Document · PDF

Rapport doorwerking armoedebeleid Rekenkamer Sittard-Geleen

Raad 5 maart 2026, gemeente Sittard-GeleenBij agendapunt: Rekenkamerrapport Armoedebeleid (Houtakkers)12.209 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Onderzoek naar de doorwerking van het rekenkameronderzoek naar het armoedebeleid in Sittard-Geleen

Rekenkamer

Sittard-Geleen Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Samenstelling Voorzitter mr. Debbie Heesakkers

Leden drs. Erwin Maussen Kay van der Salm, MSc

Contact Secretaris Debbie Steens rekenkamer@sittard-geleen.nl Postbus 18 6130 AA Sittard www.sittard-geleen.nl/Bestuur/ Gemeenteraad/Rekenkamer

Colofon Dit onderzoek is uitgevoerd door Ipsos I&O in opdracht van de Rekenkamer Sittard-Geleen. Oktober 2025

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de samensteller en in overleg met de opdrachtgever. Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid samengesteld. Noch de samenstellers, noch de opdrachtgever zijn aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van onjuistheden en/of onvolkomenheden ten gevolge van het gebruik van deze uitgave.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Inhoudsopgave

Inleiding

1.1 Aanleiding 1.2 Onderzoeksvragen 1.3 Methode

5 5 6

1.4 Leeswijzer

Opvolging van aanbevelingen

2.1 Wat is besloten 2.2 Welke aanbevelingen zijn opgevolgd? 2.3 Oorzaken van wel- of niet opvolgen van aanbevelingen

8 9 25

Effect van de opvolging van aanbevelingen

3.1 Beleid 3.2 Monitoring en meten van effecten 3.3 Belangrijkste partners 3.4 Regelingen en instrumenten

27 28 29 30

3.5 Inzet middelen

Terugkoppeling aan de gemeenteraad

4.1 Wijze van terugkoppeling aanbevelingen

4.2 Ervaringen gemeenteraad met terugkoppeling aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

5.1 Hoofdconclusie 5.2 Opvolging van aanbevelingen 5.3 Effecten van aanbevelingen 5.4 Terugkoppeling over opvolging aanbevelingen 5.5 Verbeteren opvolging aanbevelingen 5.6 Aanbevelingen

34 34 40 41 42 42

Bestuurlijke reactie

Nawoord

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Bijlage A: Overzicht geraadpleegde documenten Bijlage B: Geïnterviewde organisaties Bijlage C: Overzicht overgenomen aanbevelingen

Rapport doorwerking armoedebeleid

53 54 55

Rekenkamer Sittard-Geleen

1. Inleiding

1.1 Aanleiding In de periode februari 2020 tot en met januari 2021 deed de rekenkamer van de gemeente Sittard-Geleen onderzoek naar de doeltreffendheid van het armoedeen schuldhulpverleningsbeleid van de gemeente Sittard-Geleen. Op basis van dit onderzoek deed de rekenkamer 17 aanbevelingen om de doeltreffendheid van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid te verbeteren. De rekenkamer wil nu graag weten in hoeverre de aanbevelingen die zij deed zijn opgevolgd en in hoeverre dit heeft geleid tot een verbetering van de doeltreffendheid van het beleid. Zij wil dus graag weten wat de doorwerking is van het door haar uitgevoerde onderzoek.

1.2 Onderzoeksvragen De centrale vraag die we met dit onderzoek willen beantwoorden is:

In welke mate heeft het onderzoek voldaan aan het doel dat de rekenkamer ermee voor ogen had: bijdragen aan een effectief armoede- en schuldhulpverleningsbeleid?

De deelvragen zijn: • Hoe en in welke mate zijn de aanbevelingen van de rekenkamer overgenomen en opgevolgd? • Op welke wijze heeft terugkoppeling aan de raad plaatsgevonden over de uitvoering van de aanbevelingen? • Wat is het effect dat is bereikt door het uitvoeren van de aanbevelingen? • Hoe kunnen gemeenteraad, college en de rekenkamer zelf de opvolging van aanbevelingen verder verbeteren?

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

1.3 Methode Om de onderzoeksvraag en deelvragen te beantwoorden zijn verschillende onderzoeksmethoden ingezet. Deze lichten we hieronder toe.

Deskresearch Voor inzicht in de manier waarop uitvoering is gegeven aan de overgenomen aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek van 2021, is documentatie van de gemeente doorgenomen. Het gaat hierbij om onder andere beleidsplannen, begrotingen, raadsmemo’s en collegebrieven. Deze documenten zijn aangeleverd door de ambtelijke organisatie, een overzicht staat in bijlage A.

Interviews Er zijn interviews gehouden om verder te verdiepen op de resultaten van de deskresearch en de bevindingen uit de deskresearch te verifiëren. In de interviews is gesproken over hoe de aanbevelingen zijn opgevolgd en tot welke effecten dit heeft geleid. Zo is ingegaan op de veranderingen die men heeft gezien in het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid in de jaren sinds het rekenkameronderzoek uit 2021. De te interviewen personen zijn aangedragen door de gemeente. In totaal zijn zeven interviews afgenomen. • Vier interviews met medewerkers van ketenpartners; • Twee interviews met beleidsmedewerkers van de gemeente; • Eén interview met de wethouder. De gesprekken zijn digitaal gevoerd door middel van Microsoft Teams. Van elk gesprek is een verslag opgesteld. De geïnterviewden kregen de mogelijkheid deze te controleren op feitelijke onjuistheden. De verslagen zijn gebruikt bij de analyse en rapportage.

Vragenlijst onder raadsleden Er is een vragenlijst uitgezet onder de gemeenteraadsleden. Doel van de vragenlijst was te meten in hoeverre gemeenteraadsleden zien dat de aanbevelingen zijn opgevolgd en of het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid daardoor effectiever is geworden. Het betrof een online vragenlijst onder alle raadsleden. Tien van de 37 gemeenteraadsleden hebben de vragenlijst ingevuld.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Vijf gemeenteraadsleden die de vragenlijst hebben ingevuld komen uit GOB, de rest uit CDA, Stadspartij, SPA, lokaal Sittard-Geleen-Born en PIT. Daarmee hebben 6 van de 11 fracties gereageerd.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan we in op de opvolging van de aanbevelingen. Vervolgens kijken we in hoofdstuk 3 naar effecten van het opvolgen van aanbevelingen op het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. In hoofdstuk 4 bespreken we tot slot de terugkoppeling aan de raad.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

2. Opvolging van aanbevelingen

2.1 Wat is besloten Eind 2020 vond rekenkameronderzoek plaats om de doeltreffendheid van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid binnen de gemeente Sittard-Geleen te onderzoeken. Het rapport met de bevindingen uit dit rekenkameronderzoek is, samen met 17 aanbevelingen, aangeboden aan het college. Het college heeft vervolgens in een bestuurlijke reactie aangegeven hoe zij tegen de verschillende aanbevelingen aankijkt. Een overzicht hiervan vindt u in bijlage C. In raadsbijeenkomsten op 8 en 12 april 2021 is het rekenkameronderzoek naar het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid besproken. Daarin zei wethouder Schmitz in afwijking van de eerdere schriftelijke reactie toe om een nieuw beleidsplan armoede op te stellen. De besluitvorming op basis van het onderzoek vond plaats in de raadsvergadering van 22 april 2021. De geformuleerde besluitvorming zoals die in april 2021 heeft plaatsgevonden is niet meer gelijk aan de huidige manier waarop de raad een besluit neemt t.a.v. een rekenkamerrapport. Destijds heeft de raad besloten: ‘aan de hand van de aanbevelingen afspraken te maken met het college over de op te leveren informatieproducten en prestatieindicatoren’. De raad heeft hiermee geen eenduidig besluit genomen ten aanzien van de separate aanbevelingen noch een uitspraak gedaan over de (op onderdelen afwijkende) bestuurlijke reactie van het college.

Hierdoor is niet helder wat er wel en wat er niet door de gemeenteraad is overgenomen. Wij zullen in dit rapport dan ook alle aanbevelingen nalopen en aangeven wat hiermee is gebeurd. Voor de volledigheid zullen wij hierbij ook de mening van het toenmalige college vermelden.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

2.2 Welke aanbevelingen zijn opgevolgd? In deze paragraaf gaan we in op welke van de overgenomen aanbevelingen zijn opgevolgd. In de onderstaande tabel staat per aanbeveling of deze volledig of aangepast is overgenomen en of de aanbeveling wel, niet of deels is opgevolgd. In de rest van dit hoofdstuk wordt dit verder toegelicht en onderbouwd. Tabel 2.1 Overzicht uitvoering overgenomen aanbevelingen Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

Beleid Maak een beleidsplan voor de periode vanaf 2020. Neem hierin een duidelijke definitie van armoede op.

Voorstel college om niet over te nemen, uiteindelijk toezegging van wethouder om dit wel te doen.

Monitoring en effecten Richt een monitor in om het effect van de interventies van het armoedebeleid te meten. Start de nieuwe beleidsperiode met een nulmeting. Daarnaast wordt de mate waarin inwoners met een laag inkomen gebruikmaken van de inkomensondersteunende maatregelen gemonitord.

Aangepast overnemen: wel om een monitor in te richten, maar niet om doelgroepen in kaart te brengen.

Probeer de effecten van het beleid meetbaar te maken door formulering van indicatoren. Baken daarbij duidelijk af hoever de invloed van de gemeente gaat. Benoem ook de meer kwalitatieve doelstellingen waarop op inspanningsverplichting wordt verantwoord. Maak daarbij gebruik van leerpunten uit de ontwikkeling van de effectmeting voor schuldhulpverlening. Breng de vergelijkingen met voorgaande periodes.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Deels

Nee

Rekenkamer Sittard-Geleen

Monitor vervolgens de indicatoren en gebruik deze weer als input voor verbeteringen in het beleid of de uitvoering. Op dat moment gaat de PDCA-cyclus transparanter werken.

Nee

Ontwikkel vanuit de doelstellingen prestatie-indicatoren die een duiding geven over de effecten van beleid. Ga daarbij niet uit van de inspanningsverplichting, maar van het te bereiken effect. Dit kan door bijvoorbeeld een samenloop van inspanningsverplichtingen als indicator te nemen.

Nee

Ga in het algemeen door met het uitvoeren van klanttevredenheidsonderzoeken om de effecten te meten. Zorg daarbij enerzijds voor een vaste set aan vragen om een trend te kunnen meten, en meet anderzijds ook afwisselend specifieke onderdelen waar bijzondere aandacht voor is.

Nee

Toets de plannen op de mate waarin de doelstellingen vertaald zijn naar prestatie-indicatoren en welke waardes aan deze indicatoren worden toegekend. Indien het niet mogelijk is om een indicator aan een doelstelling te koppelen, geef aan hoe er wel gerapporteerd kan worden over voortgang of effect.

Nee

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Samenwerking en regie Ga in gesprek met de ketenpartners voor verdere verbetering van de samenwerking en de werkwijze tussen de ketenpartners onderling en tussen de gemeente en de ketenpartners.

Aangepast overnemen: wel het gesprek met de ketenpartners voor de samenwerking, maar niet over het verschil tussen de beleving en feitelijke cijfers.

Investeer in betekenis geven aan de gemeentelijke regiefunctie, binnen de gemeente maar ook samen met de maatschappelijke partners.

Aangepast overnemen: de gemeente gaat kijken wat maatschappelijke partners er onder verstaan en wat de gemeente daarin kan betekenen.

Ga na of en wat er dan anders dient te gaan ten opzichte van de huidige invulling van de regierol van de gemeente.

Bij organisaties waar een subsidierelatie mee is op het gebied van armoede en schulden wordt transparant gemaakt wat de doelen en taken zijn. Daarnaast wordt gekeken of Burgerkracht Limburg organisaties kan ondersteunen om dit helder te krijgen.

Aangepast overnemen: Alleen als er een subsidierelatie is maar geeft de gemeente aan dan zijn doelen en taken ook bekend.

Instrumenten en regelingen Zzp’ers en ondernemers met schulden vallen nu tussen wal en schip. Hiervoor dient een aparte opdracht te worden verstrekt. Het helpen van ondernemers met schulden vereist specifieke expertise. De instroom vanuit bijvoorbeeld Tozo kan extra inzichten opleveren voor de gemeente omtrent het vormgeven van deze dienstverlening. Benut die kans.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Begroting De ambitie om de cirkel van armoede te doorbreken en meer verborgen doelgroepen te bereiken, kan op kortere termijn betekenen dat de kosten van de regelingen behoorlijk kunnen gaan stijgen. Dit is dus een potentieel financieel risico. Op de langere termijn kunnen de kosten dan eventueel gaan dalen. Hou hier rekening mee in de begroting. Dit geldt ook voor financiële gevolgen van de coronacrisis.

Deels

Informatie naar de gemeenteraad Maak duidelijke afspraken over de informatieproducten die in elke fase rond besluitvorming opgeleverd dienen te worden. Maak ook afspraken als gemeenteraad hoe, wanneer en op welke wijze men geïnformeerd wil worden over de voortgang. Neem als gemeenteraad het initiatief hierin.

2.2.1 Beleid Tabel 2.2 Aanbeveling van rekenkamer voor beleid Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

Beleid Maak een beleidsplan voor de periode vanaf 2020. Neem hierin een duidelijke definitie van armoede op.

Voorstel college om niet over te nemen, uiteindelijk toezegging van wethouder om dit wel te doen.

Deze aanbeveling is opgevolgd. De raad stemde op 16 december 2021 in met het Beleidsplan Armoede en Schulden 2022-2026 en het bijbehorende financiële kader voor vernieuwing en versterking van het beleid. Met dit beleidsplan wordt ingezet op het voorkomen van armoede en schulden, het bieden van een beter toekomstperspectief,

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

het kunnen meedoen zonder belemmeringen en het versterken van de samenwerking tussen alle betrokken partners. Daarnaast is in het eerste hoofdstuk van het Beleidsplan Armoede en Schulden uitgebreid beschreven wat de definitie van armoede en problematische schulden is voor de gemeente Sittard-Geleen. Hierdoor is er een gezamenlijk beeld wie de doelgroep is voor het beleid van armoede en schulden.

2.2.2 Monitoring en meting van effecten Tabel 2.3 Aanbevelingen van rekenkamer over monitoring en effecten van armoede- en schuldhulpverleningsbeleid Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

Aangepast overgenomen: wel om een monitor in te richten, maar niet om doelgroepen in kaart te brengen.

Nee

Monitor vervolgens de indicatoren en gebruik deze weer als input voor verbeteringen in het beleid of de uitvoering. Op dat moment gaat de PDCA-cyclus transparanter werken.

Nee

Rapport doorwerking armoedebeleid

Deels

Rekenkamer Sittard-Geleen

Ontwikkel vanuit de doelstellingen prestatie-indicatoren die een duiding geven over de effecten van beleid. Ga daarbij niet uit van de inspanningsverplichting maar van het te bereiken effect. Dit kan door bijvoorbeeld een samenloop van inspanningsverplichtingen als indicator te nemen.

Nee

Indicatoren en het meten van effecten De aanbevelingen die betrekking hebben op het opstellen van prestatieindicatoren en het meten van effecten van beleid met behulp van indicatoren en daarmee bijsturen zijn niet opgevolgd. In het hoofdstuk ‘Meten en Beleven’ van het Beleidsplan Armoede en Schulden 2022-2026 [p. 25], is beschreven dat de gemeente de effecten van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid nog niet in meetbare, kwantitatieve doelen uitdrukt. De reden hiervoor is dat de gemeente aangeeft dat hiervoor meer onderzoek nodig is. In het beleidsplan wordt vervolgens verwezen naar het uitvoeren van een onderzoek naar

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

passende meetindicatoren in 2022 en het uitvoeren van een nulmeting in 2023. Er is geen rapport van dit onderzoek beschikbaar en er heeft geen nulmeting plaatsgevonden in 2023. In de notitie Voortgang Beleidsplan Armoede en Schulden 2022-2026 staat beschreven dat op basis van voortschrijdend inzicht en de huidige maatschappelijke situatie de themabijeenkomst wordt gezien als de meest effectieve manier om te rapporteren over het armoedebeleid. Ze maken geen gebruik van meetbare indicatoren. Er wordt jaarlijks een themabijeenkomst georganiseerd voor raadsleden over het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. In de notitie Voortgang Beleidsplan Armoede en Schulden wordt aangegeven dat tijdens de themabijeenkomst beleidsmedewerkers en het college met de raad in gesprek gaan over de ontwikkelingen naar aanleiding van het Beleidsplan Armoede en Schulden. Ook is het de bedoeling dat het meten van de effecten van de acties van het beleidsplan aan bod komt en dat samen met de raad naar verdere invulling van de informatievoorziening naar de raad rondom het Beleidsplan Armoede en Schulden wordt gekeken. Alle raadsleden kunnen meedoen aan de themabijeenkomst. Ook worden sprekers en/of partners uit het veld uitgenodigd om activiteiten in het kader van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid toe te lichten. Voorbeelden van activiteiten zijn Geldfit, pilots op de rit en samen kundig.

De eerste themasessie was in het najaar van 2023. Vanaf 2024 vindt de bespreking van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid plaats tijdens de themasessie Dashboard Sociaal Domein. Het Dashboard Sociaal Domein wordt bij monitoring van doelgroepen verder toegelicht. In de eerste themasessie in 2023 zijn de volgende onderdelen behandeld: • Beleidsplan Armoede en Schulden; • Kijkje in de praktijk: Waar staan we nu?; • Landelijke en lokale ontwikkelingen op het gebied van Armoede en Schulden; • Informatievoorziening; • Doorkijk naar 2024. In de themasessie komt daarmee vooral aan de orde welke activiteiten en/ of projecten in het kader van het armoede en schuldhulpverleningsbeleid zijn uitgevoerd en niet wat met deze activiteiten is bereikt. De gemeente geeft aan dat de tijd te kort is na de start van de activiteiten om resultaten van activiteiten en/of projecten inzichtelijk te maken. Ook wordt aangegeven waar raadsleden informatie kunnen vinden over het armoede en schuldhulpverleningsbeleid.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Deze informatie is op diverse plaatsen terug te vinden, maar betreft ook hier met name informatie op activiteitenniveau en algemene informatie over het aantal mensen dat onder de doelgroep van het armoede en schuldhulpverleningsbeleid valt. Op ad-hocbasis wordt voor sommige activiteiten gerapporteerd over het gebruik. In de programmabegroting van 2025 staat wederom beschreven dat de gemeente van plan is om gemeentebreed aan de hand van meetbare doelen indicatoren op te stellen om de realisatie van deze doelen te monitoren. Er zijn echter nog geen indicatoren geformuleerd, benoemd wordt dat hier in de programmabegroting van 2026 op teruggekomen wordt [p. 12-13]. Wel zijn voor enkele subprogramma’s indicatoren gedefinieerd, zoals voor vroegsignalering.

Monitoring van doelgroepen De aanbeveling om een monitor op te zetten waarbij doelgroepen voor het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid in beeld worden gebracht, is deels uitgevoerd. In het Dashboard Sociaal Domein is een tabblad Armoedemonitor opgenomen. De overige tabbladen gaan over Wmo, Jeugd en Participatie. Het dashboard met daarin de Armoedemonitor beheert Vidar. Het tabblad Armoedemonitor bevat de volgende informatie: • sociaal minimum: aantal huishoudens tot of onder 120 procent van het sociaal minimum, aantal kinderen in deze huishoudens, inkomstenbron en samenstelling van deze huishoudens; • personen in schuldsanering. Deze informatie is niet gekoppeld aan de doelen uit het beleidsplan en bevat geen specifieke doelgroepen. Het geeft wel inzicht in de totale grootte van de doelgroep van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. De informatie in de Armoedemonitor is beperkt. In andere gemeenten wordt bijvoorbeeld nog het gebruik van minimaregelingen, informatie per wijk en de beleving van armoede opgenomen in een Armoedemonitor.

Klanttevredenheidsonderzoek De aanbeveling om de klanttevredenheidsonderzoeken voort te zetten is niet opgevolgd. Er hebben geen brede klanttevredenheidsonderzoeken plaatsgevonden waarbij de doelgroep van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid is bevraagd over de tevredenheid met de dienstverlening.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

2.2.3 Samenwerking met belangrijkste partners en regie vanuit gemeente Tabel 2.4 Aanbevelingen van rekenkamer op samenwerking en regie Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

Samenwerking en regie Ga in gesprek met de ketenpartners voor verdere verbetering van de samenwerking en de werkwijze tussen de ketenpartners onderling en tussen de gemeente en de ketenpartners.

Aangepast overgenomen: wel het gesprek met de ketenpartners voor de samenwerking, maar niet over het verschil tussen de beleving en feitelijke cijfers.

Investeer in betekenis geven aan de gemeentelijke regiefunctie, binnen de gemeente maar ook samen met de maatschappelijke partners.

Aangepast overgenomen: de gemeente gaat kijken wat maatschappelijke partners er onder verstaan en wat de gemeente daarin kan betekenen.

Ga na of en wat er dan anders dient te gaan ten opzichte van de huidige invulling van de regierol van de gemeente.

Aangepast overgenomen: alleen als er een subsidierelatie is maar geeft de gemeente aan dan zijn doelen en taken ook bekend.

In het raadsvoorstel bij het Beleidsplan Armoede en Schulden is aangegeven dat maatschappelijke partners en adviesraden actief zijn betrokken bij het opstellen van het beleidsplan. De geïnterviewde partners geven ook aan dat dit is gebeurd.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

De gemeente Sittard-Geleen heeft de sociale dienst ondergebracht bij Vidar. Vidar is sinds 1 januari 2021 de naam voor de sociale diensten van de gemeenten Sittard-Geleen, Stein en Beek. Vidar is een gezamenlijke regeling en ondersteunt inwoners van Sittard-Geleen, Stein en Beek bij het vinden van werk, het krijgen van een inkomen, het ontwikkelen van vaardigheden en het ontdekken van hun talenten. Ongeveer tegelijkertijd met het uitkomen van het rapport hebben er verschuivingen binnen Vidar plaatsgevonden rondom het thema bestaanszekerheid en schuldhulpverlening. Er is meer aandacht naar het thema toegegaan en op de functie van beleidsmedewerker bestaanszekerheid is een nieuwe medewerker gekomen. Deze was al werkzaam binnen Vidar. Volgens geïnterviewden geeft dit een stevige impuls aan de samenwerking tussen betrokken partijen en wordt hierdoor de regie voor de gemeente gevoerd.

Regie voeren De aanbeveling om betekenis te geven aan de regiefunctie van de gemeente is opgevolgd. De gesproken beleidsmedewerkers van Vidar geven aan dat zij naar aanleiding van het rekenkameronderzoek en de aanbeveling om meer regie te voeren in gesprek zijn gegaan met de ketenpartners. In deze gesprekken is gekeken op welke manier Vidar daar voor de gemeente invulling aan kan geven. De gesprekken zijn een continu proces waarbij de gemeente en ketenpartners rondom verschillende thema’s met elkaar in gesprek blijven, vanuit het principe van een lerende organisatie. Er wordt nog ruimte voor doorontwikkeling van de regierol gezien. Op dit moment betekent de regierol vooral ook het faciliteren van de samenwerking. In de doorontwikkeling zou dit ook bij één van de grotere samenwerkingspartners belegd kunnen worden. De gemeente kan dan wat meer op afstand staan.

Samenwerken De aanbeveling om in gesprek te gaan en de samenwerking tussen en met ketenpartners te verbeteren is opgevolgd. Voor de samenwerking tussen de gemeente en de ketenpartners is de werkgroep bestaanszekerheid opgericht. Hieraan nemen Vidar en de belangrijkste ketenpartners deel. Deze werkgroep komt elke drie weken samen. Binnen deze werkgroep kennen de verschillende partijen elkaar goed en weten de ketenpartners elkaar dus ook te vinden. De gemeente heeft als doel om in gelijkwaardigheid te werken. De agenda voor de werkgroep bepaalt Vidar daarom ook samen met de partners. Naast deze

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

werkgroep is er eens per kwartaal een bredere bijeenkomst voor partners op het gebied van bestaanszekerheid. De geïnterviewden hebben allen regelmatig contact met de beleidsmedewerkers van Vidar, de beleidsmedewerker van de gemeente en de wethouder over wat zij signaleren in de gemeente op het gebied van bestaanszekerheid. De aanpak vroegsignalering is een voorbeeld van de samenwerking tussen verschillende organisaties bij de aanpak van schulden. Wanneer inwoners betaalachterstanden hebben voor bijvoorbeeld de huur of energielasten, gaat er een bericht naar Vidar. Vidar beoordeelt aan de hand van een beoordelingskader de urgentie van de situatie. Bij een urgente melding volgt een gezamenlijk huisbezoek van Partners in Welzijn (PIW) en Kredietbank Limburg (KBL), zodat verschillende expertise wordt ingezet. In de opvolging wordt gekeken of professionele ondersteuning nodig is. Na evaluatie van de aanpak voor vroegsignalering is Vidar als schakel uit het proces gehaald.

Rolverdeling, doelen en resultaten De aanbeveling die betrekking heeft op transparantie in doelen en taken voor organisaties die subsidie ontvangen is opgevolgd. In de subsidieregeling professionele instellingen 2025 en de subsidieregeling vrijwilligersorganisaties 2024 is afgebakend wat de gemeente verwacht van de subsidieontvanger. De geïnterviewde ketenpartners geven aan dat het voor hen duidelijk is wat de doelen zijn van hun organisatie. De doelen van de gemeente op het gebied van armoede- en schuldhulpverleningsbeleid zijn bij diezelfde groep minder bekend. De rolverdeling tussen de gemeente en ketenpartners is niet veel veranderd de afgelopen jaren. De samenwerking tussen gemeente en partners is de afgelopen jaren geïntensiveerd volgens zowel geïnterviewde ketenpartners als medewerkers van de gemeente. Daardoor wordt ook sneller gehandeld als onverwachte situaties zich voordoen of nieuwe maatregelen geïntroduceerd worden. Dit ervaarden gemeenten en ketenpartners bijvoorbeeld toen plotseling de energietoeslag uitgekeerd moest worden. Vidar geeft aan dat de rolverdeling tussen Vidar en ketenpartners onderling een aandachtspunt blijft. Er zijn veel maatschappelijke initiatieven rondom armoede.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Het blijft belangrijk voor de gemeente om het overzicht te behouden en de samenwerking te faciliteren: wie is wie in het landschap en wie doet wat? Op dit moment speelt Vidar een grote rol in het behouden van dit overzicht en het faciliteren van de samenwerking.

2.2.4 Instrumenten en regelingen Tabel 2.5 Aanbevelingen van rekenkamer over instrumenten en regelingen Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

Instrumenten en regelingen Zzp’ers en ondernemers met schulden vallen nu tussen wal en schip. Hiervoor dient een aparte opdracht te worden verstrekt. Het helpen van ondernemers met schulden vereist specifieke expertise. De instroom vanuit bijvoorbeeld T kan extra inzichten opleveren voor de gemeente omtrent het vormgeven van deze dienstverlening. Benut die kans.

De aanbeveling om voor ondernemers schuldhulpverlening in te richten met specifieke expertise is opgevolgd. Schuldhulpverlening voor ondernemers is sinds 2021 een wettelijke taak van gemeenten. Dit is bedoeld voor (kleine) zelfstandigen die als natuurlijk persoon hoofdelijk aansprakelijk zijn voor hun schulden. Medio 2021 is gestart met een pilot schuldhulpverlening voor ondernemers die is voortgezet tot eind 2021. In de collegebrief van week 1 in 2022 wordt aangegeven dat de pilot wordt verlengd tot eind 2022. Deze pilot is in vijf gemeenten uitgevoerd in opdracht van KBL. Uit de collegebrief: “In het dagelijks bestuur van KBL is op 2 december 2021 afgesproken om de pilot tot eind 2022 te verlengen. Gebleken is dat het aantal hulpvragers in pilotperiode te laag was om hier voor toekomstig beleid conclusies aan te verbinden. In een verlengde pilotperiode kan er een representatieve ervaring worden opgedaan. Hierop wordt vervolgens schuldhulp voor ondernemers voor de toekomst gebaseerd. Ook zetten we extra in op de bekendheid van deze pilot bij het MKB.”

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

In de collegebrief van week 28 van 2023 wordt aangegeven dat de pilot is geëvalueerd. Uit deze evaluatie kwam een voorstel voor de uitvoering van deze schuldhulpverlening en dit voorstel is overgenomen: er zijn twee gespecialiseerde bureaus gecontracteerd door middel van een raamovereenkomst voor de dienstverlening aan ondernemers.

2.2.5 Begroting Tabel 2.6 Aanbeveling van rekenkamer over begroting Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

De aanbeveling dat er rekening moet worden gehouden met oplopende kosten vanwege 1) de inzet op preventie en vroegsignalering om de cirkel van armoede te doorbreken en 2) vanwege de coronacrisis, is opgevolgd. Er wordt in de programmabegroting van 2022 rekening gehouden met een stijging in volume van verschillende dienstverleningsvormen waaronder schuldhulpaanvraag, als gevolg van de coronacrisis. Er is daarom extra budget vrijgemaakt voor de gemeenschappelijke regeling Kredietbank Limburg (KBL). In de programmabegroting van 2023 wordt aangegeven dat meer inwoners gebruikmaken van schuldhulpverlening en dat hierdoor de kosten oplopen. Dit zien we ook terug in de bijdragen voor de KBL. In de programmabegroting van 2024 en 2025 wordt niet specifiek gesproken over veranderingen in budgetten als gevolg van preventie en vroegsignalering. De totale budgetten voor de aanpak armoede en schulden worden ingezet.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

De bijdrage van de gemeente Sittard-Geleen voor preventie, vroegsignalering en educatie aan de KBL neemt toe. Dit blijkt uit de meerjarenbegrotingen van de KBL de afgelopen jaren. Van 62.000 euro voor 2022 in de begroting van 20222024 voor preventie, vroegsignalering en educatie tot 521.000 euro voor 2027 in de begroting van 2025-2027.

2.2.6 Informatie naar de gemeenteraad Tabel 2.7 Aanbeveling van rekenkamer voor informatievoorziening aan gemeenteraad Aanbeveling

Overgenomen?

Opgevolgd?

Deels

Afspraken over informatievoorziening De aanbeveling om met de raad afspraken te maken over de informatievoorziening is deels opgevolgd. De informatievoorziening naar de raad op het gebied van armoede en schulden bestaat uit de onderstaande elementen. Deze zijn besproken in de eerste themabijeenkomst armoede en schulden: • • • • •

Dashboard Sociaal Domein, tabblad Armoedemonitor - Power BI; Jaarcijfers Kredietbank Limburg; Sittard-Geleen in Cijfers - Gemeente Sittard-Geleen; Raadsinformatiebrief, raadsmemo of collegebrief; Themasessie Dashboard Sociaal Domein.

Er zijn geen afspraken gemaakt over informatieproducten die de voortgang van specifieke projecten (bijvoorbeeld voor vroegsignalering, Geldfit of samen kundig) inzichtelijk maken. De helft van de gemeenteraadsleden die de vragenlijst heeft ingevuld, is niet bekend met de Armoedemonitor van Vidar. De helft die dat wel heeft, geeft aan deze af en toe te raadplegen.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

De raadsleden zijn zelf verdeeld over de vraag of er afspraken gemaakt zijn over de informatievoorziening, zie onderstaande tabel. Tabel 2.8 Er zijn duidelijke afspraken gemaakt over... (in aantallen) (helemaal) mee eens

neutraal

(helemaal) niet mee eens

weet niet/ geen mening

… de informatieproducten die in elke fase van besluitvorming opgeleverd dienen te worden.

…op welke wijze de raad wordt geïnformeerd over de voortgang van het armoedebeleid

…hoe vaak de raad wordt geïnformeerd over de voortgang van het armoedebeleid

Voortgang en inzicht in effecten Plannen in het kader van het beleid armoede en schuldhulpverlening worden niet getoetst op doelen die vervolgens vertaald zijn naar prestatieindicatoren. Er is geen eenduidige manier waarop activiteiten en projecten aan de gemeenteraad worden teruggekoppeld. De ene keer gebeurt dit in een collegebrief, een andere keer in een raadsinformatiebrief en weer een andere keer in een themasessie. Er is één voortgangsrapportage over het Beleidsplan Armoede en Schulden opgesteld, dit was begin 2023. In de activiteiten en projecten die naar de gemeenteraad teruggekoppeld zijn, staan geen doelen met prestatie-indicatoren vermeld. De wijze waarop de gemeenteraad wordt geïnformeerd over de voortgang van de activiteiten en projecten wordt ook niet vermeld. In de stukken over projecten en activiteiten wordt incidenteel over de voortgang van deze projecten en activiteiten gerapporteerd en vrijwel nooit over effecten hiervan. Bijv. in de collegebrief van week 39, 2022 staat het aantal deelnemers aan het Volwassenfonds Sport & Cultuur naar leeftijd en geslacht. Er wordt echter niets gezegd over een bijdrage aan de doelstellingen die de gemeente heeft met het Volwassenfonds Sport &

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Cultuur, zoals betere gezondheid, meedoen aan de samenleving en integraliteit. Onderwerpen die in de raadsinformatiebrieven, raadsmemo of collegebrieven van de jaren 2021-2025 zijn besproken, zijn begrotingsstukken en jaarrekening van KBL en informatie over ingezette activiteiten en projecten. In de stukken naar de raad wordt geen relatie gelegd met doelstellingen uit het beleidsplan. Hierdoor is geen zicht op het bereiken van de doelen uit het beleidsplan. Bij de volgende projecten is gerapporteerd aan de raad over de voortgang en/of resultaten: • de aanpak van energiearmoede op de korte termijn, het betreft resultaten; • het Volwassenfonds Sport en Cultuur, het betreft een evaluatie; • de pilot vroegsignalering, het betreft een evaluatie. In deze stukken, die zijn gedeeld met de raad, gaat men niet in op de gerealiseerde effecten van deze projecten. Wel op de behaalde resultaten en het aantal bereikte inwoners. Raadsleden geven aan geen of beperkt zicht te hebben op de voortgang van het bereiken van de doelen van het armoedebeleid. In de toelichting geven raadsleden aan dat informatie onvoldoende details bevat of ze niet weten waar ze deze informatie kunnen vinden. Tabel 2.9 De mate waarin raadsleden het eens of oneens zijn met de volgende stelling

Ik heb zicht op de voortgang van het bereiken van de doelen uit het armoedebeleid.

Rapport doorwerking armoedebeleid

(helemaal) mee eens

neutraal

(helemaal) niet mee eens

weet niet/ geen mening

Rekenkamer Sittard-Geleen

2.3 Oorzaken van wel- of niet opvolgen van aanbevelingen Een aanzienlijk deel van de overgenomen aanbevelingen betreft monitoring en het meten van effecten van beleid. Deze aanbevelingen zijn voor een groot deel niet opgevolgd. In deze paragraaf gaan we in op de genoemde redenen voor het wel- of niet opvolgen van aanbevelingen.

2.3.1 Redenen voor niet uitvoeren van aanbevelingen Er worden drie hoofdredenen gegeven voor het niet uitvoeren van de aanbevelingen: • • •

armoedeproblematiek is complex en effecten zijn pas op langere termijn zichtbaar; het ontbreken van concrete aanknopingspunten in de aanbevelingen en hoe deze uitgevoerd moeten worden; er is weinig draagvlak voor meten, zowel bij college als ambtenaren. Zij stellen dat beleid merkbaar in plaats van meetbaar moet zijn.

Complexiteit van het domein en effecten pas op lange termijn zichtbaar Uit de interviews komt naar voren dat in samenspraak met beleidsmedewerkers, bestuurders en de raad is besloten dat het opstellen van indicatoren voor het meten van effecten te lastig of zelfs onmogelijk is. Dit komt door de complexiteit van het armoedeprobleem en de verwachting dat effecten pas op de lange termijn inzichtelijk worden. Ook wordt aangegeven dat cijfers van het CBS twee jaar oud zijn. Daarbij komt in de gesprekken naar voren dat de reikwijdte van de gemeente op het gebied van armoede en schulden als beperkt wordt ervaren. Dit bemoeilijkt het meten van de effecten van gemeentelijk beleid. Er wordt aangegeven dat gemeenten niet direct armoede en schulden kunnen verminderen, maar alleen kunnen verzachten door middel van bijvoorbeeld preventieve maatregelen. Dit sluit aan bij het standpunt van de VNG.1 Er wordt aangegeven dat er evaluaties van pilotprojecten worden uitgevoerd. Er is bijvoorbeeld een evaluatie uitgevoerd van de pilot vroegsignalering. Deze evaluatie bleef echter beperkt tot de uitvoering en het bereik, de effecten werden niet geëvalueerd. Ook heeft er een evaluatie van het Volwassenfonds Sport en Cultuur plaatsgevonden, maar ook hier geldt dat er geen gerealiseerde effecten in kaart zijn gebracht.

Schulden en armoede | VNG

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Concrete aanknopingspunten in de aanbevelingen De ambtelijke organisatie had in de aanbevelingen van de rekenkamer graag meer concrete aanknopingspunten willen hebben voor het meetbaar maken van de effecten van beleid. Zij heeft behoefte aan adviezen over welke indicatoren in de praktijk goed bruikbaar zijn en wat de meerwaarde voor de praktijk van het gebruik van deze indicatoren is. Ook is er meer behoefte aan leren dan aan oordelen. Dit moet zich vertalen in de indicatoren en de rapportage hierover.

Beleid moet merkbaar zijn, voor meten is weinig draagvlak Naast dat het opstellen van indicatoren als lastig wordt ervaren, wordt ook aangegeven dat indicatoren overbodig zijn. Beleid zou “niet meetbaar maar merkbaar” moeten zijn, de wethouder wil “niet vinken maar vonken”. Om te laten zien wat de gemeente allemaal doet, is besloten om via themasessies met de raad terugkoppeling te geven over de uitvoering van verschillende activiteiten rondom het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. Daarnaast gaat de raad op werkbezoeken waarbij hij in de praktijk kan zien wat er gedaan wordt. Dit moet bijdragen aan de merkbaarheid van het beleid. Of het beleid ook merkbaar is voor de doelgroep, mensen die in armoede leven, wordt niet inzichtelijk gemaakt voor de raad. De focus lijkt eerder op inspanningen (bijvoorbeeld het aantal huisbezoeken, verstrekte energietoeslagen en de inzet van financiële maatjes), dan op de daadwerkelijke effecten van het beleid (mensen voelen zich beter geholpen of een daadwerkelijke afname van armoede en schulden).

2.3.2 Redenen voor het wel uitvoeren van aanbevelingen De aanbevelingen die wel uitgevoerd zijn, lijken meer aan te sluiten bij de visie van ambtenaren en college hoe invulling te geven aan het beleid en bij wettelijke verplichtingen. Zo was het wettelijk verplicht om schuldhulpverlening voor ondernemers in te richten. Daarnaast heeft er bij Vidar een verschuiving in capaciteit en aandacht voor het thema bestaanszekerheid plaatsgevonden. Een beleidsplan gaf richting aan de inzet van deze capaciteit. Deze richtte zich met name op de inzet samen met maatschappelijke partners. Hierdoor was samenwerking, regie en helderheid over taken gewenst en is dit daarom ook uitgevoerd.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

3. Effect van de opvolging van aanbevelingen De gemeenteraadsleden die de vragenlijst hebben ingevuld, denken over het algemeen dat de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek hebben bijgedragen aan een beter armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. Door een enkeling wordt ook de kanttekening over de complexiteit van armoedeproblematiek geplaatst. Tabel 3.1 De mate waarin raadsleden het eens of oneens zijn met de volgende stelling

De aanbevelingen hebben bijgedragen aan een effectiever armoede- en schuldenbeleid.

(helemaal) mee eens

neutraal

(helemaal) niet mee eens

weet niet/ geen mening

In de volgende paragrafen wordt per subcategorie van de aanbevelingen aangegeven wat het effect is geweest op de doeltreffendheid van het beleid.

3.1 Beleid Met het beleidsplan2 dat is opgesteld naar aanleiding van het rekenkameronderzoek zet de gemeente in op het voorkomen van armoede en schulden, het bieden van een beter toekomstperspectief, het kunnen meedoen zonder belemmeringen en het versterken van de samenwerking tussen alle betrokken partners. Het beleid kent vooral globale doelstellingen en concrete activiteiten. De gemeente geeft aan dat zij armoede niet kan oplossen, zij gaat immers niet over de hoogte van het inkomen. De gemeente kan de inwoners wel ondersteunen bij het zoeken naar werk met meer inkomen en verzachten van de armoede. Dit wordt ook wel pleisters plakken genoemd. 2

Beleidsplan Armoede en Schulden 2022-2026 Samen werken aan kansen!, gemeente Sittard-Geleen

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Geïnterviewden geven aan dat het beleid richting geeft aan de activiteiten op het gebied van armoede en schulden. Of het beleid ook richting geeft, is moeilijk inzichtelijk te krijgen omdat in rapportages over activiteiten geen link wordt gelegd met de doelstellingen uit het beleidsplan. Ook bij cijfers in het Dashboard Armoedemonitor, dat op verzoek van de gemeenteraad is ingericht, is geen link naar de doelstellingen uit het beleidsplan. De globale doelen in het beleidsplan geven ambtenaren wel de flexibiliteit om activiteiten uit te voeren die passen binnen het beleid en die inspelen op actuele ontwikkelingen. Denk hierbij aan projecten voor energiearmoede en hoge inflatie.

3.2 Monitoring en meten van effecten De aanbevelingen rondom monitoring en meten van effecten zijn niet uitgevoerd. Het is daarom ook niet inzichtelijk of doelen uit het beleid worden gehaald. Doordat er beperkt wordt gemonitord en effecten niet worden gemeten, is het moeilijk vast te stellen in hoeverre het uitvoeren van de andere aanbevelingen tot doeltreffender beleid heeft geleid. Het monitoren en meten van beleidseffecten is bedoeld om, waar nodig, bij te kunnen sturen en middelen op de juiste plek in te zetten. Dit wordt momenteel niet overkoepelend en gestructureerd voor het gehele beleidsplan gedaan. Hierdoor wordt het niet inzichtelijk of alle afzonderlijke activiteiten bijdragen aan de doelen uit het beleidsplan. Monitoring en het meten van effecten kan op verschillende niveaus plaatsvinden. Het kan op het totale beleidsplan, maar ook op het niveau van projecten en activiteiten binnen het beleidsplan. Denk hierbij aan een rapportage van welke activiteiten per doel worden ingezet. Vervolgens wordt per activiteit bekeken of dit bijdraagt aan het doel. Dit hoeft niet (alleen) op basis van harde cijfers, maar kan ook door ervaringen van deelnemers aan activiteiten in kaart te brengen. Het meten van effecten kan dus zowel kwantitatief als kwalitatief. Een voorbeeld van een kwantitatieve meting is bijvoorbeeld het aantal mensen dat gebruik heeft gemaakt van een regeling.

Kwalitatieve metingen omvatten bijvoorbeeld ervaringen die mensen delen in een interview of groepsgesprek.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Op deze manier kan per doel uit het beleidsplan inzichtelijk worden gemaakt welke activiteiten worden ingezet. Vervolgens kan per activiteit de bijdrage aan dat doel worden beoordeeld door middel van kwantitatieve en kwalitatieve gegevens. Deze aanpak helpt bij het onderbouwen van keuzes tussen activiteiten, bijvoorbeeld wanneer er minder budget beschikbaar is.

3.3 Belangrijkste partners Uit interviews blijkt dat de samenwerking tussen de gemeente en ketenpartners in de afgelopen vier jaar aanzienlijk is verbeterd. De gemeente vervult hierin een leidende rol door de samenwerking tussen partners te faciliteren en te versterken. Partners spreken elkaar in werkgroepen en periodieke overleggen en sessies en weten elkaar beter te vinden dan voorheen. Vertegenwoordigers van maatschappelijke en welzijnsorganisaties uiten zich positief over de samenwerking met de gemeente. Ze beschrijven de samenwerking als erg prettig en soepel, met korte lijntjes. Enkele geïnterviewden benadrukken dat deze positieve ontwikkeling een direct gevolg is van het uitgevoerde rekenkameronderzoek. De betere samenwerking, regie en duidelijkheid over taken draagt volgens geïnterviewden bij aan een betere ondersteuning van inwoners. Voorbeelden die genoemd worden zijn: •

•

“We hebben acht organisaties die hetzelfde regelen voor de inwoners. Voor de inwoners is dat allemaal hetzelfde, die zien niet het verschil tussen de organisatie die het uitvoert. En die organisaties denken er nu over na om van acht verschillende organisaties één poort voor inwoners te creëren. Het eigenbelang van de organisatie gaat ook steeds meer naar de achtergrond. Doel is om de inwoner zo snel mogelijk en goed mogelijk te helpen. Dat ontstaat nu vanuit de groep.” “Er vindt terugkoppeling plaats van partners die actief zijn in het veld. Zij lopen ergens tegenaan of zien dat mensen ergens tegenaan lopen. De gemeente pakt dit dan op. Niet alles kan direct opgelost worden, maar een deel wel.”

De geïnterviewde partners geven aan weinig zicht te hebben op de beleidsdoelen van de gemeente. Echter doordat in de subsidieregelingen

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

duidelijk is vastgelegd met welk doel partners een subsidie ontvangen en dit doel past in het totale beleidsplan, geeft dit geen problemen voor het bereiken van de doelen van de gemeente.

3.4 Regelingen en instrumenten Door de schuldhulpverlening aan ondernemers voldoet de gemeente aan haar wettelijke taak om dit in te richten. Het blijft echter een doelgroep die niet makkelijk op de overheid afstapt voor ondersteuning bij schulden. Het gebruik van de ondersteuning is daarom beperkt.

3.5 Inzet middelen Er is meer geld vrijgemaakt voor preventie, vroegsignalering en educatie in de jaren 2022 t/m 2027. De extra kosten die in 2022 en 2023 zijn gemaakt als gevolg van de coronacrisis worden gedekt door niet bestede middelen uit 2021. In de begroting van 2025 waren er verwachte extra kosten als gevolg van extra aanvragen bijzondere bijstand, maar was er ook een verwachte meevaller omdat het aantal mensen dat in aanmerking komt voor individuele inkomenstoeslag, kleiner is dan gedacht. Daarmee is het een extra impuls aan het armoedebeleid.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

4. Terugkoppeling aan de gemeenteraad

4.1 Wijze van terugkoppeling aanbevelingen De terugkoppeling van aanbevelingen uit onderzoeken van de rekenkamer vindt niet op een gestructureerde wijze plaats. Er wordt bijvoorbeeld geen jaarlijks overzicht verstrekt van de aanbevelingen uit rekenkameronderzoek en de mate waarin deze zijn uitgevoerd. In enkele beleidsstukken komt in de inleiding terug dat het rekenkameronderzoek de aanleiding was voor het beleidsstuk. Dit geldt echter niet voor alle aanbevelingen. Er zijn ook aanbevelingen uitgevoerd waarbij niet verwezen is naar het rekenkameronderzoek. Een voorbeeld waar wel een verwijzing is gemaakt, is in de raadsmemo bij het Beleidsplan Armoede en Schulden: “Eind 2020 heeft een rekenkameronderzoek plaatsgevonden om te bepalen hoe het armoede- en schuldenbeleid binnen de gemeente Sittard-Geleen werkt. In april 2021 zijn de resultaten en aanbevelingen van het onderzoeksrapport met de raad besproken. Tijdens die raadsronde is de afspraak gemaakt om samen met de raad een beleidsplan armoede en schulden te maken.” Ook in het beleidsplan zelf is een voorbeeld terug te vinden van een verwijzing naar een aanbeveling. In het beleidsplan wordt verwezen naar afspraken die zijn gemaakt over prestatie-indicatoren en het meten van effecten. Aan deze afspraken is echter geen vervolg gegeven.

De schuldhulpverlening aan ondernemers is een concreet voorbeeld van een aanbeveling die wel is uitgevoerd, maar waarbij in de communicatie naar de gemeenteraad geen expliciete koppeling wordt gemaakt met de oorspronkelijke aanbeveling uit het rekenkameronderzoek. De schuldhulpverlening aan ondernemers wordt behandeld in de collegebrief van week 51, 2023.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

4.2 Ervaringen gemeenteraad met terugkoppeling aanbevelingen De raadsleden geven aan voornamelijk via schriftelijke rapportages en themabijeenkomsten terugkoppeling te krijgen. Eén raadslid geeft aan dat hij of zij geen terugkoppeling heeft ontvangen. De tevredenheid over de terugkoppeling is verdeeld. Raadsleden die ontevreden of neutraal zijn, zouden graag een duidelijk overzicht krijgen of geven aan geen informatie te hebben ontvangen, maar dat wel graag willen ontvangen. Tabel 4.1 Op welke wijze(n) heeft u terugkoppeling ontvangen over de uitvoering van de aanbevelingen? (Meerdere antwoorden mogelijk). Aantal Schriftelijke rapportages

Mondelinge presentaties

Themabijeenkomsten

Via de begroting

Ik heb geen terugkoppeling ontvangen

Tabel 4.2 In hoeverre bent u tevreden over de volgende informatievoorziening?

De informatievoorziening met betrekking tot de opvolging van de aanbevelingen

(helemaal) mee eens

neutraal

(helemaal) niet mee eens

weet niet/ geen mening

De raadsleden waarderen dat er in de huidige terugkoppeling af en toe wordt gerefereerd aan de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek. Toch zijn de raadsleden ook kritisch en zien zij verbetermogelijkheden met betrekking tot de terugkoppeling. Dit betreft met name een gestructureerde wijze van terugkoppeling, bijvoorbeeld door middel van een dashboard. Er is één raadslid dat daarbij ook kritisch naar zichzelf kijkt en aangeeft dat de raad hier ook actiever naar moet vragen. Een aantal ondervraagde raadsleden uiten dus behoefte te hebben aan meer terugkoppeling over de aanbevelingen.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Deze behoefte aan verbeterde terugkoppeling sluit aan bij de Wet versterking decentrale rekenkamers, die op 1 januari 2023 in werking is getreden. De wet beoogt de kwaliteit van rekenkameronderzoek te vergroten. Eén van de nieuwe artikelen is artikel 185a waarin is aangegeven dat het college jaarlijks een overzicht aan de raad zendt van de aan het college gedane voorstellen van de rekenkamer, vergezeld van zijn standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg is gegeven.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

5. Conclusies en aanbevelingen

5.1 Hoofdconclusie De centrale vraag in dit onderzoek luidt: “In welke mate heeft het onderzoek van de rekenkamer voldaan aan het doel dat de rekenkamer daarmee voor ogen had, bijdragen aan een effectief armoede- en schuldhulpverleningsbeleid?

Geconcludeerd kan worden dat het rekenkameronderzoek heeft bijgedragen aan een effectief armoede- en schuldhulpverleningsbeleid, naast diverse andere factoren die hier ook aan bijdroegen. Zo is mede door het rekenkameronderzoek het beleidsplan Armoede en Schuldhulpverlening 2022-2026 geschreven. De basis van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid staat; de samenwerking met partners op dit gebied loopt goed en de middelen voor de uitvoering van het beleid zijn beschikbaar. De volgende stap is klein beginnen met het meten van effecten van het beleid en inspanningen, dit zichtbaar koppelen aan de beleidsdoelen en hierop cyclisch sturen. Zo wordt het beleid niet alleen merkbaar, maar ook aantoonbaar effectief en voor de gemeenteraad beter controleerbaar.

5.2 Opvolging van aanbevelingen Meeste aanbevelingen opgevolgd In deze paragraaf gaan we in op de deelvraag: “Hoe en in welke mate zijn de aanbevelingen van de rekenkamer overgenomen en opgevolgd?”

Het onderzoek van de rekenkamer bevatte verschillende aanbevelingen, in het huidige onderzoek is gekeken in hoeverre de aanbevelingen, die zijn

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

overgenomen door het college, zijn opgevolgd. De aanbevelingen op de meeste deelonderwerpen zijn opgevolgd. De aanbevelingen op het gebied van monitoring en effectmeting vrijwel niet. In de volgende deelparagrafen laten we de aanbevelingen per onderwerp zien en beschrijven we per aanbeveling of deze zijn opgevolgd en op welke manier.

5.2.1 Opstellen van beleidsplan De aanbeveling die betrekking heeft op beleid is opgevolgd. Er is een beleidsplan Armoede en Schulden opgesteld met een heldere definitie van armoede en schulden. Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

Beleid Maak een beleidsplan voor de periode vanaf 2020. Neem hierin een duidelijke definitie van armoede op.

Voorstel college om niet over te nemen, uiteindelijk toezegging van wethouder om dit wel te doen.

5.2.2 Monitoring en effectmeting Vrijwel geen van de aanbevelingen die betrekking hebben op monitoring en effectmeting is opgevolgd. Er zijn geen prestatie-/effectindicatoren vastgesteld, er is geen nulmeting gehouden en de PDCA-cyclus in het armoedebeleid als geheel ontbreekt. De Armoedemonitor die is opgesteld en afgestemd met de gemeenteraad is beperkt en niet gekoppeld aan beleidsdoelen. Er heeft sinds het opstellen van het beleidsplan Armoede en Schulden geen structureel klanttevredenheidsonderzoek plaatsgevonden. Hoewel monitoring en effectmeting op het gebied van armoedebeleid minder eenvoudig is dan op sommige andere beleidsvelden, zijn er in den lande voorbeelden te vinden van KPI’s op dit beleidsveld. De indruk bij de onderzoekers is dat in Sittard-Geleen minder dan in andere gemeenten draagvlak is voor KPI’s, meetbare resultaten en PDCA. Een vaker gehoorde uitspraak is ‘wij stellen merkbaarheid voor meetbaarheid’, maar onderbouwing van die merkbaarheid in relatie tot de gestelde doelen wordt veelal niet gegeven.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

Richt een monitor in om het effect van de interventies van het armoedebeleid te meten. Start de nieuwe beleidsperiode met een nulmeting. Daarnaast wordt de mate waarin inwoners met een laag inkomen gebruikmaken van de inkomensondersteunende maatregelen gemonitord.

Aangepast overgenomen: wel om een monitor in te richten, maar niet om doelgroepen in kaart te brengen.

Deels

Nee

Monitor vervolgens de indicatoren en gebruik deze weer als input voor verbeteringen in het beleid of de uitvoering. Op dat moment gaat de PDCA-cyclus transparanter werken.

Nee

Monitoring en effecten

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

Nee

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

5.2.3 Samenwerking en regie De aanbevelingen die betrekking hebben op samenwerking en regie zijn opgevolgd. De samenwerking met partners is geïntensiveerd mede door middel van de werkgroep bestaanszekerheid. Rollen en subsidiedoelen zijn helder en de regierol van de gemeente wordt actiever ingevuld. Partners waarmee wordt samengewerkt zijn hier tevreden over. Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

Samenwerking en regie Ga in gesprek met de ketenpartners voor verdere verbetering van de samenwerking en de werkwijze tussen de ketenpartners onderling en tussen de gemeente en de ketenpartners.

Aangepast overnemen: wel het gesprek met de ketenpartners voor de samenwerking, maar niet over het verschil tussen de beleving en feitelijke cijfers.

Investeer in betekenis geven aan de gemeentelijke regiefunctie, binnen de gemeente maar ook samen met de maatschappelijke partners.

Aangepast overnemen: de gemeente gaat kijken wat maatschappelijke partners er onder verstaan en wat de gemeente daarin kan betekenen.

Ga na of en wat er dan anders dient te gaan ten opzichte van de huidige invulling van de regierol van de gemeente.

Aangepast overnemen: Alleen als er een subsidierelatie is maar geeft de gemeente aan dan zijn doelen en taken ook bekend.

Rapport doorwerking armoedebeleid

Rekenkamer Sittard-Geleen

5.2.4 Instrumenten en regelingen De aanbeveling die betrekking heeft op instrumenten en regelingen, namelijk het opzetten van schuldhulpverlening voor zzp’ers en ondernemers is opgevolgd. De schuldhulpverlening voor ondernemers, overigens inmiddels een wettelijke taak van gemeenten, is opgezet en geborgd via gespecialiseerde bureaus. Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

5.2.5 Begroting De aanbeveling die betrekking heeft op de begroting is opgevolgd. Er is rekening gehouden met volumetoename en extra middelen voor preventie/ vroegsignalering in de begroting. De middelen richting de Kredietbank Limburg die veel taken op het gebied van preventie, vroegsignalering en educatie uitvoert zijn structureel opgehoogd. Aanbeveling

Voorstel college om over te nemen?

Opgevolgd?

Instrumenten en regelingen De ambitie om de cirkel van armoede te doorbreken en meer verborgen doelgroepen te bereiken, kan op kortere termijn betekenen dat de kosten van de regelingen behoorlijk kunnen gaan stijgen. Dit is dus een potentieel financieel risico. Op de langere termijn kunnen de kosten dan eventueel gaan dalen. Hou hier rekening mee in de begroting. Dit geldt ook voor financiële gevolgen van de coronacrisis.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=SittardGeleen&id=f380c960-c996-4dce-84f8-c788efa310f1