Programmabegroting 2025
Tekst van het document
1
Programmabegroting 2025-2028
Programmabegroting 2025
2
Inhoudsopgave Homepage ............................................................................................................................................... 6 Algemeen ................................................................................................................................................ 7 Financieel Perspectief ............................................................................................................................. 8 Financieel kader .................................................................................................................................. 8 Vertreksituatie ................................................................................................................................ 8 Ontwikkelingen ............................................................................................................................... 9 Uitgangspunten............................................................................................................................. 10 Provinciaal toezicht ....................................................................................................................... 11 Actualisatie Financieel perspectief ...............................................................................................
14 Programmaplan 2025-2028 .................................................................................................................. 31 Leeswijzer.............................................................................................................................................. 31 Programmabegroting op hoofdlijnen ............................................................................................... 33 Institutionele veerkracht............................................................................................................... 35 Sociale veerkracht ......................................................................................................................... 37 Ecologische veerkracht ................................................................................................................. 39 Economische veerkracht ............................................................................................................... 41 Bestuur & Ondersteuning ................................................................................................................. 44 Participatie en Communicatie.......................................................................................................
45 Bestuur en Perspectief .................................................................................................................. 46 Bestuurlijke samenwerking ........................................................................................................... 48 Dienstverlening ............................................................................................................................. 49 Algemene middelen ...................................................................................................................... 51 Veiligheid .......................................................................................................................................... 58 Sociale Veiligheid .......................................................................................................................... 59 Zorg en Veiligheid ......................................................................................................................... 60 Ondermijning ................................................................................................................................ 62 Externe Veiligheid .........................................................................................................................
63 Toezicht en handhaving leefbaarheid ........................................................................................... 64 Andere veiligheidsthema’s............................................................................................................ 65 Verkeer, Vervoer en Waterstaat ....................................................................................................... 68 Mobiliteit en Verkeer .................................................................................................................... 69 Logistiek ........................................................................................................................................ 72 Economie .......................................................................................................................................... 74 Chemie, Industrie en Bedrijventerreinen ..................................................................................... 75 Vrijetijdseconomie, Detailhandel, Stadscentra............................................................................. 76
3
Programmabegroting 2025-2028 (Eu)regionale samenwerking en Arbeidsmarkt ............................................................................ 78 MKB Ondersteuning & Dienstverlening ........................................................................................ 79 Sport, Cultuur en Groen .................................................................................................................... 82 Sport .............................................................................................................................................. 84 Maatschappelijk Vastgoed ............................................................................................................ 85 Cultuur .......................................................................................................................................... 86 Natuur en Landschap .................................................................................................................... 88 Stedelijk Groen .............................................................................................................................. 89 Erfgoed en Beeldkwaliteit .............................................................................................................
92 Sociaal Domein.................................................................................................................................. 93 Sociale Basis .................................................................................................................................. 94 Onderwijs en Jeugd ....................................................................................................................... 95 (Gezondheids)Preventie................................................................................................................ 97 Participatie en Bestaanszekerheid ................................................................................................ 98 WMO ........................................................................................................................................... 102 Jeugdwet ..................................................................................................................................... 103 Milieu .............................................................................................................................................. 106 Milieu ..........................................................................................................................................
107 Klimaatadaptie en Water ............................................................................................................ 109 Energie ........................................................................................................................................ 110 Warmte ....................................................................................................................................... 111 Monitoring .................................................................................................................................. 112 Duurzaamheid ............................................................................................................................. 112 Wonen, Omgevingsbeleid en Gebiedsontwikkeling ....................................................................... 114 Wonen......................................................................................................................................... 115 Omgevingsbeleid......................................................................................................................... 117 Gebiedsontwikkeling en Stedelijke ontwikkeling ....................................................................... 119 Algemene dekkingsmiddelen ..........................................................................................................
121 Vennootschapsbelasting ................................................................................................................. 124 Onvoorzien ...................................................................................................................................... 124 Paragrafen........................................................................................................................................... 125 Lokale heffingen.............................................................................................................................. 125 Weerstandsvermogen / Risicobeheersing ...................................................................................... 139 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 155 Financiering ..................................................................................................................................... 163 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................ 169 Wet open overheid .........................................................................................................................
174 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 178
4
Grondbeleid .................................................................................................................................... 209 Financiële begroting............................................................................................................................ 213 Inleiding........................................................................................................................................... 213 Baten & lasten per programma ...................................................................................................... 214 Baten & lasten per taakveld............................................................................................................ 216 Incidentele baten & lasten .............................................................................................................. 219 Structurele mutaties reserves......................................................................................................... 223 Structureel evenwicht ..................................................................................................................... 225 Geprognotiseerde balans................................................................................................................
228 Bijlagen................................................................................................................................................ 230 Bijlage 1: Reserves en voorzieningen.............................................................................................. 231 Bijlage 2: EMU-saldo ....................................................................................................................... 233 Bijlage 3: Vaste Activa & Kapitaallasten.......................................................................................... 234 Bijlage 4: Begrotingsstructuur 2025 ev ........................................................................................... 236
5
Programmabegroting 2025-2028
Homepage
6
Algemeen
Beste lezer, In de kaderbrief 2024 heeft de gemeenteraad van Sittard-Geleen de contouren meegegeven voor de programmabegroting 2025 - 2028. Het college van burgemeester en wethouders heeft op basis van deze contouren deze voorliggende programmabegroting opgesteld. De belangrijkste financiële contouren voor deze begroting waren een (meerjarig) sluitende begroting waarin het structureel evenwicht geborgd is. En een begroting waarin we wendbaar en weerbaar zijn om zo invulling te kunnen blijven geven aan de opgaven voor onze inwoners, ondernemers, verenigingen en andere (maatschappelijke) partners. Het college is trots een begroting te presenteren die aan deze voorwaarden voldoet. Ondanks de dreiging van het zogenaamde ‘ravijnjaar’ presenteren we tot en met 2027 sluitende jaarschijven. In 2028 presenteren we een gering tekort, dat we beschouwen als een resultaat van het zogenaamde ‘ravijn’. Dit betekent dat eventuele bezuinigingen, waar we in de kaderbrief 2024 op anticipeerden, nu niet aan de orde zijn. Dit begrotingsperspectief is mogelijk door als gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders open en constructief de dialoog te blijven voeren. Door volgens de vastgestelde uitvoeringsprincipes zorgvuldig en met oog voor de toekomst te begroten. En vooral door samen ‘nao veure’ te blijven kijken.
Voor deze bestuursperiode ligt een ambitieus uitvoeringsprogramma vast dat in deze meerjarenbegroting verder is uitgewerkt. Een uitvoeringsprogramma met een incidenteel karakter waarmee we een structurele impuls geven aan onze gemeente. Zo geven we uitvoer aan de Toekomstvisie 2030, het coalitieakkoord ‘Samen zorgvuldig, verbindend doorpakken!’ en de daarbij horende uitvoeringsafspraken. Op die manier wordt invulling gegeven aan onze gezamenlijke ambities.
Sittard-Geleen, 26 september 2024
Burgemeester en wethouders van Sittard-Geleen,
Mr. J.Th.C.M. Verheijen burgemeester
J.A.M. Heesen gemeentesecretaris/ algemeen directeur
7
Programmabegroting 2025-2028
Financieel Perspectief
Financieel kader Vertreksituatie In relatie tot de P&C-cyclus in het algemeen en onze financiën in het bijzonder streven wij naar een duurzaam en solide financieel beleid, met voldoende veerkracht. Deze financiële veerkracht heeft betrekking op wendbaarheid en weerbaarheid. Met andere woorden: hebben wij voldoende middelen om uitvoering te geven aan ambities en ontwikkelingen met andere partijen op te vangen (cofinanciering) en beschikken wij over middelen om onvoorzien tegenvallers op te kunnen vangen .
Begroting 2024 In de begroting 2024 hebben we voor deze bestuursperiode een uitvoeringsagenda opgenomen. In deze agenda zijn de opgaven en ambities uit de Toekomstvisie 2030 en het coalitieakkoord ‘Samen zorgvuldig, verbindend doorpakken’ en de daarbij behorende uitvoeringsafspraken opgenomen. Door de beschikbare incidentele begrotingsruimte heeft de uitvoeringsagenda een tijdelijk karakter. Via deze agenda hebben we de beschikbare financiële ruimte gekoppeld aan het tijdelijk aanjagen, geven van impulsen en intensiveren van activiteiten in de vorm van speerpunten. Tegelijkertijd zagen we in onze begroting en meerjarenraming een verslechtering van het structureel begrotingsevenwicht. In de 2024 en 2025 hadden we de begroting structureel in evenwicht. Vanaf 2026 ontstonden, net als bij veel andere gemeenten, structurele tekorten door de lagere Rijksbijdrage. Wij hebben hiermee invulling gegeven aan het advies van de VNG , met name om hiermee de gevolgen van de kabinetskeuze inzichtelijk te maken.
Kaderbrief 2024 Uit de kaderbrief bleek dat het beschikbare budgettaire kader ten opzichte van de begroting 2024 ongewijzigd was. Vanaf 2026 is er onverminderd sprake van structurele tekorten. Voor de VNG was dit aanleiding een eerste begrotingsadvies 2025-2028 uit te brengen. De kern van het advies was een reële meerjarenbegroting 2025-2028 voor te bereiden, inclusief maatregelen die nodig zijn om de structurele tekorten op te lossen. Het advies was hier de focus te leggen op maatregelen met betrekking tot medebewindstaken. Dit alles met het doel richting Rijk aan te tonen dat de huidige gemeentefinanciën onvoldoende zijn om het huidige takenpakket op dezelfde wijze voor te zetten.
8
Ontwikkelingen Landelijk De dynamiek rondom de ontwikkelingen van de gemeentefinanciën duurt onverminderd voort. Het effect van de forse terugval in Rijksmiddelen voor gemeenten vanaf 2026 blijft vooralsnog bestaand, waardoor taken en middelen van gemeenten niet in balans zijn. In de meicirculaire 2024, waarin de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk werd vertaald is de opschalingskorting geschrapt, hetgeen een voordeel voor onze begroting oplevert. Tegenover dit voordeel staat de aankondiging in het Hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet om een efficiencykorting op de overheveling van de specifieke uitkeringen naar het gemeentefonds toe te passen. Na de publicatie van de meicirculaire 2024 heeft de VNG het tweede deel van het begrotingsadvies 2025-2028 uitgebracht. Dit advies omvatte de volgende onderwerpen: -
Benoem de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaring, ook van ombuigingen die eerder zijn ingezet. Maak boekjaar 2025 sluitend, rekening houdend met de wijze waarop de financiële toezichthouders omgaan met de incidentele korting van 2025. Voer geen bezuinigingen door op andere beleidsterreinen vanwege de groei van de kosten voor jeugdzorg. Overweeg rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen rondom het Btw-Compensatiefonds (BCF) en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo).
Tegelijkertijd is de VNG volop met het ministerie van BZK in gesprek om aandacht te vragen voor voldoende Rijksmiddelen voor gemeenten. Uit dit ‘overhedenoverleg’ blijkt onder andere dat: De bezuiniging op het gemeentefonds niet wordt teruggedraaid. Met andere woorden, de financiële kaders blijven zoals in de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk opgenomen; Onderzoek wordt gestart naar de balans tussen taken en middelen op de ambities bestaanszekerheid, versterking van het voorzieningenniveau in alle gemeenten, de relatie tussen het zorgdomein en het sociaal domein en het versnellen van de woningbouwopgave. Eind 2024 wordt in een vervolgoverleg de uitkomst van het onderzoek besproken en keuzes gemaakt over het vervolgproces. Voorafgaand aan Prinsjesdag heeft de VNG een publiekscampagne ‘Je gemeente doet er alles aan’ geïnitieerd. Deze campagne is bedoeld om inwoners te informeren en bewust te maken van de belangrijke rol die gemeenten spelen in hun dagelijks leven. Daarnaast is dit een volgende stap in de strategie waarin we ook richting het kabinet nog nadrukkelijker het belang van gemeenten en voldoende middelen voor gemeenten benadrukken. Op Prinsjesdag heeft het ministerie van BZK de septembercirculaire gepubliceerd. Deze circulaire brengt geen verlichting ten aanzien van de eerder doorgevoerde korting in het gemeentefonds.
Begroting Sittard-Geleen Op basis van het begrotingsbeeld uit de vertreksituatie hebben wij de begroting voorbereid. De begrotingsadviezen van de VNG en de richtlijnen van de provinciale toezichthouder hebben we in deze voorbereiding betrokken. We hebben het begrotingsbeeld bijgesteld op basis van autonome ontwikkelingen, waaronder de verwerking van de financiële gevolgen uit de meicirculaire 2024 en voor (beleids)keuzes. Het financieel kwantificeren van ‘pm-posten’ uit de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026 maakt onderdeel uit van de keuze. Hierbij hebben we gestuurd op het realiseren van sluitende jaarschijven en het
9
Programmabegroting 2025-2028 borgen van structureel begrotingsevenwicht. Zodat de financiële veerkracht van en in onze begroting geborgd blijft. Conform afspraak in het raadsbesluit P&C-cyclus 2024 verwerken we de financiële gevolgen uit de septembercirculaire 2024 in de 3de rapportage 2024. In het onderdeel ‘Actualisatie financieel perspectief’ lichten wij de bijstellingen in het begrotingsbeeld en het effect hiervan op de ontwikkeling van de begrotingssaldi nader toe. Vooruitlopend hierop kunnen we concluderen dat er een begroting voorligt met tot en met 2027 voordelige (structurele) begrotingssaldi. Alleen in 2028 is sprake van een gering (structureel) tekort. Met andere woorden, zonder bezuinigingen zijn we met de bijstellingen in het begrotingsbeeld erin geslaagd het al vaak genoemde ‘ravijnjaar’ 2026 te overbruggen. We plaatsen hierbij wel de kanttekening dat zonder extra structurele Rijksmiddelen er geen nieuwe structurele verplichtingen kunnen worden aangegaan. Tenzij hier maatregelen aan worden gekoppeld in termen van beheersing van uitgaven en/of vergroting van inkomsten. Er ligt een begroting 2025 voor met een omvang van afgerond € 450 mln. Dit bedrag zetten we in om de doelen en resultaten zoals opgenomen in de (sub)programma’s te kunnen realiseren en daarmee een bijdrage te leveren aan de opgaven uit de vier veerkrachten.
De speerpunten uit de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026 en de lopende projectenportefeuille maken hier deel van uit. Samenvattend kunnen we een aantal zaken constateren: Onze financiële positie is toereikend, gezien de voordelige (structurele) saldi tot en met 2027 en de beschikbare incidentele middelen; De ontwikkeling van het begrotingsbeeld vanaf 2028 blijft een aandachtspunt; Naast de financiële dekking van autonome ontwikkelingen, ambities en opgaven in onze begroting, blijft de realisatiekracht (uitvoerbaarheid) een aandachtspunt. De beschikbaarheid van kwantitatief en kwalitatief voldoende in- en externe capaciteit is randvoorwaardelijk om de voorgenomen plannen uit te kunnen voeren.
Uitgangspunten Wij hebben de begroting 2025 opgesteld rekening houdend met onderstaande kaderstellende en technische uitgangspunten. Kaderstellend - De verordening ex artikel 212 Gemeentewet; - De kadernota’s reserves en voorzieningen, waardering en afschrijving vaste activa, weerstandsvermogen en risicobeheersing; - De raadsbesluiten Kadernota 2023-2026 van 15 juni 2023 respectievelijk Kaderbrief van 30 mei 2024. Dit betreft met name de toepassing van de uitvoeringsprincipes: • We verwerken vaststaande ontwikkelingen wanneer ze zich voordoen (autonoom, onomkeerbaar) • We maken keuzes, voor zover de begroting dat toelaat (omkeerbare ontwikkelingen, aangenomen moties, speerpunten) - De richtlijnen van de provincie, zoals opgenomen in de Begrotingscirculaire van brief van 26 april jl. en de ‘Aanvulling begrotingscirculaire 2025’. Technisch Naast de kaderstellende uitgangspunten hebben wij bij de uitwerking van de begroting de volgende technische uitgangspunten gehanteerd:
10
-
-
-
De begroting is minimaal in 2025 reëel en structureel in evenwicht. Zie hiervoor tevens de toelichting onder ‘provinciaal toezicht’ en het VNG-advies. De meicirculaire 2024 is meegenomen in de actualisatie van het financieel perspectief. Overeenkomstig de besluitvorming over de P&C-cyclus 2024 verwerken wij de financiële gevolgen van de septembercirculaire 2024 in de 3de rapportage 2024. Voor de aan te trekken financieringsmiddelen worden de volgende rentepercentages gehanteerd: o Voor langlopende financieringsmiddelen wordt voor 2025 een rentepercentage van 3,5% gehanteerd. o Voor het financieringstekort dat onder de kasgeldlimiet valt, gaan wij, indien aan de orde, voor 2025 uit van 3,0%.
De gevolgen van loon- en prijsontwikkeling (LPO) op onze begrotingsposten dekken wij uit de middelen die we voor dit doel op de stelpost inflatie hebben gereserveerd. Voor het gemeentelijk belastingkader 2025 worden de tarieven geïndexeerd. Beleidsmatige verhogingen worden alleen uitgevoerd als er sprake is van noodzakelijke investeringen op het gebied van afval en riool. Het indexpercentage wordt vastgesteld op 3,45%,
Provinciaal toezicht Beoordeling begroting 2024 Op basis van de beoordeling van de begroting 2024 heeft het provinciebestuur een aantal aanbevelingen gedaan. Naast algemene aandachtspunten betreft het een aantal aanbevelingen die specifiek op onze gemeente van toepassing zijn. De belangrijkste specifieke aandachtspunten hebben wij onderstaand samengevat, inclusief de opvolging hiervan. SPECIFIEKE AANDACHTSPUNTEN Onderwerp
Opvolging
Borging van het structureel en reëel begrotingsevenwicht.
Via de P&C-cyclus sturen wij tijdig op voordelige structurele begrotingssaldi. Passend binnen de richtlijnen en de begrotingsadviezen (VNG).
Aandacht voor de actualiteit van (beheer)plannen onderhoud kapitaalgoederen. Met name op het gebied van: Vastgoedbeheer (2016); Onderhoud kapitaalgoederen vastgoed (2019); Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte 2020-2023 (2019); Havens (plan nog op te stellen).
In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen hebben wij aanpak, proces en bijbehorende termijnen van de actualisatie van de genoemde plannen beschreven. Wij hebben dit met onze provinciale toezichthouder afgestemd. Mede op basis van deze afstemming hebben wij op de actualisatie van de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen vastgoed’ geanticipeerd door in de bijstelling van het begrotingsbeeld een voorstel te doen voor het opnemen van extra onderhoudsmiddelen vastgoed.
Begrotingscirculaire 2025 In de brief ‘Begrotingscirculaire 2025’ van 26 april jl. gaat het provinciebestuur onder andere in op de volgende onderwerpen: onze verantwoordelijk voor borging van structureel begrotingsevenwicht, waarbij structurele lasten worden gedekt door structurele baten; het zorgdragen voor reële ramingen, zodanig dat de uitvoering van taken realistisch en haalbaar is; de begroting 2025 moet structureel en reëel in evenwicht zijn. Als dat niet lukt moet het evenwicht tijdig hersteld zijn in de meerjarenraming, uiterlijk in 2028; in de begroting moet (minimaal) de meicirculaire 2024 verwerkt zijn; de verwerking van inflatie/ prijsstijgingen in de begroting, waarbij lasten reëel worden geraamd en voor de dekking een relatie wordt gelegd met de middelen die het rijk via de circulaires hiervoor beschikbaar heeft gesteld.
11
Programmabegroting 2025-2028
Na het verschijnen van het Hoofdlijnenakkoord en het publiceren van de meicirculaire 2024 heeft het provinciebestuur een aanvulling op de begrotingscirculaire 2025 uitgebracht. Hierin worden de volgende onderwerpen nader toegelicht voor de begroting 2025-2028: 1. Afspraak eenmalige korting € 675 miljoen op het gemeentefonds in 2025, waarbij deze korting mag worden meegenomen in het overzicht incidentele baten en lasten en daarmee geen invloed heeft op het structureel begrotingsevenwicht. 2. Extra middelen voor indexatie Wmo; waarbij deze middelen pas in de begroting mogen worden verwerkt wanneer deze in de circulaire zijn opgenomen. 3. Verlengen richtlijn extra middelen jeugdzorg voor 2025-2028; waarbij ook voor 2028 de stelpost voor extra middelen op basis van de uitspraak van de Commissie van Wijzen mag worden doorgetrokken. 4. Verlengen richtlijn extra middelen klimaat voor 2025-2028, waarbij de ontvangen middelen mogen worden doorgetrokken in de meerjarenraming. Wij hebben in de bijstelling van het begrotingsbeeld rekening gehouden met deze aanvulling. Dit betekent dat met uitzondering van de extra middelen voor indexatie Wmo, de financiële gevolgen van de afspraken in onze begroting zijn verwerkt. De indexeringsmiddelen Wmo maakt onderdeel uit van de septembercirculaire 2024.
Ontwikkellijnen begrotingsopzet In het raadsbesluit P&C-cyclus 2024 is een aantal ontwikkellijnen benoemd die wij in de opzet van de begroting 2025 hebben doorgevoerd. De aanleiding voor deze ontwikkellijnen is gelegen in kadernota 2023, de lange termijn aanbevelingen uit het rekenkamerrapport ‘Toegankelijkheid begroting en rapportages’(2020) en de opmerkingen uit de raadsdebatten over onze P&C-producten. In de informatiesessie voor raads- en burgerleden van 29 augustus jl. is dit toegelicht. Aan de hand van deze ontwikkellijnen streven wij naar een meetbare en stuurbare P&C-cyclus die digitaal is opgebouwd en gepubliceerd. Onderstaand lichten wij de ontwikkellijnen verder toe. Een stuurbare P&C-cyclus Voor een herkenbare ordening van de begrotingsinformatie hebben wij de volgende stappen gezet: In de begroting op hoofdlijnen is de ordening gebaseerd op de 4 veerkrachten. We sluiten hiermee aan op de ordening in de Toekomstvisie 2030, het coalitieakkoord ‘Samen zorgvuldig, verbindend doorpakken’ en de Uitvoeringsafspraken. Per veerkracht zijn de belangrijkste resultaten, projecten etc. beschreven, welke één op één zijn gekoppeld aan het betreffende (sub)programma. We hebben meer structuur in de programma’s aangebracht door een onderverdeling in subprogramma’s.
Dit met het doel: • Meer samenhang te realiseren in de inhoud op programma’s; • De middelen te verdiepen op het niveau van (sub)programma’s; • Een eerste stap te zetten tussen koppeling van inhoud en middelen. In de inleiding van het programmaplan gaan we hier verder op in. Een meetbare P&C-cyclus Om meetbaarheid in de begrotingsopzet te verankeren, maakt ‘monitoring’ onderdeel uit van de inrichting van een (sub)programma. In de toepassing van dit onderdeel in de begroting 2025 zijn eerste stappen gezet, waarbij de uitwerking per (sub)programma zeer divers is. In enkele (sub)programma’s zijn eigen indicatoren gedefinieerd, in andere (sub)programma’s worden nu alleen de BBV beleidsindicatoren opgenomen , deze zijn raadpleegbaar via "waar staat je gemeente".. Terwijl in enkele (sub)programma’s een kwalitatieve beschrijving van de doelstelling, zonder kwantificering, is opgenomen. In de verdere doorontwikkeling van de begrotingsopzet gaan we hier verdere stappen in zetten. Uitgangspunt is het toewerken naar een meer opgavegerichte begroting, waarin meetbare doelen zijn geformuleerd. Aan de hand van deze doelen kunnen
12
vervolgens indicatoren worden afgeleid aan de hand waarvan de realisatie van de doelen kan worden gemonitord. In de uitwerking van de begroting 2026 komen we hierop terug, Een digitale en toegankelijke P&C-cyclus Na de 1ste rapportage 2024 is de begroting 2025 het tweede P&C-product dat in de digitale applicatie LIAS is opgebouwd en gepubliceerd. In de overgangsfase wordt zowel een fysiek document (Pdf-bestand) als een webpagina gehanteerd. In deze digitale applicatie wordt de mogelijkheid om koppelingen te leggen met onderliggende beleidsdocumenten, raadsbesluiten etc. benut. Het leggen van automatische koppelingen komt ook tot uiting in het onderdeel begroting op hoofdlijnen. Hierbij zijn er relaties gelegd tussen (de opgaven van) de vier veerkrachten en de bijdragen hieraan vanuit de (sub)programma’s. Op het gebied van toegankelijkheid hebben wij aandacht voor compactere teksten, meer visualisaties en inclusie. Op korte termijn doen wij een voorstel voor een opleidingsprogramma ‘Financiën en control’. De P&C-cyclus in het algemeen en de ontwikkellijnen die hierin te onderkennen zijn, maken onderdeel uit van het programma.
13
Programmabegroting 2025-2028
Actualisatie Financieel perspectief Inleiding In deze paragraaf geven wij een overzicht van de actuele ontwikkelingen in ons financieel perspectief. Dit met het doel inzicht te geven in de ontwikkeling van onze financiële positie en beschikbare financiële ruimte in onze begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Wij gaan in dit hoofdstuk achtereenvolgens in op de actualisatie van de begrotingssaldi, de ontwikkeling van het structureel begrotingsevenwicht, de samenvatting van het begrotingsbeeld, de ontwikkeling van de algemene reserve (weerstandsvermogen), de ontwikkeling van het investeringsvolume, de stand van zaken met de betrekking tot een aantal specifieke begrotingsposten (inflatie, robuuste begroting, ombuigingen en de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026). Voor zover de uitwerking van dit hoofdstuk tot beslispunten leidt, is dit gemarkeerd weergegeven.
Omvang begroting 2025 In onderstaand overzicht hebben wij de omvang van onze begroting gepresenteerd. In een oogopslag is inzichtelijk waar ons geld vandaan komt en waaraan wij het geld besteden. In hoofdstuk 4 Programmaplan maken wij per programma inzichtelijk waar ons geld vandaan komt en hoe wij deze middelen inzetten om onze doelen en resultaten te realiseren.
BEGROTING 2025 INKOMSTEN
UITGAVEN
WAAR KOMT HET GELD VANDAAN?
€ 460,3 100% WAAR GAAT HET GELD NAAR TOE?
€ 460,1 100%
Bestuur en ondersteuning
€ 327,9
71% Bestuur en ondersteuning
€ 85,5
19%
Veiligheid
€ 1,4
0% Veiligheid
€ 18,9
4%
Verkeer, vervoer en waterstaat
€ 4,4
1% Verkeer, vervoer en waterstaat
€ 31,6
7%
Economie
€ 4,2
1% Economie
€ 11,0
2%
Sport, cultuur en groen
€ 8,1
2% Sport, cultuur en groen
€ 44,4
10%
Sociaal domein
€ 80,1
17% Sociaal domein
€ 232,4
51%
Milieu
€ 31,3
7% Milieu
€ 26,8
6%
Wonen, omgevingsbeleid en gebiedsontwikkeling
€ 3,0
1%
€ 9,5
2%
RESULTAAT
€ 0,2
Wonen, omgevingsbeleid en gebiedsontwikkeling
Uit bovenstaande tabel blijkt dat in 2025 ons begrotingstotaal ruim € 448 mln. bedraagt. In voorgaande jaren bedroeg het begrotingstotaal € 420 mln. (2024) respectievelijk € 400 mln. (2023). De toename van de begrotingsomvang wordt onder andere veroorzaakt door uitvoeringsagenda 2024-2026 waarin met de inzet van incidentele middelen tijdelijk impulsen worden gegeven aan een aantal activiteiten. Daarnaast is een toename van de zorgkosten in het sociaal domein waarneembaar. Naast de toename van de omvang van de begrotingsomvang wordt de uitvoering van de begroting steeds complexer. Met name het groot aantal specifieke uitkeringen met eigen verantwoordingsvoorschriften, de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en programmastijgende activiteiten zijn hier debet aan. De inkomsten in onze begroting hebben voornamelijk betrekking op programma Bestuur en ondersteuning (71%), bestaande uit de inkomsten uit het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen. Daarnaast worden binnen het programma Sociaal domein de BUIG-middelen verantwoord (18%). Deze middelen zetten we in, in de 8 programma’s. Waarbij het aandeel van het programma Sociaal domein in de totale uitgaven (52%), bestaande uit Wmo, Jeugdzorg en Participatie, het hoogst is. Een andere grote uitgavenpost zijn de uitgaven
14
voor de gemeentelijke bestuursorganen en de bedrijfsvoering die binnen programma Bestuur en ondersteuning worden verantwoord (17%). In het vervolg van deze paragraaf gaan wij in op de bijstellingen van het begrotingsbeeld. We geven inzicht in de financiële bijstellingen die van invloed zijn op het begrotingssaldo en lichten deze bijstellingen inhoudelijk toe. Uit bovenstaande tabel blijkt dat het totaal van de financiële bijstellingen in de begroting 2025 per saldo € 0,2 mln. voordelig is. Actualisatie begrotingsbeeld Vertreksituatie
In onderstaande tabel is de vertreksituatie geschetst, waarmee we de begrotingsvoorbereiding zijn gestart. Tabel vertreksituatie bedragen x € 1.000
Ontwikkeling begrotingsruimte Vertreksituatie begrotingssaldi na 1ste rapportage 2024
2025 118
2026 -884
2027 2.774
2028 2.774
In de 1ste rapportage 2024 hebben wij onze begroting voor het laatst bijgesteld. De verwerking van de bijstellingen uit deze rapportage resulteerde, met uitzondering van 2026, in voordelige begrotingssaldi. In de besluitvorming over de 1ste rapportage 2024 is opgenomen dat de oplossing van het nadelige begrotingssaldo in 2026 van € 0,9 mln. wordt meegenomen in de voorbereiding van de begroting 2025. Bij de start van de begrotingsvoorbereiding wordt een nieuwe jaarschijf (2028) aan de meerjarenraming toegevoegd. In eerste instantie worden alle baten en lasten uit 2027 één op één overgenomen in 2028. Bij het onderdeel ‘Actualisatie begrotingssaldi’ wordt een bijstelling van de begroting in de jaarschijf 2028 voorgesteld, voor posten die ten onrechte zijn overgenomen in 2028. Actualisatie begrotingssaldi In de programmabladen uit hoofdstuk 4 ‘Programmaplan’ zijn per programma de voorstellen tot begrotingsaanpassing opgenomen. Passend binnen de uitvoeringsprincipes uit de kadernota 2023 maken we hierbij onderscheid in autonome ontwikkelingen en (beleids)keuzes. Tabel - actualisatie begrotingssaldi bedragen x € 1.000
Ontwikkeling begrotingsruimte Vertreksituatie begrotingssaldi na 1e rapportage 2024
2025
2026
2027
2028
118
-884
2.774
2.774
Autonome ontwikkelingen
-1.581
4.609
4.634
-1.382
Begrotingssaldo na bijstelling autonome ontwikkelingen
-1.463
3.725
7.408
1.392
(Beleids)keuzes
1.681
-419
-1.019
-1.444
218
3.306
6.389
-52
Actualisatie begrotingssaldi na 2e rapportage 2024/ begroting 2025
Uitgaand van de vertreksituatie hebben we in bovenstaande tabel het effect van de bijstellingen door autonome ontwikkelingen en (beleids)keuzes verwerkt. Na verwerking van deze bijstellingen zijn de begrotingssaldi tot en met 2027 voordelig. In 2028 is sprake van een nadelig begrotingssaldo van € 52.000. Dit betekent dat met de actualisatie van het begrotingsbeeld het tekort van 2026 uit de vertreksituatie van € 0,9 mln. is opgelost. Onderstaand worden de bijstellingen door autonome ontwikkelingen en (beleids)keuzes nader toegelicht.
15
Programmabegroting 2025-2028
Autonome ontwikkelingen In onderstaande tabel zijn bijstellingen door autonome ontwikkelingen op een rij gezet. Aansluitend lichten wij deze posten toe. Het betreffen bijstellingen die van invloed zijn op onze begrotingssaldi. In hoofdstuk 4 ‘Programmaplan’ zijn ook diverse bijstellingen opgenomen die geen invloed hebben op de begrotingssaldi (budgettair neutraal). Voor een volledig beeld van alle voorgestelde financiële bijstellingen verwijzen wij u naar hoofdstuk 4 in deze begroting. Tabel - Autonome ontwikkelingen
2025
bedragen x € 1.000
2026
2027
2028
AUTONOME ONTWIKKELINGEN Meicirculaire 2024 + vrijval taakmutaties
-3.414
3.847
3.691
3.298
Actualisatie kapitaallasten
3.111
4.117
3.605
1.725
Jeugd
52
-200
-200
-200
Wmo
-1.754
-2.622
-2.622
-2.622
-288
-589
-363
-90
Participatie - BUIG Bestaanszekerheid - armoede
246
210
166
121
Gemeenschappelijke regelingen
-581
-640
-726
-815
Gemeenschappelijke regelingen Participatie (KBL en Vidar Wsw)
1.230
898
1.506
2.522
Dividend deelnemingen
-55
-55
-55
-55
Verankering regulier onderhoud vastgoed
-440
-440
-440
-440
Ontwikkelingen en uitvoeringskracht
-449
-449
-449
Aanpassing budgetten jaarschijf 2028 o.b.v. eerdere besluitvorming
-449 -4.852
Incidentele vrijval kapitaallasten fasering herstelmaatregelen IBOR
300
Parkeerexploitatie Geleen-Centrum
-42
-42
-42
-42
Kapitaallasten herhuisvesting Oekraïense ontheemden
580
579
577
576
Kleine posten (<= € 50.000) Totaal bijstellingen autonome ontwikkelingen
-77
-5
-14
-59
-1.581
4.609
4.634
-1.382
Meicirculaire 2024 + vrijval taakmutaties De verwerking van de meicirculaire 2024 resulteert in 2025 in een tekort van € 3,4 mln. Dit wordt met name veroorzaakt door de incidentele korting die het Rijk in 2025 in het gemeentefonds heeft doorgevoerd. Vanaf 2026 laat de meicirculaire 2024 positieve resultaten zien. Dit is met name het gevolg van het schrappen van de opschalingskorting. Voor onze begroting levert dit een structureel voordeel op van € 3,7 mln. Daarnaast is er sprake van voor- en nadelige effecten door de bijstellingen in de maatstaven voor de berekening van de uitkering uit het gemeentefonds. Actualisatie kapitaallasten De kapitaalslasten zijn geactualiseerd en de afschrijvingen bijgesteld op basis van actuele prognoses voor de voortgang van onze projecten. De bijstelling van de afschrijvingen betreffen name IBOR-investeringen, Unilocatie Grevenbicht-Obbicht, onderwijshuisvesting en nieuwbouw wijkbeheer en Vidar. Daarnaast zijn de rentekosten geactualiseerd op basis van de laatst bijgestelde verwachting van de uitgaven voor de investeringsprojecten en de hiervoor benodigde financieringsmiddelen. Uit de actualisatie van de planning van de investeringsprojecten blijkt dat er minder gefinancierd hoeft te worden dan eerder werd aangenomen. Dit resulteert in een voordelige bijstelling van de rentekosten.
Ook wordt als gevolg van de renteontwikkelingen de rente op de uitstaande gelden bij de bank en de schatkist positief bijgesteld.
16
Jeugd Het budget voor het meerjarenplan jeugd is per abuis structureel uit de begroting gehaald en wordt nu weer toegevoegd. Dit zal worden ingezet voor de subsidie jeugdpsychologen in het voortgezet onderwijs vanuit MIK/PIW. Wmo De bijstelling van de Wmo-budgetten bestaat hoofdzakelijk uit onderstaande componenten: Hulpmiddelen woonvoorzieningen We zien dat het budget voor woningaanpassingen wordt overschreden. Dit komt door de toenemende vraag door vergrijzing en het tekort aan beschikbare woningen die toekomstbestendig zij. Daarnaast spelen WLZ1-indicaties die worden omgezet in een VPT2, waardoor de gemeente de woningaanpassing moet betalen een rol. Dit resulteert in een nadelige bijstelling van € 0,8 mln. Beschermd wonen In verband met het uitstellen van het woonplaatsbeginsel ontvangen wij vanuit de gemeente Maastricht nog altijd een bijdrage op basis van het historische verdeelmodel. Voor 2025 ramen wij hier € 0,7 mln. voor bij. Dit bedrag komt ten gunste van het begrotingssaldo. Verzilvering Wmo De ramingen zijn gebaseerd op de actuele uitgangssituatie, waarbij het verzilveringspercentage is gebaseerd op ervaringscijfers. Dit houdt in dat bij huishoudelijke ondersteuning uitgegaan is van 89% van de maximale verplichting die wij hebben als gemeente richting aanbieders. Voor begeleiding is dit 74%.. Per saldo resulteert in een nadelige bijstelling van circa € 1,8 mln.
met name veroorzaakt door huishoudelijke ondersteuning. Dit heeft te maken met de toenemende vergrijzing en daarmee het aantal cliënten. Deze stijging was vorig jaar ook al zichtbaar en deze trend zet zich door. Afgezien van de inschatting van het verzilveringspercentage is het bieden van zorgverlening aan de aanvrager het uitgangspunt. Het betreft een openeinderegeling, waarbij in de tussentijdse rapportages waar nodig wordt bijgestuurd op de budgetten dan wel de financiële afwikkeling plaatsvindt in de jaarrekening. Participatie – BUIG De inkomsten van het Rijk voor de BUIG regelingen nemen toe. Ook door minder gunstige ontwikkeling van de werkloze beroepsbevolking, effecten van Rijksbeleid, zoals de wet Proactieve Dienstverlening en de (wet) Participatiewet (in Balans) en de verhoogde instroom van statushouders, maken meer inwoners in de vorm van bijstand of een loonkostensubsidie gebruik van de regelingen die onder de BUIG vallen. Bestaanszekerheid – armoede Meer inwoners maken gebruik van bijzondere bijstand om daarmee te voorzien in de bijzonder noodzakelijke kosten van het bestaan. Na onderzoek blijkt echter dat het aantal inwoners dat onder de reikwijdte van de individuele inkomenstoeslag (IIT) valt, minder groot is dan aanvankelijk verwacht. De hoogte van de studietoeslag volgt de jaarlijkse stijging van het wettelijk minimumloon.
Daardoor vallen de totale kosten hoger uit. De dekking van deze prijsstijging verloopt via de stelpost inflatie (Zie hiervoor ook programma Bestuur en Ondersteuning).
1 Wet langdurige zorg 2
Volledig pakket thuis
17
Programmabegroting 2025-2028 Gemeenschappelijke regelingen Dit betreffen de bijstellingen voor de gemeenschappelijke regelingen (RUD, Omnibuzz, en Het Gegevenshuis). De bijstellingen zijn in overeenstemming met de raadsbesluiten van 27 juni jl. en hebben betrekking op autonome ontwikkelingen, niet zijnde loon- en prijsontwikkelingen. Laatstgenoemde ontwikkelingen zijn gedekt uit de stelpost inflatie. Gemeenschappelijke regelingen Participatie (KBL en Vidar Wsw) De bijstelling bestaat hoofdzakelijk uit onderstaande componenten: Kredietbank Limburg (KBL) Het Rijk heeft de ambitie om in 2030 het aantal mensen met problematische schulden te halveren ten opzichte van 2020. Daarnaast zijn een aantal verzachtende maatregelen van de Rijksoverheid rondom Corona, de inflatie- en energiecrisis komen te vervallen. Daardoor melden meer inwoners zich bij de Kredietbank Limburg (KBL). De nadelige bijstelling bedraagt € 0,3 mln. in 2025 respectievelijk € 0,6 mln. met ingang van 2026. Centrumregeling Vidar Door een herijking van de kostenstructuur en de verdeling van de kosten in de Centrumregeling Vidar (CR Vidar) valt de verrekening met de vennootschappen van Vidar gunstiger uit. Het structurele voordeel bedraagt jaarlijks € 0,8 mln. GR Vidar Wsw De methodiek waarmee de loonkosten per SW'er geschat zijn, is geactualiseerd.
Daarmee volgt deze de lijn van de loon-prijsontwikkeling van de Integratie Uitkering Participatie (IU Participatie). De IU Participatie is een onderdeel van het gemeentefonds. Het voordeel voor de gemeentelijke begroting loopt op van € 0,8 mln. in 2025 tot € 2,5 mln. in 2028. Door het onderhandelaarsakkoord van de Cao Wsw (eind 2023) en de jaarlijkse aanpassing van het wettelijk minimumloon stijgen de loonkosten per SW'er. Deze stijging werkt structureel door. De (gedeeltelijke)dekking verloopt via de Integratie Uitkering Participatie - IU Participatie. Per saldo leidt dit tot een structurele nadelige bijstelling van jaarlijks € 0,2 mln. In te stemmen met de begrotingswijziging van de GR Vidar Wsw en hierop geen zienswijze kenbaar te maken. Dividend Enexis en BNG In 2024 zijn de dividenduitkeringen 2023 van Enexis en BNG uitgekeerd. Bij Enexis betreft dit een incidenteel voordeel van € 13.000 en bij BNG een nadeel van € 56.000. Deze bijstelling heeft een structureel karakter. Verankering regulier onderhoud vastgoed In de begroting is een structureel bedrag onderhoud vastgoed opgenomen van jaarlijks € 0,44 mln. Dekking heeft een aantal jaren plaatsgevonden uit de algemene reserve. Structurele lasten kunnen niet structureel met incidentele middelen uit de reserve worden gedekt. Daarom wordt het bedrag nu ten laste van het begrotingssaldo gebracht.
Ontwikkelingen en uitvoeringskracht Door autonome ontwikkelingen en toenemende Wet & Regelgeving structurele bijstelling functieboek, onder andere invoering van de rechtmatigheidsverantwoording (€ 0,3 mln.), BasisRegisteratieOnderhoud (€ 98.000) en Arbo en Arbo-preventie (€ 30.000).
18
Aanpassing budgetten jaarschijf 2028 o.b.v. eerdere besluitvorming Zoals bij de toelichting op de vertreksituatie aangegeven, is aan de meerjarenraming jaarschijf 2028, waarin alle budgetten uit 2027 één op één zijn overgenomen. Op basis van eerdere besluitvorming voeren we een aantal administratieve correcties door voor incidentele posten die in 2028 niet meer van toepassing zijn: - Correctie POK-middelen 2027 Jeugd, Zorg, Leren en jongeren levert een voordeel op van € 0,4 mln.; - Correctie van de speerpunten uit de uitvoeringsagenda 2024-2026 die eindigen in 2027 levert een voordeel op van € 1,2 mln. Het betreft: • Landschapspark de Haese (exploitatielasten): € 50.000 • Brede aanpak veiligheid: € 100.000 • Veerkrachtig Geleen Centrum – circulaire economie: € 1,1 mln. - Correctie van de incidentele dekking van de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2027 in 2027 levert een nadeel op van € 5,5 mln. - Ophogen van volledige doorwerking van de kapitaallasten IBOR-investeringen 2027 in 2028 levert een nadeel op van ruim € 0,9 mln. Incidentele vrijval kapitaallasten fasering herstelmaatregelen IBOR In de begroting 2024 zijn de totale kapitaallasten van het investeringskrediet van € 4,1 mln. voor herstelmaatregelen opgenomen.
In verband met de beperkte uitvoeringskracht om deze maatregelen daadwerkelijk uit te voeren, wordt het krediet uitgesmeerd over de jaren 2024 tot en met 2026. Dit leidt in 2025 tot een incidentele vrijval van te hoog geraamde kapitaallasten. Parkeerexploitatie Geleen-Centrum De parkeerinkomsten in Geleen blijven achter bij de raming. Kapitaallasten herhuisvesting Oekraïense ontheemden De kapitaallasten van de investeringen in de vier huisvestingslocaties is in de begroting opgenomen. Deze kapitaallasten worden gedekt voor de in dit kader gevormde bestemmingsreserve. Deze dekking wordt nu in de begroting verwerkt. De afschrijving van deze investeringen vindt plaats in 5 jaar. Kleine posten (< € 50.000) Dit betreft een aantal kleinere bijstellingen (bedragen < € 50.000). Deze bijstellingen kunt u in de programmabegroting op de programmabladen teruglezen. De actualisatie van de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 door verwerking van de bijstellingen in de tabel autonome ontwikkelingen uit het onderdeel Actualisatie financieel perspectief van de programmabegroting 2025. (Beleids)keuzes Naast het uitvoeringsprincipe autonome ontwikkelingen te verwerken wanneer ze zich voordoen, wordt voorgesteld passend binnen de financiële ruimte een aantal keuzes in het begrotingsbeeld te verwerken. In onderstaande tabel zijn bijstellingen door (beleids)keuzes op een rij gezet.
Aansluitend lichten wij deze posten toe. Wij merken hierbij op dat een aantal keuzes zijn ingegeven om sluitende jaarschijven te realiseren respectievelijk de financiële veerkracht van onze begroting te vergroten.
19
Programmabegroting 2025-2028 Tabel – (Beleids)keuzes
2025
bedragen x € 1.000
2026
2027
2028
BELEIDSKEUZES Ingroeimodel onderhoud vastgoed
-560
-1.160
-1.760
-1.760
Maatregelen parkeren Geleen-Centrum
-369
-369
-369
-369
Strategisch huisvestingsplan O&K-functies (€ 5 mln. investeringsruimte in 2028)
-425
Speerpunt lokale lastenverlichting
-1.500
-1.500
-1.500
Volwassenfonds Sport en Cultuur
-130
-130
-130
-130
Indexering OZB-opbrengst
2.090
2.090
2.090
2.090
Structurele verwerking aframing BCF in gemeentefonds Totaal bijstellingen (beleids)keuzes
650
650
650
650
1.681
-419
-1.019
-1.444
Ingroeimodel onderhoud vastgoed Met betrekking tot de onderhoudsbudgetten van Vastgoed is duidelijk dat extra middelen noodzakelijk zijn. Team Vastgoed voert momenteel inspecties uit welke naar verwachting in de periode 2025-2026 een volledig beeld moeten verschaffen van de exacte omvang van de bijstelling van de onderhoudsbudgetten. Vooruitlopend hierop is voorgesteld een ingroeimodel toe te passen, op basis waarvan het onderhoudsbudget stapsgewijs met ingang van 2025 jaarlijks wordt opgehoogd. De extra benodigde middelen lopen stapsgewijs op tot een bedrag van € 1,76 mln. vanaf 2027. De verwachting is dat op de lange termijn de onderhoudsbudgetten verder toenemen. Maatregelen parkeren Geleen-Centrum Door de verdere compactisering o.b.v. het nieuwe detailhandelsbeleid en de bijgestelde ambitie wordt voorgesteld om de tarieven meer te laten aansluiten bij het actuele beleid. Een passend parkeertarief is daarom wenselijk/noodzakelijk. Zoals in het rapport belastingmaatregelen 2025 voorgesteld, wordt het tarief voor het parkeren op straat in Geleen aangepast naar € 1 per uur. De bijbehorende tariefwijziging voor de Marktgarage Geleen (iedere dag eerste 2 uur gratis) wordt opgenomen in de privaatrechtelijke tarieventabel voor het garage parkeren. Voor verdere toelichting verwijzen wij u naar het rapport belastingmaatregelen 2025 (pagina’s 21 tot en met 23).
Strategisch huisvestingsplan Onderwijs & Kindfuncties In de begroting 2024 is in het kader van de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026 jaarlijks € 5 mln. investeringsruimte in de begroting opgenomen. In overeenstemming met het door de raad vastgestelde SHP wordt ook voor de nieuwe jaarschijf 2028 € 5 mln. investeringsruimte toegevoegd. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat voor de voorziene renovaties bij Graaf Huyn en Trevianum extra investeringsmiddelen nodig zijn. Speerpunt lokale lastenverlichting In de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026 is het speerpunt lokale lastenverlichting opgenomen. Hiermee tevens anticiperend op de raadsmoties die in het verleden over de heroverweging van de OZB en het gefaseerd afschaffen van de hondenbelasting zijn aangenomen. We stellen voor dit speerpunt structureel financieel te vertalen in de begroting door de eerder besloten verhoging van de lokale lasten vanaf 2026 niet door te voeren en hiermee de in 2024 en 2025 gevolgde koers vanaf 2025 structureel voort te zetten. Concreet betekent dit dat we de eerder besloten verhogingen voor de OZB woningen ad € 0,7 mln. en OZB niet-woningen ad € 0,4 mln. niet doorvoeren. Daarnaast stellen in lijn met voorgaande jaren de halvering van de hondenbelasting tot op het niveau van kostendekkendheid ad € 0,4 mln. structureel in de begroting te verwerken.
20
Volwassenfonds Sport en Cultuur In 2021 zijn we in de vorm van een pilot gestart met deelname aan het Volwassenenfonds Sport en Cultuur om inwoners met een laag inkomen te laten deelnemen aan sport en cultuur. We staan voor een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen, ook als er sprake is van een laag inkomen. Daarnaast draagt deelname aan sport en cultuur bij aan het verhogen van de gezondheid en sociale veerkracht van onze inwoners. Om deelname aan dit fonds duurzaam voort te zetten wordt jaarlijks € 130.000 begroot. Indexering OZB-opbrengst Op basis van bestaand beleid wordt de begrote OZB-opbrengst 2024 verhoogd met een indexpercentage van 3,45%. Dit percentage is gebaseerd op de LPO-index 2025 uit de Meicirculaire 2024 van het Gemeentefonds. Voorstel is dit bedrag in te zetten ten gunste van het begrotingssaldo i.p.v. toevoeging aan de stelpost inflatie. Structurele verwerking aframing BTW Compensatiefonds in gemeentefonds Op basis van het VNG begrotingsadvies 2025-2028 deel 2 mag de jaarlijkse vrijval uit het BCF dat toegevoegd wordt aan het gemeentefonds structureel worden begroot. Dit te baseren op de vrijval in het jaar 2023. Deze vrijval bedroeg € 1,2 mln. In de begroting was al rekening gehouden met € 0,55 mln. Nu wordt voorgesteld het verschil van € 0,65 mln. conform begrotingsadvies structureel in de begroting op te nemen.
De actualisatie van de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 door verwerking van de (beleids)keuzes in de tabel (beleids)keuzes uit het onderdeel Actualisatie financieel perspectief van de programmabegroting 2025. Structureel begrotingsevenwicht Naast het realiseren van sluitende jaarschijven moeten we op basis van onze eigen uitgangspunten en de eisen vanuit het provinciaal toezicht onze begroting en meerjarenraming ook structureel in evenwicht hebben. Dit betekent dat de structurele baten voldoende moeten zijn om onze structurele lasten te dekken. In de begrotingscirculaire 2025 heeft de provinciaal toezichthouder aangegeven dat om voor repressief begrotingstoezicht in aanmerking te komen, in ieder geval de jaarschijf structureel sluitend moet zijn.
Vertreksituatie kaderbrief 2024 bedragen x € 1.000
2025
2026
2027
9.352
-3.318
-1.165
Ontwikkeling structureel begrotingsevenwicht Structurele begrotingssaldi na 3e rapportage 2023
Op basis van 3de rapportage 2023 was het structureel evenwicht alleen geborgd voor het jaar 2025, gevolgd door structurele tekorten vanaf 2026. Omdat dit structureel begrotingsbeeld voor veel gemeenten van toepassing was, heeft de VNG twee begrotingsadviezen uitgebracht, waarin is aangegeven hoe hiermee om te gaan. We komen hier zo op terug. Onderstaand brengen we op basis van de actuele begrotingssaldi de ontwikkeling van de structurele begrotingssaldi in beeld. Om het structureel saldo te berekenen worden de incidentele posten uit het begrotingssaldo geëlimineerd. Dit betekent dat we de incidentele baten negatief respectievelijk de incidentele lasten positief op het begrotingssaldo corrigeren.
21
Programmabegroting 2025-2028 Tabel - structureel begrotingsevenwicht na autonome ontwikkelingen bedragen x € 1.000
Structureel begrotingssaldo
###
###
###
###
Saldo baten en lasten exclusief mutaties in reserves
-58
-4.226
3.680
3.061
Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
276
7.532
2.709
-3.113
Begrotingssaldo
218
3.306
6.389
-52
12.398
9.804
3.646
2.428
Incidentele baten (negatieve correctie)
-2.158
-12.579
-8.333
-2.678
Saldo correctie incidentele baten en lasten
10.240
-2.775
-4.687
-250
Structureel begrotingssaldo
10.458
531
1.702
-302
Correctie voor incidentele baten en lasten Incidentele lasten (positieve correctie)
In bovenstaande tabel is de ontwikkeling van de begrotingssaldi (voor bestemming) én de structurele begrotingssaldi in beeld gebracht. De bijstellingen in het begrotingsbeeld door autonome ontwikkelingen en beleidskeuzes hebben we eerder in hoofdstuk toegelicht. De belangrijkste incidentele baten en lasten in deze begroting hebben betrekking op: - De incidentele lasten met betrekking tot de speerpunten uit de uitvoeringsagenda 2024-2026; - De dekking van de uitvoeringsagenda 2024-2026 met de inzet van incidentele middelen (algemene reserve); - De incidentele korting in het gemeentefonds op basis van de meicirculaire 2024; - De toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Na correctie van de incidentele baten en lasten blijkt dat in onze begroting tot en met 2027 structureel begrotingsevenwicht is geborgd. In 2028 is het begrotingssaldo € 0,3 mln. nadelig. Voor een gedetailleerde specificatie van de incidentele baten en lasten verwijzen wij naar paragraaf 6.4 Overzicht incidentele baten en lasten. In paragraaf 6.5 Structureel evenwicht is de opbouw van de begrotingssaldi per programma weergegeven.
Samenvatting begrotingsbeeld In onderstaande tabel zijn zowel de reguliere als de structurele begrotingssaldi samengevat: bedragen x € 1.000
Ontwikkeling begrotingsbeeld Begrotingssaldi Structurele begrotingssaldi
2025
2026
2027
2028
218
3.306
6.389
-52
10.458
531
1.702
-302
De cijfers in bovenstaande tabel tonen aan dat het actueel begrotingsbeeld ten opzichte van het beeld in de kaderbrief 2024 aanzienlijk zijn verbeterd. - In het actueel begrotingsbeeld hebben we sluitende jaarschijven m.u.v. een resterend tekort van € 52.000 in 2028 - Het structureel begrotingsevenwicht is tot en met 2027 geborgd; in 2028 is structureel saldo € 0,3 mln. nadelig Conclusies Op basis van het actueel begrotingsbeeld is er nu geen urgentie om ombuigingsmaatregelen voor te bereiden. Toch plaatsen wij bij de overwegend positieve cijfers een aantal kanttekeningen: - Onzekerheid ontwikkeling van het Rijksbeleid met betrekking tot gemeentefinanciën. In de Rijksbegroting 2025 van het Gemeentefonds is onder andere aangekondigd:
22
•
Onderzoek naar een passende verdeling van taken, middelen en bevoegdheden tussen (mede) overheden; • De 10% korting op de specifieke uitkeringen is op de departementale begrotingen al ingeboekt. Via de toekomstige circulaires zal blijken wat de invloed hiervan is op de uitkering uit het gemeentefonds. - Van een aantal lopende dossiers zijn de financiële effecten nu nog niet te kwantificeren dan wel moet de besluitvorming nog plaatsvinden. Het gaat dan bijvoorbeeld over investeringsmiddelen voor de renovaties bij Graaf Huyn en Trevianum, investeringsmiddelen voor het Warmtenet Zuid-Limburg, de ontwikkelingen op de ESCS-locatie en de reconstructie van het Tempelplein; - Er ligt een ambitieuze uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026, waarin met uitzondering van een aantal investeringsvoorstellen, geen keuzes zijn gemaakt die tot structurele verplichtingen leiden. Op basis van het monitoren van de effecten van de uitvoeringsagenda kunnen, passend binnen de financiële ruimte, voorstellen worden gedaan om tijdelijke impulsen structureel door te trekken; - De ramingen in het sociaal domein zijn gebaseerd op de actuele uitgangssituatie. Voor zover de realisatie hiervan afwijkt, komen de financiële effecten van deze openeinde regelingen in de jaarrekening tot uiting. - Tot slot: In het begrotingsbeeld is het ‘ravijnjaar’ 2026’ niet meer zichtbaar.
Er ligt als het ware een doek over het ravijn. In de jaarschijf 2028 is zowel het regulier als structureel begrotingssaldo nadelig. De omvang van de tekorten van respectievelijk € 52.000 en € 0,3 mln. zijn nu beperkt. Afhankelijk van de ontwikkeling van het Rijksbeleid kan het doek weer verdwijnen en daarmee tekorten manifester worden. Dit betekent dat ondanks de incidentele ruimte in met name de jaarschijven 2026 en 2027 er geen ruimte is voor nieuwe structurele verplichtingen. Aan de hand van de P&C-cyclus volgen wij de actuele ontwikkelingen op de voet. Op basis van de betekenis hiervan voor ons begrotingsbeeld en de financiële positie doen wij waar nodig tijdig voorstellen om bij te sturen. De voordelige begrotingssaldi in de jaarschijven 2025 tot en met 2027 aan te houden in afwachting van de ontwikkeling van het Rijksbeleid met betrekking tot gemeentefinanciën en de financiële vertaling van een aantal lopende dossiers. De afdekking van het nadelig begrotingssaldo in 2028 van € 52.000 mee te nemen in de verdere actualisatie van het financieel perspectief via de P&C-cyclus. Van Kaderbrief 2024 naar begroting 2025 Zoals hiervoor aangegeven, was in de Kaderbrief 2024 sprake van een begrotingsbeeld met structurele tekorten vanaf 2026. In deze kaderbrief hebben we verwezen naar het eerste begrotingsadvies van de VNG.