Bijlage 3 Notitie Reikwijdte en Detailniveau

Toekomstbeelden

Om de omgevingseffectrapportage uit te voeren wordt een drietal toekomstbeelden opgesteld die voortborduren op drie van de vier speerpunten uit de toekomstvisie (zoals beschreven in paragraaf 2.1): sociale veerkracht (people), economische veerkracht (prosperity) en ecologische veerkracht (planet). Deze beelden hebben als doel om de bandbreedte in de te maken afwegingen en de beschikbare afwegingsruimte vanuit drie invalshoeken te verkennen. Voor ieder toekomstbeeld worden opgaven, ambities en kansen uiteengezet. De nadruk ligt bij ieder toekomstbeeld daarmee op een ander aspect van veerkracht. De beleidsmaatregelen waarmee het toekomstbeeld “gevuld” wordt, zijn dan ook die maatregelen die antwoord of richting kunnen geven aan de leidende opgave en ambitie. Om deze beelden onderscheidend ten opzichte van elkaar te maken, is inzicht nodig in wat de afwegingsruimte is, welke ruimtelijke bouwstenen er zijn, en welke ontwikkelingen al als vaststaand beschouwd moeten worden. Dit betekent dat naast de uitkomsten van de Foto van de Leefomgeving (die input geeft over de huidige staat van de leefomgeving) er in de gemeente onderzocht moet worden waar al vaststaande ontwikkelingen lopen of waar met de huidige inzichten niet verwacht wordt dat de situatie de komende vijftien jaar zal veranderen, en waar ruimte voor nog te bepalen ontwikkelingen is.

Er zijn vaak meerdere manieren waarop vervolgens omgegaan kan worden met deze vrije ruimte. De omgevingsvisie moet daarin richtinggevend zijn. De toekomstbeelden sturen op ofwel een sociale of economische of ecologische invulling, zodat vervolgens de effecten van dergelijke keuzes inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Op dit moment zijn de toekomstbeelden in ontwikkeling. Uitgangspunt is dat ieder beeld wordt voorzien van een korte omschrijving om duidelijk te maken welke opgaven, doelen en kansen in het beeld worden aangewend. Vervolgens wordt middels diverse beleidsmaatregelen en leidende principes uiteengezet welke aanpak in het toekomstbeeld wordt voorzien om de gewenste doelen te behalen. De ruimtelijke effecten van deze keuzes worden zoveel mogelijk in beeld gebracht en gekwantificeerd door ieder beeld te voorzien van een kaart op gemeenteschaal. De toekomstbeelden vormen de input voor de beoordeling in het OER (zie paragraaf 3.7). Voor de uiteindelijke keuze voor de ontwerp omgevingsvisie zal naar verwachting geput worden uit alle drie de toekomstbeelden. Deze keuze wordt in de ontwerp omgevingsvisie onderbouwd en beschreven en wordt waar nodig vormgegeven in programmalijnen.

Een voorbeeld van een bouwsteen binnen een beeld is het volgende: als ergens ruimte in de gemeente ontstaat kan deze ingezet worden voor openbaar groen en klimaatadaptatie (ecologische veerkracht), huisvesting van specifieke doelgroepen daklozen en ouderen (sociale veerkracht) en ontwikkelingen zoals circulariteit de binnenstad van Geleen in brengen (economische veerkracht). De drie typen maatregelen die een gemeente nemen kan, zijn het sturen op het gebruik van beschikbare ruimte (bijv. bouw van een parkeergarage of appartementencomplex), het ondersteunen, faciliteren of stimuleren van wenselijke ontwikkelingen (bijv. het ontstenen van tuinen) en of de wijze van sturing door de gemeente (zelf doen, samenwerken, marktwerking).

19

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

3

Effectbeoordeling

3.1

Samenhang tussen OER en Omgevingsvisie

Het OER wordt door de gemeente ingezet om de afwegingen die gemaakt worden in het kader van haar ontwerp omgevingsvisie te verdiepen en te voorzien van feitelijke beslisinformatie. De stappen die worden gezet voor het opstellen van het OER zijn daarom afgestemd op de stappen en benodigde informatie binnen het Omgevingsvisiespoor. Ondersteunend aan het OER wordt ook een maatschappelijke batenanalyse opgesteld. Dit is een economische studie, passend bij het abstractieniveau van de omgevingsvisie, die als doel heeft om inzicht te geven in de maatschappelijke baten die optreden ten gevolge van beleid in de omgevingsvisie. De werkwijze, uitgangspunten en resultaten van de maatschappelijke batenanalyse worden in het Omgevingseffectrapport opgenomen. Er is gekozen om geen separaat rapport op te stellen omdat het OER en de maatschappelijke batenanalyse nauw met elkaar vervlochten zijn, en omdat de resultaten van de maatschappelijke batenanalyse als verdiepend element in de beoordeling van de toekomstbeelden opgenomen gaan worden. In paragraaf 3.2 is een toelichting op de voorgenomen aanpak van de maatschappelijke batenanalyse opgenomen.

Stap 1: Doelen en NRD In deze fase is een eerste inventarisatie van de beschikbare informatie en de belangrijkste ontwikkelingen, kansen en opgaven binnen de gemeente uitgevoerd op basis van interviews met specialisten van de gemeente voor de verschillende beleidsvelden. Ook is in deze fase van het project de scope en aanpak van de omgevingsvisie verder uitgedacht en uitgewerkt in deze NRD. Stap 2: Toekomstbeelden In deze fase wordt de foto van de leefomgeving opgesteld (zie paragraaf 3.4). Deze heeft als doel om de huidige situatie en autonome ontwikkelingen te beschrijven voor ieder in het OER beoordeelde beleidsveld, en daarnaast geeft de Foto van de Leefomgeving aan waar knelpunten en kansen liggen. Dit vormt de input voor de Toekomstbeelden (zie paragraaf 2.4). Vervolgens worden de toekomstbeelden getoetst op doelbereik en milieueffecten. Op basis van de toekomstbeelden, die in het Omgevingsvisiespoor ontwikkeld worden, wordt eerst een schifting gemaakt voor welke aspecten op het Rad van de Leefomgeving effecten te verwachten zijn. De aspecten waarvoor dit geldt, worden opgenomen in het beoordelingskader en in het OER op doelbereik en effecten onderzocht. Het Rad van de Leefomgeving en de wijze waarop deze in het OER wordt betrokken, is nader toegelicht in paragraaf 3.3.

Uiteindelijk wordt voor ieder toekomstbeeld het Rad van de Leefomgeving ingevuld en onderlegd met een verantwoording van de uitgevoerde beoordeling. Daarnaast vinden er zogenaamde botsproevenplaats, en worden leidende keuzes voor de Omgevingsvisie geformuleerd. Dit is verder toegelicht in paragraaf 3.8. Stap 3: Concept Omgevingsvisie In de deze fase van het project wordt de concept omgevingsvisie opgesteld. Dit vindt plaats op basis van de opgehaalde input vanuit het participatietraject en de ambtelijke en bestuurlijke organisaties van de gemeente. Daarbij worden de resultaten en adviezen uit het OER en de maatschappeljike batenanalyse betrokken. De concept omgevingsvisie wordt in het OER nogmaals langs de uitgevoerde beoordeling op doelbereik en milieueffecten gelegd om na te gaan of hier wijzigingen in dienen te worden aangebracht. Stap 4: Definitieve omgevingsvisie Het definitieve OER wordt met de ontwerp omgevingsvisie ter inzage gelegd. De wijze waarop het OER in de ontwerp Omgevingsvisie is betrokken wordt opgenomen in de ontwerp Omgevingsvisie.

3.2

Maatschappelijke batenanalyse

Ondersteunend aan het Omgevingseffectrapport (OER) wordt een maatschappelijke batenanalyse opgesteld. Dit is een economische studie waarmee inzicht wordt gegeven in de omvang van maatschappelijke baten op het vlak van bijvoorbeeld gezondheid, bereikbaarheid en luchtkwaliteit die optreden ten gevolge van beleid in de ontwerp omgevingsvisie. De aanpak van de maatschappelijke batenanalyse is gebaseerd op de maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) systematiek. Baten zoals minder zorgkosten, een hogere arbeidsproductiviteit, het vermijden van civieltechnische oplossingen voor waterproblematiek en de verminderde uitstoot van broeikasgassen kunnen in 20

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

een positieve baat voor de maatschappij resulteren. Met de maatschappelijke batenanalyse wordt op hoog abstractieniveau inzicht gegeven in de potentiële omvang van deze baten. Omdat er geen harde, kwantitatieve informatie beschikbaar is over de omvang van baten zoals die hierboven beschreven staan, hangt de maatschappelijke batenanalyse sterk af van beschikbare kengetallen, aannames en expert judgement. Het is namelijk niet mogelijk om aan de hand van de beleidsvoornemens in de omgevingsvisie bijvoorbeeld te berekenen hoeveel minder ton CO2 er jaarlijks uitgestoten gaat worden, of hoeveel kubieke meter hemelwater er na een piekbui niet meer via het riool afgevoerd hoeft te worden. Om toch een inschatting van de indicatieve omvang van maatschappelijke baten te geven, ook in relatie tot elkaar, wordt daarom gewerkt met kwalitatieve beschrijvingen en bandbreedtes van kwantitatieve gegevens. Een batenanalyse op een hoog abstractieniveau is ook passend bij het abstractieniveau van het OER. Aan iedere maatschappelijke baat dat via kengetallen beprijsd kan worden, wordt voor ieder toekomstbeeld een categorie (brons, zilver of goud) toegekend. De omvang van effecten die aan ieder val deze categorie toegekend wordt, is gebaseerd op expert judgement. De categorieën brons, zilver en goud worden in een uitgangspuntennotitie batenanalyse nader beschreven.

Dit kan zowel een kwantitatieve categorisering als een kwalitatieve categorisering zijn. Ter illustratie van deze werkwijze is een voorbeeld in onderstaande tabel weergeven. In de tabel zijn drie fictieve maatschappelijke effecten beschreven: waterberging, reistijdwinst en vermeden CO2 uitstoot. Aan iedere baat is een kengetal uit de literatuur verbonden. Deze baten zijn dan ook alle drie kwantitatief beschreven, met uitzondering van biodiversiteit en sociale cohesie waarvoor binnen de MKBA methodiek geen monetarisering mogelijk is. Rechts in de tabel worden twee toekomstbeelden met elkaar vergeleken. Aan ieder beeld is voor iedere baat een schaal toegekend waar een vooraf bepaalde waarde aan verbonden is. Zo heeft voor waterberging de bronzen schaal een effect van 200 m3; de zilveren schaal heeft een effect van 500 m3 en de gouden van 800 m3. Voor iedere maatschappelijke baat en voor ieder beeld kan op deze wijze de omvang doorgerekend worden. Maatschappelijke baat Waterberging Reistijdwinst CO2 uitstoot Biodiversiteit Sociale cohesie

3.3

Kengetal

toekomstbeeld A

€500 / m3 €10 / uur

Schaal Brons Zilver

€50 / ton

Goud

Effect 200 m3 6.000 uur 8.000 ton

toekomstbeeld B Omvang baat €100.000 / jaar €60.000 / jaar

Schaal Goud Brons

Effect 800 m3 4.000 uur

Omvang baat €400.000 / jaar €40.000 / jaar

€400.000 / jaar

Brons

2.000 ton

€100.000 / jaar

Brons Goud

Goud Zilver

Rad van de Leefomgeving

De beoordelingen van de huidige situatie, autonome ontwikkeling (de referentiesituatie) en de nog op te stellen toekomstbeelden worden weergegeven in het Rad van de Leefomgeving. Op de spaken van het Rad staan, onderverdeeld in de drie domeinen People, Planet en Prosperity, de beleidsvelden uit de omgevingsvisie die in het OER beoordeeld worden. Voor de referentiesituatie vindt de beoordeling plaats op basis van de Foto van de Leefomgeving, waarin het kwaliteitsniveau van de huidige situatie en de autonome ontwikkeling in kaart wordt gebracht. Dit is nader toegelicht in paragraaf 3.4. De toekomstperpectieven worden vervolgens ten opzichte van het kwaliteitsniveau in de referentiesituatie beoordeeld. Deze beoordelingsmethodiek is gebaseerd op het Rad van de Leefomgeving dat voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) gebruikt is. Figuur 2 geeft een aanzet voor de beleidsvelden in het Rad van de Leefomgeving voor dit OER weer, met een fictieve, ingevulde beoordeling. De beoordeling wordt gedaan aan de hand van een kwalitatieve vijfpuntsschaal (Figuur 3). De hoogste score op deze schaal wordt weergegeven op de buitenste schijf van het Rad van de Leefomgeving, de laagste score op de binnenste schijf.

Op deze manier is in het fictieve voorbeeld in Figuur 2 te zien dat de opgaven op het gebied van onder andere openbaar groen en wonen goed scoren, en dat er nog een significant doelgat is voor de opgaven op het gebied van 21

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

energietransitie en circulaire economie. Door het Rad in te vullen voor de huidige situatie, de autonome ontwikkeling en de toekomstbeelden, worden de huidige knelpunten, de effecten ten opzichte van de referentiesituatie en het onderscheid tussen de toekomstbeelden in één oogopslag inzichtelijk gemaakt. Het Rad wordt gebruikt op gemeentelijk schaalniveau, en wordt ook gebruikt om de relevante casuïstiek in de verschillende deelgebieden te visualiseren.

Figuur 2; Het met een fictief ingevulde beoordeling Rad van de Leefomgeving voor de omgevingsvisie van de gemeente SittardGeleen

22

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Figuur 3; de kwalitatieve vijfpuntsschaal die gebruikt wordt voor de beoordeling van de beleidsvelden in de huidige situatie, autonome ontwikkeling en de drie toekomstbeelden (links) en een uitleg van de visualisatie van deze beoordeling op het Rad van de Leefomgeving (rechts)

3.4

Foto van de Leefomgeving

Om een breed overzicht te geven van de huidige stand van zaken van de leefomgeving in de gemeente SittardGeleen, de autonome ontwikkelingen en externe ontwikkelingen die de komende decennia naar verwachting zullen gaan spelen, wordt een Foto van de Leefomgeving opgesteld. Deze dient als referentiesituatie voor de beoordeling van de toekomstbeelden. Voor iedere beleidsveld in het Rad van de Leefomgeving wordt een literatuuronderzoek gedaan en op basis van de resultaten hiervan wordt een beschrijving van de staat van de leefomgeving voor het betreffende beleidsveld opgenomen in de Foto van de Leefomgeving. Het literatuuronderzoek maakt gebruik van landelijk beschikbare bronnen zoals de Atlas van de Leefomgeving en gegevens van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS), alsmede van beleidsstukken en lokale of regionale onderzoeken van bijvoorbeeld gemeente, GGD, provincie en NOVI-gebied Zuid-Limburg. Het onderzoek wordt aangevuld met informatie vanuit een serie interviews met beleidsmedewerkers over de belangrijkste aspecten in het Rad van de Leefomgeving en de Omgevingsvisie.

Het resultaat van dit onderzoek is een beschrijving van de huidige situatie voor alle te beoordelen beleidsvelden en een duiding van het kwaliteitsniveau ten opzichte waarvan de toekomstbeelden in de effectbeoordeling op doelbereik en effecten worden beoordeeld; ook worden voor de relevante deelgebieden de knelpunten en kansen voor ieder beleidsveld beschreven. De beoordeling van de huidige situatie wordt weergegeven in een voor 2021 ingevuld Rad van de Leefomgeving. De Foto van de Leefomgeving kijkt ook vooruit naar de toekomst. Immers, er vinden in de periode tot 2035 allerlei externe ontwikkelingen plaats waar de gemeente niet of slechts beperkt invloed op uitoefent. Enkele voorbeelden hiervan zijn: •

De bevolking van de gemeente Sittard-Geleen vergrijst en ontgroent: er komen naar verhouding meer 65-plussers bij en minder jongeren. Dit heeft een impact op onder andere de woningmarkt, de arbeidsmarkt en de zorg.

•

Het klimaat verandert wereldwijd. Door de uitstoot van broeikasgassen neemt de aarde meer warmte op en in Nederland zorgt dit de komende decennia voor warmere, drogere zomers. Tegelijkertijd neemt de frequentie en intensiteit van piekbuien toe. Deze ontwikkelingen vergroten de risico’s op schade en letsel in gebieden die nu al gevoelig zijn voor wateroverlast en hittestress en hebben daarnaast een negatieve invloed op landbouw en natuur.

•

De komende decennia vindt een transitie plaats op het gebied van onze energievoorziening. Nederland moet van het gas af en het aandeel duurzame elektriciteit moet sterk stijgen door de aanleg van windturbines en zonneparken. Ook andere vormen van duurzame energie zoals waterstof doen hun intrede. Deze ontwikkelingen vragen veel ruimte boven- en ondergronds en kunnen gaan knellen met andere maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd kunnen ze tot gevolg hebben dan de leefomgeving schoner en gezonder wordt.

•

De biodiversiteit dreigt de komende decennia verder af te nemen. Onder invloed van klimaatverandering, vermesting, verdergaande habitatfragmentatie en verstoring verdwijnen er meer dier- en plantensoorten uit Nederland.

23

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Naast externe ontwikkelingen is voor veel beleidsvelden sprake van al vastgesteld, autonoom beleid voor de komende jaren. De mate waarin externe ontwikkelingen en al vastgesteld beleid een effect hebben op de beleidsvelden in de Foto van de Leefomgeving, wordt beschreven in deel 2 van de Foto van de Leefomgeving: de Autonome ontwikkeling. Het is van belang om de autonome ontwikkelingen in beeld te hebben, omdat de beoordeling van het doelbereik van de toekomstbeelden in de omgevingsvisie afgezet dient te worden tegen de situatie zonder omgevingsvisie in 2035. Dat betekent dat het Rad van de Leefomgeving niet alleen voor de huidige situatie in 2021, maar ook voor de autonome ontwikkeling in 2035 ingevuld wordt. Een tweede doel van de Foto van de Leefomgeving is om voor de verschillende deelgebieden die binnen het omgevingsvisiespoor onderscheiden worden een overzicht te geven van de belangrijkste knelpunten en keuzes voor de omgevingsvisie. Tijdens het literatuuronderzoek voor ieder beleidsveld wordt daarom specifiek aandacht besteed aan de relevante ontwikkelingen voor ieder van de deelgebieden. De Foto van de Leefomgeving vormt mede de input voor de Kansen en Opgavenkaart die binnen het Omgevingsvisie-spoor opgesteld wordt.

Het eindresultaat van deze twee stappen (Foto en kaart) is per deelgebied een factsheet met daarop een kaart met knelpunten en keuzes en een Rad van de Leefomgeving waarop aangegeven wordt welke beleidsvelden relevant zijn voor het betreffende deelgebied en welk kwaliteitsniveaus aan deze beleidsvelden is toegekend voor de huidige situatie en autonome ontwikkeling.

3.5

Beoordelingskader

De huidige kwaliteiten van de leefomgeving in de gemeente Sittard-Geleen en de effecten van de toekomstbeelden worden beoordeeld aan de hand van een beoordelingskader waarin aansluitend op de breedte van de omgevingsvisie een groot aantal beleidsvelden in weergegeven zijn. Hiermee is het OER breder van aard dan een gangbaar milieueffectrapport, aangezien binnen dit beoordelingskader ook sociale en economische beleidsvelden een plek hebben. Dit brede beoordelingskader is nodig om alle effecten van de omgevingsvisie in beeld te kunnen brengen. Tabel 1 geeft een eerste aanzet voor het beoordelingskader dat gehanteerd zal worden bij het opstellen van het OER. Omdat het OER- en omgevingsvisiesporen tegelijk optrekken, wordt het beoordelingskader in de loop van het project verder aangevuld en aangescherpt. Belangrijk hierbij is dat de maatlat die toegepast wordt voor de beoordelingen zo navolgbaar mogelijk is. De indicatoren worden daarbij waar mogelijk zodanig geformuleerd dat deze toetsbaar en navolgbaar zijn. In de tabel zijn twee kolommen opgenomen waarin een aanzet voor de indicatoren en beoordelingscriteria opgenomen zijn: 1. Uitwerking indicator Foto van de Leefomgeving Ten behoeve van de Foto van de leefomgeving wordt voor een breed scala aan aspecten de staat van de leefomgeving in kaart gebracht.

In deze kolom staat aangeduid welk type informatie er in de Foto van de Leefomgeving wordt opgenomen. Het voornemen is om de indicatoren in de Foto van de Leefomgeving concreet, toetsbaar en gebiedsgericht te maken. Een bijkomend voordeel hiervan is dat het nadat de ontwerp omgevingsvisie vastgesteld is, relatief eenvoudig is om de voortgang van de omgevingsvisie te monitoren omdat een toetsbare en kwantitatieve Foto van de Leefomgeving een sterke aanzet is tot een monitoringsprogramma. Mogelijk wordt voor de omgevingsvisie een GIS-viewer ingericht met daarin basisinformatie over onder andere infrastructuur, wegennet en vastgoed, aangevuld door thematische informatie die relevant is voor de beschrijving van de huidige situatie. Vanuit deze principes zijn de indicatoren van de Foto van de Leefomgeving opgesteld. 2. Beoordelingscriterium toekomstbeelden De kolom met de beoordelingscriteria toekomstbeelden beschrijft de aanzet voor de beoordelingscriteria waarop de toekomstbeelden beoordeeld gaan worden. Omdat de beleidsvoornemens in de omgevingsvisie op een vrij hoog abstractieniveau beschreven zullen gaan worden, is het niet mogelijk om alle indicatoren uit de Foto in de beoordeling te betrekken of eenzelfde detailniveau te hanteren voor de beoordeling van de toekomstbeelden als dat van de indicatoren voor de Foto van de Leefomgeving.

De beoordelingscriteria komen om die reden niet geheel overeen met de indicatoren van de Foto. Ook vindt de beoordeling van de toekomstbeelden om deze reden kwalitatief en op basis van expert judgement plaats. In de laatste kolom van Tabel 1 is aangegeven hoe de toekomstbeelden voor ieder beleidsveld beoordeeld gaan worden.

24

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN Tabel 1; eerste aanzet voor het beoordelingskader voor het OER voor de omgevingsvisie van de gemeente Sittard-Geleen

People

Beleidsveld Wonen

Indicator Woningmarkt

Uitwerking indicator Foto Leefomgeving Aansluiting van woningaanbod op de vraag Verduurzaming van de bestaande voorraad

Gezondheid

Duurzame voorraad Beweging

Sociale cohesie & leefbaarheid

Ervaren gezondheid Leefbaarheid Sociale cohesie

Planet

Externe veiligheid

Externe veiligheid

Wateroverlast & hoogwaterveiligheid

Meerlaagse veiligheid

Luchtkwaliteit

Luchtkwaliteit

Geluidoverlast

Geluidoverlast

Hittestress

Hittestress

Bodem & ondergrond

Bodemkwaliteit

Grond- & oppervlaktewater

Ondergronds ruimtegebruik Grondwater Oppervlaktewater

Cultureel erfgoed & archeologie

25

Cultureel erfgoed & archeologie Cultureel aanbod

Aandeel inwoners dat aan beweegnormen voldoet Aandeel inwoners dat aangeeft zich gezond te voelen Leefbaarheidsscore op basis van Leefbarometer Rapportcijfer sociale cohesie via Regionale Monitor Brede Welvaart Aantal woningen binnen 10-6 PR-contour en aandachtsgebieden (binnenkort beschikbaar) Aantal woningen en kwetsbare objecten met waterdiepten van meer dan 1 meter bij overstroming Omvang gebied waarin concentraties van NO2, PM2,5 en PM10 boven wettelijke norm en WHO adviesnorm liggen Aantal woningen dat binnen geluidaandachtsgebieden ligt Aantal woningen en bedrijfslocaties op industrieterreinen waar gevoelstemperatuur op warme dagen boven 41ºC ligt[1] Areaal humane en ecologische spoedlocaties Slim en efficiënt gebruik van de ondergrond voor maatschappelijke opgaven Areaal droogtegevoelige natuur in combinatie met lage grondwaterstanden Aantal meetpunten in beken waar aan KRWdoeleinden waterkwaliteit wordt voldaan Instandhouding van cultuurhistorische en bodemarchieven Plaats op cultuurindex 50 grootste gemeenten via Atlas van Gemeenten

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

Beoordelingscriterium toekomstbeelden Mate waarin beleidsvoornemens bijdragen aan aansluiting van woningaanbod op de vraag Gemiddeld energielabel Mate waarin de inrichting van de openbare ruimte bijdraagt aan meer beweging en betere gezondheid van inwoners Mate waarin de inrichting van de openbare ruimte bijdraagt aan de leefbaarheid en sociale cohesie Effect van beleidsvoornemens op omvang van gebied binnen PR-contour en aandachtsgebieden Effect van beleidsvoornemens op gevoeligheid van woningen en kwetsbare objecten voor wateroverlast en overstroming Effect van beleidsvoornemens op luchtkwaliteit Effect van beleidsvoornemens op geluidoverlast Effect van beleidsvoornemens op vergroten of verkleinen gevoeligheid van stedelijk gebied voor hittestress Ruimte voor maatschappelijke opgaven in de ondergrond

Effect van beleidsvoornemens op grondwaterstand en droogtebestendigheid

Effect van beleidsvoornemens op bescherming en beleving van cultureel erfgoed

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Landschap en ruimtelijke kwaliteit Biodiversiteit

Landschap en ruimtelijke kwaliteit Biodiversiteit

Openbaar groen

Openbaar groen Natuur

Prosperity

Circulaire economie

Energietransitie

Faciliteren circulaire economie Duurzaam inkopen Afval Duurzame elektriciteit Duurzame warmte Duurzame mobiliteit

Autobereikbaarheid

Congestie

Fietsen

Kwaliteit fietsnetwerk Trein Bus Toerisme

Openbaar vervoer Recreatie & toerisme

Recreatie Economie

Bedrijventerreinen Kantoren

Stadscentra

26

Vitaliteit centrum

Instandhouding en herstel van karakteristieke landschappen en ruimtelijke kwaliteit Areaal binnen en buiten bebouwde kom met meer dan 300/400/500 dier- en plantsoorten Aandeel openbaar groen binnen bebouwde kom per wijk / woonkern Oppervlakte beschermde natuurgebieden (conform provinciale verordening) Mate waarin transitie naar circulaire economie (Chemelot, circulair bouwen, voedsel) gestimuleerd en gefaciliteerd wordt Aandeel producten dat duurzaam ingekocht wordt door gemeente Afvalproductie in kg/jaar per inwoner Aandeel duurzame elektriciteit voor opwek en transport van energie Aandeel duurzame warmte in gebouwde omgeving Aandeel duurzame voertuigen (elektrisch en waterstof) in gemeente Aantal openbare laadpalen in gemeente Totale lengte van wegen / aantal knelpunten met Intensiteit/ Capaciteitverhouding van meer dan 0,9 Score Fietsersbondonderzoek Afstand van woningen tot treinstation Afstand van woningen tot bushalte Jaarlijks aantal bezoeken toeristen Jaarlijkse toeristische bestedingen Jaarlijks aantal bezoeken recreanten Kwantitatieve (ha) en kwalitatieve aansluiting vraag en aanbod Kwantitatieve (ha) en kwalitatieve aansluiting vraag en aanbod Leegstand (%)

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

Effect van beleidsvoornemens op instandhouding en herstel van karakteristieke landschappen en ruimtelijke kwaliteit Effect van beleidsvoornemens op biodiversiteit Effect van beleidsvoornemens op areaal openbaar groen Effect van beleidsvoornemens op kwaliteit beschermde Effect van beleidsvoornemens op transitie naar een circulaire economie

Mate waarin beleidsvoornemens kansen bieden op opwek, transport en toepassing van duurzame elektriciteit en warmte Mate waarin met de beleidsvoornemens duurzame mobiliteit gefaciliteerd en gestimuleerd wordt Effect van beleidsvoornemens op congestie en bereikbaarheid per auto Effect van beleidsvoornemens op de kwaliteit van het fietsnetwerk Effect van beleidsvoornemens op de bereikbaarheid van treinstations en bushaltes Effect van beleidsvoornemens op de aantrekkelijkheid van de gemeente voor toeristen en recreanten Effect van beleidsvoornemens op de afstemming van vraag naar en aanbod van bedrijventerreinen en kantoren Mate waarin vrijkomende ruimte in de stadscentra gebruikt wordt voor

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Landbouw

Landbouw

Mate waarin transitie naar een duurzame, circulaire en/of natuurinclusieve vorm van landbouw wordt gefaciliteerd en gestimuleerd

maatschappelijke opgaven, zodanig dat de centra vitaal blijven of worden Effect van beleidsvoornemens op de duurzaamheid van de agrarische sector

[1] Ontleend aan https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/hittekaart-gevoelstemperatuur

3.6

Aanpalend beleid

De omgevingsvisie van de gemeente Sittard-Geleen omvat een groot aantal verschillende beleidsvelden en heeft dus veel raakvlakken met beleid van andere overheden en organisaties. Enkele voorbeelden hiervan zijn: •

•

•

De gemeenten Sittard-Geleen, Steijn en Beek stellen in samenwerking met Chemelot, Brightlands Chemelot Campus, DSM en de Provincie Limburg een Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot op. Deze wordt aan het eind van 2021 vastgesteld en beschrijft hoe de kwaliteit van de omgeving van Chemelot in de periode tot 2050 verbeterd wordt. De Gebiedsvisie bevat ambities op hoofdlijnen; er is echter nog geen definitief uitvoeringsprogramma vastgesteld. Gezien het spanningsveld tussen de industriële activiteiten op het terrein van Chemelot en op het station van Sittard enerzijds en de leefbaarheid (o.a. externe veiligheid en geluidoverlast) van de wijken rondom Chemelot en het station is het van belang om deze ontwikkelingen goed te beschrijven in het OER en daarbij in beeld te brengen in hoeverre er sprake is van politieke beweegruimte over het te voeren beleid. Naast de Gebiedsvisie werken provincie en gemeente nog aan het vaststellen van aandachtsgebieden voor integrale veiligheid, welke gebruikt zullen worden in de OER-beoordeling. De gemeente Sittard-Geleen maakt onderdeel uit van de regio Zuid-Limburg, die in februari 2021 definitief aangewezen is als NOVI-gebied. Kernopgaven die voor het gebied geformuleerd zijn, zijn het versterken van het groene landschap, het inzetten op sterke en gezonde steden, en de transitie naar een circulaire economie.

Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld, dat aan de hand van actielijnen die aan deze opgaven gekoppeld zijn voor de komende jaren de acties uitzet die voor de verschillende partijen die onderdeel zijn van het NOVI-gebied. De afgelopen jaren is in Nederland gewerkt aan de Regionale Energie Strategieën. De gemeente Sittard-Geleen is onderdeel van de RES-regio ZuidLimburg, die in juli 2021 de RES 1.0 vastgesteld heeft. Hierin doet de regio een bod voor de opwek van 1,333 TWh aan duurzame elektriciteit vanuit zonneparken en windturbines. Hiervan landt 0,454 in de Westelijke Mijnstreek, waarbinnen de gemeente Sittard-Geleen ligt. In de RES zijn zoekgebieden voor mogelijke kansrijke locaties voor zon en wind opgenomen.

Bovenstaande voorbeelden en ander relevant beleid dat raakt aan de omgevingsvisie, zal een plek krijgen in de omgevingsvisie en het OER. Ontwikkelingen die buiten het directe handelingsperspectief van de omgevingsvisie liggen, kunnen namelijk een effect hebben op de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente Sittard-Geleen. Het OER gaat hiermee om door al vastgesteld beleid mee te wegen in de autonome ontwikkeling. Beleidsambities of toekomstige ontwikkelingen die nog niet vastgesteld zijn, leiden tot onzekerheid en speelruimte voor wat betreft de autonome ontwikkelingen richting 2035. Deze onzekerheden worden ook in de onderbouwing van de beoordelingen van de autonome ontwikkelingen beschreven.

27

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

3.7

Beoordeling van de toekomstbeelden

De drie toekomstbeelden worden in het OER beoordeeld op doelbereik en op effecten. Deze beoordeling volgt op de beoordelingen van de huidige situatie en autonome ontwikkeling in de Foto van de Leefomgeving. Beoordelingen vinden op basis van expert judgement plaats en gebruiken het nog nader uit te werken beoordelingskader uit paragraaf 3.2. De beoordeling van de toekomstbeelden vindt in drie stappen plaats: 1. Een beoordeling van de beleidsvelden die niet gevoelig zijn voor de maatregelen uit de drie toekomstbeelden en waarvan de beoordeling ten opzichte van de autonome ontwikkeling in 2035 dus niet wijzigt; 2. Een beoordeling op doelbereik voor de beleidsvelden in het Rad van de Leefomgeving waarvoor de gemeente een ambitie geformuleerd heeft en waarop de maatregelen in de toekomstbeelden wel een effect hebben. Voor ieder van deze beleidsvelden wordt beoordeeld wat het potentiële effect van de maatregelen in het betreffende beeld hebben, waarbij een inschatting van de realiseerbaarheid van de maatregelen ook meegenomen wordt; 3. Een beoordeling van de effecten van de maatregelen in de toekomstbeelden op de beleidsvelden die geen onderdeel van de ambities zijn (zowel positief als negatief).

Het resultaat van de beoordeling is een ingevuld Rad van de Leefomgeving voor ieder van de drie toekomstbeelden, met een uitgebreide tekstuele onderbouwing van de uitgevoerde analyses en beoordelingen.

3.8

Botsproeven en leidende Keuzes

Na de beoordelingen van de toekomstbeelden, volgen de botsproeven. Het doel van de botsproeven is om een integraliteitsslag te maken: de sectoraal georiënteerde beoordelingen worden in deze stap met elkaar geconfronteerd om inzichtelijk te maken waar ontwikkelingen en ambities met elkaar schuren of juist synergie vertonen. Schurende ambities kunnen voortkomen uit concurrerende ruimtevragen in gebieden waar de ruimte beperkt is (bijvoorbeeld ruimte voor zonnevelden versus ruimte voor landbouw/natuur/industrie) of uit negatieve afwikkeleffecten van een ontwikkeling op een andere ambitie (bijvoorbeeld uitbreiding van industriegebieden versus luchtkwaliteit en geluidoverlast). Elkaar versterkende ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld openbaar groen enerzijds en het verminderen van wateroverlast, het versterken van de leefbaarheid en het tegengaan van hittestress. Uit bovenstaande analyse volgen de vraagstukken waarover besloten moet worden richting het opstellen van de ontwerp omgevingsvisie: de leidende keuzes. De botsproeven en leidende keuzes worden niet sectoraal beschreven; om de maximale meerwaarde voor de omgevingsvisie te behalen, worden deze opgesteld voor de verschillende deelgebieden in de gemeente. Ieder deelgebied heeft immers zijn eigen problematiek en leidende keuzes.

3.9

Monitoring

Als laatste onderdeel van het OER wordt een doorkijk naar de periode na vaststelling van omgevingsvisie en OER gegeven. De gemeente Sittard-Geleen wil graag periodiek herijken of zij op de goede weg is om de in de omgevingsvisie gestelde ambities te verwezenlijken. De uitvoering van de omgevingsvisie dient dus de komende jaren gemonitord te worden. Het is van belang om hiervoor een monitoringsprogramma op te zetten dat zoveel mogelijk gekoppeld is aan de ambities en de thema’s en beoordelingscriteria die in het OER gebruikt zijn om het doelbereik van de toekomstbeelden te beoordelen. Met deze ambitie in het achterhoofd wordt de set indicatoren voor de Foto van de Leefomgeving, zoals opgenomen in Tabel 1, verder uitgewerkt. In het laatste hoofdstuk van het OER wordt een voorzet gedaan voor een mogelijke invulling van dit monitoringsprogramma.

28

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

4

M.e.r.-procedure

4.1

De m.e.r.-procedure

Deze NRD geeft invulling aan de eerste stap in de m.e.r.- procedure. De eerste stap in de m.e.r.-procedure is bedoeld om eenieder te informeren over het voornemen van de gemeente om een OER op te stellen voor de omgevingsvisie en om daarnaast een ieder de mogelijkheid te geven om te reageren op de voorgenomen reikwijdte en detailniveau van het op te stellen OER. Ook wordt de NRD benut om de betrokken bestuursorganen en de Commissie m.e.r. te informeren en om advies te vragen. De m.e.r. -procedure bestaat uit de volgende stappen: 1. Openbare kennisgeving geven van het voornemen om een OER op te stellen voor de omgevingsvisie. Hierbij wordt aangegeven hoe een ieder op de NRD kan reageren en dat de Commissie m.e.r wordt betrokken om te adviseren over het op te stellen OER. 2. Raadplegen van betrokken bestuursorganen, wettelijke adviseurs en de Commissie m.e.r. over het op te stellen OER; 3. Mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen door eenieder over de reikwijdte en het detailniveau van het op te stellen OER: 4. Uitvoering van de onderzoeken en opstellen van het OER; 5. Opstellen ontwerp omgevingsvisie met gebruik van de resultaten van het OER voor het maken van keuzes voor de ontwerp omgevingsvisie; 6. Kennisgeving, ter inzagelegging en inspraak op het OER tezamen met de ontwerp omgevingsvisie; 7. Toetsingsadvies van de Commissie m.e.r. 8.

Verwerken uitkomsten van inspraak en advies en finaliseren van de omgevingsvisie; 9. Vaststelling van omgevingsvisie en OER door de gemeenteraad

4.2

Inspraak

Voorliggende NRD lag gedurende een periode van zes weken voor een ieder fysiek (stadswinkel Geleen) en digitaal ter inzage met ingang van vrijdag 20 mei tot en met donderdag 30 juni 2022. Eenieder kon tijdens deze periode schriftelijk, mondeling of digitaal een zienswijze indienen over de NRD bij burgemeester en wethouders van de gemeente Sittard-Geleen. In de bekendmaking van de inspraakprocedure werd dieper ingegaan op de diverse inspraakmogelijkheden en de praktische zaken hieromtrent. Er zijn, naast het advies van de Commissie m.e.r. vier zienswijzen ingediend. In de Nota van zienswijzen is aangeven welke wijzigingen zijn doorgevoerd in deze versie van de NRD op basis van de zienswijzen.

29

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Colofon NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SITTARD-GELEEN AUTEUR Jasper van Bruchem ONZE REFERENTIE D10041005:18 DATUM 13 oktober 2022

30

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN

Over Arcadis Arcadis is een toonaangevend wereldwijd ontwerp- en consultancybureau voor de natuurlijke en gebouwde omgeving. Wij maken het verschil voor onze klanten en de maatschappij met doeltreffende, duurzame en digitale oplossingen. Met 27.000 mensen in meer dan 70 landen genereerden we in 2020 een omzet van €3,3 miljard. Wij ondersteunen UN-Habitat met kennis en expertise om leefomstandigheden te verbeteren in gebieden getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering. www.arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life

Volg ons op 31

arcadis-nederland

Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022

arcadis_nl

ArcadisNetherlands