaurants en viskramen op de markt. Het aantal restaurants/eetgelegenheden van deze 45 vestigingen is niet via CBS bekend op gemeenteniveau. De 45 horecavestigingen op 25.220 inwoners betekent dat er 1,8 horecagelegenheden per 1.000 inwoners in Sliedrecht zijn. Dit is lager dan het gemiddelde in Nederland (3,9 per 1.000 inwoners) en het gemiddelde in de regio, zie onderstaande tabel. Op het gebied van Cultuur, Sport en Recreatie rapporteert het CBS 70 vestigingen in Sliedrecht. De dichtheid per 1.000 inwoners komt daarmee uit op 2,8. Ook dit is lager dan gemiddeld in Nederland, zie onderstaande tabel. Tabel 2.2 Dichtheid horecavestigingen en cultuur, sport en recreatie per 1.000 inwoners voor Sliedrecht, de regio en Nederland. Dichtheid per 1.000 inwoners
Horeca
Cultuur,
Horeca: gespecificeerd naar eet- en drinkgelegenheden
sport en recreatie
Nederland
3,9
3,3
6,7
Zuid-Holland
3,4
3,2
6,0
Zuidoost-Zuid-Holland
2,3
(COROP)
2,5
3,9
Sliedrecht
1,8
Dordrecht
2,9
Geen data beschikbaar
5,1
Hardinxveld-Giessendam
1,4
Geen data beschikbaar
3,3
Molenlanden
2,2
Geen data beschikbaar
3,6
Papendrecht
1,9
Geen data beschikbaar
2,6
Geen data beschikbaar (eigen raming op basis van leefstijlanalyse: 0,6)
2,8
Bron: CBS, cijfers januari 2020
Het aantal banen in de sector is ook lager in vergelijking met bijvoorbeeld Dordrecht, Molenlanden en Papendrecht. In 2019 telt Sliedrecht 360 banen in de sector recreatie en toerisme. Het aantal banen in de sector is tussen 2015 en 2019 wel met 16% gestegen. Omvang toerisme in Sliedrecht Voor de omvang van toerisme op het niveau van Sliedrecht zijn geen (recente) cijfers beschikbaar. Wel weten we het aantal overnachtingen in logiesaccommodaties in de regio Drechtsteden. In vakantiejaar 2018-2019 telde de regio 146.200 overnachtingen van Nederlandse vakantiegangers. Het aandeel van Sliedrecht hierin is waarschijnlijk nagenoeg nihiel, omdat er slechts twee kleinschalige verblijfsaccommodaties zijn waaronder één AirBnB voorziening die niet wordt meegenomen in de statistieken.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
10
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Voor een uitgebreider overzicht van de omvang van de vrijetijdseconomie in de provincie Zuid-Holland en Drechtsteden verwijzen we naar het bijlagedocument.
De leefstijlvinder Om in kaart te brengen welke wensen en behoeftes de inwoners en bezoekers hebben op het gebied van vrijetijd, hebben we gebruik gemaakt van de Leefstijlvinder. De Leefstijlvinder geeft inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. Dit maakt het mogelijk om beter in te spelen op de gewenste beleving van inwoners en (potentiële) bezoekers. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. De zeven leefstijlen zijn: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers en zijn weergegeven in onderstaand model. In welke mate deze leefstijlen voorkomen in de gemeente Sliedrecht en omliggende gemeenten, hebben we in onderstaande paragrafen weergegeven. De leefstijlvinder geeft inzicht in de meest dominante leefstijl. Een persoon vertoont doorgaans overeenkomsten met meerdere leefstijlen, maar op basis van een aantal waarden, kenmerken en wensen en behoeftes op het gebied van vrije tijd, vertoont men de meeste overeenkomst met één profiel, de dominante leefstijl. Het leefstijlprofiel van Sliedrecht en de omliggende gemeenten is gebaseerd op het dominante leefstijlprofiel van de inwoners.
Voor het vrijetijdsgedrag en de wensen en behoeftes van de leefstijlen verwijzen we naar bijlage 3 in het bijlagenrapport. Op de volgende pagina’s zijn de belangrijkste resultaten van de analyse weergegeven. Figuur 2.1 Model Leefstijlvinder, MarketResponse 2018
Leefstijlprofiel inwoners Sliedrecht De recreatieve mogelijkheden voor de inwoners en kansen met betrekking tot bezoekers van buiten de gemeente staan in deze visie centraal. Om het leefstijlprofiel voor de vraagkant in beeld te brengen kijken we daarom naar de inwoners van de gemeente Sliedrecht. Het leefstijlprofiel van de inwoners van Sliedrecht geeft inzicht in hun recreatie- en vrijetijdsbehoeften en is in onderstaand figuur weergegeven. Hierin vergelijken we het leefstijlprofiel van de inwoners met het gemiddelde in Nederland.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
11
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Figuur 2.2 Leefstijlprofiel van de inwoners van Sliedrecht, vergeleken met het Nederlands gemiddelde
Nederland
Sliedrecht
11%
5%
19%
19%
Avontuurzoeker Rustzoeker
12%
14%
12%
14%
Plezierzoeker Inzichtzoeker
17%
21%
Harmoniezoeker Stijlzoeker
11%
13%
17%
14%
Verbindingszoeker
Wat valt op? ▪ Het leefstijlprofiel van de gemeente Sliedrecht komt vrij goed overeen met het gemiddelde in Nederland. ▪ De avontuurzoeker is echter duidelijk minder omvangrijk dan het gemiddelde in Nederland. ▪ Ook de stijlzoeker is minder omvangrijk, maar het verschil is relatief klein. ▪ De rustzoeker is de grootste groep in Sliedrecht, gevolgd door de plezierzoeker. De rustzoeker is net iets omvangrijker dan het gemiddelde in Nederland. ▪ Ook de harmonie-, verbindings- en inzichtzoeker zijn net iets omvangrijker in vergelijking met Nederland, maar de verschillen zijn minimaal. Leefstijlprofiel omliggende gemeenten Daarnaast hebben we ook gekeken naar de leefstijlen van de zeven omliggende gemeenten om inzicht te krijgen in hun recreatie en vrijetijdsbehoeften. Met deze informatie analyseren we in hoeverre het recreatieve aanbod in Sliedrecht aansluit bij de wensen en behoeftes van de inwoners van de omliggende gemeentes. Hierin valt op dat de leefstijlprofielen redelijk goed overeenkomen met het landelijk gemiddelde, maar dat de avontuurzoeker in alle gemeenten duidelijk minder omvangrijk is. Ook de plezierzoeker is een kleinere groep, terwijl de rustzoeker en inzichtzoeker juist omvangrijker zijn dan het gemiddelde in Nederland. Voor een uitgebreide omschrijving van de leefstijlprofielen verwijzen we naar bijlage 3.
Belangrijkste conclusies leefstijlprofiel inwoners en bezoekers: 1.
In Sliedrecht zijn de rustzoeker en plezierzoeker de grootste groepen. De rustzoeker is omvangrijker dan gemiddeld in Nederland. Er is sprake van een ondervertegenwoordiging van de avontuurzoeker in Sliedrecht. De harmonie-, verbindings- en inzichtzoeker zijn licht oververtegenwoordigd.
2.
In de meeste omliggende gemeenten vormen de rustzoeker en plezierzoeker ook de meest omvangrijke leefstijlen. In een enkele gemeente is ook de stijlzoeker een omvangrijke groep. De avontuurzoeker is in bijna alle gemeenten ondervertegenwoordigd.
3.
Het leefstijlprofiel van Sliedrecht en de omliggende gemeenten komt redelijk goed overeen met het landelijk gemiddelde, met uitzondering van de ondervertegenwoordiging van de avontuurzoeker.
Aantrekkelijkheid van het aanbod Het recreatieve aanbod dat is onderzocht in het kader van de leefstijlanalyse in de gemeente Sliedrecht kunnen we indelen in de volgende categorieën: dagrecreatie, horeca en evenementen. Per voorziening hebben we de aantrekkelijkheid op (een van) de leefstijlen bepaald. De beoordeling is gebaseerd op een wegingsfactor per leefstijl. Een bedrijf kan aantrekkelijk zijn voor meerdere doelgroepen, bijvoorbeeld de avontuurzoeker (75%) en stijlzoeker (25%). Let op! Het leefstijlprofiel geeft inzicht in de verhoudingen tussen de leefstijlen. Het is
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
12
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
niet mogelijk om te zeggen dat 2% van het aanbod aantrekkelijk is voor de avontuurzoeker, omdat er geen inzicht is in de omvang van elk bedrijf. Onderstaand figuur geeft per categorie weer voor welke leefstijlen het aanbod in Sliedrecht aantrekkelijk is. Voor een uitgebreide analyse per categorie, zie bijlage 3 (bijlagenrapport). Figuur 2.3 Leefstijlprofiel van het recreatieve aanbod in Sliedrecht Evenementen
8%
Horeca 1% Dagrecreatie
35%
21%
18%
2% 5%
31%
21%
33%
Totaal 1% 12%
Avontuur
16% 17%
33% 33%
Plezier
15%
Harmonie
Verbinding
Rust
7% 24%
25%
19%
Inzicht
5% 4% 4% 7% 3%
Stijl
Wat valt op? ▪ De evenementen in de gemeente Sliedrecht zijn voornamelijk aantrekkelijk voor de harmoniezoeker, gevolgd door de verbindingszoeker, rustzoeker en inzichtzoeker. Voor de plezierzoeker en stijlzoeker is het evenementenaanbod beperkt. Er zijn geen aantrekkelijke evenementen in Sliedrecht voor avontuurzoekers. ▪ Het aanbod aan horecagelegenheden in de gemeente Sliedrecht is hoofdzakelijk aantrekkelijk voor de harmoniezoeker, gevolgd door de verbindingszoeker, plezierzoeker en rustzoeker. Voor de inzichtzoeker, stijlzoeker en avontuurzoeker is het aanbod (zeer) beperkt. ▪ Het merendeel van het aanbod van dagrecreatie in de gemeente Sliedrecht is aantrekkelijk voor de harmoniezoeker, verbindingszoeker en rustzoeker. Voor de plezierzoeker en inzichtzoeker is er veel minder aantrekkelijk aanbod te vinden. Er is weinig tot geen aantrekkelijk dagrecreatie aanbod voor de stijl- en avontuurzoeker. ▪ Het valt op dat het totale aanbod in de gemeente Sliedrecht vooral aantrekkelijk is voor de harmoniezoeker, verbindingszoeker en rustzoeker. Voor de avontuur-, plezier-, inzicht- en stijlzoeker is het recreatie aanbod in Sliedrecht beperkt.
Conclusies vraag en aanbod Hoe verhoudt de aantrekkingskracht van het aanbod zich tot het profiel van de inwoners van Sliedrecht? Is dat in balans? Met andere woorden; heeft Sliedrecht voldoende te bieden voor haar eigen inwoners qua aanbod? In deze paragraaf zetten we de leefstijlprofielen van het aanbod in de gemeente Sliedrecht af tegen de vraag van inwoners en bezoekers. We gaan er in onderstaande analyses vanuit dat er kansen in de markt liggen wanneer de vraag groter is dan het aanbod (in de figuur de staafjes naar onder). We gaan er ook vanuit dat er (meer dan) voldoende aanbod is als de vraag kleiner is dan het aanbod (in de figuur de staafjes naar boven). Let op! Deze vraag-aanbodvergelijking betreft een kwalitatieve vergelijking en geeft dus geen informatie of er kwantitatief voldoende aanbod is ten opzichte van de vraag. Met andere woorden, dit is geen haalbaarheidsanalyse op bedrijfs- of sectorniveau. Wanneer er voldoende aanbod is in vergelijking met de vraag betekent dit niet dat er per definitie geen ruimte meer is voor nieuw aanbod, maar wel dat er met name ontwikkelkansen zijn voor de andere leefstijlen.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
13
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Figuur 2.4 Vraag- en aanbodvergelijking voor de leefstijlen gerelateerd aan de eigen inwoners in de gemeente Sliedrecht op index (100 = in evenwicht) 280
259
260
244
240
241
233
226
220 200
Avontuur
176
180 160
144
Harmonie
140
Verbinding
115
112
120
Plezier
148
Rust
100 95
80
82
60 20
0
34 29
28
62
Dagrecreatie 0
31
26
Stijl
77 55
40
Inzicht
93
40 0 Evenementen
Horeca
36
53
26
20 Totaal
Wat valt op? ▪ Voor de harmoniezoeker en verbindingszoeker is in alle categorieën sprake van een hoge mate aan aantrekkelijk aanbod. ▪ Voor de rustzoeker is vraag en aanbod (als enige leefstijl) redelijk in evenwicht. ▪ Voor de avontuurzoeker, plezierzoeker (met uitzondering van de horeca), inzichtzoeker en stijlzoeker is er een (zeer) lage mate van aantrekkelijk aanbod aanwezig. Belangrijkste conclusie vraag en aanbod: Op basis van de vraag en het aanbod, kunnen we concluderen dat er ontwikkelkansen zijn voor de avontuurzoeker, plezierzoeker (met uitzondering van de horeca), inzichtzoeker en stijlzoeker op alle categorieën. En in mindere mate de rustzoeker (horeca en evenementen).
Op landelijk niveau zien we een aantal trends, zowel economisch als maatschappelijk, die invloed hebben op recreatiegedrag- en aanbod. Zo zorgt de vergrijzing ervoor dat senioren als doelgroep steeds belangrijker worden, wordt onze bevolking steeds internationaler en wordt de bevolkingssamenstelling steeds diverser door migratie en samengestelde gezinnen. De verstedelijking zet door en de bevolkingsgroei concentreert zich voornamelijk in de randstad. De druk op de openbare ruimte, zoals natuurgebieden neemt hierdoor toe. Er is behoefte aan aantrekkelijke mogelijkheden voor recreatie, maar ook aan woningen, voldoende groenvoorzieningen, wegen, en meer. Niet alleen door de bevolkingsgroei neemt de druk op de publieke ruimte toe, maar ook door de groei van de vrijetijdssector. Naar verwachting zal het aantal buitenlandse verblijfsbezoekers met minimaal 50% groeien van 18 miljoen in 2017 naar 29 miljoen in 2030 in Nederland. De coronacrisis zorgt ervoor dat deze groei afvlakt de komende jaren, maar herstel wordt verwacht.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
14
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Van economie naar leefbaarheid We zien daarnaast een verschuiving van een hoofdzakelijk economische benadering van toerisme (en recreatie) naar een maatschappelijke kijk op toerisme. Er is meer aandacht voor toerisme in relatie tot de samenleving en kwaliteit van de leefomgeving. Toerisme wordt gezien als middel dat kan bijdragen aan bijvoorbeeld het op peil houden van voorzieningen door extra afzet, in plaats van een doel op zich. Groei recreatie aanbod: focus op beleving Op het gebied van recreatie zien we ook een aantal belangrijke trends. Zo neemt het recreatie aanbod in Nederland toe. In de afgelopen tien jaar zijn er veel indoor speeltuinen, familie entertainment centers (FEC), escaprerooms en funsportcentra als trampolineparken en klimmuren bijgekomen. Ook andere dagattracties als pret- en themaparken zijn in aantal gegroeid. De markt raakt verzadigd en niet alleen het aanbod neemt toe, maar ook concurrentie vanuit andere branches stijgt als gevolg van de branchevervaging: retail, horeca en dagattracties integreren beleving in hun concept en vormen een totaalconcept (bv. de indoor speelvoorziening bij de Intratuin). Het belang van beleving, storytelling en thematisering groeit. Populariteit buitenrecreatie Daarnaast is het ‘uitstaan’ en tot rust komen in de natuur een belangrijke trend in de vrijetijdsbesteding van Nederlanders.
Ook buitenrecreatie is onverminderd belangrijk gebleven, met wandelen en fietsen als meest populaire activiteit. We trekken er met z’n allen dan ook meer op uit. Ook verandert de betekenis van vrije tijd; het gaat goed met onze samenleving en we zien een verschuiving van materiële naar immateriële behoeftes. Belevenissen en vrije tijd worden belangrijker dan bezit. De behoefte aan beleving komt ook sterk terug in de horecasector. Het neerzetten van een succesvolle gastbeleving is belangrijk. Daarnaast valt in de horecasector op dat het aanbod en de vraag zijn gegroeid en dat duurzaamheid, puur, lokaal, eerlijk, biologisch en gezond genieten steeds meer aandacht krijgt. In toenemende mate speelt dit een belangrijke rol in het keuzeproces van gasten. Invloed corona Het coronavirus zal ongetwijfeld een aantal bestaande trends beïnvloeden, zowel positief als negatief. Zo is de sector hard geraakt doordat vakanties en uitstapjes geannuleerd werden en de dagrecreatie en de horeca de deuren moesten sluiten. Waar een deel van de sector door versoepelende maatregelen naar herstel heeft kunnen werken, is de horeca in het bijzonder (opnieuw) hard geraakt. Het is nog de vraag welke (langdurige) effecten dit gaat hebben, denk aan beperkte investeringsruimte of mogelijke faillissementen. Daarnaast is het inkomend toerisme in Nederland als gevolg van de reisrestricties gedaald.
Volgens de meest recente verwachting van het NBTC (september 2020), zal het inkomend toerisme over 2020 met 70% teruglopen. Dat betekent dat er in vergelijking met 2019 ruim 14 miljoen minder buitenlandse gasten zullen verblijven. Een herstel van de sector wordt verwacht vanaf het midden van 2021, maar ondanks dit herstel duurt het naar verwachting nog 2,5 tot 4 jaar voordat het internationaal toerisme weer terug is op het niveau van 2019. Wel zien we dat lokale vrijetijdsactiviteiten een boost hebben gekregen, doordat we meer aan huis gebonden zijn. Onthaasten in de natuur is populairder geworden en biedt de mogelijkheid om ‘uit’ te staan en voldoende afstand van anderen te houden.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
15
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Conclusies op basis van de analyse van de huidige situatie Hoe ziet de recreatie en toerisme sector in Sliedrecht eruit en hoe verhoudt zich dat tot de omgeving? Op basis van bovenstaande informatie kunnen we concluderen dat recreatie en toerisme een beperkte omvang heeft in de gemeente Sliedrecht. Er zijn relatief weinig recreatieve voorzieningen t.o.v. omliggende gemeenten en het aantal inwoners en het aanbod is redelijk eenzijdig. Gezien de koers op groei en ontwikkeling, wordt het belang van recreatieve voorzieningen alleen maar groter. Wanneer we Sliedrecht met de omgeving vergelijken, valt op dat de omgeving meer mogelijkheden heeft qua recreatie en toerisme. De recreatieve voorzieningen in Sliedrecht hebben slechts een beperkte aantrekkingskracht op bezoekers van buiten. En toeristen, zeker met het gebrek aan verblijfsaccommodaties, weten Sliedrecht nog niet tot nauwelijks te vinden.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
16
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
De SWOT-analyse is tot stand gekomen op basis van bronnenonderzoek en gesprekken met ondernemers en organisaties. Onderstaande SWOT geeft de sterke en zwakke punten weer voor het recreatief product van de gemeente Sliedrecht. Dit betreft de interne analyse en gaat over aspecten waar de gemeente zelf invloed op uit kan oefenen. De externe analyse gaat in op de kansen en bedreigingen vanuit de omgeving, waarop niet direct invloed uitgeoefend kan worden, maar wel op ingespeeld kan worden.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
17
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Interne analyse Sterke punten ▪ Centrale ligging. Sliedrecht is goed bereikbaar met de auto (aan de snelweg) en het openbaar vervoer en heeft een centrale ligging in het land, nabij grote steden. Daarmee heeft Sliedrecht ook toegang tot een grote potentiële afzetmarkt. ▪ In en rondom het centrum van Sliedrecht kun je overal gratis parkeren. ▪ In het centrum – de Kerkbuurt – is de afgelopen tijd zichtbaar geïnvesteerd o.a. door de aanleg van twee nieuwe pleinen. Daarmee is de aantrekkingskracht van het centrum verhoogd. ▪ Sliedrecht beschikt op dit moment over een paar recreatieve voorzieningen die de potentie hebben om meer toeristen en recreanten te trekken, zoals het Baggermuseum en het Baggerfestival. De omvang van deze ‘trekkers’ is overigens nog beperkt. Daarnaast heeft Sliedrecht een paar leuke ‘parels’ die op dit moment al redelijk tot goed worden benut en het recreatieve aanbod in Sliedrecht veelzijdiger maken, zoals de natuurspeeltuin en kinderboerderij in het Burgemeester Feitsmapark, het aanbod voor funshoppen langs de A15 en de Sociale Moestuin. ▪ Sliedrecht beschikt over een duidelijk profiel en identiteit. Sliedrecht staat bekend om haar baggerverleden en dat is redelijk zichtbaar en beleefbaar in de gemeente. Daarmee hebben de ondernemers en gemeente een mooie haak in handen om Sliedrecht mee te profileren en positioneren.
▪ Het verenigingsleven in Sliedrecht is omvangrijk en daarmee een belangrijke invulling van de Vrije Tijd. Vanuit het verenigingsleven worden ook veel evenementen georganiseerd, zoals het Korenfestival en sportevenementen. Een deel van die evenementen zijn publiek toegankelijk en van recreatieve waarde. ▪ Sterke sociale cohesie. De Sliedrechtse gemeenschap is sterk verbonden en betrokken. Daarbij maken inwoners en maatschappelijke organisaties zich sterk voor Sliedrecht en dat er genoeg te doen is o.a. via het verenigingsleven en initiatieven zoals de Sociale Moestuin en Stichting Open Jeugdwerk Sliedrecht. ▪ Topsport. In Sliedrecht is een nationale top volleybalclub gevestigd (zowel mannen als vrouwen), dit biedt kansen voor topsportevenementen en (beach)volleybalevenementen. ▪ Een groot deel van de ondernemers / exploitanten geven aan meer uit hun bedrijf en het dorp te willen halen. Daarbij zijn ze goed georganiseerd in meerdere ondernemersverenigingen. Zo hebben de Kerkbuurt ondernemers zelf een ‘kwartiermaker’ aangesteld, plannen gemaakt voor de herinrichting van de Kerkbuurt, bijeenkomsten georganiseerd om BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
18
Zwakke punten ▪ Op dit moment beschikt de gemeente Sliedrecht over een beperkt recreatie aanbod. En het aanbod dat aanwezig is, is eenzijdig qua profiel (met name aantrekkelijk voor de rust-, verbindings- en harmoniezoekers). Voor een deel van de inwoners is er op dit moment nauwelijks aantrekkelijk recreatie aanbod te vinden in Sliedrecht. Ook de dichtheid van horeca- en culturele voorzieningen is lager dan gemiddeld in Nederland en lager dan in de omgeving. ▪ Daardoor gaat een deel van de eigen inwoners buiten de gemeentegrenzen recreëren (winkelen, wandelen etc.), omdat ze daar wel passend aanbod vinden. Die bestedingen komen de lokale economie dus niet ten goede. ▪ Daarnaast heeft het bestaande aanbod maar beperkte aantrekkingskracht op bezoekers van buiten de eigen gemeente. De huidige recreatieve voorzieningen zijn voornamelijk basisvoorzieningen, m.u.v. de grote retailzaken langs de snelweg. ▪ Het charmante havengebied heeft de potentie om als ‘rustpunt’ tijdens een vaartocht te fungeren of bezienswaardigheid tijdens een bezoek aan Sliedrecht, echter is de beleefbaarheid nu minimaal. Er zijn weinig vaarbewegingen, er is weinig reuring en de uitstraling is levenloos. ▪ De bedrijvigheid aan de oever staat recreatie in de weg. Er is geen ruimte voor recreatie aan de oever op dit moment. Nu zijn er nauwelijks recreatieve mogelijkheden, m.u.v.
wandelen en fietsen langs het water. ▪ Dijk en dijklint zijn onaantrekkelijk voor recreatie. De verpauperde panden en braakliggende terreinen zorgen voor een onaantrekkelijke uitstraling van de dijk en oever. ▪ Leegstand. Met name in de Kerkbuurt is er sprake van veel leegstaande panden. Dit doet afbreuk aan de aantrekkelijkheid van de winkelstraat. ▪ Nauwelijks verblijfsrecreatie aanwezig. De verblijfsaccommodatie in de Drechtsteden is hoofdzakelijk gericht op de zakelijke markt vanwege de bedrijvigheid in de regio. In Sliedrecht zijn er echter geen mogelijkheden voor (zakelijk) overnachten. Zakelijke gasten die naar Sliedrecht komen (van o.a. de baggerbedrijven), moeten uitwijken naar Dordrecht, Papendrecht of Rotterdam. Dit is een gemiste kans. ▪ Sliedrecht zit redelijk ‘op slot’ qua ontwikkelmogelijkheden, zowel qua wonen en werken als recreëren. Er is beperkte ruimte en die ruimte moet op meerdere manieren ingevuld worden: nieuwe woningen, infrastructuur, groen, sportvoorzieningen, werkgelegenheid, maar ook voldoende recreatiemogelijkheden. Dit vraagt allemaal om ruimte, deze is echter schaars. ▪ In en rondom het centrum kunnen bezoekers gratis parkeren, dat is een sterk punt, echter zijn de parkeervoorzieningen moeilijk vindbaar. VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
ondernemers samen te brengen en organiseren ze op regelmatige basis kleine ‘evenementen’ in het centrum. De zelfredzaamheid is groot.
▪
▪
▪
▪
▪
Externe analyse Kansen ▪ Aanwezigheid van de rivier. Sliedrecht ligt direct aan de Beneden Merwede. Waterrecreatie is een populaire vrijetijdsactiviteit. Dit kan worden benut door langs de oever meer recreatiemogelijkheden te bieden: denk aan een strandje, fietsen en wandelen, vissen, varen en evenementen aan/op de rivier. Dat kan op dit moment niet door bedrijvigheid. ▪ Watertoren aan de dijk. De watertoren is een belangrijk herkenningspunt in Sliedrecht en biedt kansen voor een nieuwe bestemming met bijvoorbeeld een recreatieve functie. ▪ Sliedrecht ligt in een populaire toeristisch- recreatieve regio en kan daardoor potentieel veel meer bezoekers ontvangen. De omliggende gemeenten hebben een duidelijk toeristisch en recreatief profiel en beschikken over populaire parels en bezienswaardigheden (o.a. de Biesbosch, Kinderdijk, historische binnenstad Dordrecht) waar jaarlijks duizenden toeristen en recreanten uit binnen- en buitenland op af komen. Deze bezoekers komen nu niet in Sliedrecht. Slechts een paar % van deze bezoekers ontvangen kan al extra afzet BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
19
De algehele uitstraling van het centrum is daarnaast een aandachtspunt. Signing (‘bruine’ informatieborden, informatieborden bij bezienswaardigheden, zoals het koepeltje in het park) zijn niet of slechts beperkt aanwezig of niet zichtbaar. Het centrum ademt niet de sfeer; ‘kom gezellig een dagdeel of dag in Sliedrecht vertoeven’. Informatievoorziening is zeer beperkt. Er is geen centrale organisatie die de promotie oppakt. Er is geen centrale website met informatie over het winkel- en recreatie aanbod in Sliedrecht. De beperkte zondag openstelling. Dit is een belemmering voor recreatie en funshoppen en kan ook (recreatieve) bedrijven die zich willen vestigen in Sliedrecht tegenhouden. Daadkracht en lef bestuurders en raad. Uit meerdere gesprekken komt naar voren dat een duidelijke ambitie en heldere visie op recreatie van met name de raad ontbreekt en dat de gemeente niet goed zichtbaar is. Ontwikkelingen (retail, centrum, evenementen, musea) verlopen daardoor soms moeizaam. In meerdere gesprekken werd aangegeven dat een stuk lef van met name de raad wordt gemist. Daardoor zijn meerdere (recreatieve) plannen in het verleden stukgelopen. En van sommige plannen is niet duidelijk wat de status is of verandert de inhoud meermaals, zoals van Sliedrecht Buiten. Dat werkt niet stimulerend.
Deze zomer is overigens een eerste stap richting verbetering gezet, door een ambitieuze kadernota uit te brengen met een koers op groei en ontwikkeling tot 2030. Gesloten gemeenschap. Een deel van de inwoners is erg op zichzelf gesteld. Er is zo nu en dan ook sprake van wat stemmingmakerij. Nieuwe initiatieven worden vaak met argusogen bekeken. Dat kan initiatiefnemers afschrikken en recreatieve ontwikkeling in de weg staan.
Bedreigingen ▪ Druk publieke ruimte neemt toe. Toenemende druk op de openbare ruimte (parken, natuurgebieden, infrastructuur) i.v.m. verstedelijking, toegenomen gebruik en een toegenomen vraag naar voorzieningen. ▪ Individualisering: toenemende focus op keuzevrijheid, zelfontwikkeling en individueel invulling geven aan je vrije tijd. Bedreiging voor sportsector (sporten in georganiseerd verband), het verenigingsleven en traditionele instituties zoals kerken (ook door vergrijzing). ▪ De Merwedehaven in Dordrecht krijgt een meer recreatieve bestemming. Dordrecht geeft in haar structuurvisie 2020 aan dat ze van de Merwedehaven een meer recreatieve bestemming wil maken. Dit is een bedreiging voor de kansen voor Sliedrecht om van de Merwede een aantrekkelijke oever met recreatiemogelijkheden te maken. ▪ Sliedrecht valt niet op naast de iconen in de omgeving. Waar het toerisme in de omgeving aan de ene kant een kans biedt, vormt de beperkte aantrekkingskracht van Sliedrecht ook een bedreiging. ▪ Voorzieningenniveau komt in gevaar. Als gevolg van het recreëren buiten de eigen gemeente (inclusief winkelen), VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
genereren voor de lokale ondernemers en bijdragen aan de leefbaarheid van Sliedrecht. Ook loopt de langeafstandswandelroute het Pelgrimspad door Hardinxveld-Giessendam, vlak langs de polder in Sliedrecht. In het algemeen trekken Nederlanders er meer op uit in hun vrijetijd, we kunnen ook steeds meer geld besteden aan vrijetijdsactiviteiten en hebben aandacht voor andere waarden, zoals lokaal consumeren, duurzaamheid, klimaatneutraal, gezond leven etc. We stellen daarbij wel hogere eisen aan de kwaliteit van voorzieningen. Eén van de activiteiten die we daarbij graag ondernemen is buitenrecreatie, zoals fietsen, wandelen, mountainbiken en een recreatieplas bezoeken. De populariteit van buiten recreëren neemt toe. Groei (inkomend) toerisme en belang spreiding van toerisme. Het aantal overnachtingen, uitstapjes en vakanties neemt al jaren toe. Met name steeds meer buitenlandse gasten weten Nederland te vinden. Daarbij neemt de behoefte aan aantrekkelijke Nederlandse bestemmingen en onontdekte plekjes toe o.a. om de druk op populaire bestemmingen en attracties te ontzien en toeristen en recreanten beter te spreiden over eigen land. Waardevol toerisme. Verschuiving van ‘meer bezoekers en bestedingen’ (focus op economie), naar ‘relatie tot de samenleving en kwaliteit van leven’ (focus op maatschappelijk belang).
Kans voor krimpregio’s; extra afzet genereren en daarmee voorzieningen in stand houden. Zakelijk toerisme. Het aantal zakelijke hotelovernachtingen in Nederland is in de afgelopen jaren ligt gestegen. Ook komt een kwart van de buitenlandse bezoekers met een zakelijke reden naar Nederland. De zakelijke bezoeker geeft meer geld uit dan een verblijfstoerist en is daarom economisch interessant. Digitalisering. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar in een rap tempo op digitalisering neemt een belangrijke plaats in op het gebied van recreatie en toerisme. Hierdoor ontstaan nieuwe concepten en vormen van recreatie., denk aan het digitaal ontsluiten van erfgoed, route-apps, AR en VR concepten, online entertainment, bezorgplatforms, etc. Verschuiving van bezit naar gebruik en beleven. Opkomst van ‘deelconcepten’. Behoefte aan en vraag naar beleefbaarheid neemt toe o.a. van de openbare ruimte, maar ook van erfgoed, natuur etc. Naast vergrijzing en ontgroening, verandert de samenstelling van onze samenleving ook door immigratie. Dit biedt kansen voor het inspelen op de veranderende vrijetijdsbehoeften die gepaard gaan met onze veranderende samenleving.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
20
▪
komt het voorzieningenniveau in gevaar doordat een deel van de bewoners beperkt gebruikmaakt van de eigen voorzieningen. Omdat de bezoekersaantallen van buiten de gemeente ook beperkt zijn, kan dit niet worden ingezet om het voorzieningenniveau op peil te houden. De (structurele) bijdrage van vrijwilligers staat steeds meer onder druk. Door individualisering zijn vrijwilligers moeilijker te vinden en te binden. Sliedrecht heeft een rijk verenigingsleven en is daarom afhankelijk van vrijwilligers.
Corona heeft zowel een positieve als negatieve invloed op de kansen en bedreigingen.
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Conclusies SWOT-analyse Vanuit het perspectief van recreatie zien we dat Sliedrecht over een aantal sterke punten beschikt. De centrale ligging nabij grote steden zorgt ervoor dat Sliedrecht toegang heeft tot een grote potentiële afzetmarkt. Daarnaast beschikt Sliedrecht over een duidelijk profiel en sterke identiteit. En de zelfredzaamheid in Sliedrecht is groot, wat het inspelen op kansen kan versterken. De belangrijkste kansen die we voor Sliedrecht zien zijn onder andere de populaire toeristische regio waarin Sliedrecht is gelegen. Een regio die jaarlijks veel bezoekers trekt en daar kan Sliedrecht van profiteren. Maar deze bezoekers komen niet vanzelf. Daarvoor is goed recreatie aanbod nodig en moeten de basisvoorzieningen op orde zijn, zoals informatieborden en parkeervoorzieningen. Ook zien we dat Nederlanders er meer op uit trekken, meer geld besteden aan uitstapjes en het toerisme naar Nederland groeit. Om de druk op de hotspots in Nederland te verlichten, probeert men het (dag)toerisme te spreiden over andere regio’s. Ook dit biedt kansen voor Sliedrecht, zeker gezien de centrale ligging. Tot slot is de aanwezigheid van de rivier een belangrijke kans die kan worden benut. Naast de kansen en sterke punten zien we ook een aantal uitdagingen. Zo is het recreatie aanbod in Sliedrecht beperkt en eenzijdig qua aantrekkingskracht.
In combinatie met de beperkte ruimte in Sliedrecht (‘op slot’ qua ontwikkelmogelijkheden) en de visie, daadkracht en lef die wordt gemist op bestuurlijk vlak, maakt het lastig om in te spelen op de kansen. Ook kunnen de sterke punten hierdoor niet optimaal worden benut. Deze negatieve punten worden versterkt door een aantal ontwikkelingen buiten Sliedrecht, zoals de toenemende druk op de publieke ruimte met een toegenomen vraag naar (recreatieve) voorzieningen. Daarnaast vormen de plannen om van de Merwedehaven in Dordrecht een recreatieve bestemming te maken een bedreiging voor het ontwikkelen van de rivier in Sliedrecht. Tot slot vormt de populaire toeristische regio waar Sliedrecht in gelegen is naast een kans ook een bedreiging. Sliedrecht valt, vanwege haar beperkte recreatieve aanbod, vrijwel in het niet voor bezoekers van buiten, maar het zorgt er ook voor dat eigen inwoners hun geld elders uitgeven, omdat in de buurgemeenten meer wordt geboden.
Nu de sterke en zwakke punten en kansen en bedreigingen voor Sliedrecht in kaart zijn gebracht, hebben we de aandachtspunten geanalyseerd aan de hand van een confrontatiematrix. We hebben de belangrijkste sterke en zwakke punten afgezet tegen de belangrijkste kansen en bedreigingen. Het resultante hiervan kan de basis vormen voor de strategie. Een confrontatiematrix geeft als resultaat vier mogelijke strategieën: ▪ De groeistrategie is erop gefocust om middels de sterkten van een gebied de kansen te benutten. ▪ De verdedigende strategie is erop gefocust middels de sterkten van een gebied de bedreigingen te weren en de positie te verdedigen. ▪ De verbeterstrategie is erop gefocust om de zwakke punten te verbeteren om zo wel op een kans uit de externe omgeving in te kunnen spelen. ▪ De terugtrekstrategie is erop gefocust dat een gebied zich terug zal moeten trekken om een bedreiging te weren, aangezien middels de zwakte van het gebied de bedreiging niet geweerd kan worden. Voor Sliedrecht zien we dat de sterktes een positief effect hebben op de kansen. Echter kunnen de sterktes en kansen op dit moment onvoldoende worden benut, omdat een aantal zwaktes in de weg staan. Het is dan ook de uitdaging om de zwakke punten om te buigen. Om die reden raden we aan om in te zetten op de verbeterstrategie.
Deze strategie komt het sterkst naar voren in de confrontatiematrix en betekent dat Sliedrecht zich het beste kan focussen op het verbeteren van de zwakke punten.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
21
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
In de nieuwe kadernota 2021 van de gemeente Sliedrecht is de volgende toekomstvisie voor Sliedrecht uiteengezet. ▪
▪ ▪ ▪ ▪
“Sliedrecht is een dorp om trots op te zijn. Het is er goed wonen, leven en ondernemen. De toekomst vraagt echter om tijdige vernieuwing. We kunnen én willen Sliedrecht nog inclusiever, mooier en levendiger maken. Sliedrecht is een aantrekkelijk dorp in het groen, aan het water en in het centrum. De ruimtelijke inrichting is vernieuwd en er zijn meer en geschiktere woningen gebouwd. Sliedrecht is energie neutraler, groener, kent minder verkeersoverlast en meer veiligheid. De barricade van de A15 en het spoor in de ontwikkeling van Sliedrecht is opgeheven. Sliedrecht heeft een veilige en inclusieve samenleving met sterke verbindingen en tolerantie naar elkaar. Hierin doet iedereen mee naar vermogen. Niemand valt tussen wal en schip. Sliedrecht is een ondernemersdorp pur sang met een karakteristiek ondernemersklimaat. Er zijn vitale bedrijventerreinen en er is een levendig centrum.”
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
22
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
In de kadernota worden drie grote kernopgaven benoemd die de komende jaren moeten worden opgepakt om de gemeente Sliedrecht duurzaam te ontwikkelen: Kernopgave 1: Werk maken van ruimtelijke vernieuwing Kernopgave 2: Werk maken van een veilige en inclusieve samenleving Kernopgave 3: Werken aan een ondernemend en betrokken Sliedrecht In zowel de eerste als derde kernopgave zijn specifieke speerpunten genoemd om het recreatieve klimaat, en daarmee de leefbaarheid en toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht, in de gemeente Sliedrecht de komende jaren te verbeteren, namelijk: Vanuit de eerste kernopgave: ▪ Wordt ingezet op herontwikkeling en kwaliteitsverbetering in delen van Sliedrecht-Oost door realisatie van een leefbare en toegankelijke, groen-dooraderde wijk. ▪ Ten aanzien van de ruimtelijke kwaliteit streeft de gemeente naar groene verbindingen van noord naar zuid (van polder naar rivier), naar een levendig dorpscentrum, naar zichtbare en toegankelijke rivieroevers en naar meer ruimtelijke herkenning (identiteit). Daarbij wordt o.a. ingezet op: ▪ Een toeristisch havenfront. ▪ Toegankelijke rivieroevers voor iedereen. ▪ De ontwikkeling van het Burgemeester Winklerplein vanwege o.a. de lokale voorzieningen.
▪ Een betere groene en recreatieve verbinding tussen de Alblasserwaard en de Merwede en sociale en veilige verbindingen tussen de sport- en recreatiegebieden in het noorden en woongebieden in het zuiden door de barrières die de A15 en het spoor op dit moment opwerpen te beslechten. ▪ Tot slot wordt vanuit de eerste kernopgave ingezet op uitgebalanceerd, duurzaam en energieneutraal beheer van het gemeentelijk vastgoed. Daarbij worden o.a. de volgende speerpunten benoemd die een relatie hebben tot recreatie: ▪ Er wordt onderzocht welke nieuwe functie kan worden gegeven aan het raadhuis (bv. horeca, terras, vergadercentrum) o.a. in relatie tot het ontwikkelen van een toeristisch havenfront. Vanuit de derde kernopgave: ▪ In de derde opgave wordt de ambitie uitgesproken om sport, cultuur en recreatie in Sliedrecht integraal te benutten. En daarbij een vitale economie en levendig centrum te borgen. Daarbij is de rode draad verbinden, organiseren en promoten. Speerpunten die daarbij specifiek worden benoemd zijn: ▪ Het toevoegen en/of versterken van groene verbindingen in het dorp en het toegankelijk maken van de oevers. ▪ Bezienswaardigheden zoals het centrum en Baggermuseum versterken en promoten. Om ‘dagjesmensen’ aan te trekken en daarmee de levendigheid van het dorp te versterken.
▪ Het meer promoten van Sliedrecht als ‘Volleybal-hoofdstad’ van Nederland om Sliedrecht op de kaart te zetten. ▪ Tot slot is de ambitie uitgesproken om het centrum van Sliedrecht levendiger te maken. De aanpak rondom de Kerkbuurt wordt daarbij als voorbeeld en inspiratie genoemd. In de toekomst wordt ingezet op: ▪ Het opknappen van de algehele uitstraling van Sliedrecht. Bijvoorbeeld door de uitstraling van de woonboulevard te verbeteren en het centrum.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
23
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Afbeelding 1: Concept schetsbeeld koers Sliedrecht (omgevingsvisie, oktober 2020)
Conclusies: heldere ambities Hoe moet het recreatieprofiel in Sliedrecht er in de toekomst uitzien? Waar wordt de komende beleidsperiode op ingezet? De gemeente Sliedrecht heeft mooie ambities benoemd op het gebied van recreatie en toerisme. De belangrijkste ambities zijn: Het vergroten van de leefbaarheid van Sliedrecht voor haar eigen inwoners en aantrekken van meer ‘dagjesmensen’ door: ▪ Het beter beleefbaar maken van de rivieroevers en het havenfront (aanbodontwikkeling) ▪ Een nieuwe (gedeeltelijk) toeristisch- recreatieve functie voor het Raadhuis (aanbodontwikkeling) ▪ Het verbeteren van de recreatieve verbinding tussen de Alblasserwaard en Merwede (aanbodontwikkeling) ▪ Het verbeteren van de uitstraling en levendigheid van het centrum van Sliedrecht (uitstraling) ▪ De bestaande bezienswaardigheden beter promoten (zichtbaarheid) ▪ En Sliedrecht profileren als ‘Volleybal-hoofdstad’ (zichtbaarheid)
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
24
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
In het kader van de omgevingsvisie is een enquête uitgezet onder de inwoners van Sliedrecht. Hierin zijn de meningen, wensen en behoeftes gepeild over de toekomst van Sliedrecht: ‘compacte stad, leven aan de rivier of polderdorp?’. Aan deze enquête zijn twee vragen m.b.t. recreatie toegevoegd: ▪ Langs de rivier moeten meer recreatieve voorzieningen en mogelijkheden komen. Bijvoorbeeld om te fietsen en wandelen, picknicken, vissen en zonnen. ▪ Heeft u tips of wensen voor nieuwe recreatieve mogelijkheden in Sliedrecht? Onder recreatie verstaan we activiteiten die je voor je plezier onderneemt. Bijvoorbeeld een bezoek aan een museum, theater, café of andere uitstapjes. Aanvullend zijn nog andere vragen gesteld die raakvlakken hebben met het onderwerp recreatie. De uitkomsten hebben we ook weergegeven. Resultaten De resultaten zijn hieronder uitgewerkt. Per vraag hebben we het aantal respondenten weergegeven (N).
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
25
VISIE RECREATIE GEMEENTE SLIEDRECHT
Figuur 5.1 Langs de rivier moeten meer recreatieve voorzieningen en mogelijkheden komen. Bijvoorbeeld om te fietsen en wandelen, picknicken, vissen en zonnen. (N = 1.415) 8%
3% 2%