Rekenkameronderzoek Parkeerbeleid nader bezien Sittard-Geleen
Tekst van het document
1
De Inwonersenquête werd onder ongeveer 3000 inwoners afgenomen. In de Inwonersenquête werden inwoners bevraagd over hun ervaringen over de leefomgeving.
Parkeerbeleid nader bezien
29
Rekenkamer Sittard-Geleen
Figuur 4: Resultaten over ervaringen van voldoende parkeergelegenheid (links) en groen (rechts) in de buurt per stadsdeel (bron: Inwonerspeiling Sittard-Geleen 2022) We zien daarnaast in figuur 5 dat Sittard-Geleen iets onder het Nederlandse gemiddelde zit. Daarnaast zien we dat het sinds 2020 aan het afnemen is, zowel landelijk gemiddeld als in Sittard-Geleen.
Figuur 5: De mate waarin inwoners het eens zijn met de volgende stellingen (bron: Inwonerspeilingen 2020 en 2022 via waarstaatjegemeente.nl) Om aanvullende indrukken op te halen bij bewoners hebben we stellingen voorgelegd aan ca. 20 afgevaardigden uit de bewonersplatforms van de verschillende stadsdelen. Het doel van de stellingen was niet zo zeer om representatieve resultaten op te halen, maar om met de resultaten de discussie aan te voeren. De volgende indrukken hebben we uit de bewonersavond kunnen ophalen:
Parkeerbeleid nader bezien
30
Rekenkamer Sittard-Geleen
-
-
-
Ook tijdens de bewonersavond kwamen wisselende signalen naar boven. De meningen liepen uiteen. Men erkende de tegenstellingen in het belang van parkeren. Aan de ene kan wordt de wens gekoesterd de auto gemakkelijk te parkeren, aan de andere kant wil men veilige en aantrekkelijke ruimte. Bewoners ervaren het parkeervraagstuk niet altijd even duidelijk. Tarieven zijn vaak gewijzigd en het is soms niet helemaal duidelijk hoe je moet rijden; Er waren ook signalen over toegankelijkheid, deze kwamen overeen met de opmerkingen van uit de werkgroep Sittard-Geleen inclusief. Er wordt overlast ervaren door parkeren tijden openings- en sluitingstijden van scholen van brengende en halende ouders. Tegelijkertijd was er in de groep ook begrip voor de ouders. Het beeld heerst wel dat er bij scholen geen goede haal- en -brengvoorzieningen zijn voor het parkeren van de auto. De groep was eensgezind over het parkeren bij het ziekenhuis. Tarieven voor parkeren bij het ziekenhuis worden als hoog ervaren. In sommige buurten wordt parkeeroverlast ervaren. Het parkeervraagstuk is een irritatiepunt voor sommige bewoners, maar bleek vaker ook onderdeel van de (ervaren) slechte staat van sommige buurten.
Uit de Inwonerspeiling en de bewonersavond concluderen we, niet geheel onverwachts, dat het vraagstuk speelt onder de bevolking, maar meningen sterk verschillen. Dit is iets dat ook landelijk terugkeert. Dit is volledig in lijn met tegengestelde doelstellingen die parkeerbeleid kan hebben zoals we hebben toegelicht in paragraaf 2.1 en 2.2. Bewoners begrijpen wel dat er keuzes gemaakt moeten worden, maar eigen belang en gezamenlijk belang liggen vaak niet op een lijn. Uit figuur 5 kunnen we opmaken dat in Sittard-Geleen ervaringen over voldoende parkeergelegenheid net iets onder het Nederlandse gemiddelde liggen. Mensen in Sittard-Geleen vinden iets minder vaak dat er voldoende parkeergelegenheid is dan elders in het land. Het is opvallend dat mensen in 2022 meer ontevreden waren dan in 2020. Er zijn legio redenen daarvoor mogelijk. Een uitspraak daarover valt buiten de scope van dit onderzoek. Het is wel een signaal waar de gemeente in het vervolg op dit rapport mogelijk iets mee kan doen.
Deelconclusie We hebben interne en externe gebruikers geïnterviewd. Het parkeervraagstuk wordt intern als fragmentarisch ervaren, mede door het ontbreken van een helder overkoepelend beleid. Externe gebruikers bevestigen dit beeld op onderdelen. Zij kijken wisselend naar het parkeervraagstuk en met name vanuit ‘hun’ belang. Op instrumentniveau bestaat er hier en daar onvrede, onder meer over (duidelijkheid van) communicatie inzake centrumparkeren. De gesprekken met de gemeente worden vanuit verschillende externe partijen over het algemeen als goed ervaren. Wat opvalt is dat individuele gesprekken vaak ‘smal’ ingestoken worden. Een specifiek doel (hetzij economisch, hetzij sociaal, hetzij ruimtelijk…) is veelal leidend. Dit is
Parkeerbeleid nader bezien
31
Rekenkamer Sittard-Geleen
overigens iets dat we in de landelijke praktijk veel terugzien. De ontwikkeling (samen met een raadswerkgroep) van een participatieverordening, zoals afgesproken in het coalitieakkoord 2022-26, biedt kansen om hier voor een consistente en strategische lijn te kiezen.
2.8 Baten en lasten Onderzoeksvraag 8: Welke baten en lasten kent het parkeerbeleid in Sittard-Geleen en (hoe) worden deze gemonitord en hoe verhouden deze zich tot de baten en lasten van andere gemeenten? Om deze vraag te beantwoorden hebben we financiële gegevens opgehaald van decentrale overheden. Gemeentelijke begrotingen en financiële verantwoordingen zijn opgesteld volgens de baten-lastensystematiek. Daarbij zijn baten en lasten onderverdeeld in hoofdtaakvelden en op hoger detailniveau taakvelden. We hebben de resultaten van taakvelden ‘0.63. Parkeerbelasting’ en ‘2.2. Parkeren’ gebruikt van hoofdtaakvelden ‘0. Bestuur en ondersteuning’ en ‘2. Verkeer, vervoer en waterstaat’. We hebben Sittard-Geleen vergeleken met een aantal andere gemeenten. Dat zijn vergelijkbare gemeenten qua inwonersaantal. Er zijn gemeenten binnen de provincie en buiten de provincie meegenomen. Gemeente Venlo en gemeente Emmen zitten ook in deze vergelijking. De gegevens zijn afkomstig uit 2022 en zijn via het CBS opgehaald. Er is gekozen voor het jaar 2022 omdat dit recent is en de cijfers compleet zijn. We hebben geen diepgravende analyse van de begroting kunnen uitvoeren en kunnen binnen de beperkingen van het onderzoek alleen op hoofdlijn uitspraken doen. Door de vrijheid van gemeenten om lasten en baten in categorieën op te delen kunnen de figuren een licht vertekend beeld geven.
Illustratief kunnen we in algemene zin wel vooraf stellen dat gemiddeld ‘parkeren onder de grond’ de duurste vorm van parkeren is, gevolgd door ‘gestapeld parkeren’ en dat ‘parkeren op het maaiveld’ het goedkoopst is.
Baten, lasten en tekorten In figuur 6 worden de totale baten, totale lasten en de baten minus de lasten van de genoemde taakvelden getoond. De cijfers zijn bedragen in euro’s per inwoner afkomstig uit 2022.
Parkeerbeleid nader bezien
32
Rekenkamer Sittard-Geleen
€ 100
Totale Baten
Totale Lasten
Baten - Lasten
€ 90 € 80 € 70 € 60 € 50 € 40 € 30 € 20
Venlo
Velsen
Sittard-Geleen
Roosendaal
Roermond
Purmerend
Oss
Lelystad
Hengelo (O)
Helmond
Heerlen
Goes
Emmen
€ -10
Coevorden
€-
Amstelveen
€ 10
Figuur 6: Baten en lasten taakvelden 0.63. Parkeerbelasting en 2.2. Parkeren (€ per inwoner CBS, cijfers 2022) De baten en lasten van parkeren in Sittard-Geleen zijn resp. 69 tot 63 euro per inwoner. Dat komt overeen met omgerekend ruim 6,3 miljoen euro baten en ruim 5,8 miljoen euro lasten. Het resultaat is 6 euro per inwoner en komt overeen met 573.000 euro. Wat opvalt is dat in Sittard-Geleen zowel de baten als de lasten rondom het onderwerp parkeren per inwoner hoog zijn vergeleken met andere gemeenten. Dit heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met dat de gemeente openbare garages inclusief die van het ziekenhuis bezit en de exploitatie van de openbare parkeergarages zelf doet. Er circuleert daardoor meer geld vanuit baten en lasten rond het onderwerp parkeren langs de gemeentelijke kas. Het verschil tussen baten en lasten is bij bijna alle onderzochte gemeenten positief. Parkeren levert de gemeentelijke kas dus vaak geld op. Van de onderzochte gemeenten zit Sittard-Geleen qua resultaat rond het gemiddelde. Van de Limburgse gemeenten is Sittard-Geleen op Venlo naar de gemeente met het kleinste resultaat. Emmen en Venlo, de eerder uitgebreider vergeleken gemeenten hadden in 2022 respectievelijk resultaten van 8 en 1 euro per inwoner. Daarmee zitten de opbrengsten in dezelfde orde van grootte.
Dit is in de lijn der verwachting vanwege vergelijkbare omvang van het gereguleerde gebied en vergelijkbare tarieven, dat lichten we verder toe in paragraaf 2.9.
Parkeerbeleid nader bezien
33
Rekenkamer Sittard-Geleen
De opbouw van baten en lasten In figuur 7 worden de baten uitgesplitst naar begrotingspost. De baten worden in Sittard-Geleen vooral bepaald door inkomsten uit ‘leges en andere rechten’, en daarna vooral door inkomsten uit ‘mutaties voorzieningen’, ‘duurzame goederen’ en ‘huren’. Sittard-Geleen kent relatief hoge inkomsten, vooral door inkomsten uit leges en andere rechten en hoge lasten. Dat is in lijn met andere gemeenten. In Sittard-Geleen zijn de inkomsten mogelijk extra hoog doordat de opbrengsten dan openbare parkeergarages via de gemeentelijke kas lopen. € 100 € 90 € 80 € 70 € 60 B7.5 Overige verrekeningen
€ 50
B7.2 Mutatie voorzieningen B3.8 Overige goederen en diensten
€ 40
B3.7 Leges en andere rechten B3.6 Huren
€ 30
B3.2 Duurzame goederen
€ 20 € 10
Am st e C lve oe e vo n rd Em en m en G oe H ee s H rle el n H m en on ge d lo Le (O) ly st ad Pu O rm ss R ere oe nd R rmo oo Si s nd tta en rd da -G al el ee Ve n ls en Ve nl o
€-
Figuur 7: Opbouw baten van Taakveld 2.2. Parkeren (€ per inwoner CBS, cijfers 2022) In figuur 8 laten we de opbouw van de lasten zien. Deze worden in Sittard-Geleen voornamelijk bepaald door de categorieën ‘overige goederen en diensten‘, ‘afschrijvingen’, ‘mutatie voorzieningen’, ‘belastingen’ en ‘toegerekende reële en bespaarde rente. Zulke lastenverdelingen zijn vergelijkbaar en zien we bij veel gemeenten, waarschijnlijk omdat het bezit van openbare parkeergarages vaak bij de gemeente zit. Dit verklaart afschrijvingen.
Parkeerbeleid nader bezien
34
Rekenkamer Sittard-Geleen
€ 70 L7.5 Overige verrekeningen L7.4 Toegerekende reële en bespaarde r..
€ 60
L7.3 Afschrijvingen L7.2 Mutatie voorzieningen
€ 50
L4.4.8 Kapitaaloverdrachten - overige .. L4.3.3 Inkomensoverdrachten - gemeensc.. L3.8 Overige goederen en diensten
€ 40
L3.5.1 Ingeleend personeel L3.2 Duurzame goederen L2.1 Belastingen
€ 30
L1.1 Salarissen en sociale lasten
€ 20
€ 10
e Em n m en G o H es ee rle H n e H lmo en nd ge lo ( Le O) ly st ad Pu O rm ss e R ren oe d rm R oo ond Si se tta nd rd a -G al el ee n Ve ls en Ve nl o
rd
vo
st
C
Am
oe
el
ve
en
€-
Figuur 8: Opbouw lasten van Taakveld 2.2. Parkeren (€ per inwoner CBS, cijfers 2022)
Deelconclusie We concluderen dat zowel de baten en lasten van de gemeente Sittard-Geleen op het gebied van parkeren normaal zijn vergeleken met andere gemeenten, maar iets hoger zijn. Dat lijkt terug te voeren op het feit dat de gemeente eigendom, beheer en exploitatie van de openbare parkeergarages inclusief die van het ziekenhuis in ‘eigen huis’ heeft. Parkeren in Sittard-Geleen levert de gemeente geld op, in 2022 573.000 euro. Dat is redelijk normaal in Nederland.. Het resultaat in Sittard-Geleen is in dat opzicht gemiddeld.
Parkeerbeleid nader bezien
35
Rekenkamer Sittard-Geleen
2.9 Parkeertarieven Onderzoeksvraag 9: Hoe zijn de parkeertarieven opgebouwd in Sittard-Geleen en hoe hebben deze zich in de loop der jaren ontwikkeld? Hoe verhoudt dit zich tot andere gemeenten en welke (landelijke) ontwikkelingen spelen hierbij een rol? We hebben de parkeertarieven in Sittard-Geleen vergeleken met wederom gemeenten Venlo en Emmen. Daarbij hebben we de omvang van het gereguleerd gebied en de belangrijkste tarieven op een rij gezet. Het resultaat is weergegeven in tabel 2. Tabel 2: Actuele omvang gereguleerd gebieden en parkeertarieven Sittard-Geleen in vergelijking met Venlo en Emmen. Gemeente Sittard-Geleen
Gemeente Venlo
Gereguleerd gebied
Centrum van Sittard, Centrum van Geleen, en schillen rondom beide centra
Centrum van Venlo en de Centrum van Emmen schil rondom het centrum, blauwe zones in de rand om de schil en in Tegelen
Bezoekerstarief voor parkeren op straat in gereguleerd gebied;
In principe €1,90 per uur, (met uitzonderingen van €0,60 tot €3,80 per uur)
Schil: €2,40 per uur, maximaal €9,60 Centrum; €2,70 per uur, maximaal €10,90
Bezoekerstarief parkeren in parkeergarages en parkeerterreinen
Garages Sittard: €1,90 per uur, maximaal €10,00, Odaparking + Steenweg maximaal €5,00 Marktgarage Geleen: 1e uur gratis (m.u.v. de zaterdag), daarna €1,00 per uur; maximaal €5,00
Bandbreedte van €2,10 €1,90 per uur, tot €2,88 euro per uur in maximaal €10.30 Q-Park garages rondom het centrum. Maximaal €10.65 tot €14.80 per dag)
Bewonersvergunning voor straat parkeren
€75,00 per jaar. Tweede auto €120,00 (Centrum), €75,00 per jaar voor die auto’s (schil).
€79,00 (Schil) tot €146,00 (centrum) per jaar. Tweede auto €159,00 (schil) tot €291,00.
€171,00 (schil) tot €247,60 (centrum) per jaar
Tarief abonnement in parkeergarage
€120,00 per jaar (Groenstraat Geleen) voor bewoners
Er is sprake van “belanghebbenden abonnementen in garages”, Er lijkt een regeling te zijn voor. Tarief is onduidelijk.
Onduidelijk of mogelijkheid bestaat.
Tarief parkeren bij ziekenhuis
Zuyderland: Binnen 15 minuten gratis uitrijden, daarna €1,80 per uur, maximaal €8,50
VieCuri: Eerste 20 minuten gratis, €1,50 per uur, maximaal €6,00
Scheper Treant: Eerste 20 minuten gratis, €1,00 per uur, maximaal €5,00
Parkeerbeleid nader bezien
36
Gemeente Emmen
€2,26 per uur
Rekenkamer Sittard-Geleen
Tarieven rondom het reguleren van de centra Tarieven zijn over her algemeen iets lager in Sittard-Geleen dan in Emmen en Venlo. Een vergunning voor bewoners is in Emmen veel duurder dan in Sittard-Geleen en Venlo. In Sittard-Geleen parkeren bewoners met vergunningen ook over het algemeen het goedkoopst. Tarieven voor het ziekenhuis Zuyderland zijn vergeleken met ziekenhuizen in Venlo en Emmen. Daarbij valt op dat Zuyderland juist duurder is. Naast de binnensteden van Venlo en Emmen is er binnen deze gemeenten ook sprake van dorpskernen, resp. Tegelen, Blerick en Klazienaveen. Venlo is daarnaast tevens een ‘fusiegemeente’: op 1 januari 2001 fuseerden de gemeenten Tegelen en Belfeld met Venlo. Opvallend is dat in beide gemeenten in de kleinere winkelkernen telkens geen sprake is van betaald parkeren. In Tegelen is in de dorpskern overigens wel sprake van een blauwe zone.
Tariefstructuur voor parkeren rondom het ziekenhuis Onderzoek uit 2019 van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen heeft laten zien dat bezoekers en patiënten in Nederland gemiddeld €1,30 per uur betalen voor het parkeren2. Er is in de regel een maximaal dagtarief en een regeling voor gratis kort bezoek (15 tot 30 minuten). Het onderzoek laat tevens zien dat van alle onderzochte ziekenhuizen 17% het beheer van de parkeervoorziening uitbesteed heeft of dat de parkeervoorziening in handen is van de gemeente of een andere organisatie. In SittardGeleen is dat laatste het geval. Het Zuyderland heeft een aantrekkelijke parkeergarage, die de gemeente heeft gekocht en waarvan de gemeente het beheer in handen heeft genomen. Deze beslissing is genomen omdat het Zuyderland destijds financieel in zwaar weer verkeerde. De gemeente heeft daar toen op ingegrepen. Het betalen voor parkeren voor bezoekers en in sommige gevallen werknemers gaat in het land soms gepaard met irritatie. Een ziekenhuisbezoek is al vervelend. Ziekenhuizen liggen daarnaast vaak aan de randen van bewoond gebied, waardoor er vaak in de omgeving geen betaald parkeren is op straat. Dit maakt dat er soms in de omliggende buurten overlast wordt ervaren van ziekenhuisparkeerders die niet voor het parkeren willen betalen en in omliggende buurten gaan staan. Dit is bijvoorbeeld het geval in Zwolle bij het Isala ziekenhuis.
Het kan dus de afweging zijn om betaald parkeren in te voeren in de omgeving van ziekenhuizen. In Sittard-Geleen is dat het geval in de buurt De Haese. Ook in de nieuwbouwwijk die gebouwd wordt in de buurt van het ziekenhuis, overweegt gemeente betaald parkeren in te voeren. De gemeente ‘beschermt’ daarmee het gebied rondom het ziekenhuis.
2 https://www.ziekenhuischeck.nl/artikel/parkeren-bij-het-ziekenhuis-kost-gemiddeld-135-euro-per-uur/#:~:text=Uit%20onderzoek%20naar%20de%20parkeervoorzieningen,6%2C64%20euro%20per%20dag
Parkeerbeleid nader bezien
37
Rekenkamer Sittard-Geleen
Deelconclusie De tarieven in Sittard-Geleen komen redelijk overeen met stadscentra van vergelijkbare gemeenten. Daarmee worden de tarieven van in ieder geval Sittard als passend beschouwd. In meer dorpsachtige kernen met meer winkelend gebied is het land vaker sprake van geen betaald parkeren of een blauwe zone. Geleen zit een beetje tussen een dorpskern en een centrum in. Een recente kwalificatie van het centrum Geleen (‘runshoppen’) hint meer naar een dorpskern. Dat suggereert dat het parkeertarief in Geleen aan de hoge kant is. Het parkeren bij het ziekenhuis is relatief duur in Sittard-Geleen.
Parkeerbeleid nader bezien
38
Rekenkamer Sittard-Geleen
2.10 De rol van de gemeenteraad Vraag 10: Op welke wijze is/wordt de gemeenteraad betrokken bij en geïnformeerd over de doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het parkeerbeleid? Om deze vraag te beantwoorden hebben we uit het raadsinformatiesysteem van de gemeente de belangrijkste stukken geanalyseerd. Dat zijn de moties en de amendementen. Daarnaast spraken we enkele raadsleden in een interview.
De kader stellende rol Wegens het ontbreken van expliciete doelstellingen en expliciet parkeerbeleid, heeft de raad nauwelijks een kaderstellende rol gehad. Er is geen parkeerbeleid vastgesteld de afgelopen periode. Ook is volgens de wethouder en de raadsleden het onderwerp parkeren niet integraal als brede beleidstoepassing bediscussieerd. Recentelijk, bij het vaststellen van het nieuwe mobiliteitsbeleid, is het onderwerp parkeren volgens wethouder en raadsleden ook niet aan de orde gekomen. Tegelijkertijd zien wij op basis van het vaststellen van ander beleid weldegelijk momentum om die discussie in de raad te voeren. De parkeernormensystematiek moet worden aangepast, zoals ook in het mobiliteitsplan is vastgesteld. Dat betekent overigens zeer zeker niet dat het onderwerp parkeren niet leeft. Ook in de beleving van de gemeenteraad is parkeren een hot item. De gemeenteraad heeft bijgestuurd op instrumenten in de afgelopen periodes. Zoals eerder gezegd is dat niet voortgekomen uit een constatering dat de maatregelen niet overeenkomen met de doelen, want er zijn geen doelstellingen. In plaats daarvan reageren college en raadsleden op signalen afkomstig uit bewoners en ondernemers. Daarbij is de hoogte van parkeertarieven in Geleen wederom het grootste discussiepunt.
Dit heeft in de periode 2015 tot nu geleid tot vijf moties en vier amendementen, die in onderstaande tabel zijn gegeven. We zien dat sommige moties en amendementen zijn aangenomen. Dat betroffen aanpassingen van instrumenten, niet zo zeer aanpassen van beleid.
Parkeerbeleid nader bezien
39
Rekenkamer Sittard-Geleen
Tabel 3: Moties en amendementen in de periode van opstellen. Onderwerp
Type
Datum
1
Motie GOB brainstormsessie fiets parkeren centrum Sittard (aangenomen)
Motie
12-11-2020
2
Motie Fractie Fredrix verlenging proef parkeren centrum Geleen (verworpen)
Motie
12-11-2020
3
Motie CDA inzake binnenstedelijke ontwikkeling en parkeren, nulurentarief invoeren Koningsplein, Elisabethstraat en het marktplein (verworpen)
Motie
22-08-2019
4
Amendement DNA inzake Binnenstedelijke ontwikkeling en parkeren (aangenomen)
Amendement
03-07-2019
5
2 uur gratis parkeren in de parkeergarage Markt Geleen (niet in stemming gebracht i.v.m. aannemen amendement DNA)
Amendement
03-07-2019
6
Motie CDA inzake Parkeren omtrent aanpassen parkeerbeleid (verworpen)
Motie
09-05-2019
7
Motie DNA inzake parkeren en gedifferentieerd parkeerbeleid: roep college toe onderzoek te doen naar nieuw beleid vanwege zorgen over de verhoging van de tarieven (aangenomen)
Motie
14-11-2018
8
Leges-tarieven parkeren, evenementen, markten en terrassen, waaronder. Voorstel om maximaal dagtarief parkeren te verhogen niet over te nemen (aangenomen)
Amendement
10-11-2016
9
Afzien van gratis parkeren op zaterdag in de parkeergarages Sittard of toevoegen gratis parkeren op zaterdag in de Geleense parkeergarage (verworpen)
Amendement
08-07-2015
10 Afzien van bedrag hoogte vergunningen bewoners parkeren
Amendement
08-07-2015
11 Uitvoeren experiment vormen van parkeren in overleg met
Motie
26-06-2013
12 1e uur gratis parkeren instellen in hele gemeente en gratis parkeren
Amendement
26-06-2013
(verworpen)
ondernemers stadscentra (aangenomen) op koopzondagen (verworpen)
De controlerende en informerende rol Naast de kaderstellende rol oefent de gemeenteraad haar controlerende en informerende rol uit. Omdat beleid en expliciete beleidsdoelstellingen ontbreken wordt de raad logischerwijs niet geïnformeerd over resultaten. Toch is de gemeenteraad goed op de hoogte van wat er speelt op het gebied van parkeren. Met name over de grote vraagstukken die speelden de afgelopen jaren was de raad goed op de hoogte, rondom de tariefstellingen in de centra en het parkeren bij het ziekenhuis. Daarbij is het beeld ontstaan dat de raad hierover meer op de hoogte was vanuit signalen uit de omgeving dan van de weg via het college. Dit is uiteraard (deels) subjectief maar zeer zeker niet ongebruikelijk bij maatschappelijk gevoelige thema’s als parkeren.
Deelconclusie De raad is geïnformeerd en betrokken op het niveau van instrumenten, maar niet vanuit haar kaderstellende rol. De besluitvorming van de raad inzake parkeren is beperkt gekoppeld aan monitoring en bestuurlijke informatievoorziening aan de raad.
Parkeerbeleid nader bezien
40
Rekenkamer Sittard-Geleen
3. Conclusie en aanbevelingen
3.1 Conclusie; beantwoording centrale vraagstelling De conclusie van het onderzoek wordt geformuleerd aan de hand van de centrale vraagstelling uit het onderzoek. Deze luidde: “Hoe geeft de gemeente Sittard-Geleen haar parkeerbeleid vorm, welke doelen streeft de gemeente na met haar parkeerbeleid en worden deze doelen bereikt?” De conclusie is viervoudig.
Er is in Sittard-Geleen (nog) geen expliciet en integraal parkeerbeleid, maar er zijn recentelijk stappen gemaakt in deze richting Parkeren is een thema dat diverse beleidsdoelen kan dienen en dus moet het bij voorkeur integraal aangevlogen worden. Een overkoepelend helder parkeerbeleid waarin de koppeling met andere beleidsterreinen is gemaakt ontbreekt echter in Sittard-Geleen. In gemeenten zoals Sittard-Geleen zien we zo’n document doorgaans wel. Dit betekent automatisch dat doelen ontbreken en de kaderstellende rol van de raad logischerwijs ook niet tot haar recht is gekomen. Het betekent ook dat er aan de voorkant geen kaders zijn voor de afweging van tegengestelde parkeerbelangen. Gevolg is dat de inzet op parkeergebied veelal reactief is. Beschouwingen van autonome ontwikkelingen in overkoepelende beleidsstukken als de Omgevingsvisie en het Mobiliteitsplan hebben invloed op het parkeerbeleid. Deze koppeling met parkeren is echter (nog) niet expliciet gemaakt.
(Raads)discussies worden op instrumentniveau gevoerd, in plaats van op doelstellingen Door het ontbreken van beleid worden door de raad discussies over parkeren niet op het niveau van doelstellingen maar op het niveau van instrumenten gevoerd. Dat geldt overigens niet alleen voor de gemeenteraad, maar ook met belanghebbenden. Dat is het meest duidelijk zichtbaar in de discussies rondom parkeren in het centrum van Geleen. Instrumenten worden beperkt aan doelstellingen gekoppeld en er is ook beperkt sprake van (strategische) monitoring via kerngegevens. Het gevolg is dat
Parkeerbeleid nader bezien
41
Rekenkamer Sittard-Geleen
de belangrijke beslissingen omtrent het parkeerbeleid de afgelopen jaren reactief genomen zijn en met name voortgekomen uit signalen als (economische) zorgen over het centrum van Geleen, niet uit een brede integrale afweging vooraf.
Inzet van middelen zijn in Sittard-Geleen niet uitzonderlijk behalve dat de gemeente de exploitatie van bijna alle parkeergarages ‘in huis’ doet De middelen die de gemeente beschikbaar stelt voor parkeerinstrumenten zijn niet uitzonderlijk. Het resultaat dat de gemeente boekt rondom het onderwerp parkeren is ook niet uitzonderlijk. Wel is de gemeente relatief uniek in het eigenaarschap en exploitatie van (bijna) alle parkeergarages. Het gevolg is dat de inkomsten en uitgaven relatief iets hoger zijn dan in andere gemeenten. De exploitatie van parkeergarages ‘in huis’ doen of uitbesteden is een keuze. We zijn binnen dit onderzoek niet op bezwaren gekomen tegen deze keuze.
Ervaringen van gebruikers liggen uiteen; er is behoefte aan duidelijkheid en maatwerk Gebruikers kijken verschillend tegen parkeerinstrumenten aan. In sommige gebieden en door sommige bewoners wordt er positief naar instrumenten gekeken. In andere gebieden minder. In sommige straten wordt parkeeroverlast ervaren en elders niet. Over het algemeen wordt de dialoog met gemeente door belangverenigingen zoals de Centrummanagement’s en de werkgroep Sittard-Geleen Inclusief als goed ervaren. De belangengroepen voeren gesprek over hun deelbelang. Verder geven belangenverenigingen aan meer flexibiliteit te willen en ze hebben op onderdelen kritiek op de duidelijkheid en communicatie vanuit de gemeente. Daardoor is er op verschillende vlakken behoefte aan maatwerk. Zo is er behoefte aan een set aan instrumenten gericht op de specifieke kenmerken van het centrum van Geleen. Daarnaast is er behoefte aan maatwerk in het realiseren van mobiliteitsoplossingen voor nieuwbouw.
Parkeerbeleid nader bezien
42
Rekenkamer Sittard-Geleen
3.2 Conclusie; kwalificatie normenkader
Figuur 9: Gevolgen van ontbreken van expliciet parkeerbeleid (gebaseerd op figuur 1) In figuur 9 laten we wederom het kader zien aan de hand waarvan het onderzoek is uitgevoerd. Dit is een herhaling van figuur 1 uit het eerste hoofdstuk. In onderstaande tabel worden de normen zoals eerder beschreven in paragraaf 1.3 gekwalificeerd op basis van de eerdere conclusies. Hierbij past de kanttekening dat het ontbreken van expliciet (integraal) parkeerbeleid dusdanig fundamenteel is dat het doorwerkt op alle normen. Zoals figuur 1 laat zien werkt dit namelijk door op de koppeling met andere beleidsterreinen, de kader stellende rol van de raad en daardoor de koppeling van doelstellingen met instrumenten, resultaten en effectiviteit. Vandaar dat geen enkele norm op ‘groen’ staat. Dit laat onverlet dat in de realisatie (reactief) veel zaken goed gaan.
Parkeerbeleid nader bezien
43
Rekenkamer Sittard-Geleen
Tabel 4: Kwalificatie van gestelde normen Norm
Oordeel
Toelichting
De gemeente heeft zicht op de kerngegevens en autonome ontwikkelingen ten aanzien van parkeren;
Gegevens zijn deels bekend, maar worden niet gebruikt voor het opstellen of aanpassen van een brede strategie.
De doelen die de gemeente Sittard-Geleen wil bereiken met haar parkeerbeleid zijn helder en concreet geformuleerd;
De doelen zijn niet gedefinieerd.
De doelen zijn vertaald naar prestaties/ maatregelen;
Er zijn weliswaar maatregelen, maar deze zijn niet gekoppeld aan strategische doelen; de maatregelen zijn overigens wel deels impliciet aan doelstellingen te koppelen.
Het is duidelijk wanneer en waarom het parkeerbeleid succesvol is;
Dit is niet duidelijk vanwege het ontbreken van doelstellingen en kerngegevens.
De samenhang tussen parkeerbeleid en andere beleidsterreinen is helder en duidelijk;
In beleidsdocumenten zoals Omgevingsvisie en het Mobiliteitsplan wordt voorgesorteerd op nieuw parkeerbeleid. De koppeling tussen economische ontwikkeling van de winkelkernen en impliciete parkeerdoelen is te relateren aan de ingezette parkeerinstrumenten. Op andere gebieden geldt dit niet/minder.
De besluitvorming van de raad inzake parkeren is gekoppeld aan monitoring en bestuurlijke informatievoorziening aan de raad.
De raad ontvangt (op diverse manieren) informatie. Een gestructureerde koppeling ontbreekt. De besluitvorming is veelal reactief en gericht op reactieve maatregelen. De raad vervult daarmee geen strategische, kaderstellende rol.
3.3 Aanbevelingen Dit onderzoek heeft zich gericht op vragen rondom het functioneren van het parkeerbeleid inzake personenauto’s. Dit laatste was een praktische beperking in de scope van het onderzoek. Bij de navolgende aanbevelingen aan de gemeenteraad zullen we de scope op onderdelen iets uitbreiden. Dit doen we bewust. Het is vervolgens aan de gemeenteraad om stappen te ondernemen dan wel het college op te roepen de stappen te ondernemen. Op basis van de informatie die voor dit onderzoek is opgehaald in combinatie met ervaring elders in het land zijn aanknopingspunten voor een vervolg geïdentificeerd. In deze paragraaf wordt het palet van oplossingsrichtingen gepresenteerd, waarmee het college en de raad verder kunnen.
Parkeerbeleid nader bezien
44
Rekenkamer Sittard-Geleen
Aanbeveling 1 (Gemeenteraad): stel integraal parkeerbeleid vast dat voortbouwt op reeds vastgesteld beleid zoals het recent mobiliteitsbeleid. Het is logisch alvorens de parkeerinstrumenten te herijken een strategische visie op het parkeervraagstuk op te stellen. De basis daarvoor wordt gevormd door de Omgevingsvisie, Mobiliteitsbeleid en Detailhandel visie. Het parkeervraagstuk kan dan gepositioneerd worden in beleid ten opzichte van relevante andere beleidsterreinen waar een ruimtevraagstuk speelt. Denk aan groen, klimaatadaptatie, openbare ruimte, wonen, bedrijven en voorzieningen. Beschouw autonome ontwikkelingen en technologische trends die het beleid beïnvloeden. Het is in onze ervaring in Nederland momenteel de trend om in de parkeerstrategie ook de fiets en deelmobiliteit op te nemen. Wij bevelen aan het parkeerbeleid dus op te stellen vanuit eerder vastgesteld beleid. Inventariseer daarbij wat er beter kan en wat de nieuwe beleidsdoelstellingen zijn. Stel de strategische lijn en de doelstellingen van het parkeerbeleid af. Daarbij is het belangrijk partners te betrekken (aanbeveling 2). Wanneer het parkeerbeleid is opgesteld, zijn aanbevelingen 3 en 4 aan de orde.
Aanbeveling 2: roep het college op bij het opstellen van beleid (integraal) te klankborden met de diverse belanghebbenden en belangenverenigingen. Zorg hierbij voor betrokkenheid van de raad(scommissie), inzicht in de diverse (deel)belangen is wezenlijk om integrale kaders te kunnen stellen. Sittard-Geleen beschikt over veel organisaties die vanuit hun belang waardevolle bijdragen kunnen leveren aan het niet te ontwikkelen parkeerbeleid. We hebben het onder meer over ondernemers, bewoners, mensen die de toegankelijkheid voor mensen met een handicap verdedigen en ontwikkelende partijen met woningbouwplannen. De partijen hebben goede ideeën die de gemeente kunnen helpen bij het identificeren en maken van keuzes Dit is overigens iets dat de gemeente ook op dit moment al (deels) doet. Deze aanbeveling strekt echter verder. Naast het bilaterale gesprek over het ‘eigen’ belang kan het, zeker bij het opstellen van parkeerbeleid, een toegevoegde waarde hebben om de diverse belangen integraal met de verschillende partijen te bespreken. Ook is het belangrijk daarbij te benadrukken dat het parkeervraagstuk in relatie tot andere ruimtelijke vraagstukken moet worden bezien zoals ruimte voor groen en spelen. Deze integrale gesprekken kunnen het begrip voor de afweging bij de belanghebbenden vergroten.
Het is vervolgens aan de gemeente om uiteindelijk op een transparante wijze een belangenafweging te maken.
Parkeerbeleid nader bezien
45
Rekenkamer Sittard-Geleen
Aanbeveling 3: maak een duidelijke (parkeer)keuze voor het centrum van Geleen door alle doelstellingen af te wegen Er worden momenteel serieuze kanttekeningen geplaatst bij de tariefstelling in Geleen, overigens veelal enkelzijdig vanuit economische doelstellingen geredeneerd. Op basis daarvan en uitspraken zoals ‘runshoppen’ volgt dat de signatuur van Geleen meer zoals andere dorpskernen in de omgeving is dan een stadscentrum als Sittard. Tegelijkertijd is voor het in stand houden van een gezonde financiële huishouding en de kosten die gemoeid zijn met de Marktgarage, een tariefstelling zoals nu mogelijk (deels) noodzakelijk. Ook worden vanuit nieuwe duurzaamheidsdoelstellingen zoals in het nieuwe mobiliteitsbeleid bereikbaarheid met ander vervoersmiddelen dan de auto wellicht belangrijker. Wij adviseren de gemeenteraad op basis van het op te stellen parkeerbeleid een duidelijke keuze te maken voor het centrum van Geleen op basis van de integrale afweging van de diverse parkeerdoelstellingen. Een keuze die overigens verder dient te gaan dan enkel tarifering. Denk hierbij aan zaken als betaalbaarheid (bijdrage ondernemers), gehandicaptenparkeerplaatsen, faciliteren centrumbewoners, etc. Daarbij is het belangrijk om een plan te ontwikkelen waarmee gemonitord kan worden of de gewenste effecten worden behaald.
Aanbeveling 4 (Gemeenteraad): roep het college om de parkeerinstrumenten te innoveren (indachtig het nieuw beleid). Zorg hierbij voor betrokkenheid van de raad(scommissie), de instrumenten zijn immers hetgeen buiten zichtbaar is. Tijdens het onderzoek is gebleken dat er recentelijk diverse goede stappen gezet worden met het verbeteren/innoveren van parkeerinstrumenten. Voorbeelden zijn de digitale parkeerloketten, de opkomst van monitoringsinformatie en processen voor de verankering van toegankelijkheid middels advies van de werkgroep SittardGeleen Inclusief. Nog meer (continue) innovatie is in de huidige tijd echter gewenst. Het is daarbij van belang een inventarisatie te maken van de beperkingen van huidig instrumentarium, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen en voorbeelden elders uit het land. Er zijn in den lande namelijk legio voorbeelden te vinden, waarbij uiteraard altijd beoordeeld moet worden wat past bij de situatie in Sittard-Geleen. Enkele voorbeelden: op sommige plekken voldoet de kwaliteit en toegankelijkheid van gehandicaptenparkeerplaatsen niet meer aan de huidige normen. Ook is de vindbaarheid van stallingsgarages diverse keren genoemd als aandachtspunt. Het heroverwegen van uitbesteden van de exploitatie van parkeergarages kan daarbij als optie worden meegenomen.
Bij de parkeernormensystematiek is meer ruimte voor andere mobiliteitsoplossingen dan enkel de auto. Op handhavingsgebied zijn er ook ontwikkelingen die mogelijk interessant zijn, denk hierbij aan handhaving via een scanauto.
Parkeerbeleid nader bezien
46
Rekenkamer Sittard-Geleen
4. Bestuurlijke reactie
Parkeerbeleid nader bezien
47
Rekenkamer Sittard-Geleen
Parkeerbeleid nader bezien
48
Rekenkamer Sittard-Geleen
Parkeerbeleid nader bezien
49
Rekenkamer Sittard-Geleen
Parkeerbeleid nader bezien
50
Rekenkamer Sittard-Geleen
Parkeerbeleid nader bezien
51
Rekenkamer Sittard-Geleen
Parkeerbeleid nader bezien
52
Rekenkamer Sittard-Geleen
Nawoord Geachte leden van de gemeenteraad, Op 11 januari 2024 hebben wij uw raad ons rapport inzake het gemeentelijk parkeerbeleid toegezonden. Hierbij hebben wij aangegeven dat het bestuurlijk wederhoor van het College helaas vertraagd was en dus separaat nagezonden zou worden. Bij deze ontvangt u het bestuurlijk wederhoor dat wij recent van het College ontvingen. Wij verzoeken u vriendelijk het wederhoor inclusief deze aanbiedingsbrief met het nawoord van de Rekenkamer als addendum op het onderzoeksrapport te beschouwen. De Rekenkamercommissie dankt het College voor haar bestuurlijke reactie op ons onderzoek naar het gemeentelijk parkeerbeleid. In haar bestuurlijke reactie plaatst het College als eerste enkele feitelijke kanttekeningen waarop wij kort in zullen gaan. Deze kanttekeningen zijn gebaseerd op twee beleidsstukken uit respectievelijk 2009 en 2012 die tijdens ons onderzoek niet eerder naar voren zijn gebracht. Noch van ambtelijke zijde tijdens de inventarisatie van te onderzoeken beleidsdocumenten, noch tijdens de interviews met betrokken ambtenaren en bestuurders, noch tijdens het doorzoeken van de raadsbibliotheek. Ook hebben wij de genoemde documenten niet gevonden op de website van de gemeente, noch op de pagina over parkeren, noch op de pagina over beleidsstukken.
De nota’s staan ook niet opgenomen in de begroting bij programma 2 (verkeer, vervoer en waterstaat) als zijnde gerelateerde beleidsnota’s. Ook in de ambtelijke feitencheck zijn deze stukken niet naar voren gekomen. Al het voorgaande leidt ertoe dat deze stukken dan ook niet zijn meegenomen in het onderzoek, maar ook wekt het de indruk dat er binnen de gemeente onvoldoende helder is wat het integrale beleid op het gebied van parkeren is. Dit gezegd hebbende is het goed om te lezen dat er in het verleden weldegelijk een afweging op parkeergebied gemaakt lijkt te zijn. Of deze actueel en integraal is en bij iedereen helder op het netvlies staat is voor ons een vraagteken. Ook is voor ons niet duidelijk in hoeverre de beleidskeuzes uit 2012 inzake bijvoorbeeld kenteken-parkeren, GSM-parkeren, uitbesteding beheer parkeergarages, meer tariefdifferentiatie en aansluiting bij een landelijke database steeds leidend zijn geweest. Doordat de betreffende stukken niet tijdens het onderzoek naar voren zijn gebracht, hebben wij ons hier helaas geen oordeel over kunnen vormen. Aangaande de aanbevelingen lijkt het College de aanbevelingen grotendeels te onderschrijven. Bij aanbeveling 1 om integraal parkeerbeleid vast te stellen dat
Parkeerbeleid nader bezien
53
Rekenkamer Sittard-Geleen
voortbouwt op reeds vastgesteld beleid zoals het recente mobiliteitsbeleid benoemt het College een afhankelijkheid met de nieuw op te stellen omgevingsvisie. Dit is een afhankelijkheid die wij onderschrijven. Wij adviseren uw raad wel om aan het College een concrete planning en stappenplan te vragen van de nieuwe omgevingsvisie (voor zover deze nog niet met de raad is gedeeld) en daaruit volgend een concrete planning en stappenplan voor het nieuw op te stellen integraal parkeerbeleid. Bij aanbeveling 2 waarin wij adviseren om bij het opstellen van beleid (integraal) te klankborden merkt het College op dat dit reeds standaard werkwijze is. Zoals in aanbeveling 2 door ons is aangegeven, onderkennen wij dat de gemeente dit (deels) al doet. De aanbeveling ziet met name op het integraal bespreken van het onderwerp met verschillende partijen. Dus naast bilateraal belanghebbenden betrekken, ook sessies organiseren waar partijen met verschillende belangen elkaars standpunten kunnen vernemen. Zoals gesteld in de aanbeveling is de gedachte hierachter om meer begrip te creëren voor de uiteindelijke afweging die de gemeente dient te maken. Wij adviseren uw raad om bij het College te verifiëren of zij brede(re) interpretatie van klankborden onderschrijft en gaat toepassen.
Bij aanbeveling 3 om duidelijke (parkeer)keuzes voor het centrum van Geleen te maken, lijkt het College deze te onderschrijven. Het College merkt wel op dat zij deze aanbeveling breder trekt dan het centrum van Geleen. Dit is naar onze mening een terechte kanttekening. Uiteraard dienen er in het integraal parkeerbeleid zoals benoemd in aanbeveling 1 gemeentebreed duidelijke keuzes gemaakt te worden. De reden dat wij gemeend hebben het centrum van Geleen er specifiek uit te moeten lichten in een separate aanbeveling 3, is dat in het onderzoek parkeren in het centrum van Geleen bij veel partijen een ‘hot topic’ bleek. Duidelijke doelen en keuzes op parkeergebied in brede zin zoals het College dat verwoord is een brede uitleg van aanbeveling 3 waarin wij ons kunnen vinden en die een plek kan krijgen in het op te stellen integraal parkeerbeleid. Aanbeveling 4 om de parkeerinstrumenten te innoveren wordt door het College onderschreven. Wij adviseren uw raad om concrete afspraken te maken over de wijze (hoe, wanneer) waarop de raad(scommissie) hierbij betrokken wordt. Afsluitend zijn wij van mening dat het rapport voldoende handvatten biedt om het gemeentelijke parkeerbeleid naar de toekomst toe aan te scherpen. Wij hopen dat het leidt tot een vruchtbare bespreking in uw gemeenteraad en een even vruchtbaar vervolgproces richting actueel integraal parkeerbeleid.
Hoogachtend, Rekenkamer Sittard-Geleen Mr. Debbie Heesakkers Voorzitter
Parkeerbeleid nader bezien
54
Rekenkamer Sittard-Geleen