Notulen Ronde Maaszaal d.d. 8 en 12 april 2021

Wanneer was wethouder Schmitz op de hoogte van de aanbieding van Ennatuurlijk om 95% van de aandelen uit handen te geven en waarom heeft zij de raad niet meteen geïnformeerd hierover? De wethouder heeft gesteld dat burgers geen hinder hebben ondervonden, maar het college heeft de kans laten lopen om 95% van de aandelen uit handen te geven en daardoor het risico tot een maximum van € 1.000.000 te beperken. Bij geen enkel rapport wordt vooraf gezegd dat het een leerinstrument is; er wordt gewoon een onderzoek gedaan. Uiteindelijk is het de raad die bepaalt of het een afreken- of een leerrapport wordt. Wethouder Schmitz zegt dat zij geen kennis heeft van andere rapporten waarin wordt aangetoond dat de raad niet tijdig is geïnformeerd. Het is beslist niet zo dat het college moedwillig zaken niet heeft doorgeleid naar de raad. Er is geen euro verlies geleden, maar er is wel een enorme maatschappelijke waarde geleverd. De heer Bessems (DNA) vraagt of de verbeterpunten voldoende garantie bieden voor de toekomstige besluitvorming. Zijn er behalve governance nog andere gebieden die verdere aandacht vragen? Welke rol ziet het college nu voor de lokale overheid in het vervolg van het project? Is dat meer de rol van facilitator of van nutsbedrijf? Wethouder Schmitz zegt dat wethouder Bühler zal ingaan op het plan van aanpak en de outline daarvan.

Zodra er een terugkoppeling is vanuit de ambtelijke projectgroep zal het college bij de raad terugkomen. De heer De Coninck (Fractie Fredrix) vraagt waarom er is ingestemd met de verwatering, het terugdringen van het publiek belang ten opzichte van het privaat belang. Uit alle stukken blijkt dat dit zware nadelige financiële consequenties heeft voor de positie van de gemeente in HGN Zuid, de maatschappelijke waarde en de marktwaarde. De opzet van de samenwerking was om het fiftyfifty belang te verlaten. Nu heeft de gemeente een minderheidsbelang met weinig waarborgen. Het is niet duidelijk of er blokkerende regelingen zijn afgesproken. De exit-strategie maakt een eenzijdige opzegging van de overeenkomst onmogelijk. Dat betekent dat de gemeente eraan vastzit. Wethouder Schmitz antwoordt dat het publiek belang ook gediend is bij het verkleinen van risico’s. De vraag zal verder worden beantwoord door wethouder Bühler. De heer Klaassen (PVV) heeft nog een vraag over de bevoegdheid van de raad over het afwijkingsbesluit voor de heer Guyt. In het advies van Banning Advocaten staat dat zij het verdedigbaar achten dat de raad bevoegd is om de kadernota verbonden partijen vast te stellen. De bevoegdheid houdt ook in om van de nota af te wijken.

In het fractievoorzittersoverleg op 13 september 2018 werd gevraagd naar het juridische advies van Banning Advocaten over de situatie van de heer Guyt. Het bleek dat het advies al op 4 september bij wethouder Schmitz bekend was. Wethouder Schmitz heeft in het fractievoorzittersoverleg gezegd dat het uitgezocht zou worden en dat er geen advies over was. Hiermee heeft zij dus een onwaarheid verkondigd richting de fractievoorzitters. Wethouder Schmitz licht toe dat het in het fractievoorzittersoverleg is besloten. Het klopt dat het advies van Banning Advocaten er al lag. De wethouder vindt het vervelend dat zij tijdens het overleg niet heeft kunnen laten zien dat het advies conform was. Het fractievoorzittersoverleg heeft ook niet gemeend om het advies door te geleiden naar de raad of de ronde.

14

De heer Renet (SPA) geeft aan dat hij aanwezig is geweest bij het bewuste fractievoorzittersoverleg en dat hij zelf heeft gevraagd om het advies door te sturen naar de raad. Is de wethouder het ermee eens dat het niet relevant is of informatie aan de raad bewust of onbewust is onthouden en dat er wettelijk gezien een actieve en passieve informatieplicht is? De wethouder diskwalificeert het rapport van Berenschot door de mededeling dat niet alle fractie-overleggen meegenomen zijn. Betekent dit dat Berenschot niet alle informatie heeft gekregen of dat Berenschot de informatie anders heeft geduid? Kan de wethouder aantonen dat in de Gemeentewet staat dat het 213a onderzoek bedoeld is als een leeronderzoek? Hoe kan de wethouder hard maken dat er geen euro verlies geleden is? Kan zij aangeven waarom er alleen sprake is van maatschappelijk belang als de pijpen in de grond in handen van de gemeente zijn? Wethouder Schmitz zegt dat het college erkent dat informatie is onthouden en dat dat in de toekomst anders zal worden gedaan. In het rapport van Berenschot is niet alles benoemd, de onderzoekers baseren zich uitsluitend op genomen besluiten. Wethouder Bühler zal uitleggen dat HGN geen verlies heeft geleden.

Er is niet gesteld dat er geen sprake is van maatschappelijke waarde als de pijpen in private handen zouden zijn, maar wel dat de overheid haar best moet doen om de maatschappelijke belangen te borgen. De heer Kubben (PvdA) stelt voor het verslag van het bewuste fractievoorzittersoverleg openbaar te maken. De voorzitter zegt dat als de meerderheid akkoord gaat het verslag van het fractievoorzittersoverleg openbaar kan worden gemaakt. Wethouder Schmitz antwoordt dat wat in het rapport staat valt onder de verantwoordelijkheid van de onderzoekers van Berenschot. Er is aangeleverd waar om is gevraagd en daarop zijn de onderzoeksresultaten gebaseerd. De heer Kamps (50PLUS) zegt dat hij aanwezig is geweest bij het fractievoorzittersoverleg. Er zijn kritische vragen gesteld en er is aangegeven dat de benoeming juridisch mogelijk was. Spreker heeft het niet gevoeld als een besluit, maar als een mededeling. De vraag in de eerste termijn hoe het heeft kunnen gebeuren dat informatie richting de raad is uitgebleven of onjuist was is niet naar tevredenheid beantwoord. Wethouder Schmitz licht toe dat de gemeente tien jaar geleden is begonnen met Het Groene Net. Het was een experimenteel project. Het pionieren met het leveren van een grote bijdrage aan de energietransitie heeft ertoe geleid dat sommige zaken, met name de informatievoorziening, niet zijn gelopen zoals ze hadden moeten lopen.

Er zijn fikse schoonheidsfouten gemaakt, maar er zal nu een structuur worden voorgesteld die past in de lijn van de regeling grote projecten. Mevrouw Engelhart (D66) vraagt of er meerdere versies van het rapport zijn. Als er hoor en wederhoor is toegepast op de conceptversies kan er sprake zijn van invloed. Wethouder Schmitz zegt dat het klopt dat er nu een eindrapportage ligt. Er is zoals gebruikelijk bij onderzoeken eerst een conceptrapport op tafel gekomen. Daar is hoor en wederhoor op toegepast. Onderzoekers van Berenschot staan voor hun zaak. De opdrachtgever kan niet van invloed zijn op de uitkomsten van het rapport. Wethouder Bühler zegt dat zij als portefeuillehouder Middelen medeverantwoordelijk is voor Het Groene Net. Het rapport formuleert een aantal pittige conclusies, zeker op de onderwerpen governance en risicobeheersing. Het college pakt de zaken die verbeterd moeten worden op en de fouten uit het verleden worden hersteld. De conclusies en aanbevelingen uit het rapport worden door het college onderschreven. De zaken die niet goed zijn gegaan moeten in de juiste context worden geplaatst. Het college en de raad waren ambitieus en er was weinig vergelijkingsmateriaal. De checks en balances die beter hadden gemoeten worden aangepast. Er wordt aan de slag gegaan met een betere dossiervorming en een duidelijke audit trail.

Er wordt samen met de raad gekeken hoe er beter omgegaan kan worden met projecten en rapportages. Het college onderkent het belang van het tijdig in positie brengen van de raad, zeker als het gaat om zaken die te maken hebben met governance en risicobeheersing. Het project Het Groene Net past niet volledig in de regeling grote projecten, maar de wethouder zegt toe dat er in de geest van de regeling een structuur wordt opgezet. Het is goed om van gedachten te wisselen over de wijze waarop de raad goed in positie wordt gebracht, bijvoorbeeld door het project te beleggen bij de

15

commissie Begroting & Verantwoording of door het inrichten van een raadswerkgroep. Er zijn nog geen afspraken gemaakt voor de toekomst en de toekomstige samenwerking en inrichting met betrekking tot HGN Zuid. De opmerkingen die hierover door Berenschot zijn gemaakt worden door het college ter harte genomen. Als er aan de slag gegaan wordt met de verdere vormgeving van HGN Zuid komt het college hiermee zeker naar de raad. HGN Zuid is een complex project dat aangesloten zal worden op de restwarmte van Chemelot. Meerdere gemeenten hebben interesse om hierbij aan te sluiten. Het project moet niet op het niveau van Sittard-Geleen, maar op het niveau van de provincie worden opgepakt. Hierover zijn in het addendum al afspraken gemaakt. Inmiddels heeft de provincie de handschoen opgepakt en wordt het een en ander uitgewerkt. Er is met de nieuwe invulling rondom HGN in de governancestructuur gekeken naar een verdeling waarin wethouder Schmitz de rol van opdrachtgever en de projectrol en wethouder Bühler de aandeelhoudersrol vervult. Bij de invulling van de rollen rondom de governancestructuur met betrekking tot HGN Noord zal een aantal zaken worden herzien. Dit staat vermeld in de outline en het college komt hierop terug bij de raad. Over het informeren van de raad over financiële posities in voortrajecten zullen afspraken worden gemaakt rondom de regeling grote projecten.

Op gezette tijden zal een verslag worden gedaan van de stand van zaken en daarbij zullen ook de financiële posities worden uitgewisseld. Er is een exit-strategie in de zin van dat de aandelen verkocht kunnen worden. Het is geen wenselijke strategie om uit Het Groene Net te stappen en de kraan dicht te draaien. De wethouder geeft aan dat zij ook kennis heeft genomen van de memo die gericht is aan wethouder Schmitz. Bij belangrijke voorstellen worden er meerdere adviezen ingewonnen, in dit geval ook van de directeur van HGN Ontwikkel-BV. Alle adviezen worden ter harte genomen om daarmee een goed plan op te stellen waarbij maximaal risico’s worden gemitigeerd. Er is al een keer met elkaar een debat gevoerd over de verwatering. De verwatering is in gang gezet. De wethouder zegt toe de vraag over de blokkerende stem en de verwatering schriftelijk te beantwoorden. De heer Van Montfoort (VVD) zegt dat de fractie nog vier vragen heeft aan wethouder Bühler en stelt voor om deze, in verband met het later tijdstip, schriftelijk te stellen. De heer Renet (SPA) vraagt waarom de raad de adviezen die zijn ingewonnen niet heeft gekregen toen het verwateringsbesluit voorlag en om welke adviezen het gaat.

Hoe kan het dat in het persbericht geconcludeerd wordt dat het een waardevol project is als Berenschot niet vooruit heeft gekeken? Wethouder Bühler licht toe dat de adviezen die worden ingewonnen worden gebruikt om een goed afgewogen stuk te creëren. Er is een goed en integraal advies over de verwatering naar de raad gegaan. Het gaat nu over het rapport Berenschot en niet over de verwatering. Berenschot heeft in het rapport aangegeven dat er een project van waarde is gecreëerd en daarop baseert het college zich. Er is geld in Het Groene Net gestoken en dat geld heeft een groen net gecreëerd. Er ligt infrastructuur en er wordt warmte afgenomen en geleverd aan inwoners. De heer Renet (SPA) wil inzage hebben in alle adviezen die het college heeft ingewonnen. De heer Schipper (GroenLinks) doet het ordevoorstel om zijn collega’s op te roepen om terug te gaan naar de aanleiding van deze ronde en te stoppen met het spervuur aan vragen.

De heer Klein (Fractie Klein) vraagt of er adviezen zijn die tegengesteld zijn aan het advies van de heer Dieteren die de raad nog niet heeft gezien? Wanneer was de wethouder op de hoogte van het feit dat de collega-collegeleden zonder de raad daarover te informeren hebben besloten om op het voorstel van Ennatuurlijk in te gaan? Waarom is de wethouder op dat moment niet meteen naar de raad gekomen? Wethouder Bühler antwoordt dat zij die informatie heeft vernomen uit het rapport Berenschot. Vervolgens is het college een traject gestart om de raad te informeren. Het college is volledig geweest in het verstrekken van de informatie aan Berenschot. De informatie die nu beschikbaar is, is de informatie waar de raad het mee moet doen. De heer Klaassen (PVV) sluit zich aan bij het ordevoorstel om op een fatsoenlijke manier de aandacht te geven aan dit dossier. In de bestuursafspraken is tussen de regels door te lezen dat de gemeente aan zet was om via een fatsoenlijk onderzoek aan te tonen dat er investeringsbereidheid in Het Groene Net

16

zou zijn bij de provincie en dat dat ook een aanleiding was tot het doen van het onderzoek Berenschot. Het is dus zeker niet zo het college op eigen initiatief heeft besloten een onderzoek te doen. Wethouder Bühler zegt dat in de 4e Programmarapportage 2019 staat dat het college een 213a onderzoek ging doen. Het initiatief daartoe is door het college genomen naar aanleiding van vragen die gesteld zijn in de raad. Het college wilde ervoor zorgen dat er op een goede manier inzage kwam in Het Groene Net. De wethouder is blij dat dat inzicht er nu ligt. De voorzitter doet in verband met het late tijdstip het ordevoorstel om de vergadering te schorsen. Hij concludeert dat acht fracties voor en vijf fracties tegen het voorstel zijn. De voorzitter concludeert dat de meerderheid van de ronde besluit om de vergadering te schorsen tot maandag 12 april 19:00 uur. Heropening maandag 12 april 2021 19:00 – 22:00 uur De voorzitter heropent op 12 april de ronde en merkt op dat fracties in de tweede termijn onderling het debat kunnen aangaan. De portefeuillehouders zullen alleen eventuele onduidelijkheden ophelderen. De fracties kunnen hun oordeel uitspreken over het rapport en richtingen voor vervolgacties aangeven. Mevrouw Salvino (Gob) zegt dat er in de pioniersfase fouten zijn gemaakt. De fractie wil leren van de fouten en deze omzetten naar de toekomst.

De outline geeft een goede richting voor het plan van aanpak. Veel partijen menen niet betrokken te zijn of zijn geweest. Niet alleen het huidige college is verantwoordelijk voor de gemaakte fouten of tekortkomingen. De raad is bij ieder P&C-moment geïnformeerd. Partijen worden opgeroepen om te kijken naar de eigen rol en verantwoordelijkheid. Iedereen heeft een rol in de bestuurscultuur. De raad heeft in februari 2013 unaniem besloten voor Het Groene Net, dus om te ondernemen en te pionieren. De consequentie van ondernemen is dat er risico’s genomen moeten worden. Van iedere ondernemende stap kan worden geleerd. Er is slechts één gemeenschappelijk doel en dat is te voldoen aan het klimaatakkoord in 2050. Een ondernemende overheid met lef gaat gepaard met vallen en opstaan. Het college heeft aangegeven zaken niet onder het tapijt te willen schuiven en pijnlijk met de billen bloot te willen gaan en aan de lat staan om het beter te willen doen. Het college heeft hierbij ook de raad nodig. Op een vraag van de heer Klein (Fractie Klein) over de duur van het pionieren antwoordt spreekster dat het college de aanbevelingen uit het rapport Berenschot heeft overgenomen en dat nu de volgende stap wordt gezet. De heer Dols (CDA) zegt dat het college heeft aangegeven te leren van de fouten en het in de toekomst beter te willen doen.

De raad moet nu in positie gebracht worden om met behulp van het plan van aanpak het maken van dergelijke fouten niet meer te laten gebeuren. Gelet op de toezeggingen en de reflectie van het college op het rapport en het overnemen van de aanbevelingen heeft de fractie CDA er vertrouwen in. Spreker roept de fracties op om niet in het negatieve te blijven zitten, maar positief naar de toekomst te kijken. De fractie zal het dossier kritisch blijven volgen en met name kijken naar de risico’s en de belangen van de individuele burgers. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over het niet openbaar maken door het college van extra informatie inzake HGN naar aanleiding van het rapport Berenschot antwoordt spreker dat de bevindingen op papier zijn gezet en dat de raad deze gekregen heeft. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over het doel van de verwatering en het niet tijdig ontvangen van de verontrustende memo van 26 maart 2020 en andere adviezen voor het nemen van het verwateringsbesluit antwoordt spreker dat het stuk over de verwatering in een ronde in 2020 is behandeld en dat hierover duidelijke afspraken zijn gemaakt. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over de conclusie van AKD dat de gemeente zeer grote risico’s loopt door de verwatering antwoordt spreker dat hij niet meer ingaat op de verwatering.

De heer Schipper (GroenLinks) benadrukt dat de fractie erg baalt van de slechte informatievoorziening. De aanbevelingen uit het rapport zijn ferm en worden door het college overgenomen. De fouten uit het verleden mogen niet meer gemaakt worden. Het is niet zo dat de fractie niet kritisch is. De fractie heeft wel geloof in het college dat de handschoen heeft opgepakt en het wil oplossen en niet wil bouwen op zaken die niet op orde zijn. GroenLinks is erg blij met de aanpak van openheid, helderheid verschaffen,

17

fouten erkennen en niet de handdoek in de ring werpen. Er worden samen afspraken gemaakt over hoe er verder gegaan wordt. Het is een gemiste kans dat er in de eerste termijn niet gesproken is over de outline en het plan van aanpak. De oppositie wil nu de verantwoordingsvraag stellen en vraagt welke consequenties hieraan vasthangen. Een aantal oppositiepartijen was coalitiepartij in de periode waar zij nu grote kritiek op uiten. Op de vraag van de heer Renet (SPA) in hoeverre er sprake is van pionieren met HGN nu er al langere tijd grote warmtenetten zijn met honderdduizenden aansluitingen antwoordt spreker dat Sittard-Geleen een van de eerste gemeenten is die met een dergelijk project is gekomen en dat hij niet ingaat op vragen die heel technisch van aard zijn. Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) of de fractie GroenLinks erkent onjuiste inschattingen te hebben gemaakt over het risicomanagement van het college en het achterhouden van informatie aan de raad antwoordt spreker dat hij dit niet erkent. De heer Klaassen (PVV) zegt dat HGN met een oplopend verlies van € 4.000.000 een zeer risicovol project is. De periode van pionieren betrof enkel de oprichting tot omstreeks 2015. Dit wordt door Berenschot bevestigd en het college heeft dit niet betwist.

De fractie heeft in februari 2021 stukken opgevraagd en deze zijn pas op de dag van de behandeling in de ronde op 8 april 2021 beschikbaar gesteld. Hieruit wordt geconcludeerd dat er geen belang lijkt te zijn bij openbaarheid van de stukken. De fractie kijkt kritisch naar het soort fouten dat is gemaakt. Er is inderdaad een leereffect ten aanzien van de governance en bepaalde inhoudelijke keuzes in de uitvoering, maar het op grote schaal stelselmatig niet meenemen van de gemeenteraad heeft niets met leren te maken. Berenschot heeft de fouten overzichtelijk naast elkaar gepresenteerd. Het gaat niet alleen over het verbeteren van de doelmatigheid, de sturing en de governance, maar er is ook gefaald om de raad te informeren. Dit is een politieke doodzonde waardoor er een barst in het vertrouwen is ontstaan. In het rapport van Berenschot en in het advies van Banning Advocaten staat dat het bevoegd gezag met betrekking tot het nemen van het afwijkingsbesluit om de voormalige wethouder Guyt bestuurder te kunnen maken in de BV van Het Groene Net niet het college, maar de raad is. Wethouder Schmitz heeft aangegeven dat in het advies van Banning Advocaten staat het dat het college bevoegd is, maar dat klopt niet. Wat vindt de fractie CDA ervan dat de wethouder iets anders zegt als wat in het document staat? Er ligt een keihard rapport waarin staat dat wethouders fouten hebben gemaakt.

De vraag aan de fractie Gob is wat er aan de hand moet zijn voordat een wethouder ter verantwoording wordt geroepen. Er is een fiasco gemaakt van een miljoenenproject. Mevrouw Salvino (Gob) antwoordt dat het niet over de wethouder, maar over het college gaat. De Gobfractie is kritisch en de conclusies uit het rapport zijn hard aangekomen, maar waar gewerkt wordt mogen ook fouten gemaakt worden. Er moet zo snel mogelijk een plan van aanpak komen. Het college neemt alle aanbevelingen uit het rapport Berenschot over. Er mag niet vergeten worden dat er ook goede dingen zijn gebeurd in dit dossier. De heer Dols (CDA) antwoordt dat het een bevoegdheid is van het college om aanstellingen te doen. Mevrouw Kaufmann (Stadspartij) zegt dat het duidelijk is dat er fouten zijn gemaakt. Dit wordt ook niet ontkend door het college. De fractie ziet in het plan van aanpak graag de toezegging van het college dat vanaf nu over elke belangrijke stap overleg met de raad gevoerd wordt. Het is de vraag of de huidige koers de juiste is. Groei kan alleen met particuliere investeringen en niet met geld van de gemeente. De aanleg van een warmtenet is te groot voor de gemeente alleen, de provincie moet hieraan meedoen. De fractie ziet geen heil in het opstappen van wethouders. Het college neemt alle aanbevelingen over en er wordt van uitgegaan dat zulke ernstige fouten niet meer aan de orde zullen zijn.

Op de vraag van de heer Renet (SPA) of het bij herhaling niet, onvolledig of onjuist informeren een politieke doodzonde is antwoordt spreekster dat zij het laat bij haar betoog. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over het doen van een onderzoek naar alternatieven om het gasverbruik te verminderen voordat er verder wordt geïnvesteerd in HGN antwoordt spreekster dat zij dit wil bespreken binnen de fractie. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over de duurzaamheid van HGN en het uitschrijven en innen van facturen door de gemeente zonder een overzicht te kunnen geven antwoordt spreekster dat zij het antwoord op deze vraag niet weet en dat het nu gaat over het rapport Berenschot. Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) over de benoeming van de heer Guyt antwoordt spreekster dat het juridisch advies laat zien dat de benoeming in orde was.

18

Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) over het verkopen van de aandelen van HGN aan een marktpartij antwoordt spreekster dat zij daar niet meer voor openstaat. Mevrouw Engelhart (D66) vraagt wie daadwerkelijk initiatiefnemer is geweest van het 213a onderzoek. Volgens de fractie wordt op dit moment veel verdraaid. Verantwoording aan de raad door het college is echt op zijn plaats. Waarom is het proces gelopen zoals het gelopen is en waarom zijn er bepaalde keuzes gemaakt? Waarom wordt het advies van het advocatenkantoor niet benoemd of gevolgd? Het betreurt de fractie dat er op deze vragen geen antwoord is gegeven. Volgens het college is de gemeenteraad niet bewust onvoldoende geïnformeerd en dat is een bittere pil om te slikken. Het is noodzakelijk dat wethouder Schmitz zich verantwoordelijk voelt. Zij zou de opmerkingen die door vele partijen zijn gemaakt serieus moeten nemen. Het gaat niet meer over een go of een no go inzake HGN. Het gaat over het ontnemen van de functie van de gemeenteraad en over de schijn van samenwerking. Vertrouwen is hierbij de basis. Het gaat steeds over de bestuurscultuur en het willen veranderen daarvan.

Hoe kunnen collega-raadsleden met droge ogen het betoog van het college verdedigen zonder hun kop in het zand te steken? Zijn zij van mening dat de raad zijn rol adequaat heeft kunnen invullen? Het is een goed recht van de raad om het college om verantwoording te vragen waar dat noodzakelijk is. Wie is er verantwoordelijk in gemeenteland? De raad is op een dwaalspoor gezet. Raadsleden moeten kunnen vertrouwen op de informatievoorziening. De huidige wethouder is verantwoordelijk voor het dossier. Ze onderschat de controlerende rol en taak van de gemeenteraad. Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) over de initiatiefnemer van het onderzoek antwoordt spreekster dat het college op verzoek van de fracties SPA en CDA heeft aangegeven een audit te willen instellen. Het was niet het college dat initiatief toonde om een onderzoek in te stellen. Mevrouw Salvino (Gob) blijft erbij dat het college de initiatiefnemer is van het onderzoek. Dat staat heel duidelijk in de 4e Bestuursrapportage 2019. Er wordt steeds gesproken over de verantwoordelijkheid van een wethouder, maar het college is verantwoordelijk. Uit de notulen van het fractievoorzittersoverleg van 13 september 2018 blijkt niet dat er niet werd ingestemd met de functie van wethouder Guyt en dat het naar de raad moest. Het is voor kennisgeving aangenomen en er is gesproken over het wachtgeld.

Mevrouw Engelhart vraagt mevrouw Salvino op welk moment het raadslid in de spiegel had moeten kijken. Zij vindt dat de raad ook verantwoordelijk is. Op welk punt had daar volgens haar meer aandacht aan besteed moeten worden? Vindt zij dat zij haar taak als raadslid voldoende heeft vervuld? Mevrouw Salvino (Gob) zegt dat de raad controleert en dat zijzelf hier ook een les uit heeft geleerd. De fractie staat positief-kritisch in het dossier. Het plan van aanpak moet er komen en het college zal worden bevraagd op de status hiervan. Op de vraag van de heer Klaassen (PVV) of het pijnpunt voor D66 zit bij de gebrekkige informatievoorziening van het college richting de raad antwoordt spreekster dat dit klopt. Daarnaast is het vertrouwen aan diggelen geslagen. Op de vraag van de heer Klaassen (PVV) over een professionele organisatie na de fase van pionieren en het meenemen van de raad antwoordt spreekster dat de fractie er inderdaad deze redenering volgt. De heer Renet (SPA) meent dat het fractievoorzittersoverleg geen beslissingsbevoegdheid in dit soort zaken heeft. Hij vraagt of mevrouw Engelhart stukken heeft gevonden met betrekking tot de audit. Mevrouw Engelhart zegt dat zij die stukken gevonden heeft. Deze staan in de notulen van de kwartaalrapportage 17 december 2019. De heer Schipper (GroenLinks) vraagt wanneer D66 tevreden is richting de toekomst.

De ronde gaat over de outline en de toekomstplannen. Wanneer wil D66 over de outline praten? Mevrouw Engelhart zegt dat de outline en het plan van aanpak nu niet centraal staan. Op de agenda staat het rapport Berenschot, maar D66 wil het vanavond over de vertrouwensissue hebben. D66 is tevreden als de coalitie ook in alle oprechtheid achteruit kijkt. Van de wethouder wordt bestuurlijke verantwoordelijkheid verwacht. Het is teleurstellend dat er geen voldoende en adequate reactie is gekomen vanuit het college op de vele vragen die gesteld zijn. Op de vraag van de heer Kubben (PvdA) waarom D66 het slechts over één van de acht adviezen, de informatievoorziening aan de raad, uit het rapport Berenschot wil hebben antwoordt spreekster dat de fractie niet slechts één advies uit het rapport neemt en dit uitvergroot. D66 heeft ook andere zaken aan de kaak gesteld en niet alleen de informatievoorziening aan de raad. D66 wil eerst het debat voeren en vervolgens spreken over de outline. Tijdens de raadsvergadering op 22 april zal over de toekomst gesproken worden. D66 wil het nu eerst graag bij het stukje verantwoording houden.

19

Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) of D66 het gevoel heeft begrepen te worden antwoordt spreekster dat er voldoende podium wordt geboden aan de partijen, maar dat ze toch het gevoel heeft niet begrepen te worden. De heer Kubben (PvdA) wil heel graag dat er voortvarend wordt doorgegaan met Het Groene Net om zo een bijdrage te kunnen leveren aan de klimaatverandering en een betere energievoorziening. Geen enkele partij heeft gebagatelliseerd wat er gebeurd is rondom Het Groene Net. De gemeente is er nog niet qua bestuurscultuur. Het gaat erom hoe er met elkaar wordt omgegaan. Over de informatievoorziening staan behoorlijk veel kritische noten in het rapport. Het college heeft deze gelezen en heeft op basis daarvan in de outline aangegeven met welke maatregelen ze dit willen aanpakken. Het college heeft een antwoord gegeven op het rapport en heeft gezegd alle adviezen integraal over te nemen. Het college wordt verzocht om actief met de raad in gesprek te gaan over de vraag bij wie het project in de portefeuille landt. Er moet echt een trekker zijn voor dit project om de volgende fase vlot te kunnen trekken. In het rapport staan ook veel positieve woorden over Het Groene Net en die worden er door een aantal partijen bewust niet uitgelicht.

Op de vraag van de heer Klaassen (PVV) welke portefeuillehouder de PvdA markeert als aanspreekpunt voor het project Het Groene Net antwoordt spreker dat een van de adviezen in het rapport Berenschot is dat één portefeuillehouder integraal verantwoordelijk is. Het college heeft aangegeven alle adviezen integraal over te nemen. Geldt dat ook voor dit punt en zo ja aan welke portefeuillehouder wordt gedacht en met welk mandaat? De PvdA is er niet op voorhand voorstander van om het bij één wethouder te beleggen, maar is er ook niet op voorhand tegen. Het hele college is verantwoordelijk voor de omissie in de informatievoorziening richting de raad. Als het gaat over het goed weergeven van risico’s van het project in jaarstukken moet er een eerste instantie aan de wethouder Middelen worden gedacht. Überhaupt heeft de wethouder Duurzaamheid een belangrijke rol bij het project. Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) of het klopt dat het conform de aanbevelingen uit het rapport Berenschot is om twee wethouders als aanspreekpunt te hebben bij het project antwoordt spreker dat in het rapport Berenschot geadviseerd wordt om de integrale bestuurlijke verantwoordelijkheid bij één wethouder te beleggen. Het is niet erg als het college goed onderbouwd afwijkt van een advies.

Op de vraag van de heer Renet (SPA) of de PvdA het ermee eens is dat er een wezenlijk verschil is tussen het eindbeeld dat Het Groene Net een waardevol project kan zijn of dat het dat is antwoordt spreker dat Het Groene Net volgens de PvdA een waardevol project is. In het rapport Berenschot staat dat het in het eindbeeld om een belangrijke en publiek waardevol project gaat. De heer Bessems (DNA) zegt dat het voor de gemeente Sittard-Geleen ontzettend belangrijk is om te groeien. Pilots en ondernemen vragen per definitie om evaluaties en daaruit komen aanbevelingen. Het is belangrijk om nu de feiten naast elkaar te leggen en te reflecteren op wat de huidige situatie is. Wat is er geleerd en wat kan er met de kennis van nu worden besloten voor de volgende fase en wat is de rol van de gemeente daarbij? De fractie gelooft in het belang van projecten die de reductie van CO2-uitstoot ten doel hebben. Er ligt een gigantische opgave. Het Groene Net is geen verkeerd project. Het is de vraag wat de rol van de lokale overheid hierin is. De gemeente Sittard-Geleen heeft ambitie en potentie, maar is geen provinciale of landelijke overheid. De verantwoordelijkheid van de gemeente Sittard-Geleen zou meer ingevuld moeten worden in de zin van het bij elkaar brengen van partijen en uitleg geven aan de inwoners.

De gemeente zou wel initiatief kunnen nemen, maar geen ondernemersrisico hoeven te nemen. Het verminderen van CO2-uitstoot is een must en iedere pilot is belangrijk. Er moet gekeken worden hoe in de toekomst de warmtevraag en de aanvoer van biologisch restmateriaal meer in evenwicht kan komen. Dat is geen verantwoordelijkheid van de gemeente, maar de gemeente kan er wel als aandeelhouder de nadruk op laten leggen. Het is belangrijk om bij HGN Zuid te kijken naar de waarde van de CO2-emissierechten. DNA wil richting de toekomst de positie van de gemeente afbouwen. Ondernemen moet overgelaten worden aan ondernemers en de nutsbedrijven. De waardebepaling van het aandeel is heel belangrijk. Het is niet in balans dat de gemeente nu feitelijk een groter risico loopt dan de commerciële partijen Wat is eigenlijk de positie van de gemeente in deze fase van het project? Er moet ruimte worden gemaakt voor volgende projecten waarbij de gemeente een aanjaagfunctie heeft. De discussie zou er over moeten gaan welke keuzen de gemeente richting de toekomst maakt. Waarom is er niet nagedacht over een exit-strategie? Het is wellicht in deze fase van het project verstandiger als de gemeente de haalbaarheid van de verkoop van de gemeentelijke aandelen gaat onderzoeken.

20

Mevrouw Kaufmann (Stadspartij) zegt dat voor de gemeente het risico zou moeten worden verlaagd, en dat overdracht van de gemeentelijke aandelen aan de provincie daarbij een optie is. Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) of een warmtevoorziening en daarmee ook de tarieven volledig kunnen worden overgelaten aan een marktpartij antwoordt spreker dat hij de vrees begrijpt, maar dat daar bij het opstellen van een contract rekening mee kan worden gehouden. Op de vraag van de heer Renet (SPA) of het bij DNA bekend is dat landelijke, commerciële netten standaardprijzen hanteren en dat andere netten van Ennatuurlijk dezelfde prijzen hebben als Het Groene Net antwoordt spreker dat hij niet de hele energiewereld kent. De essentie waar het bij de gemeente over zou moeten gaan is voldoende toegelicht. Op de vraag van de heer Klein (Fractie Klein) of de fractie dat Fractie Klein problemen heeft met het beeld dat de burgemeester heeft geschetst dat het initiatief voor het onderzoek alleen vanuit het college komt antwoordt spreker dat hij dit probleem begrijpt. Natuurlijk kan de informatieverstrekking verbeterd worden. Het verstrekken van informatie, ook als deze negatief is, vraagt om een klimaat waarin dat mogelijk is zonder dat er meteen afgerekend moet worden. Beide kanten moeten naar elkaar toe groeien.

Als de gemeente in de toekomst een dergelijk complex project opzet moet er een projectorganisatie worden neergezet die dit aankan. Het college moet duidelijk weten waar zijn mandaat ligt en wanneer daarover rekenschap moet worden gegeven. De gemeente is onvoldoende sterk in dit samenspel. De heer Van Montfoort (VVD) zegt dat het vertrouwen in de betrokken bestuurders nog een onderwerp van discussie is en dat de fractie zich hierover zal beraden. Er zijn zaken fout gegaan en dit moet verbeterd worden. De informatievoorziening rondom Het Groene Net richting de raad moet volledig zijn en vaker, het liefst ieder kwartaal, plaatsvinden. Ook inhoudelijk en beleidsmatig zijn fouten gemaakt. Het is van groot belang dat de aanbevelingen uit het rapport worden overgenomen. Spreker hoopt dat de ronde nog in positie wordt gebracht om inhoudelijk en beleidsmatig te spreken over Het Groene Net. De VVD is bereid om mee te denken in de energietransitie en staat voor de regionale energiestrategie. De heer Kamps (50PLUS) wil ervan overtuigd worden dat er iets geleerd is en wil dat de acht punten uit het rapport Berenschot besproken worden. Er wordt nu een welles-nietesspelletje gespeeld en daar heeft de fractie weinig behoefte aan. De heer Renet (SPA) herhaalt dat er drie debatten moeten worden gevoerd: A. de bestuurlijke verantwoordelijkheid, B.

financiën en duurzaamheid van Het Groene Net en de discussie of er doorgegaan moet worden met HGN en C. de aanbevelingen uit het rapport Berenschot. Er zijn aanwijzingen voor dat heel veel kosten van de aansluiting op het warmtenet niet zijn meegeteld. Er moeten alternatieven voor het verminderen van gasverbruik onderzocht worden voordat er grootschalig wordt geïnvesteerd in HGN. De fractie is er voorstander van om het huidige groene net in stand te houden. De aansluiting van grote energiegebruikers kan overwogen worden, maar grondgebonden woningen zijn niet rendabel te maken. Vindt de fractie Gob dat het bij herhaling niet of onvolledig informeren van de raad een politieke doodzonde is? Het aanbod van Ennatuurlijk om € 19.000.000 te investeren en 95% van de aandelen te verkrijgen is afgewezen zonder dat de raad over het voorstel werd ingelicht. Vinden de fracties Gob en CDA dat het voorstel besproken had moeten worden binnen het toen demissionaire college en daarna aan de raad had moeten worden voorgelegd voordat er een besluit over werd genomen? Vindt de fractie Gob dat de memo van de directeur HGN Ontwikkel-BV een alarmsignaal is? Het college geeft aan dat er geen verlies is geleden terwijl in het rapport van Berenschot wordt gesproken over een nettoverlies van € 4.000.000.

Klopt het rapport op dit punt volgens het CDA? Heeft het CDA kennisgenomen van onderzoeken van warmtenetten waar zaken zijn misgegaan? Is GroenLinks het ermee eens dat de opmerking van de wethouder dat HGN een uit de kluiten gewassen warmtenet is onzin is? Aan de Stadspartij wordt een vraag gesteld over het tijdelijk huren van apparatuur voor een bedrag van € 900.000 en het al dan niet in rekening brengen van de kosten aan ZOwonen. Hoe duurzaam is Het Groene Net en hoe zit het met de transparantie van de rekeningen die nodig zijn? Wat vindt DNA over het niet inlichten van de raad over het aanbod van Ennatuurlijk om 95% van de aandelen te verwerven in de ruil voor een grote investering in Het Groene Net? Wat vindt DNA ervan dat de raad niet werd ingelicht over de uitgebrachte adviezen alvorens het verwateringsbesluit werd genomen? Mevrouw Salvino (Gob) antwoordt dat ze in haar bijdrage al voldoende heeft gezegd over de informatievoorziening richting de raad. Het is wellicht zo, met de wijsheid van nu, dat het aanbod van Ennatuurlijk om € 19.000.000 te investeren en 95% van de aandelen te verkrijgen eerst binnen het hele

21

college had moeten worden besproken en daarna aan de raad had moeten worden voorgelegd. De kwestie staat uitvoerig beschreven in het rapport. Spreekster kan de vraag over de memo van de directeur HGN Ontwikkel-BV nu niet beantwoorden. De heer Dols (CDA) kan de vragen niet beantwoorden. Het gaat om zaken die niet op de agenda staan. De heer Schipper (GroenLinks) vindt dat alternatieve energievormen altijd moeten worden onderzocht. Mevrouw Kaufmann (Stadspartij) zegt dat Berenschot de kosten aan ZOwonen heeft onderzocht en dat zij het antwoord op de vraag schuldig moet blijven. De heer Bessems (DNA) zegt dat er stappen moeten worden gezet in het verbeteren van de informatieverstrekking. De vraag welke stukken doorgeleid hadden moeten worden naar de raad kan nu niet beantwoord worden. Het is niet duidelijk of het nemen van het verwateringsbesluit binnen of buiten het mandaat van het college valt. In het algemeen moet er nadrukkelijker gekeken worden naar de risicoafdekking voor de gemeente. De heer De Coninck (Fractie Fredrix) zegt dat de directeur HGN Ontwikkel-BV een belangrijke memo heeft geschreven over de verwatering. Hierin staat iets over de nadelige consequenties van de verwatering. De notitie had ter kennis moeten worden gesteld van de gemeenteraad. Er is nu een beslissing genomen door de raad zonder de gevaren te onderkennen.

De gemeente is naar een minderheidspositie gegaan. Daardoor is de zeggenschap verminderd en er zijn ook nadelige consequenties voor de waarde van de aandelen. Volgens de instructies mag er een maatschappelijke waarde aan worden toegekend. De marktwaarde van de aandelen is praktisch nihil en de aandelen zijn niets waard als ze verkocht worden. De gemeente heeft door de verwatering heel grote vorderingen ingeleverd voor een groter aandeel aandelen. Het risico is kwantitatief toegenomen in plaats van afgenomen. In het rapport Berenschot wordt geconcludeerd dat het besluit betreffende de benoeming van de heer Guyt aan de raad voorgelegd had moeten worden omdat het een uitzondering betreft op de kadernota. Het speelt juridisch totaal geen rol of het is medegedeeld in het fractievoorzittersoverleg omdat daar de bevoegdheid ontbreekt. De gemeente moet haar risico beperken en zich moet afvragen of HGN een kerntaak is. Het zal niet makkelijk zijn de aandelen te verkopen. In het rapport van AKD staat dat de minderheidspositie van de gemeente tot minder zeggenschap leidt en grotere risico’s met zich meebrengt. De fractie onderschrijft het betoog van fractie D66 met betrekking tot het duaal stelsel.

Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) over het raadsvoorstel van juli 2020 waarbij alternatieve scenario’s werden voorgesteld met betrekking tot het verwateren van de aandelen en risico’s werden benoemd antwoordt spreker dat de risico’s niet overeenkomstig het rapport of de waarschuwing van de heer Dieteren zijn. Het college heeft aangegeven dat er geen blokkerende stem is en dat betekent dat de gemeente eigenlijk niets meer te vertellen heeft. Op de vraag van de heer Renet (SPA) over het onderpand van de maatschappelijke waarde gezien het feit dat de gemeente geen materiële activa meer heeft in Het Groene Net antwoordt spreker dat het niet erg is dat er wordt geschermd met de maatschappelijke waarde zolang de gemeente niet voornemens is de aandelen te verkopen. Maatschappelijke waarde is voor een commerciële partij niets waard. Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) over het besluit over de verwatering antwoordt spreker dat de raad dit besluit heeft genomen. Hij begrijpt niet dat de belangrijke notitie van een interne directeur waarin forse waarschuwingen staan voor de verwatering niet aan de raad voorgelegd is. De heer Klein (Fractie Klein) zegt dat het vertrouwen in het totale college er gewoon niet is. Er is nog wel vertrouwen in bepaalde individuele wethouders.

Kan de heer Klaassen uitleggen hoe het zit met het juridische advies omtrent de aanstelling van oud-wethouder Guyt? Die informatie had bij wethouder Schmitz moeten zijn en had ook overlegd kunnen worden aan het fractievoorzittersoverleg. Er worden onwaarheden verteld. Omdat de raad niet beschikte over de juiste informatie is unaniem het besluit tot de verwatering genomen en hebben mensen dus de foute keuze gemaakt. Hier is zeker opzet in het spel. De burgemeester heeft geprobeerd een verkeerd beeld te schetsen door te zeggen dat het college de initiatiefnemer is van het onderzoek. Het was echter zo dat de raad een spervuur aan vragen heeft gesteld over HGN en dat het college uiteindelijk een onderzoek moest laten doen. Het is niet overtuigend dat er wordt gezegd dat er van fouten geleerd moet worden. Waarheidsbevinding is essentieel voor de integriteit. Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) bij wie het vertrouwen in het college ontbreekt antwoordt spreker dat hij altijd alleen voor zichzelf, Fractie Klein, spreekt.

22

Op de vraag van de heer Schipper (GroenLinks) of de heer Klein het ermee eens is dat het advies van Berenschot (pagina 18 van het rapport) is om twee wethouders op het dossier te hebben antwoordt spreker dat Berenschot volgens hem heeft gezegd dat de verantwoording bij één wethouder moet liggen. Hij zegt toe dat hij dit zal nakijken en erop zal terugkomen. De heer Klaassen (PVV) zegt dat de benoeming van oud-wethouder Guyt in de BV van Het Groene Net conform de kadernota Verbonden partijen het nemen van een afwijkingsbesluit door het bevoegd gezag vergt. In het advies van Banning staat dat het bevoegd gezag niet het college, maar de raad is. Berenschot heeft hieraan de conclusie verbonden dat de gemeenteraad hierover in stelling had moeten worden gebracht en dat is nooit gebeurd. Wethouder Schmitz heeft aangegeven dat volgens haar het college het bevoegd gezag is. Dat is pertinent een onwaarheid. Mevrouw Salvino (Gob) geeft aan dat zij het college meermalen heeft horen zeggen dat er niets onder het tapijt wordt geveegd of wordt ontkend en dat ze pijnlijk met de billen bloot gaan. Het is niet duidelijk wat het college nog meer had moeten zeggen. In het bewuste fractievoorzittersoverleg is totaal geen discussie geweest over de benoeming van de heer Guyt.

De provincie heeft aangegeven dat zij de oud-wethouder graag als voorzitter van de stuurgroep wil hebben om zo kennis en kunde binnenboord te houden. Op dat moment is er geen enkele fractievoorzitter geweest die heeft aangegeven dat dit aan de raad voorgelegd moest worden. De heer Renet (SPA) zegt dat met name de heer Housmans er toen op heeft gehamerd dat dit niet kon. Het was duidelijk dat er nog juridische informatie ingewonnen moest worden en dat het voorstel doorgeleid moest worden naar de raad. Mevrouw Salvino (Gob) zegt dat dit niet terug te lezen is in de notulen. De heer Klaassen (PVV) doet een ordevoorstel om te stoppen met de discussie over zaken uit het fractievoorzittersoverleg en de discussie te beperken tot het onderwerp dat voorligt. De heer Klein (Fractie Klein) vindt het geen argument dat de provincie zou hebben gezegd dat de heer Guyt op die positie benoemd moest worden. De juridische onderbouwing van de benoeming ontbrak en dat staat ook in het verslag van september 2018 terwijl de wethouder al in juni beschikte over het juridisch advies. De heer Renet (SPA) zegt dat het bij het fractievoorzittersoverleg niet over de notulen gaat, maar over de besluitenlijst en dat het een mededeling betrof. De heer Klein (Fractie Klein) zegt na een korte schorsing dat het stuk nog niet behandelrijp is voor de raad omdat hij eerst de geheime stukken wil inzien.

Wellicht is er nog behoefte om over die stukken te praten. Wethouder Schmitz moet nog vragen beantwoorden van de heer Renet. De fractie VVD stuurt ook nog schriftelijke vragen. De heer Schipper (GroenLinks) zegt dat de twee beslispunten goed in de raad behandeld kunnen worden en dat er voor het college nog voldoende tijd is om de gestelde vragen vooraf te beantwoorden. Het stuk is dus behandelrijp voor de raad. De heer Renet (SPA) stelt voor om het voorstel nog een keer te agenderen voor de ronde en dan met name de financiële kant van de zaak en de duurzaamheid te bespreken. Conclusie: Er is geen steun voor het voorstel van de heer Renet. De ronde verwijst het rondevoorstel als bespreekstuk naar de raad. De discussie in de raad zal gevoerd worden over de twee beslispunten, met name over de onderdelen outline, plan van aanpak, vertrouwen en een motie van wantrouwen.

23