Bijlage 3 Notitie Reikwijdte en Detailniveau
Tekst van het document
Notitie Reikwijdte en Detailniveau Omgevingseffectrapport Sittard-Geleen Omgevingsvisie gemeente Sittard-Geleen 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
Contactpersoon JASPER VAN BRUCHEM Adviseur
Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland
2
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
Inhoudsopgave 1
2
3
3
Inleiding
5
1.1
Omgevingsvisie en omgevingseffectrapport
5
1.2
Het doel van de m.e.r.-procedure
5
1.3
De Notitie Reikwijdte en Detailniveau
5
1.4
Leeswijzer
6
Omgevingsvisie Sittard-Geleen
7
2.1
Proces en planning
7
2.1.1.1
Van Omgevingsvisie 2016 naar Omgevingsvisie 2024
7
2.1.1.2
NOVEX gebied Zuid-Limburg.
7
2.1.1.3
Toekomstvisie 2030.
7
2.1.1.4
Omgevingsvisie en Omgevingswet
8
2.1.1.5
Omgevingsvisie en toekomstvisie 2030 en NOVEX-gebied Zuid-Limburg.
8
2.1.1.6
Proces
9
2.1.1.7
De planning
10
2.2
De gemeente Sittard-Geleen
10
2.2.1.1
Centraal in de Euregio
10
2.2.1.2
Bevolking
11
2.2.1.3
Wonen
12
2.2.1.4
Voorzieningen (onderwijs, sport, cultuur, zorg, gezondheid, milieu)
12
2.2.1.5
Economie
14
2.2.1.6
Mobiliteit
14
2.2.1.7
Veiligheid en externe veiligheid
14
2.3
Doelen voor de fysieke leefomgeving
15
2.3.1.1
Ontwikkelpaden
15
2.3.1.2
De omgevingsvisie: Doelen voor de fysieke leefomgeving
15
2.4
Toekomstbeelden
19
Effectbeoordeling
20
3.1
Samenhang tussen OER en Omgevingsvisie
20
3.2
Maatschappelijke batenanalyse
20
3.3
Rad van de Leefomgeving
21
3.4
Foto van de Leefomgeving
23
3.5
Beoordelingskader
24
3.6
Aanpalend beleid
27
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
4
3.7
Beoordeling van de toekomstbeelden
28
3.8
Botsproeven en leidende Keuzes
28
3.9
Monitoring
28
M.e.r.-procedure
29
4.1
De m.e.r.-procedure
29
4.2
Inspraak
29
Colofon
4
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
30
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
1
Inleiding
1.1
Omgevingsvisie en omgevingseffectrapport
De gemeente Sittard-Geleen gaat voor haar gehele grondgebied een omgevingsvisie opstellen. Met de Omgevingsvisie uit 2016 hebben we als gemeente een stevige basis gelegd voor ons integrale ruimtelijke beleid. Nu actualiseren we deze visie om nog beter aan te sluiten bij de doelstellingen van de Omgevingswet, rekening houdend met de lopende trends en ontwikkelingen. Door de samenleving (inwoners, organisaties, bedrijven en gemeente) is de Toekomstvisie 2030 voor Sittard-Geleen opgesteld, en samen werken we aan de realisatie daarvan. Daarnaast werken we in de regio Zuid-Limburg samen met Rijk en regio aan de grote opgaven voor ons gebied in het NOVEXgebied Zuid-Limburg. De Toekomstvisie 2030 en het NOVEX-gebied Zuid-Limburg zijn de basis en het kader voor de omgevingsvisie. Binnen de omgevingsvisie worden, vanuit een integrale visie op hoofdlijnen, kaders ontwikkeld voor toekomstige ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, opwekking van duurzame energie, infrastructuur, bedrijvigheid, de omgang met natuur, landbouw en industriële activiteiten en andere ruimtelijke thema’s die binnen het handelingsperspectief van de gemeente vallen.
De omgevingsvisie bouwt voort op de in 2016 vastgestelde omgevingsvisie, met als reden dat deze geactualiseerd dient te worden met nieuwe beleidsthema’s en transities op het gebied van onder andere klimaatadaptatie, energie, circulariteit, landbouw, gezondheid en wonen. De omgevingsvisie heeft als zichtjaar 2035. Voor een omgevingsvisie geldt een wettelijke verplichting tot het doorlopen van de procedure voor een milieueffectrapportage (m.e.r.-procedure) en het opstellen van een milieueffectrapport (MER). Omdat de m.e.r.-plicht gekoppeld is aan een plan, namelijk de omgevingsvisie, gaat het om een zogeheten plan-MER. De gemeente kiest ervoor om dit plan-MER een omgevingseffectrapport (OER) te noemen omdat de aspecten van de leefomgeving die behandeld worden breder zijn dan die in een ‘klassiek’ plan-MER en daarmee beter aansluiten op de reikwijdte van de omgevingsvisie. In voorliggend document wordt daarom vanaf hier gesproken over een OER.
1.2
Het doel van de m.e.r.-procedure
Ondersteunend aan het omgevingsvisieproces wordt een OER opgesteld. Dit OER is ontwerpend van aard en heeft tot doel om het omgevingsvisieproces te voorzien van beslisinformatie, die de gemeente Sittard-Geleen kan benutten om afwegingen te maken over de lange termijn visie voor de fysieke leefomgeving van de gemeente. In het omgevingsvisieproces worden toekomstbeelden ontwikkeld. Deze worden nader toegelicht in paragraaf 2.4. Het OER brengt gestructureerd in beeld in welke mate de toekomstbeelden, en de uiteindelijke ontwerp omgevingsvisie, bijdragen aan de ambities van de gemeente. Ook wordt beoordeeld of voorgenomen ontwikkelingen kunnen leiden tot effecten op de leefomgeving en of het nodig is om kaders te stellen om knelpunten te voorkomen. Daarbij wordt verder gekeken dan de ‘klassieke’ MER thema’s als bodem, geluid en luchtkwaliteit. Ook thema’s als klimaatadaptatie, gezondheid en energietransitie komen bijvoorbeeld aan de orde. De resultaten van het OER worden vastgelegd in een eindrapport.
1.3
De Notitie Reikwijdte en Detailniveau
Voorliggende Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) vormt het startpunt van de m.e.r.-procedure. In de NRD wordt beschreven wat in het OER wordt onderzocht (de reikwijdte) en op welke wijze het doelbereik van de toekomstbeelden en het ontwerp van de omgevingsvisie en de effecten van het voorgenomen beleid op de leefomgeving beoordeeld gaan worden (het detailniveau): •
•
5
De reikwijdte vormt de afbakening van het OER en beschrijft, naast het zichtjaar van de omgevingsvisie en het OER, de aspecten en onderwerpen die behandeld gaan worden. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op de onderwerpen die een plaats krijgen in de omgevingsvisie. Voorbeelden van onderwerpen zijn wonen, externe veiligheid, wateroverlast, energie en biodiversiteit. De reikwijdte van het op te stellen OER wordt in paragraaf 3.5 verder toegelicht. Het detailniveau beschrijft de onderzoeksmethodiek: worden beoordelingen gebaseerd op kwalitatieve of kwantitatieve informatie? Wordt nieuw onderzoek uitgevoerd of wordt gebruik gemaakt van bestaande informatie? Hoe ziet het indicatieve beoordelingskader voor de beoordelingen in het OER eruit? Het detailniveau van de Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
beoordeling is sterk afhankelijk van de informatie die er beschikbaar is vanuit het omgevingsvisieproces en sluit daarom nauw aan op het detailniveau van de te beoordelen beleidsvoornemens. Eenieder kon een reactie geven op de beoogde onderzoeksvragen en onderzoekaanpak (de reikwijdte en het detailniveau) voor het op te stellen OER. Daarnaast benut de gemeente de NRD om de betrokken bestuursorganen en de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) om advies te vragen over de reikwijdte en het detailniveau van het op te stellen OER. Een nadere toelichting staat opgenomen in paragraaf 4.2.
1.4
Leeswijzer
Deze NRD bestaat uit vier hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk schetst de context van de omgevingsvisie en het OER. In hoofdstuk 2 wordt nader ingegaan op de omgevingsvisie, aan de hand van een beschrijving van het proces en de planning rondom het opstellen hiervan (§2.1) en een korte kenschets van de gemeente Sittard-Geleen (§2.2). Vervolgens wordt ingezoomd op de doelen voor de fysieke leefomgeving (§2.3) en de wijze waarop de toekomstbeelden samengesteld gaan worden (§2.4). Hoofdstuk 3 beschrijft het OER. In paragraaf 3.1 wordt eerst de samenhang tussen de drie sporen (Omgevingsvisie, OER en maatschappelijke batenanalyse) toegelicht, voordat in paragraaf 3.2 ingegaan wordt op de aanpak voor de maatschappelijke batenanalyse. Paragraaf 3.3 introduceert het Rad van de Leefomgeving waarin de beoordelingen gevisualiseerd worden. De Foto van de Leefomgeving waarmee de referentiesituatie beschreven wordt, is het onderwerp van paragraaf 3.4. In paragraaf 3.5 volgt een aanzet tot het beoordelingskader en paragraaf 3.6 beschrijft hoe omgegaan wordt met aanpalend beleid. In paragraaf 3.7 wordt beschreven hoe de beoordeling van de toekomstbeelden plaats gaat vinden die leidt tot de botsproeven en leidende keuzes (§3.8). Tot slot wordt in paragraaf 3.9 beschreven dat het plan-MER afsluit met een aanzet voor een monitoringsprogramma voor de omgevingsvisie.
In hoofdstuk 4 wordt de m.e.r.-procedure toegelicht. Paragraaf 4.1 licht de procedure stappen toe en de afsluitende paragraaf 4.2 beschrijft de wijze waarop eenieder kan reageren op voorliggende NRD.
6
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
2
Omgevingsvisie Sittard-Geleen
2.1
Proces en planning
2.1.1.1
Van Omgevingsvisie 2016 naar Omgevingsvisie 2024
Op 22 april 2021 heeft de Raad van Sittard-Geleen de uitgangspuntennotitie voor de actualisatie van de omgevingsvisie Sittard-Geleen vastgesteld. Met de Omgevingsvisie uit 2016 hebben we als gemeente een stevige basis gelegd voor ons integrale ruimtelijke beleid. Nu actualiseren we de visie om nog beter aan te sluiten bij de doelstellingen van de Omgevingswet, rekening houdend met de lopende trends en ontwikkelingen. De Toekomstvisie 2030 en het NOVI-gebied Zuid-Limburg zijn de basis voor de omgevingsvisie.
2.1.1.2
NOVEX gebied Zuid-Limburg.
In februari 2021 is Zuid-Limburg definitief aangewezen als NOVI-gebied, tegenwoordig aangeduid als NOVEX-gebied. Hiermee spreken Rijk en regio uit dat zij langjarig gaan werken aan de ontwikkelingen van de regio en hierin hun krachten bundelen. Geconstateerd is dat Zuid-Limburg een regio is met grote kansen. Met een transitie naar een duurzame en circulaire economie kan de economie een stuwende factor zijn voor de regio. Ook hebben we in de basis een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Tegelijkertijd vraagt het veel inzet om de ambities te realiseren. De demografische transitie en de grensligging zorgen er zowel voor dat er minder mensen komen die aan het arbeidsproces deel kunnen nemen, als dat het voorzieningenniveau onder druk staat en er veel leegstand is. Daarnaast is de bevolking van Zuid-Limburg relatief ongezond en is er een grote sociale kloof. Om aantrekkelijk te blijven en de kansen van Zuid-Limburg te realiseren is dus actie op alle vlakken noodzakelijk. Voor het NOVEX-gebied Zuid-Limburg is hierom door het Rijk en de regio een gezamenlijk plan van aanpak opgesteld. Hierin zijn drie samenhangende hoofdopgaven uitgewerkt met als bijzonder aspect daarbij steeds het benutten van grensoverschrijdende kansen: 1. Naar een grensoverschrijdende innovatieve en circulaire economie 2. Sterke en gezonde steden in Zuid-Limburg 3.
Versterken uniek Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Met het NOVEX-gebied pakken we de grote opgaven voor Zuid-Limburg gezamenlijk met Rijk en (Eu)regio op in een programmatische aanpak. De aanpak vormt hiermee de agenda voor Zuid-Limburg.
2.1.1.3
Toekomstvisie 2030.
Op basis van input van inwoners en veel gesprekken met organisaties en ondernemers is door een groot aantal toekomstambassadeurs samen met de gemeente een toekomstvisie voor Sittard-Geleen opgesteld. De raad heeft in maart 2021 kennisgenomen van deze Toekomstvisie 2030 als een visie die tot stand is gekomen op basis van input en dialoog met de samenleving zijnde inwoners, organisaties en bedrijven. De Toekomstvisie 2030 is door de raad vastgesteld als richtinggevend kader voor de Kaderbrief 2021 en de begroting 2022 en volgend. Een leidend principe in deze Toekomstvisie 2030 is veerkracht. Veerkracht is het vermogen van de stad, met haar inwoners, organisaties en ondernemers om zodanig te reageren op veranderende omstandigheden dat essentiële kenmerken en kwaliteiten hersteld of vernieuwd worden. We gaan voor een stad die niet alleen tegenslagen weet op te vangen, maar ook op kansen en vernieuwingen weet in te spelen zodat ze een toekomstbestendige stad is. De Toekomstvisie 2030 is een visie van de samenleving, zo ook de samenwerking die daaruit voortvloeit. We doen dat samen, inwoners, maatschappelijke organisaties en - instellingen, ondernemers, bedrijven en de gemeente. Samen werken we aan kansrijke ontwikkelingen waarbij we de Toekomstvisie 2030 leidend laten zijn en elkaar daarop ook durven te bevragen en aanspreken.
De visie gaat uit van waarden (sociale, economische, ecologische en institutionele veerkracht), die uitgewerkt zijn in een wenkend perspectief voor 2030. De vier veerkrachten zijn als volgt samengevat:
7
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
1. Sociale veerkracht - Naar een positieve gezondheid(sbeleving). De veerkracht van mensen, fysiek en mentaal. De positieve gezondheid, de zelfredzaamheid, de inclusiviteit, de sociale cohesie, de veiligheid, het lerend vermogen, de betrokkenheid en participatie van de inwoner staan hierin centraal. 2. Economische veerkracht - Naar een duurzame, innovatieve en veilige bedrijvigheid. De veerkracht van de economische structuur en bedrijvigheid. Men bevindt zich momenteel in een tijd van grote transformaties; de economie en ook de industrie verduurzaamt, digitaliseert en vernieuwt. Innovatie en ondernemerschap zijn de sterktes van de gemeente Sittard-Geleen die de economie veerkrachtiger maken en hier zetten we ook naar de toekomst volop op in. Op die manier zetten we in op een brede inclusieve welvaart, zowel voor mensen als het milieu. Duurzame innovatie en ondernemerschap dus. De bereikbaarheid van de gemeente is daarbij zeker een belangrijke randvoorwaarde. 3. Ecologische veerkracht - Naar een duurzame, diverse en veilige woon- en leefomgeving. Dit betreft de veerkracht van het natuurlijk systeem. Er is veel groen in Sittard-Geleen en in de regio en dat wordt gekoesterd. Maar ecologische veerkracht gaat nog een paar stappen verder en gaat vooral over duurzaamheid.
Duurzaamheid is een paraplu voor heel wat onderliggende belangrijke waarden als biodiversiteit (soortenrijkdom), ruimtelijke kwaliteit, klimaatbestendigheid, schone lucht, water en bodem, stilte en esthetiek. 4. Institutionele veerkracht - Naar een leven lang leren en ontwikkelen. Institutionele veerkracht gaat over de samenwerking op verschillende schaalniveaus; buurten, wijken, kernen, één gemeente Sittard-Geleen, de regio en de Euregio. Een succesvolle samenwerking is een samenwerking die transparant is en waarin men elkaar kan vertrouwen.
2.1.1.4
Omgevingsvisie en Omgevingswet
De omgevingsvisie is de strategische lange termijnvisie die betrekking heeft op de gehele fysieke leefomgeving van de gemeente Sittard-Geleen. De visie heeft als doel om strategisch te sturen op de daadwerkelijke realisatie van de gewenste en noodzakelijke ontwikkelingen. Op grond van de Omgevingswet gaat de omgevingsvisie in op: 1. De hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Wat is er aanwezig en wat is daarvan de kwaliteit? 2. De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkelingen, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied. Wat gebeurt er of staat er te gebeuren aan ontwikkelingen en instandhouding van het grondgebied? 3. De hoofdzaken van het te voeren integrale beleid van de fysieke leefomgeving. Wat zijn de na te streven doelen en op welke manier worden die bereikt? In de omgevingsvisie zoeken we de samenhang tussen het fysieke, het sociale en het economische domein. Hierbij sluiten we aan bij de global goals (Sittard-Geleen is een global goals gemeente) en zetten in op brede welvaart. Intentie is te zorgen voor een evenwichtige en integrale aanpak tussen het beschermen en het benutten van de leefomgeving.
2.1.1.5
Omgevingsvisie en toekomstvisie 2030 en NOVEX-gebied Zuid-Limburg.
Met het opstellen van de Toekomstvisie 2030 hebben we al rekening gehouden met relatie van de ontwikkelingen in Sittard-Geleen en de regio. De toekomstvisie en het NOVEX-gebied sluiten hierdoor goed op elkaar aan. In de omgevingsvisie zullen beide schaalniveaus naar voren komen. NOVEX gebied Zuid-Limburg en Toekomstvisie 2030 zijn de basis en het kader voor de Omgevingsvisie. Vertaling hiervan vindt plaats naar wat relevant en nodig is voor de Omgevingsvisie. In de omgevingsvisie komen we tot een verdere ruimtelijke doorvertaling waarbij we gebiedsgericht de ambities afwegen en concretiseren en in hoofdlijnen aangeven hoe dit gerealiseerd kan worden. Wat betekenen de opgaven van NOVI en de veerkrachten van de Toekomstvisie voor de fysieke omgeving. Hierbij gaan we ook in op de rollen van de gemeente in de diverse situaties, onder het motto ‘ruimte waar het kan, sturen waar het moet’. De omgevingsvisie werkt mee aan de verbetering van onze in- en externe dienstverlening. We willen onze doelen scherp hebben en een omgevingsvisie die ervoor zorgt dat we deze doelen bereiken. Met andere woorden, in de omgevingsvisie tekenen we op welke bijdrage de gemeente Sittard-Geleen fysiek-ruimtelijk levert aan het realiseren 8
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
van de doelen uit de Toekomstvisie 2030 van de samenleving. Evenals de Toekomstvisie is de Omgevingsvisie ook een uitnodiging aan de samenleving om met initiatieven te komen ter concretisering en daadwerkelijke realisatie van de doelen. De Omgevingsvisie stellen we dan ook participatief op; samen met de inwoners, organisaties en bedrijven, al zal deze participatie wel een ander karakter hebben. Minder co-creatie en meer breed ophalen van informatie, leidend tot specifieke keuzes voor besluitvorming. We sluiten daarom aan bij het netwerk van Toekomstambassadeurs en mogelijk andere uitvoerende gremia van de Toekomstvisie 2030.De visie biedt duidelijkheid over ontwikkelingen die we wel of niet wenselijk vinden. We maken ruimte waar mogelijk en stellen kaders om ons gewenste toekomstbeeld te realiseren. We kiezen voor een omgevingsvisie die voor zowel gemeente als de samenleving richting geeft. Daarnaast schetst de omgevingsvisie hoe de gemeente (programmatisch) gaat bijdragen aan de doelen.
2.1.1.6
Proces
In deze paragraaf wordt een aantal elementen in het proces richting de ontwerp Omgevingsvisie toegelicht. Het gaat daarbij om het volgende: •
Deelgebieden Met de actualisatie van de omgevingsvisie 2016 geven we een gebiedsgerichte doorvertaling van de Toekomstvisie 2030 en de aanpak van het NOVI-gebied Zuid-Limburg. We denken hierbij aan een onderverdeling in gebieden die een vergelijkbare gebruiksfunctie hebben, zoals: – de stadscentra van Sittard en Geleen; – de woonwijken van Sittard en Geleen; – de dorpen en omringend buitengebied; – de bedrijven- en industrieterreinen; – de Stad-Land-zone; – Rivierpark Maasvallei. Deze gebiedsindeling is ontleend aan de ruimtelijke ordenings-systematiek die veelal landelijk wordt toegepast. Bovendien sluit deze gebiedsindeling ook goed aan bij de huidige vier ontwikkelpaden, die voortvloeien uit de Toekomstvisie: Sittard-Centrum en Sittard-West, Geleen-Centrum en Geleen-Zuid, waarbij met name de ambities en de initiatieven voor Geleen-Zuid op dit moment het verst zijn uitgewerkt. Omgevingsvisie en ontwikkelpaden versterken elkaar. Enerzijds kan de Omgevingsvisie nieuwe kennis aanreiken zoals inzicht in effecten en baten van scenario’s via het omgevingseffectrapport (OER) en de maatschappelijke batenanalyse (MBA). Anderzijds laten de ontwikkelpaden zien welke initiatieven en denkrichtingen er in de samenleving leven en ruimtelijk door-vertaald kunnen worden in de omgevingsvisie. Daarbij heeft elk ontwikkelpad zijn eigen ritme, planning en werkwijze.
In deze gebiedsgerichte doorvertaling concretiseren we per deelgebied de doelen (ambities) voortvloeiend uit de veerkrachten van de Toekomstvisie en maken wanneer nodig afwegingen welke ambities in welke mate het beste resultaat geven in de verschillende gebieden. Om tot goed onderbouwde afwegingen te komen, verzamelen we informatie via het traject van het Omgevingseffectrapport en de Maatschappelijke Baten Analyse. We onderzoeken waar ambities elkaar versterken en waar ze met elkaar schuren en mogelijk keuzes gemaakt moeten worden. We hebben hiervoor een parallel traject van drie vervlochten sporen ingezet.
•
Participatie In de ontwikkeling van de Omgevingsvisie is het participatieve proces van groot belang. Zowel met externe als interne stakeholders zijn we al in gesprek. Dit proces is gestart met de vorming van de Toekomstvisie 2030 en wordt voortgezet en waar nodig uitgebreid. Zoals eerder opgemerkt is het karakter van de participatie in beide trajecten is wel verschillend. Het opstellen van de Toekomstvisie is gebeurd in co-creatie met de samenleving. Ook de uitwerking in de ontwikkelpaden vindt plaats in co-creatie. De Omgevingsvisie is echter een beleidsdocument van de gemeente. Hierin geeft de gemeente aan hoe zij het algemeen belang vertegenwoordigt om de doelen van de Toekomstvisie door te vertalen naar de fysieke leefomgeving en uiteindelijk ook te kunnen te behalen. Structureel informeren we de samenleving over het doel, de ontwikkelingen en het proces richting omgevingsvisie. De uitdaging is om een helder beeld te schetsen over de rol en invloed die men heeft en de wijze waarop ze deze kunnen uitoefenen. Doel is dat we brede informatie inwinnen uit de samenleving (divergeren) zodat we een belangenafweging kunnen maken die leidt tot specifieke keuzes voor (convergeren) besluitvorming. In het participatieve proces richting de omgevingsvisie verdiepen we de doelen (ambities) voortvloeiend uit de sociale, economische en ecologische veerkrachten van de Toekomstvisie 2030.
We vertalen deze naar de verschillende gebieden (stedelijk, landelijk, industrie, dorpen etc.) en brengen de effecten van deze ambities via het Omgevingseffectrapport en Maatschappelijke Batenanalyse in beeld. Met stakeholders binnen en buiten onze organisatie voeren we het gesprek, over bijvoorbeeld: wat gebeurt er als we in een bepaalde gebied focussen op economische veerkracht? Kunnen we dan ecologische en sociale ambities voldoende behouden of zijn concessies
9
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
nodig? En vice versa: wat als we meer focussen op een andere veerkracht? Het doel van deze gesprekken is het verbreden van inzicht bij zowel de samenleving als onze organisatie zodat weloverwogen keuzes mogelijk zijn. Het gesprek met de samenleving voeren we op de volgende wijzen: - Informatiedeling op de website: metsittardgeleen.nl (online sinds mei 2022). Met deze aanpak gebruiken we het interne bestaande communicatiemiddel waarop binnenkort ook de informatie van de Toekomstvisie 2030 is te vinden. We informeren hier in elk geval over het doel, de ontwikkelingen en het proces richting omgevingsvisie. In deze fase doen we dit met een publieksversie van de NRD. - Externe participatiesessies. Via participatiesessies gaan we op verschillende het gesprek aan met de samenleving. Het vrijgeven van de NRD is hiervoor het startpunt geweest. Na afronding van deze participatieronde geven we uitvoering aan de vervolgstappen die meer specifiek ingaan op de effecten van bepaalde keuzes en de belangen die hierbij spelen. In totaal organiseren we een drietal overlegmomenten met diverse partijen uit de samenleving. Tijdens deze gespreksmomenten gaan we in op de aanpak (via NRD), het effect (via OER en MBA) en de belangenafweging (concept omgevingsvisie).
De intentie is om met de brede participatieve aanpak niet alleen te komen tot een breed gedragen visie, maar ook de realisatie van de doelen voor de fysieke leefomgeving voor zover de gemeente hier over gaat te borgen. Het college en de raad zijn vroegtijdig en structureel betrokken in het hele traject. Naast het creëren van externe betrokkenheid, zal er ook veel aandacht zijn om de interne organisatie te betrekken bij de visievorming. Zowel voor de inhoudelijke invulling van de visie, als ook om in een vroeg stadium de koppeling te kunnen maken tussen omgevingsvisie, omgevingsprogramma en omgevingsplan. Commissie m.e.r. De Commissie m.e.r. adviseert ons zowel over de voorgestelde aanpak van de Omgevingseffect rapportage (NRD) als over het uiteindelijke OER.
2.1.1.7
De planning
Een eerste tussenproduct in het traject van de omgevingsvisie is de voorliggende notitie Reikwijdte en Detailniveau. Tijdens de inspraakperiode van 20 mei 2022 tot en met 30 juni vindt participatie plaats over de voorgestelde aanpak in de NRD en de gebiedsgerichte invulling van de toekomstbeelden. Na het verwerken van de participatie, inspraakreacties en advies van de Commissie mer, beginnen we met het opstellen van drie toekomstbeelden (economisch, ecologisch, sociaal), in samenspraak met externe en interne partners. De toekomstbeelden worden vervolgens getoetst via het Omgevingseffectrapport en de Maatschappelijke Baten Analyse. Dit vormt, samen met participatiestappen, de basis voor het uitwerken van de omgevingsvisie. De planning is om ontwerpvisie eind 2023 ter inzage te leggen en begin 2024 door de gemeenteraad vast te laten stellen
2.2
De gemeente Sittard-Geleen
In deze paragraaf geven we een beeld van de huidige situatie in Sittard-Geleen, en een prognose van de demografische verandering naar 2030. De gegevens zijn verzameld in het kader van het maken van de Toekomstvisie 2030 en waar relevant cijfermatig geactualiseerd en aangevuld. Waar relevant zal de data ook gedurende het proces geactualiseerd worden. De gegevens zijn gebaseerd op bestaande rapporten en data en, bij gebrek aan bepaalde data, op de percepties van de inwoners, zoals geuit tijdens de toekomstexpedities die in het kader van de visievorming van de Toekomstvisie 2030 in 2020 hebben plaatsgevonden.
2.2.1.1
Centraal in de Euregio
Daar waar Nederland op zijn smalst is, de zogenaamde taille van Limburg, tussen België en Duitsland, in het centrum van de Provincie Limburg, in het midden van de Euregio, langs de Maas, vindt men Sittard-Geleen. De gemeente grenst aan de Belgische gemeenten Maaseik en Dilsen-Stokkem, de Duitse gemeente Selfkant en de Nederlandse gemeenten Echt-Susteren, Stein, Beek en Beekdaelen (Figuur 1). Sittard-Geleen vormt hiermee onderdeel van verschillende grensoverschrijdende netwerken. De Maas verbindt ons met onze Belgische buren, de Geleenbeek en Rode Beek ook met onze Duitse buren. Mooie voorbeelden zijn de samenwerking in het grensoverschrijdende rivierpark Maasvallei, waarin aan beide zijden van de Maas de recreatie 10
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
gestimuleerd wordt. En de hoogwatermaatregelen aan beide zijden van de rivier. Qua mobiliteit ligt Sittard-Geleen op een kruising van zowel de noord-zuid verbindingen, als de oost-west verbindingen met België en Duitsland. Inwoners in de regio maken veel gebruik van elkaars voorzieningen. Wederzijds worden scholen en winkels bezocht, mensen werken over de grens. De voorzieningen vullen elkaar hiermee ook aan. Als gevolg van het afnemende draagvlak voor voorzieningen door de veranderende demografie worden voorzieningen op specifieke locaties in de regio gebundeld, zoals de ziekenhuiszorg of bepaalde opleidingen. Door de korte afstanden functioneert Zuid-Limburg hierin als één grote stedelijke regio. Sittard-Geleen ligt op de overgang van het Heuvelland en het Maasgebied. In de gemeente zijn beide vertegenwoordigd. Natte (beken en Maas) en droge ecologische verbindingszones zorgen voor de benodigde doorlopende verbindingen.
Figuur 1; een topografische kaart (links) en een luchtfoto (rechts) van de gemeente Sittard-Geleen
2.2.1.2
Bevolking
Op het 80 km2 Sittard-Geleens grondgebied woonden in augustus 2021 91.829 mensen. Sittard-Geleen is na Maastricht en Venlo de grootste gemeente van de provincie Limburg. Evenals in de rest van Zuid-Limburg is er sprake van ontgroening en vergrijzing. Tussen het maximum in 1998 van 98.404 inwoners en 2021 is de bevolking in SittardGeleen met 6.7 % afgenomen. In de periode 2002-2020 nam het aantal inwoners van Zuid-Limburg af met 7,6% (Sittard-Geleen - 6.3%). Op basis van de huidige bevolkingssamenstelling en huidige migratiepatronen is de prognose dat in 2035 de gemeente nog ca. 87.000 inwoners heeft, en in 2040 ca. 84.000 (Progneff 2019). De gemeente is relatief dichtbevolkt met 1.163 inwoners/km2, al zijn er wel grote verschillen op te tekenen tussen de verschillende kernen. De meest bevolkte kernen in de gemeente zijn Sittard met 37.160 inwoners, Geleen met 31.670 11
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
inwoners en Born met 5.900 inwoners. In het Maasdal zijn enkele kleinere dorpen (Grevenbicht, Obbicht, Schipperskerk) met het specifieke karakter van Maasdorpen. Net ten westen van Sittard zijn er in het landelijke gebied een drietal bij elkaar in de buurt gelegen dorpen (Einighausen, Limbricht, Guttecoven) die net als de Maasdorpen een aantal voorzieningen delen. Munstergeleen ligt op de grens naar het Heuvelland.
2.2.1.3
Wonen
De huishoudens zijn relatief klein met gemiddeld 2,05 personen per huishouden. Dat ligt onder het Nederlandse en Limburgse gemiddelde, maar is wel vergelijkbaar met steden en gemeenten met soortgelijke inwonersaantallen. Al die mensen wonen verspreid over 46.892 woningen (april 2021). De prognose is dat het aantal huishoudens tot ca. 2030 redelijk stabiel blijft rond de 45.500 huishoudens en vervolgens licht afneemt tot een kleine 44.000 huishoudens in 2035 en verder afneemt tot ca. 39.000 huishoudens in 2050 (Progneff 2019). Een typische woning heeft gemiddeld een oppervlakte van 126 m2, wat best groot is in vergelijking met de rest van het land en al zeker voor een stedelijke agglomeratie. De meeste woningen zijn gebouwd tussen 1945 en 1970. Dit valt grotendeels te verklaren door de sterke ontwikkeling van de mijnindustrie direct na de Tweede Wereldoorlog en de woongelegenheid die voor de mijnarbeiders moest worden ontwikkeld. Als de woningen naar eigendom worden opgedeeld dan zijn er 58,2% koopwoningen, 28,8% sociale huurwoningen en 12,6% particuliere huurwoningen. Dit zijn cijfers die rond het nationale gemiddelde liggen. De koopwoningen zijn betaalbaar. In 2017 was 78,2% van de koopwoningen onder de €200.000. Huurwoningen zijn dan weer niet per se betaalbaarder dan in de rest van het land met 26,6% betaalbare (sociale) huurwoningen.
De afstand tot de zogenaamde noodzakelijke voorzieningen bedraagt gemiddeld 700 meter, waarmee de gemeente tot de top van Nederland behoort. De woningmarkt sluit met name kwalitatief niet goed aan op de woningbehoefte. De veranderende leeftijdssamenstelling in de gemeente speelt hier een rol in, evenals de lage isolatiegraad van de oudere woningen. Hier ligt een stevige kwalitatieve transformatie-opgave. Hierbij is transformatie van bestaande panden de belangrijkste inzet, naast het beperkt toevoegen van nieuwe woningen en slopen van oude woningen die niet aan de woonvraag voldoen. Op het gebied van duurzaamheid wordt ingezet op het verbeteren van de isolatie van woningen. Voor de warmtetransitie is een opstart gemaakt met een warmtenet gebaseerd op de biomassacentrale en warmte vanuit Chemelot. Onderzocht wordt voor welke delen van de gemeente en op termijn Zuid-Limburg dit een goede rol kan spelen. De wijk Limbrichterveld is een proefgebied in het kader van de omslag van aardgas naar het warmtenet.
2.2.1.4
Voorzieningen (onderwijs, sport, cultuur, zorg, gezondheid, milieu)
Sittard-Geleen is goed bedeeld als het gaat om voorzieningen. Er is een ruim aanbod aan onderwijsinstellingen, die tevens hoog worden aangeschreven. Dat blijkt uit de hoger dan gemiddelde scores op de eindtoetsen. Er zijn behoorlijk wat opleidingsmogelijkheden in de gemeente. Het onderwijs draagt samen zorg voor aansluitende opleidingen, met relevantie voor de lokale en regionale arbeidsvraag. Er zijn diverse basisscholen (openbare basisscholen, bijzonder onderwijs, vrije scholen en scholen voor speciaal onderwijs). Qua voortgezet onderwijs zijn er het Graaf Huyn College (vmbo, havo, vwo), Dacapo College (vmbo), Trevianum (havo, vwo) en het VISTA college en Gilde Opleidingen (ROC). Er zijn twee vestigingen van hogescholen, te weten de Fontys Hogeschool (lerarenopleidingen) en Zuyd Hogeschool (economie, management, rechten, sociaal werk en een nieuwe PABO opleiding i.s.m. Fontys Hogeschool)/ Op de Chemelot-campus zijn er universitaire opleidingen. Door de vele onderwijsinstellingen die de gemeente telt, mag het niet verwonderen dat de gemiddelde afstand tot onderwijs redelijk laag ligt. Naast onderwijs kent Sittard-Geleen ook een divers en groot palet aan (top) sportvoorzieningen en -clubs.
Zo is er het centrum voor topsport Sportzone Limburg, een veilige wieleromgeving (Het Tom Dumoulin Bike Park), het sport- en recreatiecentrum Glanerbrook (met wielerbaan, 400 meter buitenschaatsbaan en ijshal, dat in de komende jaren ingrijpend wordt vernieuwd en er ook wordt voorzien in een 50 meter wedstrijdbad) en Watersley Sports and Talentpark. Er is een rijk sportverenigingsleven met meer dan 100 sportverenigingen die actief zijn in vele takken van sport, waaronder ook meerdere sportverenigingen die op het hoogste niveau actief zijn. In Sittard-Geleen kun je ook terecht voor lasergamen (UNIT13), boulderen en klimmen (Graviton Bouldergym & IVY Climbing), het trampolinepark (Jump XL), skaten en BMX’en (Skatepark046). Daarnaast is er in Sittard-Geleen een uitgebreid (grensoverschrijdend) fietsnetwerk, een uitdagende mountainbikeroute en zijn er wandelroutes of -evenementen (bv. De Kennedymars) te vinden.
12
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
Gezien de lange geschiedenis spreekt het voor zich dat er veel cultuurhistorische gebouwen, monumenten en evenementen in Sittard-Geleen te ontdekken zijn. Met de historische binnenstad van Sittard, de historische dorpslinten, de stadswal, de kastelen, watermolens, boerenhoeven, kerken, kloosters en de tradities, bezit SittardGeleen een brede waaier aan materieel en immaterieel erfgoed in het stedelijk en landelijk gebied. In Sittard-Geleen zijn 199 Rijksmonumenten en ongeveer 230 gemeentelijke monumenten aangewezen. Deze monumenten variëren van historische panden en kerken tot landhuizen en kastelen (Figuur 1). Daarbij zijn er in de gemeente ook diverse beschermde gezichten. Het historische centrum van Sittard wordt door het Rijk beschermd. Sanderbout, Leyenbroek, Sjpaorkolonie en Oud-Geleen zijn gemeentelijk beschermde stadsgezichten. Uit de brede bevraging is ook gebleken dat de inwoners trots zijn op al die cultuurhistorische kwaliteiten en vinden ze dat deze ook meer mag worden uitgedragen. De kunst- en cultuurliefhebber, de fijnproever en de ontspanner kunnen in Sittard-Geleen ook volop hun hart ophalen. Het stadscentrum van Sittard kent een gezellige mix van winkels, horeca en stedelijke bedrijvigheid. Dit is ook een van de kantorenlocaties in de gemeente. Het cultuurhistorische hart draagt bij aan een speciale ambiance.
Het stadscentrum van Geleen is moderner en meer ingericht op functionele detailhandel. In beide centra is er een flinke winkelleegstand (15,4% van de winkels in 2021 en 12,4% vierkante meters). De leegstand in Geleen is groter dan in Sittard. In beide centra wordt gewerkt aan het compactiseren van het centrum waarbij de aanloopstraten verkleuren naar wonen en andere kleinschalige bedrijvigheid. Naast het centrum van Sittard kent de gemeente een grote kantorenlocatie ten westen van het station van Sittard. Deze is goed per openbaar vervoer ontsloten. Hier staan zowel de kantoren van lokale en regionale bedrijven als de Europese hoofdkantoren van bijv. Sabic. In Sittard-Geleen is er aanzienlijke leegstand in de kantoren waarvoor naar een herbestemming gekeken wordt. Met Zuyderland op haar grondgebied beschikt Sittard-Geleen over een hoogtechnologisch en innovatief ziekenhuis dat tevens een belangrijke werkgever is in de gemeente en de regio. De gemiddelde leeftijd van de inwoner in Sittard-Geleen is 46,1 jaar. De gemeente is sterker aan het vergrijzen dan het Nederlandse gemiddelde. Als sinds 2000 neemt het aantal jongeren af en het aantal ouderen toe. De prognose (Progneff 2019) is dat in de periode van 2021 tot 2043 het aantal jongeren tot 15 jaar verder afneemt van ca. 11.500 naar 10.000; het aantal mensen in de leeftijd van 15-65 jaar afneemt van ca.
59.000 tot 44.000; en het aantal mensen van 65 jaar en ouder toeneemt van 22.000 naar ca. 28.000 (waarvan ca 18.000 mensen ouder zijn dan 75). Dit heeft grote gevolgen voor zowel de arbeidsmarkt als de benodigde voorzieningen en woningen voor de verschillende doelgroepen. Net zoals in de rest van Zuid-Limburg is de gemiddelde levensverwachting in Sittard-Geleen 80,5 jaar. Daarmee heeft Sittard-Geleen een van de laagste levensverwachtingen van Nederland (het landelijk gemiddelde is 81,5 jaar). Uit de brede welvaartsmonitor blijkt dat Sittard-Geleen slecht scoort op beoordeling van de eigen gezondheid en 44% van de mensen vindt dat ze niet genoeg beweegt. Deze slechte gezondheidstoestand van de inwoners vertaalt zich onder meer in hogere zorgkosten. Je als mens gezond voelen gaat over meer dan enkel zorg. Het hangt ook nauw samen met je sociale omgeving. Inwoners geven aan dat ze relatief veel sociaal contact hebben met vrienden, familie en/of buren en dat er in Sittard-Geleen van een sterk sociaal weefsel kan worden gesproken. Hier schuilt wel een grote ‘maar’: het gevoel van saamhorigheid is aanwezig op wijk-, dorp- en/of kernniveau maar het overstijgt de oude gemeentegrenzen niet. Volgens de brede welvaartsmonitor hebben de inwoners een lager dan gemiddeld vertrouwen in mensen die niet tot hun directe kring behoren.
12% van de bevolking geeft aan zich eenzaam te voelen, wat 2% boven het nationale gemiddelde ligt. Sittard-Geleen kent enkele groene parels zoals het Limbrichterbos, de Schwienswei, het Stadspark, Rivierpark Maasvallei, Kollenberg en Windraak die verspreid over het grondgebied zijn gesitueerd. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is de gemiddelde afstand tot openbaar groen in Sittard-Geleen ongeveer 500 meter (dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde). Uit de brede bevraging is gebleken dat inwoners van Sittard-Geleen een fijne en gezellige gemeente vinden om te wonen en op te groeien, met voldoende voorzieningen en recreatiemogelijkheden in de nabijheid. In de recente Buurtmonitor 2020 wordt dit beeld wel genuanceerd.
13
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
2.2.1.5
Economie
Sittard-Geleen kent met de chemie- en materialensector (Chemelot), auto-industrie (VDL Nedcar en toeleveranciers) en logistiek, belangrijke en stuwende economische dragers met internationale allures. De Chemelotsite, bestaande uit het Industrial Park en de Campus, telt 60 fabrieken, ruwweg 8.100 medewerkers en is goed voor 25% van het economische product van Zuid-Limburg. De invloed van Chemelot op de energievraag van de regio en de gemeente is met zo’n 70 PJ enorm. Omgerekend betreft dat zo’n 2% van de energievraag van heel Nederland en 87% van heel de gemeente. Chemelot staat voor een grote opgave om te transformeren van productie op basis van fossiele grondstoffen en energie naar productie op basis van groene grondstoffen en energie. De ontwikkeling van die circulaire hub is weliswaar een proces van lange adem, maar de ontwikkeling daarvan moet wel op korte termijn starten. In de transitieperiode zal sprake zijn van beide systemen naast elkaar, inclusief de bijbehorende verkeersvraag, wat inventiviteit vraagt om dit passend vorm te geven. VDL Nedcar is de enige Nederlandse autofabriek voor personenauto’s. Al decennia rollen hier diverse automodellen van de productiebanden. Meer regionaal zijn ook de zorgsector (Zuyderland), de bouwsector, detailhandel en horeca belangrijke economische pijlers in de gemeente.
Ongeveer 1/6 van het oppervlakte van de Limburgse bedrijventerreinen is gelokaliseerd in Sittard-Geleen; Bedrijvenstad Fortuna, Industriepark Noord, Holtum-Noord 1 en 2 , Sluisweg, Industrial Park Chemelot, Krawinkel, kantorenpark Sittard en het Handelscentrum Bergerweg. Al die bedrijven bieden zo’n 56.000 banen, wat betekent dat in de gemeente het aantal beschikbare arbeidsplaatsen de beroepsbevolking van de gemeente overstijgt. De industrie (14.793 banen), gezondheids- en welzijnszorg (9.631 banen) en groot- en detailhandel (8.254 banen) zijn de topsectoren qua aantal banen. Zij leveren zo’n 40% van het totaal aantal banen. Sittard-Geleen kent een relatief lage arbeidsparticipatie van 63.9%, een werkloosheidspercentage van 3,8% (6,8% bij 25 jarigen) en een laag gemiddeld besteedbaar inkomen van €38.800. Met al die bedrijvigheid realiseert SittardGeleen een economische groei van 2,0% (groei BRP). Waarmee het onder het nationale gemiddelde scoort, dat op 2,6% afklokt. Het middengebied van Sittard-Geleen dat omsloten is door de stedelijke en industriële gebieden kent voornamelijk een agrarisch karakter, met beperkte natuurlijke waarden. Het Grensmaasgebied kent deels een natuurwaarden (rivierpark Maasvallei) en verder een landschappelijk karakter. Beide gebieden zijn wezenlijk voor de gemeente als groene tegenhanger van het stedelijke en industriële gebied.
2.2.1.6
Mobiliteit
Van oudsher ligt Sittard-Geleen op een kruising van belangrijke handelswegen en dat is vandaag niet anders. De centrale ligging in de (Eu)regio maakt dat Sittard-Geleen bijzonder goed ontsloten is. Diverse auto-, water- en spoorwegen doorkruisen Sittard-Geleen. Zo zijn er de Europese snelwegen E25 (A2) en E314 die elkaar kruisen op het verkeersknooppunt Kerensheide. Ook is er het Julianakanaal met een van de grootste inlandterminals voor containers van Nederland. Verder zijn er buisleidingen (Antwerpen, Rotterdam, Ruhrgebied), spoorlijnen naar Heerlen, Maastricht, Roermond/Venlo, Eindhoven/Randstad, Sittard - Aachen (via Herzogenrath en Heerlen) en Sittard - Luik (via Maastricht), is er de busverbinding Sittard - Geilenkirchen en de ambitie voor de aanleg van OV-verbinding Hasselt - Genk - Sittard. Verder telt men drie emplacementen en een railterminal. Tot slot ligt Maastricht Aachen Airport om de hoek.
2.2.1.7
Veiligheid en externe veiligheid
Op het vlak van veiligheid doet Sittard-Geleen het niet goed. Hoewel de algemene misdaadcijfers dalen stond de gemeente al enkele malen in de top tien van meest gevaarlijke steden van Nederland. Deze cijfers vertalen zich ook in de perceptie van de inwoners. Het percentage van inwoners dat zich wel eens onveilig voelt is hoog. Dit bleek ook uit de brede bevraging. De aanwezigheid van Chemelot zorgt er tevens voor dat het risicocontourcijfer van de gemeente hoog ligt.
14
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
2.3
Doelen voor de fysieke leefomgeving
In de Toekomstvisie 2030 is overkoepelende ambitie voor de gemeente weergegeven als: ‘Sittard-Geleen 2030, een veerkrachtige stad. Samen maken we ons sterk voor een gezonde, ondernemende, innovatieve en duurzame stad.’ In de Toekomstvisie 2030 geven we een invulling voor Sittard-Geleen voor onze bijdrage aan de kracht van ZuidLimburg waar we met de regio samen aan werken via de aanpak van het NOVEX-gebied Zuid-Limburg. Bij het nader uitwerken van de ambities werken we hierom door op de vier soorten veerkracht die we in de Toekomstvisie 2030beschreven hebben. Zoals in paragraaf 2.1. weergegeven zetten we in op het verhogen van de veerkracht op vier vlakken: de sociale veerkracht, de economische veerkracht, de ecologische veerkracht en de institutionele veerkracht. Hierbij is steeds het samenspel tussen de sociale, fysieke en economische aanpak van belang om het resultaat te behalen. Onderstaande paragrafen doen een voorzet voor de uitwerking van ambities en opgaven vanuit de eerder opgestelde Toekomstvisie en de participatieresultaten.
2.3.1.1
Ontwikkelpaden
Als proeftuinen voor de gezamenlijke aanpak rondom de Toekomstvisie 2030 zijn een vijftal ontwikkelpaden opgestart. Sociale-, ecologische-, economische- en institutionele veerkracht is altijd en overal aan de orde. In vier gebieden is dat meer dan gemiddeld: Geleen Zuid, Geleen Centrum, Sittard-Centrum en Sittard-West. In elk van deze gebieden is of ontstaat een onafhankelijk samenwerkingsplatform waarop inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen en gemeente gelijkwaardig co-creëren om concrete doelen te realiseren. Het vijfde ontwikkelpad gaat over de transitie naar een circulaire samenleving. •
•
•
•
In Geleen Zuid gaat het vooral erom dat de inwoners zich kunnen ontwikkelen in hun gezondheid en hun vaardigheden om deel te kunnen nemen aan de samenleving. Dit wordt ondersteund door de verbetering van hun woningen en hun woonomgeving. Ambitie voor dit ontwikkelpad: Op weg naar een gezonde, duurzame en veilige woon- en leefomgeving waarin iedereen mee doet en gezien wordt. In Geleen Centrum gaat het vooral om de transformatie van een winkelgebied met de veel leegstand naar het ‘bronpunt’ in de regio waar de Circulaire Samenleving wordt uitgevonden door inwoners, studenten/scholieren, kennisinstellingen, MKB-ondernemer en de chemische industrie. Ambitie voor dit ontwikkelpad: Op weg naar een stadscentrum waar wonen, werken, winkelen en ontmoeten nauw verbonden is met enerzijds innovatie en circulariteit en anderzijds jong en oud. In Sittard Centrum gaat het vooral om aantrekkelijk te zijn voor zakelijke reizigers, verblijfstoeristen, wandelaars/fietsers en ‘authentieke shoppers’. De ondernemers achten dit de kansrijke doelgroepen waarmee de historische binnenstad een stevige economische basis krijgt, er levendigheid in de stad is en de cultuurhistorische waarden in stand blijven. Ambitie voor dit ontwikkelpad: Op weg naar een historisch stadscentrum waar toerisme, ontmoeting, cultuur(historie) en groen nauw met elkaar verbonden wordt.
In Sittard-West vinden de gesprekken plaats in de samenleving over de opgave in dit gebied. Het gaat onder andere om het verduurzamen van een bedrijventerrein, de verbinding tussen de scholen in dit gebied en de daar gevestigde ondernemers en om de aanleg van een warmtenet dat gebruik maakt van de restwarmte het grote chemische complex in de stad. Ambitie voor dit ontwikkelpad: Op weg naar een slimme wijk; klimaatadaptief, duurzaam en gezond met een open onderwijs en kennislandschap waar inwoners worden gestimuleerd en uitgedaagd.
2.3.1.2
De omgevingsvisie: Doelen voor de fysieke leefomgeving
Onze leefomgeving verandert. Uitdagingen op het vlak van gezondheid, energie en klimaat vragen om keuzes. Als Sittard-Geleense samenleving willen we beschermen wat we waardevol vinden en tegelijkertijd ruimte bieden voor goede ontwikkelingen. In de samenleving voeren we daarom het gesprek over onze leefomgeving, als inbreng voor een nieuwe Omgevingsvisie voor onze gemeente. Dit doen we op basis van het gesprek dat we over de Toekomstvisie 2030 al met elkaar hebben gevoerd. Als samenleving hebben we daar onze ambities bepaald. We zien Sittard-Geleen als een stad van economische, sociaal-culturele, ecologische en institutionele veerkracht. En die veerkrachten versterken elkaar. Samen maken we ons sterk voor een gezonde, ondernemende, innovatieve en duurzame gemeente. Naast de ambities uit de Toekomstvisie 2030 houden we rekening met de wettelijke kaders,
15
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
provinciale richtlijnen en eisen, de regionale samenwerking in NOVI-gebied Zuid-Limburg en onlangs gemaakte keuzes, denk aan de omgeving van Chemelot. In de Omgevingsvisie vertalen we onze ambities naar een toekomstbeeld voor de ruimtelijke omgeving. We bepalen hoe we onze leefomgeving gaan ontwikkelen en ook beschermen. De Omgevingsvisie is onderdeel van de implementatie van de nieuwe Omgevingswet. Vanuit onze ruimtelijke ordeningsrol geven we waar nodig grenzen aan in de Omgevingsvisie. We geven ook aan waar we als gemeente actief gaan werken aan de verbetering van de leefomgeving. Ook inspireert de Omgevingsvisie de samenleving om zelf haar leefomgeving vorm te geven. We werken uit wat we gaan doen op het gebied van wonen, woonomgeving, verkeer, groenvoorziening en milieu. We denken ook na over het wegennet, bouwwerken, watersystemen, water, bodem, lucht, landschappen en natuur. Het effect op de inwoners en ondernemers in Sittard-Geleen staat daarbij centraal, denk aan gevolgen van het klimaat. Onze doelen bepalen de keuzes die we maken voor de verbetering van de leefomgeving. Daarom hebben we als eerste stap richting onze nieuwe Omgevingsvisie de ‘doelen voor de fysieke leefomgeving’ op papier gezet. In gesprek met de samenleving zijn negentien doelen voor de fysieke leefomgeving benoemd.
De doelen hebben ter inzage gelegen en zijn in verschillende bijeenkomsten besproken met inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen, overheden en raadsleden. Het resultaat is verwerkt in de doelen voor de fysieke leefomgeving. Hierin zijn de vier veerkrachten uit de Toekomstvisie 2030 uitgewerkt wat de bijbehorende doelen zijn voor de fysieke leefomgeving, wat het accent is van de gemeentelijke rol hierbij, en welke effecten het heeft op het leven van onze inwoners en de ondernemers in SittardGeleen. Institutionele veerkracht Institutionele veerkracht gaat wat ons betreft over samenwerking op verschillende niveaus. Ten eerste in de buurten, wijken en kernen, gevolgd door samenwerking binnen gemeente Sittard-Geleen en vervolgens in de regio en in de Euregio. Een succesvolle samenwerking is een open samenwerking, gebaseerd op vertrouwen en samenredzaamheid. In Sittard-Geleen willen we eraan werken dat inwoners zelf kunnen (mee)bepalen hoe hun omgeving eruit moet zien. Bij tegengestelde opvattingen neemt de gemeente haar verantwoordelijkheid, weegt belangen af en maakt keuzes. Hierover vindt een open communicatie plaats. Om dit te bereiken stellen we in de Omgevingsvisie de volgende doelen voor: 1. We stimuleren eigenaarschap, inwonersinitiatief en deelname van inwoners bij het ontwikkelen van de leefomgeving. 2.
We betrekken de omgeving op tijd bij ruimtelijke initiatieven en beleidsprocessen en communiceren actief over keuzes. Wat gaan we daar onder andere van merken: • • • •
Grotere betrokkenheid bij de overheid. Meer begrip voor ruimtelijke- en beleidsmatige veranderingen in de samenleving. Groeiend aantal mensen dat samenwerkt en/of participeert. Groeiend vertrouwen in de overheid.
Sociale veerkracht We vinden op de eerste plaats een goede gezondheid van onze inwoners belangrijk. Daarom werken we binnen de sociale veerkracht aan meer zelfredzaamheid van inwoners maar ook de samenredzaamheid, iedereen kan meedoen, onderlinge contacten, veiligheid, met elkaar leren en betrokkenheid bij de leefomgeving. Werken aan deze doelen bevordert een positieve fysieke en mentale gezondheid waarbij we kijken naar mogelijkheden in plaats van beperkingen. Belangrijk is dat we daarbij bouwen aan een toekomstbestendige en diverse woon- en leefomgeving. Culturele activiteiten zorgen voor ontmoeting, trots en een gevoel van saamhorigheid, we werken aan zingeving en
16
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
daarmee aan een gezonde sociale samenleving. Een samenleving die tegenwind kan weerstaan en flexibel genoeg is om de grote fysieke-, economische en maatschappelijke veranderingen samen vorm te geven. Om dit te bereiken stellen wij in de Omgevingsvisie de volgende doelen voor de fysieke leefomgeving: 3. We werken aan het bevorderen van een positieve gezondheid van onze inwoners. Dit doen we door per gebied kaders te stellen om de luchtkwaliteit en externe veiligheid te verbeteren. En waar nodig geluidsoverlast, bodemverontreiniging, lichthinder en luchtvervuiling tegen te gaan. Ook stimuleren we initiatieven die bijdragen aan meedoen in de wijk, ontmoeten, bewegen, sport en natuur- en cultuurbeleving in de openbare ruimte en in de voorzieningen (accommodaties). We investeren in een omgeving die deze doelen bevordert. Verder werken we aan vergroening en verduurzaming van de leefomgeving. 4. We vergroten de sociale veiligheid in de leefomgeving. Dit doen we door samen te werken aan een aantrekkelijke, overzichtelijke en toegankelijke omgeving. 5. We bouwen woningen (voor verschillende doelgroepen bv. ouderen en jongeren) voor bestaande en nieuwe inwoners in onze gemeente. Op basis van de woonbehoefte, zowel in aantallen als kwalitatief zullen we woningen onttrekken waar geen behoefte aan is (gebaseerd op demografische cijfers).
Ook bouwen we woningen (voor verschillende doelgroepen) voor bestaande en nieuwe inwoners in onze gemeente. 6. We werken samen aan voldoende hoogwaardige onderwijsvoorzieningen, zowel voor de regio als voor de gemeente. 7. We versterken samen de identiteit van onze omgeving met voldoende aandacht voor variatie. We koesteren het lokale door cultuurhistorische kwaliteiten van historische gebouwen en landschappelijke en stedelijke omgevingen te beschermen. De beeldkwaliteit van nieuwe ontwikkelingen stemmen we af op de lokale identiteit. 8. We zorgen voor een gevarieerd cultureel aanbod dat afgestemd en aanvullend is op het aanbod in de rest van de (Eu)regio. Dit doen we door plek te bieden aan een goede inpassing van cultuur en evenementen in onze openbare ruimte en voorzieningen (accommodaties) . 9. We werken aan het bevorderen van een meer inclusieve samenleving door de bereikbaarheid, begrijpelijkheid en bruikbaarheid van buitenruimte en gebouwen te vergroten en meedoen in de wijk te stimuleren. Wat gaan we daar onder andere van merken: • • • • • • • •
Verminderde (over)last van omgevingsfactoren. Hoe gezond de inwoners zijn ten opzichte van de rest van Nederland. Vergroten oppervlakte private en publieke groeninrichting en natuur. Hoe tevreden de inwoners zijn over de aanwezigheid van voorzieningen en de staat van de openbare ruimte. Een groter aantal mensen beweegt en/of is lid van een vereniging. Een groter aantal inwoners doet mee in de buurt, doordat zij deelnemen aan openbare voorzieningen die de natuur- en cultuurbeleving faciliteren. Hoe veilig de inwoners zich voelen in de openbare ruimte en thuis. Verbeterde invulling van de woonbehoefte en wensen van de inwoners en nieuwkomers.
Economische veerkracht De economische veerkracht gaat over de veerkracht van onze economische structuur en bedrijvigheid. We leven in tijden van grote veranderingen. Onze economie en industrie verduurzaamt, digitaliseert en vernieuwt. We zijn al sterk in innovatie en ondernemerschap en komende tijd zetten we vol hierop in. Juist deze kracht maakt onze economie een stuk veerkrachtiger. Daarmee zetten we in op brede welvaart. Dat is welvaart die niet ten koste gaat van mensen en het milieu. Welvaart niet voor een enkeling, maar inclusieve welvaart. Duurzame innovatie en ondernemerschap dus. We zijn daarbij een hotspot als het gaat om materialen en oplossingen. Ons lokale MKB en de spelers in de Chemelot Circulair Hub, het Automotive Cluster VDL Nedcar en het Logistieke cluster Holtum Noord zijn daarin onze kracht. De bereikbaarheid van onze gemeente is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Om dit te bereiken stellen we in de Omgevingsvisie de volgende doelen voor de fysieke leefomgeving: 10. We bieden structuur en scheppen ruimte voor de transitie van onze bestaande en nieuw te vestigen bedrijven naar de klimaatneutrale, inclusieve en digitale economie van de toekomst. We focussen daarbij op ondernemers die voorop lopen bij afvalscheiding en maatregelen om energieverspilling tegen te gaan. De 17
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
ontwikkeling van de Chemelot Circular Hub met als ambitie de veiligste site te worden zien wij als belangrijke aanjager. Met onze overgang naar een duurzame en circulaire economie streven we naar een beter evenwicht tussen economie en ecologie. Ook hopen we mensen van buiten de gemeente te binden. 11. We zetten zoveel mogelijk in op circulair bouwen en ontwikkelen. 12. We bieden structuur aan de opbouw van sterke (wijk- en stads)centra, met aanvullende voorzieningen en met voorrang voor de versterking van de centra van Geleen en Sittard. Met het centrum van Geleen als innovatie gebied dat nauw verbonden is met Chemelot en een jonge uitstraling heeft. En het centrum van Sittard als belevingscentrum met haar historie als kracht. 13. We bieden structuur om de aantrekkingskracht van het buitengebied en ons cultuurhistorische hart, de binnenstad van Sittard, voor inwoners en bezoekers te vergroten. 14. We werken aan duurzaam verkeer en vervoer in alle maten en vormen. Wat gaan we daar onder andere van merken: • • • • • • • •
Hoezeer bedrijven circulair en energieneutraal produceren Meer aansluitende banen bij lokale beroepsbevolking Binding mensen van buiten de gemeente Verminderen van leegstand in de centra en versterken beleving Vergroten bezoekersaantallen aan de centra / vergroten omzet in de centra Vergroten bezoekers aan ons buitengebied en binnenstad Sittard. Duurzaamheid van de logistiek Duurzaamheid van het personenvervoer
Ecologische veerkracht De veerkracht van ons natuurlijk systeem. Er is veel groen in Sittard-Geleen en het buitengebied is onderdeel van het Nationaal Landschap Zuid Limburg. Dat koesteren we. Maar ecologische veerkracht gaat nog een paar stappen verder en gaat vooral over duurzaamheid. Duurzaamheid is een paraplu voor heel wat belangrijke waarden als biodiversiteit (soortenrijkdom), ruimtelijke kwaliteit, klimaatbestendigheid, schone lucht, water en bodem, stilte (als positieve tegenhanger van hinder) en schoonheid van de natuur. De ecologie wordt veerkrachtiger door het vergroten van de biodiversiteit, het verbeteren van de kwaliteit van bodem, lucht en water en het versterken van de natuur en het groen. We streven naar een veerkrachtige ecologie waarbinnen circulariteit centraal staat en natuurlijke kringlopen hersteld dan wel versterkt worden. Om dit te bereiken stellen wij in de Omgevingsvisie de volgende doelen voor de fysieke leefomgeving: 15. We werken samen om de biodiversiteit te vergroten. We stimuleren initiatieven die bijdragen aan een (biodiverse) vergroening van het stedelijk gebied. We vergroten het geheel aan natuurgebieden en versterken de verbinding tussen de verschillende gebieden. We versterken het landschap door de aanleg van meer kleinschalige landschapselementen. Ook zetten we in op natuurinclusief bouwen. 16.
We stellen kaders om de kwaliteit van lucht, bodem en water gebiedsgericht te verbeteren. Op weg naar een circulaire samenleving met gesloten natuurlijke kringlopen. 17. Ten aanzien van de landbouw stimuleren we de ontwikkeling van regionale voedsel- en productieketens. Natuurinclusieve landbouw kan op ondersteuning van de gemeente rekenen. 18. We stimuleren en werken aan initiatieven die bijdragen aan een watersysteem dat het water langer vasthoudt maar ook op de juiste plekken kan verdelen als het weer nodig is. Tevens zorgen we voor hoogwaterveiligheid. We reserveren meer ruimte voor water. 19. Om bij te dragen aan de energietransitie stimuleren en faciliteren we energiebesparing in de gebouwde omgeving. We scheppen ruimte en bieden kaders voor duurzame opwek van elektriciteit en warmte. We stimuleren en faciliteren duurzame mobiliteit. Wat gaan we daar onder andere van merken:
18
Onze referentie: D10041005:18 - Datum: 13 oktober 2022
NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU OMGEVINGSEFFECTRAPPORT SITTARD-GELEEN
• • • • • •
2.4
Vergroten van de biodiversiteit en een positieve ontwikkeling van de soortenrijkdom. Verhogen van het percentage groen in het stedelijk gebied. Verminderen van overlast van water, slechte luchtkwaliteit en hitte en droogte. Meer woningen en gebouwen zijn afgekoppeld van het riool voor regenwater waardoor water op het eigen perceel wordt opgevangen. Groter aantal gemeentelijke gebouwen dat verduurzaamd is (energiezuinig en klimaat adaptief) Groter aantal woningen dat verduurzaamd is (energiezuinig en klimaat adaptief)