Document · PDF

04 RKC Rapport iz Armoedebeleid

Raad 22 april 2021, gemeente Sittard-GeleenBij agendapunt: Raadsvoorstel Rekenkamerrapport Armoedebeleid (Schmitz) (36)27.104 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Voor Kansen voor alle Kinderen hoeft men geen bonnetjes meer aan te leveren. De gemeente zet bij de uitvoering van dit programma in op samenwerking met maatschappelijke organisaties en scholen. Dergelijke organisaties staan meer in contact met de doelgroep en spelen een belangrijke rol in de (vroeg)signalering en ondersteuning van problematiek. Deze meer ‘bottom-up’ aanpak is de meest waarschijnlijke succesfactor in het hoge bereik van het programma Kansen voor alle Kinderen, maar ook het groeiend aantal mensen dat van andere regelingen gebruik maakt. Een manier om verborgen doelgroepen nog verder te bereiken is om te investeren in de bekendheid van het aanbod van regelingen en ondersteuning. Zo geven een aantal ketenpartners aan dat de instroom bij hun organisatie groter zal worden naar mate hun aanbod beter bekend wordt. Ook kan de gemeente investeren om het taboe op armoede en schulden verder op te heffen door bijvoorbeeld communicatie, waardoor de drempel om aan te kloppen

voor hulp lager wordt. Het verbeteren van de communicatie was 1 van de doelstellingen in het beleidsplan, maar dit is niet gerealiseerd. Pas recent is dit opgepakt. De gemeente heeft gewerkt aan het verlagen van de administratieve lasten om de drempels te verlagen. De ambitie om de cirkel van armoede te doorbreken en meer verborgen doelgroepen te bereiken, brengt eveneens een financieel risico met zich mee: de kosten van de regelingen kunnen behoorlijk gaan stijgen. Hier lijkt in de begroting (nog) geen rekening mee gehouden te worden. De effecten van de integrale aanpak door de problematiek op diverse leefgebieden in kaart te brengen zijn niet in kaart gebracht door de gemeente. Wel blijkt uit eigen inventarisatie van de gemeente Sittard-Geleen dat de hulpvraag 9 van de 10 keer nu breder is dan de aanvankelijke hulpvraag en het aantal bezwaarschriften is sterk gedaald. Uit de klanttevredenheidsonderzoeken blijkt dat mensen zich goed geholpen voelen, ook wanneer niet altijd tegemoet kan worden gekomen aan de hulpvraag. Men voelt zich gehoord. In de praktijk is er niet één specifiek aanmeldingsloket in de gemeente. Het Sociaal Plein is daarbij 1 van de loketten, maar men kan zich ook bijvoorbeeld direct melden bij de gemeente of de KBL.

De professional heeft een bepaalde mate van vrijheid in het handelen, een van bovenaf georganiseerde of geïnstitutionaliseerde samenwerking ontbreekt. Beoogd wordt dat één organisatie de regie houdt over het plan en dat niet iedereen de regie overneemt. Welke organisatie dat is, hangt af van de hoofdvraag van de inwoner. Uit de enquête onder ketenpartners blijkt dat men mede door het grote aantal ketenpartners er een gebrek aan inzicht is in wie welke taken uitvoert. Er is weliswaar periodiek overleg tussen de gemeente en de maatschappelijke organisaties om te kijken of de lijnen nog steeds open genoeg zijn, maar gemeentelijke regie ontbreekt in hun ogen. Daarbij is het de vraag wat men precies onder regie verstaat.

3.2. Regelingen en instrumenten schuldhulpverlening Onderzoeksvragen schuldhulpverlening - Welke regelingen zijn er? - Op welke wijze worden de resultaten van de schuldhulpverlening gemeten?; - Welke resultaten zijn er bereikt? De gemeente Sittard-Geleen heeft de gehele schuldhulpverlening uitbesteed aan de Kredietbank Limburg (KBL). Samen met de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Maastricht maakt Sittard-Geleen deel uit van de Gemeenschappelijke Regeling Kredietbank Limburg.

3.2.1. Regelingen schuldhulpverlening De Kredietbank Limburg (KBL) biedt integrale schuldhulpverlening aan, die zich richt op het maximaal haalbare financieel zelfstandig maken van de inwoner. Het geheel schuldenvrij maken is niet meer altijd het einddoel. Door middel van integrale schuldhulpverlening wil de gemeente de positie en de vaardigheden van inwoners die problematische schulden hebben verbeteren. De integrale schuldhulpverlening die de KBL uitvoert omvat het gehele traject van preventie tot nazorg. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de diensten en producten die KBL in opdracht van Sittard-Geleen uitvoert. Het College van B&W sloot tot en met 2019 jaarlijks een dienstverleningsovereenkomst met de KBL24. In deze overeenkomst waren de diensten, activiteiten en aantallen opgenomen. De aantallen en de activiteiten worden bepaald op basis van de financiële middelen die de Raad beschikbaar stelt, ervaringscijfers en de wijze waarop de KBL haar diensten en activiteiten vormgeeft.

24 KBL sloot met elke GR-gemeente een afzonderlijke dienstverleningsovereenkomst.

Vanaf 2020 wordt binnen GR-verband gewerkt met voorschotfinanciering. Deze financiering is gebaseerd op de realisatie van het afgelopen jaar, trends en het geïndexeerde uurtarief. Dit sluit aan bij het streven van KBL om te komen tot een uniform werkproces voor alle GRgemeenten. In het kader van de afspraken en de financiering is er een intensief en constant overleg tussen de gemeente en de KBL. In de uitvoering treedt KBL in de gevallen waar de schuldenproblematiek problematisch is op als casemanager. De casemanager houdt de verbinding met de andere organisaties die zijn ingeschakeld door de KBL. Aan de andere kant wordt ook KBL ingeschakeld vanuit gemeente of andere organisaties. Omdat de gehele schulddienstverlening is uitbesteed aan KBL staat het aanvragen van schuldhulpverlening nu geheel los van de aanvraag van andere (minima)regelingen bij de gemeente. Dit strookt niet met het streven van de gemeente om te komen tot een integraal plan die alle leefgebieden beslaat voor de burger. Wel is de KBL steeds vaker aanwezig in het Sociaal Plein, al maakt zij daar formeel geen onderdeel van uit. Onderstaande tabel geeft een overzicht van instrumenten die worden ingezet. Tabel 3.2.1 Enkele instrumenten en maatregelen schuldhulpverlening nader toegelicht Instrument Schuldhulpverlening voor ondernemers

Preventie algemeen

Preventie jongeren25

Jongerenloket

Toelichting Ondernemers met schulden worden doorverwezen naar een gespecialiseerd bureau. Hiervoor is namelijk specifieke expertise vereist. Ondernemers melden zich in het algemeen direct bij het zelfstandigenloket of de gemeente. ZZP’ers worden waar nodig ondersteund door KBL, al heeft KBL daar geen specifieke opdracht voor. De gemeente onderzoekt hoe zij de wettelijke taak met betrekking tot schuldhulp aan ondernemers beter vorm kan geven, zowel inhoudelijk als qua bekostiging. Preventie is integraal opgenomen in de algemene werkwijze van de brede inventarisatie over meerdere leefgebieden en wordt er actief geschakeld met en tussen alle betrokken organisaties. In 2020 zijn aanvullende afspraken met woningcorporaties afgesloten rondom vroegsignalering. Afgelopen jaren werden klanten met betalingsachterstanden doorverwezen naar de KBL. Met het nieuwe convenant wordt er direct actie ondernomen en contact opgenomen met de klant. Hierdoor is er minder risico op uitval. Basisscholen worden bezocht gedurende de week van het geld met lesprogramma’s en voorlichting. Vanaf 2020 wordt dit regionaal samen met DUO en andere lokale organisaties georganiseerd. Met het Vista College is een programma (met o.a. een theaterstuk) door en voor jongeren ontwikkeld.

Ook het DaCapo-college werkt hieraan mee: op hun scholen worden bijvoorbeeld presentaties gegeven over bewust omgaan met geld en gezond financieel gedrag. Ook komen bij de gemeente klassen langs voor een workshop over bewust omgaan met geld en het voorkomen van schulden. KBL heeft een speciaal communicatieprogramma gericht op jongeren, zoals vlogs over schuldhulpverlening en financieel gezond gedrag. Jongerenloket Sittard-Geleen: Dit loket is gericht op het ondersteunen van jongeren met een hulpvraag. Het betreft een brede uitvraag over 14 leefgebieden waar de jongeren in ondersteund kunnen worden. Eén van deze leefgebieden is schulden en armoede. Circa 90 procent van de jongeren die aankloppen bij het Jongerenloket (circa 700 jongeren zijn in beeld) heeft te maken met schulden van verschillende hoogte. Veel

25 Voor jongeren geldt dat er, net als bij veel andere gemeenten, in Sittard-Geleen weinig mogelijkheden zijn tot ondersteuning bij schulden of om de schulden te verhelpen. Ze kunnen bijvoorbeeld niet terecht bij KBL omdat ze vaak geen inkomen hebben. Ze kunnen wel naar bewindvoering, maar daar wordt in de ogen van de gemeente jongeren niet geleerd hoe ze zelf met geld om kunnen gaan.

Convenant Beschermingsbewind

Saneringskrediet

Recidive en nazorg

jongeren hebben boven de 5000 euro aan schulden. Een deel hiervan zijn studieschulden, maar het komt veelal door leefstijl. Het convenant heeft als doel de inwoners van de gemeente optimaal te ondersteunen bij financiële zorgen en problemen, zodat zij een beter en sneller perspectief krijgen op een schuldenvrije dan wel duurzaam stabiele situatie en een financieel zelfstandige toekomst. Door kwaliteiten en expertise te bundelen kunnen de gemeente, KBL en de bewindvoerders bijdragen aan de verwezenlijking van dit doel. Deze samenwerking zal bijdragen aan: Het verminderen van de armoede- en schuldenproblematiek ; Het voorkomen of de-escaleren van schuldenproblematiek; Een snellere toestroom naar een schuldsaneringstraject en de bijbehorende ondersteuning rond gedrag en vaardigheden; Het vergroten van de financiële redzaamheid van inwoners met (een risico op) financiële problematiek; Het voorkomen of verminderen van financiële stress; Het verkorten van de duur van de bewindvoering wegens verkwisting en/of problematische schulden, waarna de bewindvoering beëindigd wordt of tot toestandsbewind beperkt kan worden. Voor de gemeente Sittard-Geleen werkt KBL primair met een saneringskrediet26 bij de minnelijke regeling. Over deze werkwijze overheerst de tevredenheid: het is goed voor de schuldeiser en voor de persoon met schulden.

De extra financiële middelen die het Rijk ter beschikking heeft gesteld om de schuldhulpverlening effectiever te maken, heeft de gemeente Sittard-Geleen ingezet op nazorg teneinde recidive te voorkomen. Vrijwilligersorganisaties en KBL proberen nu mensen in staat te stellen met financieel gezond gedrag bewustere en betere keuzes te kunnen maken. Dit dient uiteindelijk te leiden tot minder recidive. Hier zijn nog geen resultaten van bekend.

3.2.2. Bereikte resultaten schuldhulpverlening KBL rapporteert met regelmaat terug over de geleverde prestaties en de vernieuwingen en veranderingen in het werkproces. In het voor- en najaar levert KBL een managementrapportage op waarin gerapporteerd wordt over de lopende zaken betreffende de dienstverlening en de ontwikkeling van de begroting. Deze rapportage is voor de gehele gemeenschappelijke regeling en niet specifiek voor de gemeente Sittard. De rapportage gaat via de reguliere P&C cyclus mee. Daarnaast levert KBL elk kwartaal een overzicht op van de geleverde diensten. Per maand is inzichtelijk gemaakt hoeveel diensten zijn geleverd en de kosten die daarmee zijn gemoeid voor de gemeente Sittard-Geleen. In de programmabegrotingen worden jaarlijks een aantal streefwaarden geformuleerd voor een deel van de in het beleidsplan genoemde indicatoren. De streefwaarden zijn gebaseerd op de ervaringen en ontwikkelingen van de afgelopen jaren. In de jaarrekeningen wordt daar vervolgens op gerapporteerd.

26 Dit betekent dat de verschillende schulden direct afbetaald worden en de cliënt alleen nog een schuld heeft bij KBL.

Tabel 3.2.1 Bereikte resultaten regeling, aantal huishoudens dat gebruik maakt van de regeling Resultaatindicatoren Aantal burgers dat gebruik maakt van de instrumenten voor schuldhulpverlening van de Kredietbank Limburg Aanvragen voor schuldhulpverlening worden binnen de wettelijk vastgestelde termijn in behandeling genomen Met burgers die zich in een bedreigende situatie bevinden, vindt snel na melding of constatering een gesprek plaats. Aantal burgers dat gebruik maakt van budgetbeheer. Aantal burgers dat gebruik maakt van bewindvoering Aantal burgers dat gebruik maakt van instrumenten voor vroegsignalering Aantal burgers dat gebruik maakt van de instrumenten voor preventie

2017 Streefwaarde Realisatie

2018 Streefwaarde Realisatie

Streefwaarde

2019 Realisatie

370

310

300

324

240

512

<4 weken

17 dagen

<4 weken

24 dagen

<4 werkdagen

1 dag

<4 werkdagen

24 uur

130

112

130

111

130

102

1.230

1.051

1.400

1.318

1.050

1.346

1.200

2.441

2.500

2.327

2.500

2.447

48*

* Dit zijn 2 cursussen "Rondkomen met inkomen" die door de Krediet Bank Limburg zijn gegeven. Samenwerking gemeente en de KBL De samenwerking tussen gemeente en de KBL verloopt volgens betrokkenen goed. Wel zijn er verbeterpunten. Die zijn met name van organisatorische aard. Vanuit de schuldhulpverlening heeft de KBL te maken met verschillende afdelingen van de gemeente (bijvoorbeeld bij boetes, belastingen etc,). Elke afdeling heeft te maken met eigen belangen, inzichten en wetgeving. Voor de KBL leidt dit soms tot de situatie dat KBL een dwangakkoord27 oplegt aan de eigen opdrachtgever.

3.2.3. Mate van aansluiting instrumenten bij de doelgroep volgens de ketenpartners Iets meer dan de helft van de ondervraagde ketenpartners geeft aan dat de instrumenten die de gemeente inzet in het schuldhulpverleningsbeleid niet altijd geheel aansluiten bij de wensen van de doelgroep. Dit geldt met name voor de instrumenten voor vroegsignalering en preventie van schulden. Men zou graag minder bureaucratie willen en meer aandacht voor de vroegsignalering. De ketenpartners zijn positiever over de producten en diensten van het schuldhulpverleningsbeleid: bijna de helft van de ketenpartners vindt dat deze aansluiten bij de wensen van de doelgroep.

Via een dwangakkoord kunnen schuldeisers die niet meewerken, terwijl hen wel een redelijk voorstel is gedaan, via de rechtbank worden gedwongen in te stemmen met de voorgestelde schuldregeling.

Om beter aan te sluiten bij de wensen van de doelgroep zou de gemeente meer maatwerk kunnen leveren voor schuldhulpverlening. Daarnaast geven de ketenpartners een aantal verbeterpunten voor de regelingen in het algemeen. “In de totaliteit: minder bureaucratie. Er zijn te weinig mogelijkheden tot kwijtschelding van schulden en het belonen van goed gedrag. De middelen zijn er wel, de uitvoering wordt niet of te weinig op effectiviteit getoetst.” “Het kunnen benutten van de professionele mogelijkheden van de Kredietbank is een meerwaarde in het kader van de samenwerking. Instrumenten krijgen meerwaarde als het vanuit betrokkenheid gebeurt en niet vanuit plichtmatig handelen. Gedeelde deskundigheid is meerwaarde.” “Zorg dat er inkomen is. Voorkom het erger worden van problemen door afsluitingen, ontruimingen en dergelijke. De huidige instrumenten zijn effectief. Wat beter kan is de doorlooptijd. Het proces waarbij schuldeisers een belangrijke rol spelen in de doorlooptijd kent veel obstakels om te komen tot een snellere aanpak.”

Een aantal ketenpartners geeft als toelichting dat zij de samenwerking met de gemeente en andere ketenpartners als positief ervaren. Als verbeterpunten noemen de ketenpartners de wachttijd voor schuldhulpverlening en meer en adequatere inzet op preventie en vroegsignalering van schuldenproblematiek. Ook hier geeft een deel van de ketenpartners aan niet bekend te zijn met het schuldhulpverleningsbeleid.

3.2.4. Bevindingen en conclusies Onderzoeksvragen schuldhulpverlening - Welke regelingen zijn er? - Op welke wijze worden de resultaten van de schuldhulpverlening gemeten?; - Welke resultaten zijn er bereikt? De schuldhulpverlening is volledig uitbesteed aan de Kredietbank Limburg (KBL). De samenwerking tussen de gemeente en KBL is goed. Burgers worden doorverwezen naar KBL en het aanvragen van schuldhulpverlening staat los van de aanvraag van andere (minima)regelingen bij de gemeente. Wel wordt er vanzelfsprekend gekeken of iemand recht heeft op bepaalde regelingen, maar dit strookt niet helemaal met het streven van de gemeente om te komen tot een integraal plan dat alle leefgebieden beslaat voor de burger. Wel is de KBL steeds vaker aanwezig op het Sociaal Plein. Onderstaand zetten we een aantal bevindingen voor specifieke instrumenten en werkzaamheden op een rij. - Voor ondernemers is er geen sluitende, integrale werkwijze op dit moment. Zij worden doorverwezen naar een gespecialiseerd bureau gericht op de schulden. ZZP’ers worden wel door KBL geholpen, maar feitelijk heeft KBL geen opdracht van de gemeente hiervoor. Er is geen integrale aanpak voor deze groep. - De gemeente Sittard-Geleen heeft recent meer concrete invulling gegeven aan vroegsignalering.

In plaats van alleen maar doorverwijzen, heeft de gemeente nu afspraken gemaakt met woningcorporaties en energieleveranciers dat de KBL na een signaal bij betalingsachterstanden direct contact opneemt met de inwoner. Ketenpartners hebben in de enquête aangegeven dat met name dit onderdeel van schuldhulpverlening voor verbetering vatbaar is. - Voor jongeren zijn er diverse preventieprogramma’s geïnitieerd vanuit de gemeente Sittard-Geleen. Voor de regionaal georiënteerde middelbare scholen en Mbo-scholen is het efficiënter als deze aanpak door alle gemeenten die deelnemen aan de KBL zou worden gevolgd. Immers, de scholieren komen uit verschillende gemeenten en niet

alleen uit Sittard-Geleen. Daarnaast is Sittard-Geleen de enige gemeente in de regio met een jongerenloket, waarbij jongeren zo integraal mogelijk worden geholpen. Het convenant tussen bewindvoerders, de KBL en de gemeente is een belangrijke stap geweest voor de gemeente Sittard-Geleen. Met het convenant wil de gemeente nader vorm geven aan het stimuleren van zelfredzaamheid van de burger door meer perspectief te krijgen op uitstroom uit de bewindvoering. Echter, het zou voor de regionaal werkende bewindvoerders en de KBL eenvoudiger zijn indien er in de regio tot 1 convenant gekomen kan worden.

Het meten van resultaten geschiedt aan de hand van de rapportages die de KBL aan de gemeente levert. De rapportages op productniveau geven een gedetailleerd beeld van het aantal klanten en diensten dat de KBL levert. De rapportages maken onderdeel uit van de P&C cyclus van de gemeente. Ten opzichte van de doelstellingen en richtingwijzers die zijn geformuleerd, valt op dat er geen inhoudelijke, kwalitatieve rapportage is over de mate van realisatie. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de vermindering van onder bewindstellingen op grond van verkwisting of problematische schulden, de resultaten van vroegsignalering 28 en de mate waarin financiële zelfredzaamheid is bereikt. Dergelijke rapportages ontbreken in de rapportages van KBL, en ook in de jaarrekeningen van de gemeente.

Onderzoeksvragen - In hoeverre is er sprake van een cumulatie van regelingen?

3.3. In hoeverre is er sprake van cumulatie van regelingen? Ten behoeve van dit onderzoek heeft cumulatie van regelingen de volgende betekenissen: - een opeenstapeling van of overlap in de uitvoering van regelingen en dienstverlening voor burgers van de gemeente of; - een stapeling van landelijke en lokale regelingen waar burgers gebruik van kunnen maken. Cumulatie in de uitvoering Door de volledige uitbesteding van de schuldhulpverlening aan de KBL, is de KBL de enige organisatie in de gemeente die verantwoordelijk is voor de uitvoering van schuldhulpverlening. De uitvoering door de KBL kan daarom niet overlappen met andere organisaties. Door de KBL wordt bekeken of een cliënt ook aanspraak kan maken op andere regelingen zoals vanuit het armoedebeleid, hulpverlening of andere voorzieningen in het sociaal domein. Als verbeterpunt voor de samenwerking tussen ketenpartners onderling gaven meerdere ketenpartners aan dat er teveel partners zijn, waardoor het maatschappelijke veld onduidelijk en onoverzichtelijk wordt. Vrijwel alle ketenpartners geven in de enquête aan dat er te veel organisaties en partners zijn. Hierdoor ontstaat te veel versnippering, overlap in de hulpverlening en te veel overleg waardoor er weinig resultaten worden bereikt. Organisaties geven aan dat ze niet altijd van elkaar weten wat ze doen.

Dit strookt niet met het streven van de gemeente om te komen tot een integraal plan dat alle leefgebieden beslaat voor de burger. Een voorbeeld is bij de schuldhulpverlening: omdat deze is uitbesteed aan de KBL staat het aanvragen van schuldhulpverlening nu geheel los van de aanvraag van andere (minima)regelingen bij de gemeente of van hulpverlening bij andere organisaties. Zoals eerder al geconstateerd, weten de organisaties elkaar wel te vinden maar is dit wel afhankelijk van de professional die verantwoordelijk is. 28 De gemeente werkt op basis van een convenant of overeenkomst samen met verschillende partners. Dit betreft het voorkomen van uithuiszettingen, water- en energieafsluitingen en vroegtijdige signalen van betalingsachterstanden. Met inwoners die zich in een bedreigende situatie bevinden, zoals bij uithuiszetting of afsluiting, zoekt de KBL binnen drie werkdagen na melding of constatering contact.

Hieronder volgt een aantal quotes van de ketenpartners over het maatschappelijke veld. “Het maatschappelijke veld is zeker wel compleet maar er zijn veel dubbelingen en daarmee wellicht te veel organisaties.” “De samenwerking in het maatschappelijke veld is van mensen afhankelijk. Het zijn er te veel als er geen samenwerking is en er steeds ' eigen gebieden of opdrachten’ moeten worden bewaakt.” “Ik denk dat er wel overlap is qua aanbod. Met name bij kleinere lokale initiatieven zullen verstrekkingen plaatsvinden die ook via bijvoorbeeld de kindfondsen aangevraagd kunnen worden.” “Er is te veel. Voor elke vorm van problematiek bestaan unieke gespecialiseerde partners. Voor de professionals is dit al lastig, laat staan voor de bewoners. Regie ontbreekt regelmatig.” “Er is te veel versnippering en te weinig onderlinge afstemming. We zien een toename van organisaties die zich op armoede en schulden richten met een soort 'marktdenken' en dat lijkt ons niet wenselijk. Er moeten niet meer organisaties komen maar juist minder, en deze moeten beter worden benut.”

Cumulatie landelijke en lokale regelingen De inkomenseffecten van de cumulatie van lokale en landelijke regelingen vallen buiten het bestek van dit onderzoek. Op basis van Inkomens Effect Rapportages die KWIZ jaarlijks voor tal van gemeenten opstelt, is wel een algemeen beeld te schetsen. In het algemeen is het bedrag dat minima aan toeslagen van het Rijk kunnen ontvangen veel hoger dan het bedrag dat ze aan lokale regelingen kunnen ontvangen. Financieel gezien is de invloed van de gemeente op het inkomen daarom kleiner dan van het Rijk. Het bedrag aan landelijke toeslagen neemt, voor de meeste huishoudens, geleidelijk af bij een hoger inkomen. De gemeentelijke regelingen kennen een vaste inkomensgrens. Wel zorgen gemeentelijke regelingen ervoor dat huishoudens (meer) ruimte overhouden voor het doen van vrije bestedingen. Gemiddeld houden paren met en zonder kinderen bij een hoger inkomen per maand minder over dan alleenstaanden met en zonder kinderen. Paren die de AOW-leeftijd hebben bereikt houden in de bijstandssituatie per maand minder over dan alleenstaanden van dezelfde leeftijd. Onderstaande tabel 3.3.1 bevat een voorbeeldbegroting voor een alleenstaande ouder met 2 kinderen van respectievelijk 8 en 13 jaar. De bedragen van de gemeentelijke regelingen zijn gebaseerd op gemiddelde bedragen van de regelingen bij andere gemeenten.

Het gaat dus niet om de specifieke situatie in Sittard-Geleen. Zoals is te zien, kan een dergelijk huishouden per maand ruim €1.000,- aan toeslagen vanuit het Rijk ontvangen. In dit voorbeeld ontvangt het huishouden gemiddeld €196,- per maand aan gemeentelijke regelingen. Werken loont in de meeste gevallen: wanneer huishoudens vanuit de bijstand gaan werken tegen een loon gelijk aan 110, 120 of 130 procent Wsm, gaan de meeste minima er in totaal inkomen op vooruit. Deze toename in totaal inkomen is echter niet evenredig met de toename in loon. De landelijke toeslagen lopen terug en het recht op gemeentelijke regelingen vervalt.

Tabel 3.3.1 Voorbeeld begroting alleenstaande ouder met 2 kinderen van respectievelijk 8 en 13 jaar

Netto inkomen incl. VT

100% Wsm 1.026

120% Wsm 1.231

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk Totaal inkomsten

303 99 0 194 461 1.057 2.082

303 99 39 194 461 1.096 2.327

Totaal uitgaven

1.928

1.962

Budget exclusief regelingen gemeente

154

365

Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Participatieregeling Kindpakket Totaal regelingen gemeente

53 30 0 29 83 196

0 30 0 0 83 113

Budget inclusief regelingen gemeente

350

478

Vrije bestedingen Restant

227 123

312 166

Alleenstaande ouder, begroting 2019

3.3.1. Bevindingen en conclusies Onderzoeksvragen - In hoeverre is er sprake van een cumulatie van regelingen?

In de uitvoering van armoede en schuldhulpverlening is er een veelheid aan organisaties actief in de gemeente Sittard-Geleen. Rond schuldhulpverlening ligt het primaat van de uitvoering duidelijk bij de KBL. Maar voor armoedebestrijding en bredere dienstverlening in het sociaal domein geldt dat ketenpartners vinden dat er te veel organisaties zijn in het maatschappelijk veld. Hierdoor wordt het voor professionals, vrijwilligers en bewoners onoverzichtelijk waar zij terecht kunnen. Ook zijn de organisaties soms nog te zeer bezig met hun eigen gebied, waardoor samenwerking lastig is en men geen inzicht heeft in elkaars bezigheden. Hierdoor ontstaan er bijvoorbeeld dubbelingen in de ondersteuning. De gemeente zou hier volgens de ketenpartners meer de regie in kunnen nemen, door bijvoorbeeld betere samenwerking en communicatie te faciliteren en meer te sturen welke organisatie welke ondersteuning dient te bieden. Het is volgens de ketenpartners belangrijk dat zij weten wat er in andere organisaties gaande is en vice versa. Het is ook belangrijk om de gebiedsteams te betrekken in deze samenwerking.

4. Betrokkenheid van de gemeenteraad Onderzoeksvragen - Op welke wijze wordt de gemeenteraad betrokken bij en geïnformeerd over de doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het armoedebeleid?

4.1. Procedure De gemeenteraad heeft het beleidsplan 2017-2019 vastgesteld en daarmee kaders voor het beleid. De onderwerpen schuldhulpverlening en armoedebeleid komen periodiek terug op de agenda van de gemeenteraad conform de reguliere planning en controlcyclus. Bij gewijzigd beleid gaat het stuk via het college naar de Raad. De raadscommissie bepaalt of het een hamerstuk is of dat het een discussiepunt wordt in de raadsvergadering. Inhoudelijk komen de volgende stukken periodiek op de agenda van de gemeenteraad: - Begroting(swijziging) en jaarrekening gemeente Sittard-Geleen. In deze stukken worden de streefwaarden voor de verschillende indicatoren benoemd (begroting) en de gerealiseerde waarden (jaarrekening). Ook wordt de begroting behandeld inclusief eventuele wijzigingen. Op afwijkingen vindt een beperkte rapportage plaats. -

Begrotings(wijziging) en jaarrekening KBL: de KBL biedt jaarlijks een begroting en een jaarrekening aan. Door middel van resultaat-indicatoren wordt het beleid van de gemeente getoetst en kan de uitvoering van de integrale schuldhulpverlening worden beoordeeld. De indicatoren zijn door het college gekwantificeerd en worden benoemd in de begroting en jaarrekening. De indicatoren worden door de Raad vastgesteld bij begroting.

De programma rapportage wordt vier keer per jaar besproken in de gemeenteraad. In deze rapportage worden enkele eerder aangehaalde indicatoren gerapporteerd, zoals de in- en uitstroom in de uitkeringen levensonderhoud, verdeling naar arbeidsvermogen en actieve cliënten met een uitkering en in een traject naar werk, het aantal gezinnen en kinderen dat een toekenning heeft gekregen voor de regeling ‘Kansen voor alle kinderen’ en het aantal unieke huishoudens dat gebruik maakt van de verschillende regelingen.

Ten aanzien van de rapportages die voorgelegd worden zien de geïnterviewde gemeenteraadsleden verbetermogelijkheden. Kritiekpunt is dat de raadsvoorstellen te versnipperd zijn op thema’s: dan een voorstel met betrekking tot de KBL, dan Kansen voor alle Kinderen en dan weer een ander aspect van armoedebeleid. De Raad wil meer integrale voorstellen en beleidsstukken en geen versnipperde voorstellen over verschillende onderwerpen die wel degelijk met elkaar te maken hebben. Wel is men heel tevreden over de kwartaalrapportage sociaal domein. Die geeft hen goed inzicht in de ontwikkelingen De gemeenteraad is afwachtend ten aanzien van informatievoorziening rondom armoede en schuldhulpverlening. De betrokkenheid van de Raad bij armoede en schuldhulpverlening is afhankelijk van de raadsvoorstellen die de raadsleden krijgen. Het initiatief voor het informeren ligt met name bij het College van B&W: zij informeert de Raad en organiseert themasessies en bijeenkomsten. Het College geeft aan groot belang te hechten aan een goede samenspraak met de gemeenteraad omdat dit zorgt voor een groot draagvlak voor de regelingen en aanpak. De gemeenteraad neemt zelf een minder actieve rol in. De raadsleden geven aan dat de toezegging van het College over het regelmatig informeren van de Raad niet wordt waargemaakt.

De informatieavonden en werkbezoeken die er zijn, zijn naar de mening van betrokkenen op initiatief van de raadsleden en worden niet vanuit het college georganiseerd. Dergelijke werkbezoeken leiden in de ogen van de gemeenteraad tot meer begrip van het werkveld. Ook geven de raadsleden aan dat gedurende dergelijke bijeenkomsten raadsleden

dan meer dezelfde informatie krijgen. Nu heeft men het idee dat niet iedereen op basis van dezelfde informatie een besluit kan nemen. Al met al vindt de gemeenteraad dat men te weinig en te laat wordt geïnformeerd. Er zijn geen afspraken gemaakt over de informatieproducten die de Raad krijgt ten behoeve van de besluitvorming en in de cyclus, behalve dan de stukken die regulier in de planning en control cyclus worden gebruikt. De afspraken die er zijn, zijn niet vastgelegd. Zo is de Raad nog in afwachting van de evaluatie van het armoedebeleid over 2019. De Raad geeft zelf aan dat men hier ook zelf actiever in kan zijn, maar vindt dit niet alleen de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. Ook de griffie kan hen meer ondersteuning en overzicht bieden. De gemeenteraad zou meer actiever willen worden meegenomen in de informatievoorziening. De gemeenteraad speelt in het bespreken van begroting van de KBL een relatief kleine rol. Omdat KBL een gemeenschappelijke regeling is, heeft de Raad wel een paar keer een zienswijze ingebracht. De gemeenteraad vraagt zich daarbij af of alle informatie ten aanzien van de KBL ook daadwerkelijk terechtkomt bij de gemeenteraad. De Raad van Sittard-Geleen is het meest actief binnen de GR en heeft het gevoel dat andere gemeenten soms tegenstribbelen.

4.2. Bevindingen en conclusies Onderzoeksvragen - Op welke wijze wordt de gemeenteraad betrokken bij en geïnformeerd over de doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het armoedebeleid De gemeenteraad wil in de kern een integraal en proactief armoedebeleid. Ook wil ze meer betrokken worden en beter geïnformeerd. De gemeenteraad geeft zelf aan dat de betrokkenheid van de Raad vergroot kan worden. Enerzijds kan het college actiever de Raad gaan informeren en bij de hand nemen door bijvoorbeeld informatiebijeenkomsten en werkbezoeken te organiseren. Maar ook de gemeenteraad zelf kan hier actiever in zijn door betere afspraken te maken met het college. De gemeenteraad wordt geïnformeerd en neemt op basis daarvan ook beslissingen. De integraliteit in de beleidsstukken wordt echter gemist: nu worden de onderwerpen apart geagendeerd. Er zijn geen heldere afspraken gemaakt wanneer welke informatie en welke onderwerpen aangereikt worden aan de gemeenteraad. Dit staat los van de reguliere P&Ccyclus. Hierbij heeft de gemeenteraad de afgelopen jaren een afwachtende houding aangenomen en het initiatief bij het college gelaten.

5. Bestuurlijke reactie van het College Op de volgende pagina’s wordt de bestuurlijke reactie van het College van Burgemeester en Wethouders op het huidige onderzoek weergeven. Allereerst wordt de brief van het College aan de Rekenkamercommissie weergegeven, gevolgd door de bijlage bij de brief.

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

Nemen we aangepast over.

Richt een monitor in om de doelgroepen van het armoedebeleid en schuldhulpverlening in beeld te krijgen. Start de nieuwe beleidsperiode met een nulmeting. Richt de aandacht daarbij ook op de groep die in langdurige armoede zit en op de in- en uitstroom: welke groepen stromen in of uit en welke rol speelt het beleid daarin?

Daarnaast monitoren we de mate waarin inwoners met een laag inkomen gebruik maken van de inkomensondersteunende maatregelen. Dat kan ons inzicht geven in het effectieve bereik. Of de op preventie gerichte maatregelen effectief zijn is meer een monitor van lange adem. De groep waar wij direct iets in kunnen betekenen zijn de inwoners met een bijstandsuitkering en die in- en uitstroom wordt gemonitord.

De mate waarin we mensen met schulden kunnen ondersteunen naar meer financiële redzaamheid en stabiliteit in inkomen en uitgaven daarentegen kan ons leren welke interventies effectief zijn.

Er is een groep mensen die langdurig een laag inkomen heeft. Inwoners die een uitkering ontvangen omdat zij niet kunnen werken en daarmee een laag maar stabiel inkomen hebben. Dat inkomen kunnen wij niet verhogen. Het is zinloos om dat te monitoren.

De aanbeveling een monitor in te richten nemen wij over. Niet om de doelgroepen in beeld te krijgen, die zijn in beeld en worden in de CBS cijfers getoond. Wel om het effect van de interventies te meten. Daarbij zullen we gebruik maken van de samenwerking die wij hebben met de GGD en meewerkende partijen rondom de trendbreuk in Zuid-Limburg.

Reactie

Aanbevelingen op pagina 5 en 6

Wat zijn de kerngegevens over de actuele armoede in de gemeente Sittard-Geleen en worden deze gemonitord?

AANBEVELING PER ONDERZOEKSVRAAG; BESTUURLIJKE REACTIE PER AANBEVELING

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

Nemen wij niet over.

Maak een beleidsplan voor de periode vanaf 2020. Neem hierin een duidelijke definitie van armoede op.

Een definitie van armoede – zoals door het SCP gebaseerd op de hoogt van het inkomen- bepaalt wel voor welke groep inwoners bepaalde voorzieningen worden ingezet. Deze inwoners - met een permanent of tijdelijk laag inkomen of met schulden- ondersteunen wij op basis van het huidige beleid.

Met het terugdringen van gezondheidsverschillen en het bieden van de kans op een betere sociaal-economische status voor onze inwoners richten wij ons op het creëren van meer kansengelijkheid.

Om doelen en aanpak voor de toekomst te laten zien zullen wij naar een vorm zoeken die daar recht aan doet. Een beleidsplan armoede voldoet daar niet aan. Het gaat om de integrale en meervoudige aanpak die in meerdere beleidsvelden binnen het sociaal domein en daarbuiten terugkomt, gericht op een brede maatschappelijke welvaart.

Reactie

Het gesprek met de ketenpartners zullen wij zeker blijven voeren. Niet per se om grip te krijgen op beleving en feitelijke cijfers. Wel om de samenwerking en de inzet van alle partijen zo effectief mogelijk te laten zijn.

Nemen we aangepast over.

Aanbevelingen op pagina 7

Beleid en monitoring - Wat is het armoedebeleid van de gemeente - Welke doelstellingen zijn er gesteld - Op welke wijze vindt monitoring van het beleid plaats?

Ga in gesprek met de ketenpartners over de ervaringen rond de complexiteit van de problematiek en omvang van de doelgroep om meer grip te krijgen op het verschil tussen de beleving en feitelijke cijfers. De resultaten van het gesprek kunnen gebruikt worden voor verdere verbetering van de samenwerking en de werkwijze tussen de ketenpartners onderling en tussen de gemeente en de ketenpartners.

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

Schep transparantie in de doelen en taken van alle organisaties die actief zijn op het terrein van armoedebestrijding en schuldhulpverlening.

Ga na of en wat er dan anders dient te gaan ten opzichte van de huidige invulling van de regierol van de gemeente.

Nemen wij aangepast over.

Investeer in betekenis geven aan de gemeentelijke regiefunctie, binnen de gemeente maar ook samen met de maatschappelijke partners

Dit is in eerste instantie een taak van de organisaties die het betreft. Daar waar sprake is van een subsidierelatie is dat wel aan de orde en zijn die doelen en taken ook bekend.

Nemen wij aangepast over.

Wij zullen hierover zeker in gesprek gaan met de partners

Nemen wij over.

De vraag is wat partners verstaan onder de gemeentelijke regiefunctie en in hoeverre wij daar betekenis aan kunnen geven. Wij zullen hierover zeker in gesprek gaan met de partners

Reactie

Nemen wij over.

Aanbevelingen op pagina 8

In hoeverre is er sprake van een cumulatie van regelingen?

Wie zijn de belangrijkste partners in de strijd tegen armoede?

Monitor vervolgens de indicatoren en gebruik deze weer als input voor verbeteringen in het beleid of de uitvoering. Op dat moment gaat de PDCA-cyclus transparanter werken.

Maak daarbij gebruik van leerpunten uit de ontwikkeling van de effectmeting voor schuldhulpverlening. Breng de ontwikkeling ook in beeld en maak of de uitvoering.

Probeer de effecten van het beleid meetbaar te maken door formulering van indicatoren. Baken daarbij duidelijk af hoever de invloed van de gemeente gaat. Benoem ook de meer kwalitatieve doelstellingen waarop op inspanningsverplichting wordt verantwoord.

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

De ambitie om de cirkel van armoede te doorbreken en meer verborgen doelgroepen te bereiken, kan op de kortere termijn betekenen dat de kosten van de regelingen behoorlijk kunnen gaan stijgen. Dit is dus een potentieel financieel risico. Op de langere termijn kunnen de kosten dan eventueel gaan dalen. Hou hier rekening mee in de begroting. Dit geldt ook voor de financiële gevolgen van de coronacrisis.

Breng de kosten van de kwijtschelding van lokale belastingen en heffingen ook onder bij het armoedebeleid. Dit geeft nog meer inzicht in de totale kosten van het armoedebeleid.

Nemen wij niet over.

De begroting is gebaseerd op realisatie in de afgelopen periode en voor een deel verwachtingen. Het is nu niet duidelijk waar de verwachtingen precies op gebaseerd zijn. Onderbouw deze verwachtingen helder in de begroting.

Daar houden we rekening mee. Lange termijn effecten zijn lastig in te schatten maar kunnen worden meegenomen in de meerjarenbegroting die jaarlijks wordt geactualiseerd.

Nemen wij over.

Daarnaast zijn er nog andere kosten die (direct) verband houden. Denk aan de bedragen die gemoeid zijn met het afboeken van schulden bv. Maar ook aan het inzetten op activeren, preventie en inclusie.

Nemen wij niet over.

De uitvoeringskosten zijn een indicatie van de kosten die gemoeid zijn met het totaal van de inzet aan uren en acties binnen de gemeentelijke organisaties rondom dit thema. Dit staat niet in direct verband met de programmakosten armoedebeleid/SHV.

De verwachtingen voor wat betreft schuldhulpverlening zijn gebaseerd op de ontwikkelingen en actualiteiten, deze worden meegewogen in de begrotingsprognose

De verwachtingen voor wat betreft de inkomensondersteuning zijn gebaseerd op de ervaringscijfers.

Reactie

Aanbevelingen op pagina 9

Welke middelen (herkomst) heeft de gemeente ingezet en beschikbaar in de strijd tegen armoede?

Daarnaast zullen wij met Burgerkracht Limburg in gesprek gaan over de rol die zij hier in kunnen nemen mbt het ondersteunen van de betreffende organisaties.

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

Ontwikkel vanuit de doelstellingen prestatie-indicatoren die een duiding geven over de effecten van het beleid. Ga daarbij niet uit van de inspanningsverplichting maar van het te bereiken effect. Dit kan ook door bijvoorbeeld een samenloop van inspanningsverplichtingen als indicator te nemen. Een voorbeeld voor Kansen voor alle Kinderen is dat een zo groot mogelijk deel van de doelgroep wordt bereikt en dat duidelijk is op welke wijze het bestede budget bij kinderen bijdraagt aan de participatie en gezondheid van kinderen. Dit kan dan gemeten worden door bijvoorbeeld peilingen onder deze groepen.

ZZP-ers en ondernemers met schulden vallen nu tussen wal en schip. Hiervoor dient een aparte opdracht te worden verstrekt. Het helpen van ondernemers met schulden vereist specifieke expertise. De instroom vanuit bijvoorbeeld TOZO kan extra inzichten opleveren voor de gemeente omtrent het vormgeven van deze dienstverlening. Benut die kans.

Nemen we niet over.

Voor initiatieven als de voorlichtingen op de (regionaal georiënteerde) middelbare en Mbo-scholen en het convenant met bewindvoerders is het efficiënter als deze door alle gemeenten die deelnemen aan de KBL zou worden gevolgd. Werk aan verbreding van deze initiatieven in de regio.

Dit zal een plaats krijgen in de monitor

Nemen we over.

We zijn al aan de slag met dit onderwerp en dit zal vanwege de actuele ontwikkelingen versneld worden opgepakt.

Mbt de convenant met de bewindvoerders is het nu zo dat onze gemeente maar ook Parkstadgemeenten en Maastricht Heuvelland een dergelijke convenant hebben. En dat onderzocht wordt of deze drie convenanten samengevoegd kunnen worden tot een regionale convenant. Nemen we over.

Sittard-Geleen heeft 3 middelbare scholen en een MBOvestiging in haar gemeente. Daarmee bereiken we het overgrote deel van de scholieren in onze gemeente en zelfs een deel van de scholieren uit de regio. De gemeenten die deelnemen aan de KBL delen hun aanpak met elkaar en besluiten vervolgens zelf of zij aan bepaalde initiatieven deelnemen.

Reactie

Aanbevelingen op pagina 11

Regelingen en instrumenten armoedebeleid en schuldhulpverlening

De gemeenteraad kan daar zeker bij betrokken worden.

Waar mogelijk zullen we aansluiten bij landelijk tevredenheidsonderzoek om daarmee ook mee te kunnen doen aan benchmarks. Om een bepaalde ontwikkeling te kunnen volgen en de bevindingen te kunnen vergelijken met voorgaande jaren is dat inderdaad noodzakelijk.

Nemen we over.

Bestuurlijke reactie rekenkamer onderzoek bijlage: reactie per aanbeveling

Maak duidelijke afspraken over de informatieproducten die in elke fase rond besluitvorming opgeleverd dienen te worden. Maak ook afspraken als gemeenteraad hoe, wanneer en op welke wijze men geïnformeerd wil worden over de voortgang. Neem als gemeenteraad het initiatief hier in. Toets de plannen op de mate waarin de doelstellingen vertaald zijn naar prestatie-indicatoren en welke waardes aan deze indicatoren wordt toegekend. Indien het niet mogelijk is om een indicator aan een doelstelling te koppelen, geef aan hoe er wel over gerapporteerd kan worden over voortgang of effect.

Wij gaan graag met de gemeenteraad in gesprek over deze aanbevelingen.

Op welke wijze wordt de gemeenteraad betrokken bij en geïnformeerd over de doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het armoedebeleid? . Aanbevelingen op pagina 13 Reactie

Ga in het algemeen door met het uitvoeren van klanttevredenheidsonderzoeken om de effecten te meten. Zorg daarbij enerzijds voor een vaste set aan vragen om een trend te kunnen meten en betrokkenheid van de gemeenteraad.

6. Nawoord Rekenkamercommissie De Rekenkamercommissie dankt het College voor haar bestuurlijke reactie op ons onderzoek naar de effectiviteit over armoedebeleid- en schuldhulpverleningsbeleid in Sittard-Geleen. Met het onderzoek onderschrijven we –net als het College- het belang van dit thema in de gemeente. In de bestuurlijke reactie stelt het College voor om een aantal zaken over te nemen, maar ook om een aantal zaken beperkt of niet over te nemen. In dit nawoord gaan we op twee essentiële punten in. Beleid en monitoring om effectiviteit te bepalen en te verbeteren Het College geeft aan geen beleidsplan op te stellen vanaf 2020 maar te zoeken naar een vorm die recht doet aan de doelen en aanpak. Het lijkt ons wenselijk om de Raad mee te nemen in deze uitwerking en een concreet tijdspad af te spreken. Bij deze uitwerking vragen wij aandacht voor de aanbevelingen op blz. 7 en 13. Wij zijn verheugd dat er een monitor ingericht gaat worden om het effect van de interventies te meten. De keuze om de monitoring niet te richten op de groep met een langdurig laag inkomen verbaast ons echter. Het gaat immers niet alleen om inkomen, maar juist ook om andere leefgebieden. Monitoring zoals bedoeld in de aanbeveling is niet enkel gericht op het bijhouden van de cijfers maar ook met name op het volgen van doelgroepen en effecten van regelingen.

De wijze van begroten en partners Ten aanzien van de begroting geeft het College aan dat de verwachtingen voor wat betreft de inkomensondersteuning zijn gebaseerd op de ervaringscijfers en de verwachtingen voor wat betreft schuldhulpverlening op de ontwikkelingen en actualiteiten. Deze worden meegewogen in de begrotingsprognose. Wij blijven van mening dat dit niet duidelijk terug te vinden is in de begroting (ogenschijnlijk wordt de actuele jaarschijf simpelweg ‘doorgetrokken’). Ten aanzien van het onderbrengen van andersoortige kosten (zoals kwijtscheldingen) bij het armoedebeleid geven wij ter overweging dit mogelijk niet op begrotingsbasis te doen maar wel een plaats te geven in de specifieke informatievoorziening naar de Raad. Ten aanzien van de aanbevelingen inzake partners begrijpen wij dat hier enige terughoudendheid is. De partners hebben immers hun eigen verantwoordelijkheden. Onze aanbevelingen in deze moeten dan ook gelezen worden als input voor het gesprek met de partners.

Bijlage 1. Interviewprotocol In deze bijlage geven we een beschrijving van het protocol dat is gehanteerd bij het uitvoeren van de interviews. Voorafgaand aan het interview In de interviews wordt een vooraf gestructureerde vragenlijst afgenomen. De deelnemers krijgen hiervoor een week voorafgaande aan het interview een topicslijst per mail toegezonden. Hierbij wordt ook de duur van het interview aangegeven en de naam en contactgegevens van onze interviewer. Uitdrukkelijk vermelden we dat het interview anoniem is en dat er in de rapportage geen tot de persoon te herleiden gegevens of uitspraken zullen worden opgenomen. Daarnaast wordt vermeld wie er vanuit KWIZ bij het interview aanwezig zullen zijn. Het interview De interviews vinden plaats in groepen of individueel. De interviews worden gehouden met vertegenwoordigers vanuit het bestuurlijke en ambtelijke apparaat, de gemeenteraad, het College en ervaringsdeskundigen (zoals de Cliëntenraad). Vanuit KWIZ wordt het interview afgenomen door twee onderzoekers. Tijdens de interviews wordt de vooraf opgestelde topiclijst semigestructureerd doorlopen. De onderzoekers maken tijdens het interview aantekeningen die verwerkt worden in een verslag. Na afloop van het interview De aantekeningen die tijdens het interview zijn gemaakt worden verwerkt in een gespreksverslag.

Hierin worden de bevindingen uit het interview samengevat weergegeven. De deelnemers ontvangen een concept van het gespreksverslag ter accordering, en hebben de mogelijkheid hier nog aanvullingen of verbeteringen op te geven. Deze worden vervolgens verwerkt in het definitieve verslag van het interview. Dit verslag wordt opgenomen in het onderzoeksdossier, en de bevindingen worden verwerkt in het onderzoeksrapport.

Bijlage 2. Overzicht thema’s per interview In deze bijlage geven we een overzicht van de thema’s die per interview zijn behandeld. Om de anonimiteit van de deelnemers te waarborgen, geven we niet precies weer van welke organisatie, partij of afdeling van de gemeente de deelnemers afkomstig zijn. Interview 1

Onderwerp(en) Armoedebeleid en projecten zoals Kansen voor alle Kinderen.

Schuldhulpverleningsbeleid.

Armoede en schulden bij jongeren.

Financiën van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. Doelgroep van het armoedebeleid en de mate waarin het beleid aansluit bij de behoeften van de doelgroep. Zorg, Jeugdwet, Wmo, gebiedsteams en de aanpak van multiproblematiek. Betrokkenheiden en kaderstelling door de gemeenteraad, en de mate waarin informatie en verantwoording wordt verstrekt aan de Raad. De visie op het beleid en de ontwikkelingen daarin binnen het College en de gemeenteraad.

5 6 7 8

Bijlage 3. Normenkader Onderzoeksvraag In hoeverre is het armoedebeleid van de gemeente Sittard-Geleen als doeltreffend aan te merken en welke financiële middelen zijn hiermee gemoeid? Wat zijn de kerngegevens over de actuele armoede in de gemeente Sittard-Geleen en worden deze gemonitord? Wat is het armoedebeleid van de gemeente: welke doelstellingen zijn er gesteld, welke regelingen zijn er?

Normenkader

Er zijn kerngegevens over de actuele armoede in de gemeente Sittard-Geleen beschikbaar. De actuele armoede wordt gemonitord. Er is door de gemeenteraad vastgesteld beleid dat geldt voor de onderzoeksperiode. De doelstellingen zijn helder, toetsbaar en in samenhang met elkaar geformuleerd.

Wie zijn de belangrijkste partners in de strijd tegen armoede?

De belangrijkste partners in de strijd tegen armoede zijn bekend. Er zijn samenwerkingsafspraken met de belangrijkste partners. De doelstellingen en inhoud van het beleid sluiten aan bij de wensen van de externe organisaties. Externe organisaties zijn tevreden over de wijze waarop de uitvoering plaatsvindt.

Welke middelen (herkomst) heeft de gemeente ingezet en beschikbaar in de strijd tegen armoede? Op welke wijze vindt monitoring van het beleid plaats?

Externe organisaties zijn tevreden over de samenwerking met de gemeente. Het is bekend welke middelen zijn ingezet in de strijd tegen armoede. Afwijkingen ten opzichte van de begroting zijn toegelicht. Er is gespecificeerd hoe gemeten wordt dat deze doelstellingen worden gerealiseerd. Monitoring maakt onderdeel uit van de PDCA-cyclus.

Op welke wijze worden de resultaten van de schuldhulpverlening gemeten?

Er is een eenduidige relatie tussen de geformuleerde doelstellingen en de te bereiken resultaten.

Welke resultaten zijn er bereikt?

De doelstellingen zijn voldoende gerealiseerd. De redenen voor afwijking van de doelstellingen is bekend. Afwijkingen van de realisatie worden opgevolgd door verbetervoorstellen en bijsturing. De meting van de resultaten worden toegepast in een PDCA-cyclus en vormt derhalve de input voor mogelijke aanpassingen in beleid en uitvoering. De multiproblematiek onder aanvragers is bekend.

Waarom/ hoe zijn deze resultaten bereikt (kritische succesfactoren)? In hoeverre is er sprake van een cumulatie van regelingen?

Regelingen sluiten goed op elkaar aan; witte vlekken in het beleid zijn bekend. Op welke wijze wordt de gemeenteraad betrokken bij en geïnformeerd over de

De gemeenteraad stelt de kaders voor het beleid rond armoede en schulden.

doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het armoedebeleid?

De gemeenteraad krijgt periodiek de vastgestelde set informatie over de schuldhulpverlening ten aanzien van: - de mate van realisatie van de beleidsdoelstellingen; - de oorzaken van eventuele afwijkingen hiervan - budgetten.

Bijlage 4. Producten en diensten schuldhulpverlening Kredietbank Limburg (KBL) In deze bijlage staat een overzicht van de producten en diensten die KBL aanbiedt aan de gemeente Sittard-Geleen. Onderdeel

Dienst

Inloopspreekuren Reguliere dienstverlening

Inloopspreekuren Aanmelding Diagnose Zij-instroom voorportaal

Budgetbeheer Bewindvoering

Voorlichting & Training

SHV Budgetbegeleiding SHV Budgetcoaching SHV Crisisinterventie SHV Duurzame Financiële Dienstverlening SHV Financiële Support SHV Oplossen Schulden Basis SHV Oplossen Schulden Totaal SHV Smal moratorium SHV Breed moratorium WSNP-toeleiding Kredietverstrekking Budgetbeheer Bewindvoering beheer Bewindvoering maatwerk Bewindvoering intake SHV Cursus Financiële Planning Voorlichting vrijwilligers Voorlichting Sociaal Domein Cursus Rondkomen met inkomen

Bijlage 5. Financiële overzichten In deze bijlage staan de budgetten en realisaties per jaar op een rij. Tabel B4.1 Financieel overzicht 2015 2015 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

SCHULDEN Schuldhulpverlening Bewindvoering Budgetbeheer SUBTOTAAL A: ARMOEDE Bijzondere bijstand Langdurigheidstoeslag Individuele inkomenstoeslag Benefitspas Studietoeslag Sociaal fonds Kidsregeling / Kansen voor alle Kinderen Voedselbank Tegemoetkoming Zorgkosten Kinderopvang SUBTOTAAL B: UITVOERINGSKOSTEN Uitvoeringskosten SUBTOTAAL C: TOTAAL A + B + C

BUDGET

REALISATIE

VERSCHIL

€ 767.800 € 1.651.000 € 86.900 € 2.505.700

€ 721.200 € 1.602.000 € 66.400 € 2.389.600

€ 46.600 € 49.000 € 20.500 € 116.100

€ 735.700 €0 € 530.000 € 15.000 € 10.100 € 15.800

€ 839.900 € 6.000 € 532.300 € 15.100 € 5.500 € 16.800

-€ 104.200 -€ 6.000 -€ 2.300 -€ 100 € 4.600 -€ 1.000

€ 355.000 € 6.500 € 1.683.000 € 29.000 € 3.380.100

€ 346.100 € 7.200 € 541.100 € 29.600 € 2.339.600

€ 8.900 -€ 700 € 1.141.900 -€ 600 € 1.040.500

€ 802.700 € 802.700 € 7.562.900

€ 821.900 € 821.900 € 5.501.100

-€ 19.200 -€ 19.200 € 2.061.800

BUDGET

REALISATIE

VERSCHIL

€ 724.600 € 1.915.000 € 63.100 € 2.702.700

€ 775.000 € 1.768.400 € 56.900 € 2.600.300

-€ 50.400 € 146.600 € 6.200 € 102.400

€ 1.176.000 €0 € 530.000 € 15.000 € 52.700 € 18.000

€ 1.014.000 €0 € 575.400 € 17.400 € 19.000 € 17.500

€ 162.000 €0 -€ 45.400 -€ 2.400 € 33.700 € 500

€ 355.000 € 6.500 € 764.100 € 27.200 € 2.944.500

€ 384.100 € 6.600 € 741.500 € 16.000 € 2.791.500

-€ 29.100 -€ 100 € 22.600 € 11.200 € 153.000

€ 1.027.900 € 1.027.900 € 6.916.900

€ 960.700 € 960.700 € 6.543.700

€ 67.200 € 67.200 € 373.200

Tabel B4.2 Financieel overzicht 2016 2016 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

Tabel B4.3 Financieel overzicht 2017 2017 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

BUDGET

REALISATIE

VERSCHIL

€ 787.300 € 2.016.000 € 63.100 € 2.866.400

€ 837.500 € 1.929.900 € 90.500 € 2.857.900

-€ 50.200 € 86.100 -€ 27.400 € 8.500

€ 1.220.100 €0 € 580.500 € 15.000 € 37.000 €0

€ 1.060.400 € 400 € 591.900 € 13.100 € 38.100 €0

€ 159.700 -€ 400 -€ 11.400 € 1.900 -€ 1.100 €0

€ 836.000 € 6.500 € 652.500 € 24.300 € 3.371.900

€ 452.400 € 6.600 € 774.900 € 18.800 € 2.956.600

€ 383.600 -€ 100 -€ 122.400 € 5.500 € 415.300

€ 1.016.000 € 1.016.000 € 7.759.800

€ 1.012.800 € 1.012.800 € 6.926.000

€ 3.200 € 3.200 € 833.800

BUDGET

REALISATIE

VERSCHIL

€ 905.000 € 2.093.000 € 90.000 € 3.088.000

€ 921.500 € 2.068.300 € 105.300 € 3.095.100

-€ 16.500 € 24.700 -€ 15.300 -€ 7.100

€ 860.300 €0 € 598.300 € 15.000 € 37.000 €0

€ 847.400 €0 € 595.600 € 12.800 € 25.700 € 5.000

€ 12.900 €0 € 2.700 € 2.200 € 11.300 -€ 5.000

€ 1.177.800 € 6.500 € 778.700 € 24.300 € 3.497.900

€ 969.900 € 7.000 € 782.300 € 14.400 € 3.260.100

€ 207.900 -€ 500 -€ 3.600 € 9.900 € 237.800

€ 830.600 € 830.600 € 7.826.400

€ 821.500 € 821.500 € 7.341.700

€ 9.100 € 9.100 € 484.700

Tabel B4.4 Financieel overzicht 2018 2018 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

Tabel B4.5 Financieel overzicht 2019 2019 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

BUDGET

REALISATIE

VERSCHIL

€ 1.016.500 € 2.246.100 € 235.000 € 3.497.600

€ 1.075.600 € 2.274.700 € 120.400 € 3.470.700

-€ 59.100 -€ 28.600 € 114.600 € 26.900

€ 836.100 €0 € 598.300 € 15.000 € 37.000 €0

€ 802.000 €0 € 638.900 € 11.900 € 26.300 € 5.000

€ 34.100 €0 -€ 40.600 € 3.100 € 10.700 -€ 5.000

€ 977.000 € 6.500 € 778.700 € 24.300 € 3.272.900

€ 987.100 € 6.900 € 770.900 € 7.400 € 3.256.400

-€ 10.100 -€ 400 € 7.800 € 16.900 € 16.500

€ 994.200 € 994.200 € 7.540.000

€ 830.600 € 830.600 € 7.343.400

€ 163.600 € 163.600 € 196.600

Tabel B4.5 Financieel overzicht 2020 2019 A. 6 7 8 B. 1 2 3 4 5 9 10 11 12 13 C. 14

BUDGET SCHULDEN Schuldhulpverlening Bewindvoering Budgetbeheer SUBTOTAAL A: ARMOEDE Bijzondere bijstand Langdurigheidstoeslag Individuele inkomenstoeslag Benefitspas Studietoeslag Sociaal fonds Kidsregeling / Kansen voor alle Kinderen Voedselbank Tegemoetkoming Zorgkosten Kinderopvang SUBTOTAAL B: UITVOERINGSKOSTEN Uitvoeringskosten SUBTOTAAL C: TOTAAL A + B + C

€ 920.100 € 2.208.000 € 235.000 € 3.363.100 € 836.100 €0 € 598.300 € 15.000 € 37.000 €0 € 811.000 € 6.500 € 778.700 € 24.300 € 3.106.900 € 970.900 € 970.900 € 7.184.700

REALISATIE

VERSCHIL

Bijlage 6. Verantwoording enquête maatschappelijke organisaties In deze bijlage zetten we alle uitkomsten van de enquête grafisch op een rij. Ketenpartners van de gemeente Sittard-Geleen zijn organisaties die met de gemeente samenwerken op het gebied van armoede en/of schuldhulpverlening. In totaal hebben 16 ketenpartners de vragenlijst ingevuld. Verantwoording Voor de enquête zijn 30 organisaties aangeschreven. Hiervan hebben 16 organisaties de enquête ingevuld. De volgende organisaties zijn aangeschreven. x Stichting Leergeld x Jeugdsportfonds x Jeugdcultuurfonds x Nationaal fonds Kinderhulp x Kredietbank Limburg x Partners in Welzijn, x Humanitas x Woningcorporatie Zowonen x Woningcorporatie Wonen Limburg x Scholen x GGD incl Jeugdgezondheid x huisartsen x Mee x Moveoo x Bie zefke x StichtingVluchtelingenwerk x Allochtonenplatform Geleen x Buurtgezinnen x Kinderwijkraad x Kledingbank Limburg x Voedselbank Limburg x Speelgoed en kledingbank Grabbelton x Stichting Engele van Zitterd-Gelaen x Bie de tantes x Glanerbloempje x Stichting Vincentius x Werkplaats Financien x Sociaal Fonds x Limburgs Diaconaal Fonds x Stichting Lyvia

Beoordeling gemeentelijk armoedebeleid Figuur 6.1.1. Hoe beoordeelt u het gemeentelijke armoedebeleid? (N=15)

Als geheel

Specifiek: de minimaregelingen 7%

47% 53%

Positief

33%

Positief

Neutraal

Negatief

60%

Beoordeling gemeentelijk schuldhulpverleningsbeleid Figuur 6.1.2. Hoe beoordeelt u het gemeentelijke schuldhulpverleningsbeleid? (N=15)

Als geheel

Specifiek: de instrumenten 0%

7% 40%

33%

Positief Neutraal

53%

Negatief

Positief Neutraal

67%

Negatief

Aansluiting instrumenten bij de doelgroep Figuur 6.1.3. Sluiten de instrumenten aan bij de wensen van de doelgroep? (N=14~N=16)

Armoedebeleid: minimaregelingen

Schuldhulpverlening: vroegsignalering en preventie

14%

38%

36%

Gedeeltelijk

Nee

56%

Nee

50%

Schuldhulpverlening: producten en diensten 7% Ja 46% 47%

Gedeeltelijk Nee

Ontwikkelingen in de doelgroep Figuur 6.1.4. Ontwikkelingen doelgroep in de laatste drie jaren (N=16 & N=15).

Aantallen

Problematieken (zwaarte van)

7% 25% Toename

Toename

Gelijk

Afname 75%

Afname 93%

De meest voorkomende hulpvragen waarmee de doelgroep bij hun organisatie aankomt zijn volgens de ketenpartners financiële ondersteuning om bijvoorbeeld te kunnen sporten, hulp bij

het rondkomen, ondersteuning in het aanvragen van regelingen en begeleiding om armoede te verhelpen. Doelgroepen in beeld bij de gemeente Figuur 6.1.5. Heeft de gemeente de doelgroepen voldoende in beeld? (N=16 & N=15)

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=SittardGeleen&id=c5665fdc-d216-48bc-8d50-27a1668b3a17