Rapport energiebesparingsplicht

38

54 - Periodieke tussenrapportages

Dat weet ik niet

Dat weet ik niet (5) Literatuurlijst en bijlagen

Adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving

4

Anders, namelijk...

Dat weet ik niet (5) Ja (31) Nee (31)

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

7%

Hier heb ik geen zicht op/ dat weet ik niet (22)

108

Rapportages leveren geen/op sommige punten adequate informatie: de concrete energiebesparing die de uitgevoerde toezicht- en handhavingstaken hebben opgeleverd ontbreekt (CO2 reductie). In sommige gevallen is een

6%

30%

38%

De rapportages leveren geen adequatie informatie (10) De rapportages leveren op sommige punten adequatie informatie (33) Deze rapportage krijgt mijn organisatie niet (6)

9%

Hier heb ik geen zicht op/ dat weet ik niet (19)

109

In 38% van de gevallen geven de rapportages adequate inforGeen/op sommige punten: informatie is globaal en geeft vaak geen inzicht matie. Een resultaten, aantal gemeenten geeftgerealiseerde aan dat deenergiebesparing. werkwijze en in behaalde zoals hoeveelheid toelichting op de werkzaamheden duidelijk beschreven Rapportage krijgt mijn organisatie niet: gemeenten geven aan dat zij zijn niet en omgeen specifieke informatie vragen op dit vlak of dat er nog nadere afspraken er informatie ontbreekt. Een gemeente licht bijvoorbeeld moeten worden gemaakt over rapportages. toe dat zij transparant uitgelegd krijgt van de omgevingsdienst welke werkzaamheden zij hebben uitgevoerd, hoeveel bedrijven nieteens hebben voldaan aan de verplichtingen wat Zijnnog er wel vragen/opmerkingen gekomenen van dede vervolgacties zijn.over de uitvoering van toezicht en Gemeenteraad handhaving op de energiebesparingsplicht door de Omgevingsdienst? Daarnaast geeft 30% van de gemeenten aan dat de rapportages op sommige punten adequate informatie leveren en geeft 9% aan dat de rapportages geen adequate informatie leveren. 15% In het geval rapportages geen adequate informatie leveren, geven gemeenten in de toelichting aan dat er bijvoorbeeld Dat weet ik niet (16) worden en/ geen specifieke gemeentelijke kengetallen geleverd Ja (27) of de informatie globaal25% is.

Daarnaast geven meerdere gemeenNee of niet altijd (65) ten aan dat de rapportages geen inzicht geven in de behaalde 60% resultaten, zoals de hoeveelheid gerealiseerde energie- bespa108 Energiebesparingsplicht | 2025

Indien ja: Vragen gingen bijvoorbeeld over de werkwijze, de voortgang van

26% 35% Bestuurlijke nota

niet in de opdracht (38) Nee, er zijn geen afspraken gemaakt (27)

70%

Bestuurlijke reacties 110

Samenvatting en inleiding Beleidsopzet Nee of niet altijd: taakverdeling is nog niet helemaal ingeregeld.

46%

Ja (31) Nee (31)

Factsheets

gecombineerd wordt met het geschatte aantal uren dat nodig is voor de controle per object en de prijs per controle (kengetallen per omgevingsEindrapport van dienst).

111

Bijlagen

Geen opdracht geformuleerd: gemeenten geven aan dat dit onderdeel is van 67 de basistaak van omgevingsdiensten en het niet nodig is een aanvullende Resultaten opdracht te formuleren. In andere gevallen is de rol- en Toelichting taakverdeling (nog) Voorbeelden van zijn aantal controles en hercontroles per jaar, de niet duidelijk en moet deKPI’s opdracht nog worden geformuleerd. besteedde uren en het soort overtreding.

Op welke wijze ontvangt uw gemeente/provincie ring en de toegevoegde waarde van handhaving. Een gemeente Ongeveer een derde van de gemeenten (30%) geeft aan dat informatie over de resultaten van de handhaving van Hoe de opdracht voor de omgevingsdienst over de de geeft aan dat zij graag inzicht willen krijgen in de hoeveelheid deisrapportages geen adequate informatie leveren over de energiebesparingsplicht van de Omgevingsdienst? invulling vande toezicht en handhaving op de Geven rapportages van de omgevingsdiensten aan erkende door de bedrijven autonoom getrofbereikte resultaten. In de toelichting geven gemeenten aan dat (Meer maatregelen antwoordendie mogelijk) energiebesparingsplicht geformuleerd? (meer de deelnemende gemeenten adequate informatie over fen zijn en het nalevingsgedrag. de de concrete energiebesparing uitgevoerdeop toezichten antwoorden mogelijk) uitvoering van toezichtdie ende handhaving de handhavingstaken hebben ontbreekt (CO2 reducenergiebesparingsenopgeleverd informatieplicht? - Een jaarlijkse eindrapportage Anders, namelijk... (45) wens er wel is, tie). Een 5% aantal gemeenten geeft aan dat deze Een59klein deel van de gemeenten (6%) geeft aan deze rapporDat week ik niet (4) 54 Periodieke tussenrapportages en18% in sommige gevallen hier ook al met de omgevingsdienst tages niet te ontvangen.

In de toelichting geven gemeenten De werkzaamheden zijn benoemd in De rapportages leveren adequate aan wordt gewerkt (bijvoorbeeld door het opzetten van een aan38 dat zij niet om rapportages vragen op dit vlak, - Beantwoording vanspecifieke vragen wanneer noodzakelijk een opdrachtformulier (11) 17% informatie (41) Er is een gemeentschappelijke monitoringstool/dashboard). Ook geeft een gemeente aan dat dat 35 er- Tussentijdse nog nadere afspraken over rapportages gemaakt moeten informele terugkoppeling Deopgesteld rapportages leveren regeling (volgens de geen Wet 58% 14% adequatie informatie (10) (14) op de CO2 ingeschat, gebaseerd worden of dat de taak niet is belegd bij omgevingsdiensten en gemeenschappelijke regelingen) 6%reductie momenteel 38% wordt 19 - Anders, namelijk… Deschriftelijke rapportages leveren op sommige Er is een de resultaten van circa4.000 controles op de energiebespazij er niet over hoeven te rapporteren. Daarnaast heeft 5% punten adequatie (33) overeenkomst opgesteld informatie (4) 7 - Dat weet ik niet 78 ringsplicht door een speciaal hiervoor 17% van de gemeenten geen zicht op of de rapportages adeDeze ontwikkelde rapportage krijgt app. mijn Hieruit 4 - Er wordt geen informatie aangeleverd organisatie niet (6) blijkt dat30% gemiddeld per controle ongeveer 25 ton CO2 kan quate informatie leveren.

Hierin heb ik geenuitvoeringszicht op/ dat of weet ik 9% In geval anders namelijk: opdracht geformuleerd jaarlijks 122 worden gereduceerd wanneer bedrijven niet (19) de nog niet uitgevoerwerkprogramma. de verplichte maatregelen treffen. Adequate informatie over de bereikte resultaten 109 In geval anders namelijk: halfjaarlijkse en/of jaarlijkse evaluatie, incidentele Er informatie is gevraagd of de rapportages van de omgevingsdienst aan via de mail of er zijn nog geen duidelijke afspraken hierover Welke actie(s) heeft uw gemeente/provincie richting deinzicht Gemeenten die aangeven dat de rapportages op sommige pundegemaakt. deelnemende gemeenten adequate informatieofgeven over Geen/op sommige punten: informatie is globaal en geeft vaak een Ook ontvangen veel gemeenten jaarrapportages tussenrapbehaalde resultaten, zoals hoeveelheid gerealiseerde energiebesparing. ondernomen om te sturen op dehetzelfde taak teninadequate informatie leveren (24%) geven veelal deportages. bereikte resultaten (bijv. reductie CO2 en vermindering gas- omgevingsdienst Rapportage krijgt mijn organisatie gemeenten geven aan dat zij niet van de omgevingsdienst m.b.t. niet: toezicht en handhaving aanom alspecifieke hierboven beschreven, namelijk de en elektriciteitsgebruik. Figuur 3.12 geeft de antwoorden weer.

informatie vragen dit vlak ofdat dat informatie er nog nadereover afspraken van de energiebesparingsenopinformatieplicht? moeten worden gemaakt over rapportages. gerealiseerde CO2 reductie in de rapportages ontbreekt. Ook Geven de rapportages van de omgevingsdiensten Figuur 3.12 Geven de rapportages van de omgevingsdiensten geven gemeenten aan dat over de potentiële energiebesparing adequate informatie aan de deelnemende gemeenten Anders, namelijk... (16) 15%wordt gerapporteerd. adequate informatie aan de deelnemende gemeenten over de alleen indicatief Een aantal gemeenten en provincies over de bereikte resultaten? Let op: het Dat week ik niet (5) Zijn wel informatie eens gekomen van de bereikte resultaten? het gaat hier over wat de energie5% vragen/opmerkingen stelt daterdeze moeilijk in beeld gaat hierover watLet de op: energiebesparingsplicht oplevert Geen actie (16) te brengen is. Eén van Gemeenteraad over de uitvoering van toezicht en besparingsplicht oplevert (bijv. reductie CO2 en vermindering (bijv.

reductie CO2 en vermindering gas- en de informatie overdede daadwer41%gemeenten geeft aan dat zij Periodiek overleg over voortgang handhaving op15% de energiebesparingsplicht door de (28) gasen elektriciteitsverbruik) (n=108) elektriciteitsverbruik) kelijke energiebesparing, met name op aardgasverbruik zou Omgevingsdienst? Periodiek evaluatie van het werk- en willen ontvangen. Een andereuitvoeringsprogramma gemeente geeft aan datvan inzicht op basis voortgangsrapportages (45) De rapportages leveren adequate in de energie- verbruiksgegevens met ingang van een nieuw informatie (13) 25% 12% 110 artikel in de Omgevingswet (artikel 18.25a) opgevraagd kunnen De rapportages leveren geen 20% 15% adequate informatie (32) 14 worden bij netbeheerders. De rapportages leveren op sommige punten adequate informatie (26)

30%

14% 24%

Dat weet ik niet (16)

Deze rapportages krijgt mijn organisatie niet (15) Hier heb ik geen zicht op/ dat weet ik niet (22)

108

Een klein deel van de gemeenten (12%) geeft aan dat de rapJa (27) 25% of niet altijd (65) resultaportages adequate informatie leverenNee over de bereikte ten, zoals60% de bereikte CO2-reductie of een prognose. Daarnaast geeft 14% aan deze rapportages niet te ontvangen of hier geen zicht op te hebben (20%).

108

vereninging van Rekenkamers

Wordt de opdracht in de praktijk ook uitgevoerd?

Slotbeschouwing

Literatuurlijst en bijlagen

6% 1% 3.2.4 Eigen uitvoering naast omgevingsdienst

Dat weet ik niet (1)

Ja (72) Navolgende figuur laat zien of gemeenten zelf invulling geven Nee of niet altijd (5) aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht, naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn 92% belegd sinds 1 juli 2023. 78

Figuur 3.13 Geeft uw gemeente zelf invulling aan toezicht en Geeft uw gemeente/provincie zelf invulling aan toezicht handhaving van de energiebesparingsen informatieplicht en handhaving vannaast de energiebesparingsen energiebesparing de taken die bij de omgevingsdienst informatieplicht zijn belegd sindsenergiebesparing 1 juli 2023? (n=110)naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023? 5% 26%

Dat weet ik niet (6) Ja (29) Nee (75)

68% 110

Indien ja: meeste een aantal gemeenten geeft aan wordt eigen oezichthouders in dienst Bij de gemeenten (68%) zelf geen invulling te hebben die toezien op niet-basistaakbedrijven. Twee gemeenten voeren gegeven aan toezicht en handhaving van de verplichtingen, zelf het toezicht en de handhaving op de energiebesparings- en informatienaast bij de omgevingsdienst zijn belegd. In de plicht uit.de Eentaken aantaldie gemeenten geeft daarnaast aan actief te communiceren, stimuleren en over de geven verplichtingen. Ook zijnveelal er gemeenten toelichting opadviseren dit antwoord gemeenten aan dat die aangeven zelf het toezicht op kantoorgebouwen uit te voeren, die over alle taken bij de omgevingsdienst zijn belegd en de gemeente minimaal energielabel C dienen te beschikken.

geen (aanvullende) taken uitvoert. Sinds 1 juli 2023 is dit een verplichting. Een aantal gemeenten geeft aan deze kennis niet in huis te hebben en een aantal gemeenten geeft aan over de verplichtingen te communiceren. Eén gemeente geeft aan externe capaciteit in te huren indien de omgevingsdienst niet voldoende capaciteit heeft. Iets meer dan een kwart van de gemeenten (26%) geeft wel zelf invulling aan de verplichtingen. Drie gemeenten geven bijvoorbeeld aan dat zij eigen toezichthouders hebben die toezien op

Rapportages leveren geen/op sommige punten adequate informatie: de concrete energiebesparing die de uitgevoerde toezicht- en handhavingstakIndien ja: Vragen gingen bijvoorbeeld over de werkwijze, de voortgang van en hebben opgeleverd ontbreekt (CO2 reductie). In sommige gevallen is een de uitvoering van de werkzaamheden (aantal controles, naleefgedrag) en de indicatie van de CO2 besparing via de omgevingsdienst beschikbaar. bereikte resultaten. geven aan wel behoefte aanvan dit inzicht te hebben. 14 Gemeenten In het wetgevingsprogramma voorjaar 2024 is het wetsvoorstel opgenomen in de fase ‘voorbereiding’ en is dus nog niet vastgesteld. Het is nog onbekend of en wanneer dit zal plaatsvinden.

78

Zijn er wel eens vragen/ opmerkingen gekomen van de gemeenteraad/Provinciale Staten over

Energiebesparingsplicht | 2025 25%

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Bestuurlijke reacties Beleidsopzet

de niet-basistaakbedrijven. Een van de gemeenten geeft hierbij aan dat zij energiegegevens opvragen die de omgevingsdienst kan gebruiken voor toezicht en handhaving op de verplichtingen. Een aantal gemeenten geeft aan het toezicht op kantoorgebouwen die over minimaal energielabel C dienen te beschikken, zelf uit te voeren. Daarnaast zijn er twee gemeenten die toezicht en handhaving op de verplichtingen ook na 1 juli 2023 nog zelf uitvoeren. Een aantal gemeenten geeft aan zelf actief te zijn in het communiceren, stimuleren en adviseren over de verplichtingen. Daarnaast heeft een gemeente een bedrijf ingeschakeld voor ‘stimulerend toezicht’ en het begeleiden van bedrijven bij het nemen van maatregelen. Indien bedrijven niet meewerken en/of het traject afronden, krijgen ze bezoek van de omgevingsdienst voor een controle. Een andere gemeente biedt bedrijven duurzaamheidsscans aan. Tijdens deze bezoeken wijst de gemeente deze bedrijven op de verplichtingen.

Resultaten

3.3

Toelichting

Provincies

3.3.1 Helderheid rollen en taken Er is gevraagd of de rollen en taken van de provincie en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en de informatieplicht op dit moment helder is. Onderstaande figuur geeft de antwoorden van de provincies weer. 8%

8%

Literatuurlijst en bijlagen

Slotbeschouwing

3.3.2 Energiebesparingsplicht en informatieplicht in de begroting Onderstaande figuur geeft weer of de opdracht tot toezicht en handhaving van de energie- besparingsplicht aan de omgevingsdienst in de begroting van de provincie is opgenomen Figuur 3.15 Is de opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst in de begroting van uw provincie opgenomen? (n=12)

Dat weet ik niet (n=1) Ja (n=10)

17%

Nee of niet altijd (n=1)

Ja (n=10) Nee (n=2)

83% 83%

Figuur 3.14 Zijn de rollen en taken van gemeenten, provincies en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht op dit moment helder? (n=12) Bij tien provincies zijn de taken en rollen van de gemeenten, provincie en de omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht op dit moment helder. Eén provincie geeft aan dat dit niet het geval is. Deze onduidelijkheid wordt veroorzaakt door de ontwikkelingen rondom het thema energie, waardoor er onduidelijkheden zijn op beleidsmatig niveau (wetgeving) en in de uitvoeringspraktijk. Eén provincie weet niet of de rollen en taken helder zijn.

79

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

Bijlagen

Factsheets

De meeste provincies (10 provincies) geven aan dat de opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst in hun begroting is opgenomen. Twee provincies geven aan dat de opdracht niet in hun begroting is opgenomen. Wanneer de energiebesparingsplicht in de begroting is opgenomen, is dit meestal onder het overkoepe- lende onderwerp ‘omgevingsdiensten’ (4 provincies) of onder het overkoepelende onderwerp ‘VTH’ (4 provincies). Bij 1 provincie is de energiebesparingsplicht als onderdeel van een programma genoemd in de begroting en bij één provincie is die onder het overkoepelende onderwerp ‘milieu’ opgenomen.

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

Resultaten

Figuur 3.16 Op welke wijze is de energiebesparingsplicht opgenomen in de begroting? (Meer antwoorden mogelijk) (n=14) De energiebesparingsplicht is als onderdeel van een programma benoemd in de begroting

Onder het overkoepelende onderwerp 'energie'

5 1 4

Onder het overkoepelende onderwerp VTH' 2

Anders, namelijk... Dat weet ik niet

Toelichting

3.3.3 Sturen op toezicht en handhaving

1

Onder het overkoepelende onderwerp 'omgevingsdiensten'

1

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

Bijlagen

Factsheets

Formuleren van een opdracht richting omgevingsdiensten Provincies zijn verplicht het mandaat voor toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht aan hun omgevingsdienst te geven. Figuur 3.17 laat zien of er een opdracht geformuleerd is door de provincie aan de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht.

Slotbeschouwing

Literatuurlijst en bijlagen

Figuur 3.18 Hoe is de opdracht voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht geformuleerd? (n=10)

30% Anders, namelijk... (n=7) De werkzaamheden zijn benoemd in een opdrachtformulier(n=3)

70%

Figuur 3.17 Is er door uw provincie een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht? (n=12)

Uitvoering van de opdracht in de praktijk De provincie die ‘anders, namelijk…’ heeft geantwoord, geeft aan dat de financiering van het toezicht op de energiebesparingsplicht bij de start van het toezicht voor een deel werd gedekt vanuit het programma energietransitie.

8%

8%

Onderstaande figuur laat zien of de opdracht in de praktijk ook wordt uitgevoerd. Dat weet ik niet (n=1) Ja (n=10) Nee (n=1)

Figuur 3.19 Wordt de opdracht in de praktijk ook uitgevoerd? (n=10)

Wijze waarop het budget bepaald wordt In veel gevallen wordt door provincie en omgevingsdienst een inschatting gemaakt van het aantal bedrijven dat aan de verplichtingen moet voldoen, wat vervolgens gecombineerd wordt met het geschatte aantal uren dat nodig is voor de controle per object en de prijs per controle (kengetallen per omgevingsdienst). Ook een risicoanalyse is onderdeel van de wijze waarop het budget wordt bepaald. De werkzaamheden worden vervolgens in de meeste gevallen vastgesteld in een projectplan of werkprogramma. In veel gevallen is aangeven dat dit in goede afstemming met de omgevingsdienst plaatsvindt. Voor het uitvoeren van incidentele werkzaamheden zoals de controle op actualisatie van vergunningen wordt een aparte opdracht verstrekt.

80

83%

Bij tien provincies is er een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdiensten. Eén provincie weet niet of er een opdracht geformuleerd is en één provincie geeft aan dat er geen afzonderlijke opdracht geformuleerd is omdat energietoezicht door de omgevingsdienst is opgenomen in de jaarbegroting.

Hoe is de opdracht richting de omgevingsdiensten geformuleerd? Onderstaande figuur laat zien op welke wijze de opdracht richting de omgevingsdiensten is geformuleerd. Bij drie provincies vindt dit plaats in een opdrachtformulier. Bij zeven provincies is de opdracht op andere wijze geformuleerd. Bij drie van deze provincies wordt de opdracht jaarlijks opgenomen in het uitvoeringsprogramma en bij vier provincies is de opdracht opgenomen in het werkplan van de omgevingsdiensten.

10% 10% Dat weet ik niet (n=1) Ja (n=8) Nee of niet altijd (n=1)

80%

Bij acht provincies wordt de opdracht in praktijk ook uitgevoerd. In de toelichting bij dit antwoord wordt onder andere aangegeven dat er regelmatig afstemming plaatsvindt met de omgevingsdiensten over de voortgang van de opdracht en er rapportages worden verstrekt. Een enkele provincie geeft aan ook afstemming te hebben over gewijzigde wet- en regel- geving en capaciteit. Eén provincie geeft aan dat de opdracht niet of niet altijd wordt uitgevoerd en één provincie geeft aan niet te weten of de opdracht in de praktijk wordt uitgevoerd.

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

Sturing op de taak van de omgevingsdiensten Er is gevraagd welke acties door provincies zijn ondernomen om te sturen op de taak van de omgevingsdiensten met betrekking tot toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht. Onderstaande figuur geeft de antwoorden weer. Figuur 3.20 Welke actie(s) heeft uw provincie richting de omgevingsdienst ondernomen om te sturen op de taak van de omgevingsdienst m.b.t. toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht? (n=12)

17% 42%

Resultaten

8%

33%

Toelichting

Afspraken over monitorings- en verantwoordingsinformatie Onderstaande figuur geeft weer of er afspraken zijn gemaakt tussen de provincie en de omgevingsdienst over monitoringsen verantwoordingsinformatie met betrekking tot de energiebesparingsplicht. Figuur 3.21 Zijn er afspraken gemaakt tussen uw provincie en de omgevingsdienst over de monitorings- en verantwoordingsinformatie m.b.t. de energiebesparingsplicht? (n=12)

17%

Anders, namelijk... (n=2)

Dat weet ik niet (n=2) Ja, die hebben we in opdracht vastgelegd (n=5)

Periodiek overleg over de voortgang (n=4)

Ja, er zijn afspraken, maar die staan niet in de opdracht (n=3)

Bij vijf provincies vindt er periodieke evaluatie van het werk- en uitvoeringsprogramma plaats op basis van voortgangsrapportages. Bij vier provincies vindt er periodiek overleg plaats over de voortgang. Eén provincie geeft aan niet te weten of de provincie actie onderneemt om te sturen op de taak van de omgevingsdienst met betrekking tot toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht. Twee provincies hebben een open antwoord gegeven via het antwoord ‘anders, namelijk’. Zo geeft één provincie aan dat er naast de reguliere VTH-taak in samenwerking met de omgevingsdienst een subsidieregeling is opgesteld voor gemeenten waarbij zij in de gelegenheid werden gesteld om hun toezichtscapaciteit te verdubbelen. Een andere provincie geeft aan dat samen met ketenpartners (waaronder de omgevingsdienst) invulling is gegeven aan een businesscase energie.

25% 42%

Nee, er zijn geen afspraken gemaakt (n=5)

Acht provincies geven aan dat er afspraken zijn gemaakt met de omgevingsdienst over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met betrekking tot. de energiebesparingsplicht. Meestal zijn deze afspraken in de opdracht vastgelegd (5 provincies). In dat geval wordt aangegeven dat de omgevingsdiensten concrete informatie verstrekken over resultaten zoals het aantal gecontroleerde bedrijven en het bereikte besparingspotentieel. Drie provincies geven aan dat er wel afspraken zijn gemaakt, maar dat deze niet in de opdracht staan. In dat geval valt monitoring buiten de scope van het energietoezicht, verantwoording vindt plaats op basis van de activiteiten die zijn afgesproken in de werkplannen. In twee provincies zijn er geen afspraken gemaakt en twee provincies weten niet of er afspraken zijn gemaakt.

Afspraken over doelstellingen (KPI’s) Onderstaande figuur geeft aan of er afspraken zijn gemaakt tussen de provincie en de omgevingsdienst over doelstellingen (KPI’s) met betrekking tot de energiebesparingsplicht.

81

Slotbeschouwing

Literatuurlijst en bijlagen

Figuur 3.22 Zijn er doelstellingen (KPI’s) afgesproken met omgevingsdiensten over de monitorings- en verantwoordingsinformatie m.b.t. de energiebesparingsplicht? (n=8)

Bij vijf provincies zijn er KPI’s afgesproken. In de toelichting is door provincies vaak aange- geven dat er doelstellingen zijn afgesproken over het aantal controles, urenbesteding en behaalde resultaten. In sommige gevallen zijn er daarnaast specifieke doelstellingen afgesproken over het aantal hercontroles, naleefgedrag van bedrijven, aantal ingezette handhavingstrajecten en indicatie van potentiële energiebesparing. Bij drie provincies zijn er geen KPI’s afgesproken.

17%

Dat weet ik niet (n=1)

Periodieke evaluatie van het werk- en uitvoeringsprogramma op basis van voortgangsrapportages (n=5)

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

Bijlagen

Factsheets

Informatie over de resultaten Onderstaande figuur geeft de wijze weer waarop de provincie informatie ontvangt over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de omgevingsdienst. Figuur 3.23 Op welke wijze ontvangt uw provincie informatie over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de omgevingsdienst? (Meer antwoorden mogelijk) (n=27)

38% Ja (n=5) Nee (n=3)

63%

Zeven provincies ontvangen tussentijdse informele terugkoppeling en beantwoording van vragen wanneer noodzakelijk. Daarnaast ontvangen de provincies periodieke tussen- rapportages (5) en een jaarlijkse eindrapportage (4). Eén provincie geeft aan dat er geen informatie wordt aangeleverd, twee provincies weten niet op welke wijze de provincie informatie ontvangt.

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Bestuurlijke reacties Beleidsopzet

Adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving Onderstaande figuur i geeft weer of de rapportages van de omgevingsdienst aan de deelnemende provincies adequate informatie geven over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht.

Resultaten

Toelichting

Figuur 3.25 Geven de rapportages van de omgevingsdiensten adequate informatie aan de deelnemende provincies over de bereikte resultaten? (n=12)

25%

33%

De rapportages leveren adequete informatie (n=3) De rapportages leveren geen adequate informatie (n=3) De rapportages leveren op sommige punten adequate informatie (n=1)

Figuur 3.24 Geven de rapportages van de omgevingsdiensten aan de deelnemende provincies adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht? (n=12)

25%

De rapportages leveren adequete informatie (n=6)

50%

De rapportages leveren geen adequate informatie (n=1) De rapportages leveren op sommige punten adequate informatie (n=2)

17%

Hier heb ik geen zicht op/dat weet ik niet (n=3)

8%

In de helft van de provincies (6) leveren de rapportages adequate informatie en bij enkele provincies (3) leveren de rapportages op sommige punten adequate informatie. Drie provincies geven aan geen zicht te hebben op de informatie in de rapportages en één provincie geeft aan dat de rapportage geen adequate informatie oplevert over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht.

Adequate informatie over de bereikte resultaten Figuur 3.25 laat zien of de rapportages van de omgevingsdiensten adequate informatie aan de deelnemende provincies over de bereikte resultaten opleveren.

82

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

Bijlagen

Factsheets

Literatuurlijst en bijlagen

Slotbeschouwing

3.3.4 Eigen uitvoering naast omgevingsdienst Er is gevraagd of provincies zelf invulling aan toezicht en handhaving van de energie- besparings- en informatieplicht geven, naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023. Navolgende figuur geeft de antwoorden weer.

Deze rapportages krijgt mijn organisatie niet (n=1)

8%

25% 8%

Hier heb ik geen zicht op/dat weet ik niet (n=4)

Drie provincies geven aan dat de rapportages adequate informatie leveren over de bereikte resultaten. De provincies die aangeven dat er op sommige punten adequate informatie wordt geleverd (1) of geen adequate informatie wordt geleverd (3) geven aan dat de rapportage geen inzicht geven in de effecten zoals bijvoorbeeld een reductie in CO2-uitstoot als gevolg van vermindering van gas- en elektriciteitsverbruik. Vier provincies geven aan hier geen zicht op te hebben en één provincie geeft aan geen rapportage met inzicht over de bereikte resultaten te ontvangen.

Figuur 3.26 Geeft uw provincie zelf invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht energiebesparing naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023? (n=12) 8% 8% Dat weet ik niet (n=1) Ja (n=1) Nee (n=10)

83%

Tien provincies geven aan dat de provincie zelf geen invulling geeft aan toezicht en handhaving van de verplichtingen, naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd. De respondenten geven aan dat de taken volledig zijn belegd bij de omgevingsdienst. Eén provincie geeft aan wel zelf invulling te geven aan toezicht en handhaving van de verplichtingen. Deze provincie heeft in de periode 2021-2023 een projectmatige inhaalslag energiebesparingsplicht toegepast voor het aanpassen van vergunningen met voorschriften voor wettelijke verplichte energiebesparing voor energierelevante vergunningplichtige bedrijven of instellingen. De provincie geeft aan zelf toezicht en handhaving uit te voeren op de implementatie van de wettelijke verplichte energiebesparingsmaatregelen die bedrijven moeten nemen.

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

Bijlagen

Factsheets Resultaten

Slotbeschouwing

Toelichting

3.4 Omgevingsdiensten15

Aantal bedrijven dat onder de energiebesparingsen informatieplicht valt

3.4.1 Inzicht in bedrijven en instellingen die onder de verplichtingen vallen

Onderstaande figuur laat zien of omgevingsdiensten inzicht hebben in het aantal bedrijven dat onder de energiebesparingsen informatieplicht valt.

Onderstaande figuur geeft weer of de energiebesparingsplicht als apart taakveld (specifiek werkgebied binnen een organisatie) onderdeel is van het VTH-stelsel bij de omgevingsdiensten. Figuur 3.27 Is de Energiebesparingsplicht als apart taakveld onderdeel van het VTH-stelsel bij uw omgevingsdienst? (n=133)

Figuur 3.28 Is er inzicht in het aantal bedrijven dat valt onder de energiebesparings- en informatieplicht? (n=133)

46% Ja (n=61)

54%

Anders, namelijk... (n=7) Ja, dit is een apart taakveld (n=122) Nee (n=4)

92%

Bij de meeste omgevingsdiensten (92%) is de energiebesparingsplicht als apart taakveld onderdeel van het VTH-stelsel binnen de omgevingsdienst. Een klein deel van de omgevingsdiensten (3%) geeft aan dat de energiebesparingsplicht geen apart taakveld is. Daarnaast geeft 5% van de omgevingsdiensten aan dat energiebesparingsplicht anders is georganiseerd. In de toelichting wordt aangegeven dat er een apart taakveld is ingericht voor toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht, tegelijkertijd worden bepaalde onderdelen meegenomen bij uit te voeren toezicht zoals de informatieplicht en de onderzoeksplicht.

Iets meer dan de helft van de omgevingsdiensten (54%) geeft aan dat zij gedeeltelijk inzicht hebben in het aantal bedrijven dat onder de energiebesparings- en informatieplicht valt. Iets minder dan de helft van de omgevingsdiensten (46%) geeft aan dat zij volledig inzicht hebben.

Informatievoorziening Onderstaande figuur geeft weer hoe de omgevingsdiensten aan deze informatie komen. Figuur 3.29 Hoe komt u aan deze informatie? (Meer antwoorden mogelijk) (n=391) Deze informatie downloaden we bij het e-loket van RVO.nl Deze informatie downloaden we bij het e-loket van RVO.nl en combineren we met bedrjven waarvan we weten dat ze aan de... Deze informatie verzamelen we zelf

66 99 113

Deze informatie komt van het CBS

31

Deze informatie ontvangen we van de gemeente/provincie

15

83

Er is 113 maal door omgevingsdiensten aangegeven dat zij deze informatie zelf te verzamelen en/of deze informatie bij het e-loket van RVO.nl downloaden (66). Ook combineert een deel van de omgevingsdiensten (99) deze informatie met bedrijven waarvan zij weten dat ze aan de energiebesparings- en informatieplicht moeten voldoen. Daarnaast ontvangen de omgevingsdiensten (49) deze informatie van gemeenten en provincies en is de informatie in een aantal gevallen (31) afkomstig van het CBS.

Ontbrekende informatie en inspanningen van omgevingsdiensten om inzicht te verkrijgen Als belangrijkste reden waarom de informatie (soms) ontbreekt geven de omgevingsdiensten aan dat zij geen inzicht hebben in energieverbruiksgegevens van bedrijven. Omgevings- diensten geven aan dat het aanleveren van gegevens door netbeheerders kan helpen om volledig inzicht te krijgen. Omgevingsdiensten kunnen de gegevens wel bij bedrijven opvragen, bijvoorbeeld via reguliere milieucontroles, maar dat betekent dat zij de bedrijven eerst moeten kennen. Een andere reden die door omgevingsdiensten wordt genoemd is dat toezicht een momentopname is. Er zit verloop in het energieverbruik van bedrijven en het verbruik wordt ook beïnvloedt door verduurzamingsmaatregelen die bedrijven nemen. Hierdoor kan een bedrijf dat eerder onder de energiebesparingsplicht viel, nu niet meer verplicht zijn of andersom.

49 33

Anders, namelijk ... Dat weet ik niet

Literatuurlijst en bijlagen

Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (33) is door omgevingsdiensten aangegeven dat zij via regulier toezicht informatie verzamelen, een database hebben opgesteld vanuit verschillende bronnen (KVK, EP-online, BAG en informatie vanuit energiepartners) en zelf ook inschattingen maken o.b.v. oppervlakte, type bedrijf en gemiddelde verbruikscijfers.

Gedeeltelijk (n=72)

8% 3%

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

5

Sommige omgevingsdiensten geven aan nog relatief kort invulling te geven aan toezicht en handhaving op de energiebe-

In totaal zijn 111 gemeenten en 12 provincies onderdeel van het DoeMee-onderzoek 2024. Omdat voor sommige provincies meerdere omgevingsdiensten de toezicht en handhaving uitvoeren, ligt het aantal door omgevingsdiensten ingevulde enquêtes hoger dan het aantal deelnemende gemeenten en provincies (namelijk 133).

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Bestuurlijke reacties Beleidsopzet

sparingsplicht en zolang er bij bedrijven geen milieurelevante activiteiten plaatsvinden zijn de gegevens van deze bedrijven in het verleden niet geregistreerd. Een enkele omgevingsdienst geeft aan dat er geen structurele opdracht is om energietoezicht uit te voeren en dat er uitsluitend wordt gewerkt met kleine deelopdrachten. Daardoor zijn bedrijven niet structureel aangeschreven op de informatieplicht. Daarnaast geeft een aantal omgevingsdiensten aan dat zij niet voldoende capaciteit hebben om alle potentiële bedrijven die onder de energiebesparingsplicht- en informatieplicht vallen te bezoeken of aan te schrijven. Uit de enquêteresultaten blijkt dat omgevingsdiensten zich op verschillende manieren inspannen om het inzicht in energiebesparingsplichtige en informatieplichtige bedrijven wel te verkrijgen. Veel omgevingsdiensten geven aan dat zij energiegegevens gericht opvragen door bijvoorbeeld een inschatting te maken van welke bedrijven waarschijnlijk onder de verplichtingen vallen. Daarnaast registreren de omgevingsdiensten het energiegebruik van bedrijven bij (reguliere) milieucontroles en energiecontroles. Een aantal omgevingsdiensten geeft aan (online) informatiecampagnes op te zetten om bedrijven te wijzen op de informatieplicht.

Een enkele omgevingsdienst probeert inzicht te verkrijgen door data aan elkaar te koppelen om op die manier ook het werk te kunnen prioriteren. Tot slot geeft een aantal omgevingsdiensten aan samen met andere omgevingsdiensten een brief te hebben gestuurd naar de minister voor Klimaat en Energie om een (wettelijke) oplossing te bedenken voor het verhelpen van het gebrekkige inzicht, zoals het gebruik van de gegevens van netbeheerders.

Bijlagen

Factsheets Resultaten

Literatuurlijst en bijlagen

3.4.2 Zicht op non-conformiteit Onderstaande figuur illustreert in hoeverre omgevingsdiensten zicht hebben op de mate waarin bedrijven zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houden. Figuur 3.30 Is er bij uw omgevingsdienst zicht op de mate waarin bedrijven zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houden? (n=133) 2% 26%

Gedeeltelijk (n=96) Ja (n=35) Nee (n=2)

72%

Een groot deel van de omgevingsdiensten (72%) geeft aan dat zij gedeeltelijk zicht hebben op de mate waarin bedrijven zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houden. Ongeveer een kwart van de omgevingsdiensten (26%) geeft aan volledig inzicht te hebben. Twee omgevingsdiensten geven aan dit inzicht niet te hebben.

Informatievoorziening Onderstaande figuur laat zien aan hoe omgevingsdiensten aan het inzicht komen van de mate waarin bedrijven zich al dan niet aan de informatieplicht energiebesparing houden. Figuur 3.31 Hoe komt u aan deze informatie? (meer antwoorden mogelijk) (n=301)

89

Deze informatie ontvangen we van de gemeente/provincie

33

Deze informatie downloaden we bij het e-loket van RVO.nl en combineren we met bedrijven waarvan wij weten dat ze aan de ...

113 48

Anders, namelijk ... Dat weet ik niet

De meeste omgevingsdiensten (113) downloaden deze informatie bij het e-loket van RVO.nl en combineren deze informatie met bedrijven waarvan zij weten dat ze aan de informatieplicht moeten voldoen. Een groot deel van de omgevingsdiensten (89) verzamelt de informatie zelf. Daarnaast ontvangen de omgevingsdiensten (33) deze informatie van gemeenten en provincies en is de informatie in een aantal gevallen (18) afkomstig van het CBS. Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (48) is door omgevingsdiensten aangegeven dat zij bedrijven via milieucontroles wijzen op hun informatieplicht. De meeste omgevingsdiensten hebben verschillende databronnen (KVK, EP-online, BAG, RVO) samengevoegd en verwerkt in een databestand waaruit kan worden gemotiveerd dat er sprake is van bedrijven die onder de informatieplicht vallen. Dit kost de omgevingsdiensten wel veel tijd en moeite, omgevings- diensten geven aan vooral de laatste jaren hierin flink te hebben geïnvesteerd.

Ontbrekende informatie en inspanningen van omgevingsdiensten om inzicht te verkrijgen Omgevingsdiensten geven aan dat het inzicht in welke mate bedrijven zich niet aan de informatieplicht houden vaak om dezelfde redenen ontbreekt als waarom het inzicht ontbreekt in welke bedrijven onder de energiebesparingsplicht vallen. Omgevingsdiensten hebben geen inzicht in het energieverbruik van bedrijven en als bedrijven zich niet melden dan kan er geen volledig inzicht worden verkregen. Omgevingsdiensten proberen met behulp van beschikbare data wel een inschatting te maken welke bedrijven informatieplichtig zijn, maar dit geeft volgens hen nooit een volledig beeld.

18

Deze informatie komt van het CBS Deze informatie verzamelen we zelf

84

Slotbeschouwing

Toelichting

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

0

Omgevingsdiensten spannen zich op verschillende manieren in om inzicht te krijgen in de mate waarin bedrijven zich niet houden aan hun informatieplicht. Deze inspanningen komen grotendeels overeen met de inspanningen die omgevingsdiensten verrichten om inzicht te krijgen in welke bedrijven onder de energiebesparingsplicht vallen. Omgevingsdiensten wijzen

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

bedrijven op hun informatieplicht en doen via data-analyse onderzoek naar welke bedrijven nog meer onder de informatieplicht vallen.

Contact met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing Onderstaande figuur laat zien hoe omgevingsdiensten in contact komen met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Figuur 3.32 Hoe maakt u contact met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing? (meer antwoorden mogelijk) (n=382)

Resultaten

Telefonisch

98

Persoonlijk

96

Via BOA’s Anders, namelijk...

17 44

Er wordt op verschillende manieren contact gemaakt met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Meestal gebeurt dit via brief of e-mail (127), telefonisch (98) of persoonlijk (96). In een aantal gevallen (17) wordt contact gemaakt via een buitengewoon opsporingsambtenaar (boa). Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (44) is door omgevingsdiensten aangegeven dat het contact met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht via fysieke energiecontroles is georganiseerd en dat bedrijven worden geïnformeerd via allerlei lokale initiatieven. Zo sluiten omgevingsdiensten regelmatig aan bij bedrijvenavonden die door de gemeenten worden georganiseerd. Daarnaast gaven enkele omgevingsdiensten aan dat er via de Regionale Energiestrategie (RES) regio’s aandacht is voor het in contact komen met energiebesparing plichtige bedrijven.

85

Slotbeschouwing

Toelichting

3.4.3 Werkwijze toezicht en handhaving Onderstaande figuur geeft weer op welke wijzen omgevingsdiensten handhaven op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Figuur 3.33 Geef aan op welke manier uw omgevingsdienst handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing? (meer antwoorden mogelijk) (n=240) Door algemene milieucontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst

34

Door specifieke energiecontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst Door telefonisch energiecontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst

126 3 17

Door energiescans uit te voeren

127

Per brief / e-mail

Bijlagen

Factsheets

We handhaven de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing niet Anders, namelijk...

0 60

De meeste omgevingsdiensten voeren specifieke energiecontroles (126) uit aan de hand van de erkende maatregelenlijst. Ook het uitvoeren van algemene milieucontroles aan de hand van de erkende maatregelenlijst (34) is regelmatig genoemd. Het uitvoeren van energiescans (17) en het uitvoeren van telefonische energiecontroles aan de hand van de erkende maatregelenlijst (3) komt minder vaak voor. Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (60) is door een aantal omgevingsdiensten aangegeven dat zij de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO) toepassen. Vóór 2023 maakten energiecontroles bij veel omgevingsdiensten deel uit van de reguliere integrale milieucontrole. Specifieke energiecontroles werden wel uitgevoerd in het kader van de VUE- regeling. Vanaf 2023 zijn de taken specifiek belegd bij omgevingsdiensten en zijn zij vaker gaan werken met een team van gespecialiseerde toezichthouders die alleen energiecontroles uitvoeren.

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers Literatuurlijst en bijlagen

C bedrijven betrof. De milieubelastende activiteiten van deze bedrijven zijn te ingewikkeld of te ernstig om volledig onder algemene regels te vallen, daarom heeft dit type bedrijven een omgevingsvergunning milieu nodig. In een provincie is het zo geregeld dat het uitgevoerd wordt door de omgevingsdienst en de handhavingstrajecten door de gemeenten zelf worden opgepakt.

Bepalen van het aantal te controleren bedrijven per jaar Er is gevraagd hoe omgevingsdiensten het aantal bedrijven dat zij jaarlijks controleren bepalen. Dit wordt meestal bepaald in afstemming met de gemeente/provincie en is afhankelijk van het budget dat de gemeente/provincie beschikbaar stelt voor energietoezicht- en handhaving. Ook de beschikbare capaciteit, het aantal energiebesparing plichtige bedrijven en de beschikbaarheid van aanvullende middelen (VUE-regeling, SPUK-gelden) zijn onderdeel van de afweging. Daarnaast maakt de omgevingsdienst een inschatting van het aantal benodigde uren per te controleren bedrijf.

Benodigd aantal jaar om alle bedrijven en instellingen te controleren Er is gevraagd hoeveel jaar omgevingsdiensten naar inschatting nodig hebben om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente/provincie te controleren op de energie- besparingsen informatieplicht. Onderstaande figuur geeft de antwoorden hierop weer.

Omgevingsdiensten geven daarnaast aan dat bedrijven waarbij de provincie het bevoegd gezag is, tot juli 2023 niet onder de energiebesparings- en informatieplicht vielen, omdat het type

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

Figuur 3.34 Hoeveel jaar heeft u naar inschatting nodig om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente/provincie te controleren op de energiebesparingsplicht en informatieplicht? (n=133) 12% 8%

Resultaten

Toelichting

Figuur 3.35 Stelt uw omgevingsdienst prioriteiten met betrekking tot welke bedrijven gecontroleerd worden m.b.t. de energiebesparingsplicht? (Meer antwoorden mogelijk) (n=266) Ja, op basis van een eigen risicoanalyse die specifiek gericht is op de energiebesparingsplicht

1% De rapportages leveren adequete informatie (n=3)

36%

De rapportages leveren geen adequate informatie (n=3) De rapportages leveren op sommige punten adequate informatie (n=1) Deze rapportages krijgt mijn organisatie niet (n=1)

44%

Hier heb ik geen zicht op/dat weet ik niet (n=4)

Ruim veertig procent van de omgevingsdiensten (44%) geeft aan tussen de 5 en 10 jaar nodig te hebben om alle bedrijven en instellingen te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. Een iets kleinere groep (36%) geeft aan tussen de 2 en 5 jaar nodig te hebben. Een klein deel (12%) weet niet hoeveel jaar nodig te hebben. Eén enkele omgevingsdienst verwacht binnen 1-2 jaar alle energiebesparings- en informatieplichtige bedrijven en instellin- gen te kunnen controleren en een klein deel (8%) verwacht meer dan 10 jaar nodig te hebben.

Prioriteren van te controleren bedrijven Figuur 3.35 laat zien of er prioriteiten gesteld worden door de omgevingsdiensten met betrekking tot welke bedrijven gecontroleerd worden met betrekking tot de energie- besparingsplicht.

86

80

Ja, op basis van de rubricering die RVO toevoegt aan de informatieplicht rapportages

82

Ja, op basis van een meer algemene risicoanalyse vanuit VTH op het gebied van milieu

32 11

Nee Anders, namelijk... Dat weet ik niet

16

Bijlagen

Factsheets

61 0

Een groot deel van de omgevingsdiensten geeft aan prioriteit te stellen op basis van de rubricering die RVO toevoegt aan de informatieplicht rapportages (82) of op basis van een eigen risicoanalyse die specifiek gericht is op de energiebesparingsplicht (80).16 Een klein deel van de omgevingsdiensten geeft aan prioriteit te stellen op basis van een meer algemene risicoanalyse vanuit VTH op het gebied van milieu (32). Sommige omgevingsdiensten stellen geen prioriteit in de te controleren bedrijven (11). Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (61) en de open vraag die op deze vraag in de enquête volgde, is door omgevingsdiensten aangegeven dat er prioriteit wordt gesteld op basis van het energieverbruik. Dit wil zeggen dat de grootste energieverbruikers met prioriteit worden gecontroleerd. Een aantal omgevingsdiensten geeft aan prioriteit te stellen op basis van een onderverdeling per branche en daarbij te kijken naar waar de meeste energiebesparing valt te behalen. Ook prioriteren op basis van rubriceringscode i.c.m. de hoogte van het energieverbruik is een aantal keer genoemd. Tot slot geven de respondenten aan te prioriteren op basis van de voorkeuren van het bevoegd gezag en de kennis en ervaring van toezichthouders.

Slotbeschouwing

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers Literatuurlijst en bijlagen

3.4.4 Resultaten van toezicht en handhaving In de enquête is bij omgevingsdiensten kwantitatieve informatie opgehaald, zoals het aantal controles en het aantal overtredingen tussen 2019 en 2023. Deze resultaten van toezicht en handhaving worden in navolgende paragrafen beschreven en zijn voor alle omgevings- diensten die de enquête hebben ingevuld samengevoegd. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit géén totaalbeeld is. Sommige omgevingsdiensten hebben geen of maar gedeeltelijk getallen aangeleverd, andere omgevingsdiensten hebben een totaal voor de gehele regio ingevuld. In het aantal gegeven antwoorden (n) zijn ook de antwoorden ‘geen taak’ (als dit destijds geen taak was van de omgevingsdienst) en het getal 0 meegeteld. Met inachtneming van deze kanttekeningen, zijn er in enkele gevallen tussen 2019 en 2023 wel bepaalde trends zichtbaar.

Aantal gecontroleerde bedrijven op jaarbasis tussen 2019 en 2023 Er is gevraagd hoeveel bedrijven omgevingsdiensten op jaarbasis hebben bezocht om te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. De omgevingsdiensten hadden de mogelijkheid om in een tabel het aantal bedrijven per jaar in te voeren. Sommige omgevings- diensten geven aan dat het toezichthouden en handhaven op de energiebesparings- en informatieplicht nog geen taak was van de omgevingsdienst in 2019, 2020 en 2021. In onderstaande tabel staat een overzicht van het totaal aantal bedrijven dat omgevingsdiensten per jaar hebben gecontroleerd. Van 2019 tot en met 2023 is een toename zichtbaar in het aantal controles.

Het digitale loket van RVO maakt automatisch een code aan, de zogenaamde rubriceringscode. De omgevingsdienst kan op basis van deze code besluiten om locatie(s) te controleren, omdat bijvoorbeeld blijkt dat het bedrijf nog veel erkende maatregelen moeten uitvoeren en/of beperkt aan de energiebesparingsplicht voldoet (zie ook paragraaf 2.3).

Energiebesparingsplicht | 2025

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota Samenvatting en inleiding

Jaar Totaal aantal bedrijven gecontroleerd (n=110)

2019 1.520

2020 2.781

Beleidsopzet

2021 3.052

2022 2.485

2023 6.790

Aantal uren dat is ingezet om bedrijven te controleren Er is gevraagd hoeveel uren omgevingsdiensten hebben ingezet op jaarbasis om bedrijven te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. De omgevingsdiensten hadden de mogelijkheid om in een tabel het aantal uur per jaar in te voeren. In onderstaande tabel staat een overzicht van het totaal aantal uren per jaar dat omgevingsdiensten nodig hadden om bedrijven te controleren. Tussen 2019 en 2023 is een toename zichtbaar in het aantal besteedde uren.

Jaar

2019

2020

2021

2022

2023

Totaal aantal uren besteed aan controles (n=89)

18.863

22.765

25.561

27.470

40.550

Aangetroffen overtredingen bij controle en hercontrole Er is gevraagd bij hoeveel procent van alle bedrijven die gecontroleerd zijn op de energie- besparingsplicht overtredingen zijn aangetroffen en hoeveel dit was na hercontrole. De omgevingsdiensten hadden de mogelijkheid om in een tabel het percentage overtredingen na de eerste controle en hercontrole per jaar in te voeren. Ten opzichte van 2019 is het percentage overtredingen bij de eerste controle de afgelopen jaren toegenomen. Ook is het zichtbaar dat hercontroles ervoor zorgen dat het grootste deel verbetert.

87

Resultaten

Slotbeschouwing

Toelichting

Jaar

2019

2020

2021

2022

2023

Gemiddeld percentage overtredingen bij eerste controle (n=59)

44%

54%

50%

47%

59%

Gemiddeld percentage overtredingen na hercontrole (n=26)

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers

Bijlagen

Factsheets

Literatuurlijst en bijlagen

Figuur 3.36 In geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden, welke sancties zijn opgelegd? (meer antwoorden mogelijk) (n=198) Er is een hersteltermijn opgelegd

69

Er is een dwangsom opgelegd

23

Er is een vooraankondiging lasten onder dwangsom verstuurd

48 33

Er zijn geen sancties opgelegd

6%

10%

7%

8%

9%

Dat weet ik niet

Er is daarnaast ook gevraagd hoeveel overtredingen omgevingsdiensten jaarlijks hebben geconstateerd tussen 2019 en 2023. Minder dan de helft van de omgevingsdiensten heeft een antwoord ingevuld bij deze vraag. Een groot deel hiervan heeft ingevuld dat dit geen taak betrof van de omgevingsdienst. In het aantal overtredingen is een duidelijke toename te zien door de jaren heen.

Jaar

2019

2020

2021

2022

2023

Totaal aantal overtredingen (n=54)

391

1.829

2.394

2.010

3.300

19

Anders, namelijk... 6

In de meeste gevallen is er een hersteltermijn opgelegd (69). Er is ook regelmatig een vooraankondiging lasten onder dwangsom verstuurd (48) en omgevingsdiensten geven vaak aan dat er geen sancties zijn opgelegd (33). Een aantal omgevingsdiensten geeft aan daadwerkelijk een dwangsom te hebben opgelegd (23). Een klein deel van de respondenten geeft aan niet te weten (6) welke sancties zijn opgelegd. Op het antwoord ‘anders, namelijk’ (19) is door omgevingsdiensten aangegeven dat er een termijn (meestal een jaar) wordt gesteld voor het aanreiken van een plan van aanpak voor het treffen van de ontbrekende energiebesparende maatregelen. Een aantal omgevingsdiensten geeft aan de LHSO toe te passen.

Repressieve handhaving en opgelegde sancties Er is gevraagd hoeveel bedrijven een ‘vooraankondiging last onder dwangsom’ of overige repressieve handhaving heeft ontvangen tussen 2019 en 2023. Het totaal aantal keer dat er een ‘vooraankondiging last onder dwangsom’ is opgelegd ligt op zo’n 50 à 60 per jaar. Daarnaast is gevraagd welke specifieke sancties zijn opgelegd in het geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden.

Energiebesparingsplicht | 2025

Aantal controles, ureninzet, overtredingen bij controle en hercontrole 44%

Bestuurlijke reacties

Bestuurlijke nota

133

Samenvatting en inleiding

Beleidsopzet

Energiebesparingspotentieel

Figuur 3.37 Heeft uw omgevingsdienst zicht op het energieHeeft uw omgevingsdienst zicht op de totale besparingspotentieel (bijv. kWh, m3 gas, gerealiseerde energiebesparing die dankzij de CO2 reductie) bij energiebesparingsplicht is gerealiseerd? (bijv. in kwh, bedrijven en instellingen? (n=133) m3 gas, CO2 reductie) 2%

60% 198

In geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden, (meer Resultaten welke sancties zijn opgelegd? Toelichting antwoorden mogelijk)

48 - Er is een vooraankondiging lasten onder dwangsom verstuurd Er is gevraagd of omgevingsdiensten zich hebben op de totaal gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebespa33 - Er zijn geen sancties opgelegd ringsplicht gerealiseerd. 23 - Er is is een dwangsom opgelegd De figuur hieronder geeft de gegeven antwoorden weer. 19 - Anders, namelijk…

5%

Dat week ik niet (2) Ja, dit weten we indicatief (51) Nee, dat inzicht hebben we niet (80) 133

198

6 - Dat weet ik niet

Figuur 3.38 Heeft uw omgevingsdienst zicht op de totale gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebeAnders, namelijk: termijn (meestal een jaar) voor een plan van aanpak voor het treffen van ontbrekende energiebesparende maatregelen. sparingsplicht is gerealiseerd? (bijv. in kWh, m3 gas, CO2 reductie) (n=133)

26%

op

3)

Van de omgevingsdiensten geeft meer danwordt de het helft Getroffen energiebesparende maatregelen: in veel gevallen type(55%) getroffen door omgevingsdiensten bijgehouden. Enkele aan geenmaatregelen zicht te niet hebben op het energiebesparingspotentieel omgevingsdiensten geven aan dat het met name om gebouwmaatregelen van bedrijven en instellingen in de betreffende gemeente of gaat. provincie. In ongeveer een kwart (26%) van de gevallen hebben omgevingsdiensten op andere wijze zicht op het energiebespaHeeft uw omgevingsdienst zicht op het ringspotentieel. Zo baseert een aantal omgevings- diensten het energiebesparingspotentieel (bijv. in kwh, m3 gas, CO2 besparingspotentieel 9% op gasverbruik en 10% op elektrireductie) bij bedrijvenvan en instellingen? citeitsverbruik op eigen onderzoek of worden landelijke richtlijnen gehanteerd. Een klein deel van de omge- vingsdiensten (14%) kan een indicatie geven van het energiebesparingspoten133 tieel op basis van de informatieplicht. Tot slot geeft een aantal respondenten (5%) aan niet te weten of de omgevingsdienst zicht heeft op het energiebesparingspotentieel bij bedrijven en instellingen.

88

Dat weet ik niet (6) Ja, op andere wijze (35)

55% 14%

r het

Heeft uw omgevingsdienst zicht op de totale Literatuurlijst en bijlagen Slotbeschouwing gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd? (bijv. in kwh, m3 gas, CO2 reductie)

- Er is een hersteltermijn opgelegd Totaal 69gerealiseerde energiebesparing

Figuur 3.37 geeft aan hoe groot het energiebesparingspotenole en hercontrole aangeleverd. Met van kanttekeningen (geen getallen tieel isinachtneming bij bedrijven ennodige instellingen in de gemeente/provincie eenten/provincies specifiek) is in het totaaloverzicht van alle waar de omgevingsdienst de vragenlijst voor heeft ingevuld. 23: het aantal controles, de ureninzet en totaal aantal overtredingen is

38%

Niet alle omgevingsdiensten hebben getallen via de enquête aangeleverd. Met inachtneming van nodige kanttekeningen (geen getallen beschikbaar, getallen voor de gehele regio, getallen voor gemeenten/provincies specifiek) is in het totaaloverzicht van alle Eindrapport van Bijlagen Factsheets omgevingsdiensten wel een trend zichtbaar tussen 2019 en 2023: het aantal controles, de ureninzet en totaal aantal overtredingen is vereninging van Rekenkamers toegenomen.

Getroffen 2%energiebesparende maatregelen door bedrijven en instellingen 38% maatregelen Er is gevraagd welke daadwerkelijk door bedrijDat week iker niet (2) Ja, dit weten (51) ven en instellingen getroffen zijn in we deindicatief periode 2019 tot en met Nee, dat inzicht hebben 60% Omgevingsdiensten we niet (80) 2023. werd gevraagd het aantal maatregelen en de aard weer te geven indien mogelijk133 en anders een kwalitatieve toelichting te geven. Door veel omgevingsdienstenenergiebesparende is aangegeven dat zij het getroffen maatregelen niet Getroffen maatregelen: in veeltype gevallen wordt het type getroffen maatregelen niet door omgevingsdiensten bijgehouden. Enkele monitoren. Sommige omgevingsdiensten hebben zeer speomgevingsdiensten geven aan dat het met name om gebouwmaatregelen cifiek kunnen aangeven welke maatregelen zijn getroffen. De gaat. meeste omgevingsdiensten geven aan dat het met name gaat om gebouwmaatregelen. Voorbeelden van veelvoorkomende Heeft uw omgevingsdienst zicht op het maatregelen zijn het isoleren van leidingen en het vervangen energiebesparingspotentieel (bijv. in kwh, m3 gas, CO 2 van verlichting. reductie) bij bedrijven en instellingen?

Ja, wij kunnen een indicatie geven op basis van de informatieplicht (19) Nee, dat inzicht hebben we niet (73)

133

Meer dan de helft van de omgevingsdiensten (60%) geven aan geen zicht te hebben op de totaal gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd. Iets minder dan de helft (38%) heeft indicatief zicht op de totaal gerealiseerde energie- besparing. Twee omgevingsdiensten (2%) geven aan niet te weten of de omgevingsdienst zicht heeft op de totaal gerealiseerde energiebesparing voor de betreffende gemeenten. Er is gevraagd hoeveel energie er in totaal per jaar is bespaard door bedrijven en instellingen dankzij de energiebesparingsen informatieplicht. Een aantal omgevingsdiensten kan inzicht geven in de totaal gerealiseerde energiebesparing specifiek per gemeente en provincie, maar vaker komt het voor dat omgevingsdiensten een berekening maken voor de hele regio. Een aantal omgevingsdiensten heeft aangegeven dat het in 2019 t/m 2021 geen taak was van de omgevingsdienst om inzicht te geven in hoeveel energie er in totaal per jaar is bespaard door bedrijven en instellingen dankzij de energiebesparings- en informatieplicht.

Energiebesparingsplicht | 2025

122

ele

n

t

Geven de rapportages van de omgevingsdiensten aan 4 - Er wordt geen informatie aangeleverd de deelnemende gemeenten adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de Bestuurlijke reacties Bestuurlijke nota energiebesparings- en informatieplicht?

%

Deze rapportage krijgt mijn organisatie niet (6)

9%

Factsheets

Hier heb ik geen zicht op/ dat weet ik niet (19) Bijlagen

109 In geval anders namelijk: halfjaarlijkse en/of jaarlijkse evaluatie, incidentele informatie via de mail of er zijn nog geen duidelijke afspraken hierover informatie is globaal en geeft vaak geenSlotbeschouwing inzicht gemaakt. Ook ontvangen veel gemeenten jaarrapportages of tussenrapSamenvatting en inleiding Beleidsopzet Resultaten Geen/op sommige punten:Toelichting in behaalde resultaten, zoals hoeveelheid gerealiseerde energiebesparing. portages. De rapportages leveren adequate 17% Rapportage krijgt mijn organisatie niet: gemeenten geven aan dat zij niet informatie (41) om specifieke informatie vragen op dit vlak of dat er nog nadere afspraken De rapportages leveren geen moeten worden gemaakt over rapportages. adequatie informatie (10)

6%

Eindrapport van vereninging van Rekenkamers Literatuurlijst en bijlagen

een motie is ingediend om zo snel mogelijk, maar uiterlijk voor Geven de rapportages van de omgevingsdiensten

hierin. Als vervolg op dit overleg geeft de omgevingsdienst dit jaar een presentatie in de gemeenteraad, met specifieke aanen provincies over de bereikte resultaten? Let op: het en handhaving van beide te intensiveren, inzicht dacht Deze rapportage krijgt mijn Zijnverplichtingen wel eens vragen/opmerkingen gekomen vanop de de energiecontroles en de gerealiseerde besparing. gaat organisatie hieroverniet wat(6)de energiebesparingsplicht oplevert Gemeenteraad overmoet de uitvoering van de toezicht enandere gemeente geeft aan dat er tijdens de behandeling te verstrekken in het aantal bedrijven dat voldoen aan Een 3.5.1 30% Informatieverstrekking aan ge(bijv. reductie CO en vermindering gasen Hier heb ik geen 2zicht op/ dat weet ik 9% handhaving op de energiebesparingsplicht door de elektriciteitsverbruik) niet (19) informatieplicht binnen de gemeenten en de gemeenteraad elk van het krediet voor het Energiebesparingsakkoord vragen zijn meenteraad Omgevingsdienst? half jaar te informeren over de voortgang (aantal bedrijven dat gesteld en politiek de toezegging is gedaan om een nulmeting 109 De rapportages leveren adequate van energieverbruik/ uitstoot te maken. Dit is vervolgens meEVragen of opmerkingen vanuit de gemeenteraad informatie (13) voldoet).