04 Jaaroverzicht GGD ZL 2020
Tekst van het document
Jaarstukken GGD Zuid Limburg 2020
Heerlen, maart 2021
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 1
Inhoudsopgave 1.
Bestuur en vaststelling ..................................................................................... 4 1.1
Rechtspersoonlijkheid en verantwoordelijkheid.............................................. 4
1.2
Vaststelling jaarstukken 2020 ..................................................................... 4
1.2.1 2.
Jaarverslag per programma .............................................................................. 5 2.1
Programma GGD (inclusief COVID) .............................................................. 5
2.1.1
COVID-19 ....................................................................................... 5
2.1.2
Infectieziektebestrijding .................................................................. 10
2.1.3
Publieke gezondheid ....................................................................... 16
2.1.4
Overige Taken ............................................................................... 18
2.1.5
Rekening van baten en lasten 2020 programma GGD ......................... 23
2.2
Programma Jeugdgezondheidszorg ............................................................ 24
2.2.1 2.3
2.4
Rekening van baten en lasten 2020 programma Acute Zorg ................ 29
Programma Veilig Thuis ........................................................................... 31
2.4.1
Rekening van baten en lasten 2020 programma Veilig Thuis ................ 33
Financiële paragrafen ..................................................................................... 34 2.3
Algemeen ............................................................................................... 34
2.4
Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................. 34
2.5
Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 39
2.6
Financiering ............................................................................................ 40
2.7
Bedrijfsvoering ........................................................................................ 41
2.7.1
Investeringsbeleid .......................................................................... 41
2.7.2
Organisatiestructuur ....................................................................... 42
2.7.3
Administratieve organisatie ............................................................. 42
2.7.4
Informatisering en automatisering .................................................... 42
2.7.5
Kansen en bedreigingen .................................................................. 42
2.7.6
Personeelsbeleid ............................................................................ 43
2.8 3
Rekening van baten en lasten 2020 Programma JGZ .......................... 25
Programma Acute Zorg ............................................................................ 26
2.3.1
3.
Vaststelling ..................................................................................... 4
Verbonden partijen .................................................................................. 43
Jaarrekening 2020 ......................................................................................... 45 4.1 Balans per 31 december 2020 ...................................................................... 45 4.2
Rekening van baten en lasten 2020 ........................................................... 46
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 2
4.3
Rekening van baten en lasten 2020 per programmalijn ................................ 47
5
Algemene toelichting en waarderingsgrondslagen .............................................. 48
6
Financiële toelichting ..................................................................................... 50 6.2
6.2.1
Resultaat ...................................................................................... 50
6.2.2
Activa ........................................................................................... 53
6.2.3
Passiva ......................................................................................... 57
6.3
7
Toelichting balans.................................................................................... 50
Toelichting rekening van baten en lasten .................................................... 64
6.3.1
Baten ........................................................................................... 64
6.3.2
Lasten .......................................................................................... 66
Voorstel tot resultaatbestemming .................................................................... 71 7.1
Voorstel tot resultaatbestemming na aanwending bestemmingsreserve .......... 71
8
Begrotingsrechtmatigheid ............................................................................... 72
9
Controleverklaring jaarrekening 2020 .............................................................. 73
Bijlage 1 Activastaat ............................................................................................ 74 Bijlage 2 SISA ..................................................................................................... 76 Bijlage 3 Staat van reserves en voorzieningen......................................................... 78 Bijlage 4 Berekening weerstandsvermogen ............................................................. 79 Bijlage 5 Taakvelden ............................................................................................ 80
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 3
1. Bestuur en vaststelling 1.1 Rechtspersoonlijkheid en verantwoordelijkheid De GGD Zuid Limburg is een gemeenschappelijke regeling waarvan instandhouding geschiedt door de gemeenten in Zuid-Limburg. Het Dagelijks Bestuur van de GGD Zuid Limburg is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid Limburg is verantwoordelijk voor het vaststellen van de jaarrekening. Het Dagelijks Bestuur is als volgt samengesteld (01.01.21): Naam Gemeente Burgemeester mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz Meerssen Wethouder dhr. L.G.A.J. Geilen Sittard-Geleen Burgemeester mevr. M.T.H. Leurs Stein Wethouder dhr. P.M.A. van Zutphen Heerlen Wethouder mevr. A. Bastiaans Maastricht Wethouder dhr. A.J.M. Schiffelers Landgraaf Wethouder dhr. L.A. Jongen Kerkrade
Functie Voorzitter Vicevoorzitter Lid Lid Lid Lid Lid
Het Algemeen Bestuur is als volgt samengesteld (01.01.21): Naam Gemeente Burgemeester mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz Meerssen (voorzitter) Wethouder dhr. M.G.M. van Es Beek Wethouder dhr. S.J.H L’espoir Brunssum Wethouder dhr. C. Piatek Eijsden-Margraten Wethouder dhr. P. Franssen. Gulpen-Wittem Wethouder dhr. P.M.A. van Zutphen Heerlen Wethouder dhr. L.A. Jongen Kerkrade Wethouder dhr. A.J.M. Schiffelers Landgraaf Wethouder mevr. A. Bastiaans Maastricht Wethouder dhr. R. Dupont Meerssen Wethouder dhr. J. Essers Beekdaelen Wethouder dhr. H. Hodinius Simpelveld Wethouder dhr. M.J.J.W. Gulpen Simpelveld Wethouder dhr. L.G.A.J. Geilen Sittard-Geleen Wethouder dhr. H.J.S. Janssen Stein Wethouder dhr. P. de Graauw Vaals Wethouder dhr. R. Meijers Valkenburg aan de Geul Wethouder dhr. H.A.J. Coenen Voerendaal
1.2
Vaststelling jaarstukken 2020
1.2.1 Vaststelling De jaarstukken GGD ZL 2020 zijn door het Algemeen Bestuur vastgesteld in de vergadering 7 april 2021. Voorzitter, Mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz
Jaarstukken GGD ZL 2020
Ambtelijk secretaris, Dhr. F.C.W. Klaassen
Pagina 4
2.
Jaarverslag per programma
Voor meer toelichtingen, achtergronden interviews etc. verwijzen we naar het (digitale) jaaroverzicht van de GGD.
2.1 Programma GGD (inclusief COVID) Als inwoner van Zuid-Limburg kunt u voor veel verschillende onderwerpen bij de GGD terecht. Bijvoorbeeld bij vragen over gezondheid, gezond opgroeien en seksualiteit. Voor vaccinaties voor ziektes als kinkhoest, bof en baarmoederhalskanker. Maar ook voor onderzoek naar seksueel overdraagbare aandoeningen of als u wordt geconfronteerd met de woningvervuiling van uw buurman. Ook staat de GGD klaar om in te schatten of de stank in uw woonomgeving van invloed is op uw gezondheid, of dat de rook van een brand schadelijke stoffen bevat. In dit programma leest u meer over de uitvoering van de wettelijke taken uit de Wet publieke gezondheid en vindt u informatie over sociaal medische advisering, het vangnet OGGZ en de forensische geneeskunde. Bijzonder aan het jaar 2020 was natuurlijk COVID-19. Welke dienstverlening de GGD in het kader van deze wereldwijde pandemie heeft verleend, leest u ook in dit programma. 2.1.1 COVID-19 Tijdens de jaarwisseling van 2019 naar 2020 was het nog onvoorspelbaar hoe het jaar 2020 Nederland zou veranderen. Geen evenementen, zoveel mogelijk thuis werken, scholen dicht, niet naar de kapper, geen trip naar het buitenland en zelfs geen middagje shoppen; het was nauwelijks voor te stellen. Van een ‘anderhalvemetersamenleving’ en ‘social distancing’ had nog niemand gehoord.
En zelfs toen COVID-19 dichterbij kwam, was het moeilijk te bevatten wat de impact zou zijn en hoe lang deze pandemie de samenleving in de greep heeft. COVID-19: Hoe het onvoorspelbare realiteit werd In februari 2020 veranderde de GGD Zuid Limburg in enkele weken tijd in een omvangrijke crisisorganisatie met een enorme opgave. Een organisatie die bijna dagelijks in het nieuws is en naast veel waardering ook te maken krijgt met de nodige kritiek. Met professionals die van de ene op de andere dag hun reguliere werk grotendeels inruilden om in deze crisis te helpen. Een organisatie die rechtstreeks van de minister opdrachten kreeg met implementatietermijnen die in een ‘normaal jaar’ ondenkbaar zijn. 2020 was ook het jaar waarin de GGD aan Zuid-Limburg liet zien over een enorm verander- en organisatievermogen te beschikken en in staat te zijn om tijdig en adequaat in te spelen op de COVID-19-opdrachten. In deze jaarstukken 2020 blikken we kort terug op de opdrachten die vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan de GGD Zuid Limburg zijn toebedeeld: • Testen • Bron- en contactonderzoek • Persoonlijke beschermingsmiddelen • Zorgcontinuïteit Eind 2020 werd duidelijk dat de GGD’en in Nederland een hoofdrol spelen in de landelijke vaccinatiestrategie.
In de laatste weken van 2020 zijn de eerste voorbereidingen getroffen om medio januari te kunnen starten met vaccineren.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 5
Corona informatielijn Eind februari kreeg de GGD in één week tijd meer telefoontjes over infectieziektebestrijding dan normaal in een heel jaar. Toen was het duidelijk; een coronainformatielijn is essentieel in de corona-aanpak in Zuid-Limburg en vormt de rode draad door alle corona-opdrachten heen. Er werd een telefoonteam van ongeveer 35 fte ingezet om mensen te informeren over het bron- en contactonderzoek en te helpen met het inplannen van een test. Er zijn 96.680 telefoongesprekken gevoerd met burgers. Veel gehoorde vragen gingen over vaccinatie, reizen die al dan niet konden doorgaan, kinderen die wel of niet naar school mochten, of testen zinvol is en wat te doen als een bekende positief bleek te zijn. In alle hectiek en onzekerheid was er één zekerheid: de dag na een persconferentie konden we rekenen op een enorme piek aan telefoontjes. Testen als nieuwe opgave voor de GGD Bij klachten die wijzen op COVID-19 wordt een test afgenomen. Inmiddels is dat vanzelfsprekend en is in Nederland ruim voldoende testcapaciteit beschikbaar om iedereen te testen en binnen 48 uur van een uitslag te voorzien. Met een sneltest weten mensen zelfs al na een half uur of zij al dan niet coronapositief zijn. Toch was dit niet altijd vanzelfsprekend. In de eerste fase van de crisis (februari – mei) waren testen schaars en kon in Nederland slechts beperkt worden getest.
Door de landelijke schaarste liepen we in september 2020 tegen uitvoeringsproblemen aan. Als gevolg van deze landelijke problemen kwamen de GGD’en regelmatig negatief in het nieuws; dit ondanks dat de GGD Zuid Limburg steeds opnieuw in staat bleek om tijdig aan alle opdrachten van VWS te voldoen. In deze periode hebben waarschijnlijk veel mensen het virus gehad, zonder dat dit is aangetoond. Vanaf 1 juni 2020 werd het voor álle Nederlanders met klachten mogelijk om zich laten testen. Zuid-Limburgers kunnen voor een test terecht in Maastricht, Landgraaf en Urmond. Aanvankelijk was er een relatief beperkte capaciteit van 1.000 testen per dag. Eind 2020 is dit uitgebreid naar maximaal 6.850 testen per dag. Deze capaciteit is echter tot nu toe niet nodig gebleken. Op de drukste momenten werden dagelijks ruim 3.000 testen uitgevoerd. Ruim 100 fte aan personeelsleden is opgeleid om de testen uit te voeren; afhankelijk van het aantal testaanvragen zijn er eind 2020 daadwerkelijk circa 50 fte ingezet. In de periode vanaf 1 juni 2020 zijn in de Zuid-Limburgse teststraten 224.000 mensen getest op COVID-19. De meesten werden getest met een PCR-test; bij circa 5.000 mensen werd een sneltest afgenomen. Sneltesten zijn in Zuid-Limburg pas mogelijk sinds 15 december 2020.
Een groot deel van de tests werd verwerkt in het MUMClaboratorium en in een internationaal laboratorium met vestigingen in onder andere Duitsland en België. Voor het prio-testen van medewerkers in de zorg en het onderwijs is gebruik gemaakt van het laboratorium van MUMC en Zuyderland. Naast de financiële verantwoordelijkheid voor de testen die de GGD zelf heeft uitgevoerd, loopt ook de financiële verantwoording van testen die huisartsen hebben uitgevoerd, via de GGD. De financiële stromen voor de internationale laboratoria gaan direct via het land en daarin heeft de GGD geen rol.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 6
Efficiënt bron- en contactonderzoek in Zuid-Limburg Op iedere positieve testuitslag volgt een bron- en contactonderzoek (BCO). Samen met de GGD-medewerker onderzoekt de burger waar de besmetting is opgelopen (de bron), met wie hij in contact is geweest en wie mogelijk besmet kan zijn (de contacten). De contacten worden geïnformeerd dat ze mogelijk besmet zijn en geïnstrueerd hoe zij verspreiding van het virus zoveel mogelijk kunnen tegengaan. Sinds 1 juni 2020 wordt BCO structureel uitgevoerd. De GGD Zuid Limburg kreeg in deze periode de opdracht hiervoor 45 fte personeelsleden in te zetten. Door de aankomende winter en het stijgende besmettingspercentage, is de capaciteit voor BCO in Zuid-Limburg later uitgebreid naar 105 fte. Landelijk staat een extra flexibele pool aan medewerkers klaar om bij te springen als de regionale capaciteit onvoldoende blijkt. Omdat Zuid-Limburg voorop liep met de regionale opschaling, heeft de GGD Zuid Limburg een mooie bijdrage geleverd aan het opleiden en trainen van deze flexibel inzetbare medewerkers. In Zuid-Limburg is nauwelijks gebruik gemaakt van deze landelijke capaciteit. Het aantal positieve testuitslagen bleef, in tegenstelling tot de eerste golf in het voorjaar, in het najaar 2020 lang relatief laag. Bovendien is het regionale team uitermate efficiënt gebleken. Met behoud van goede kwaliteit werken zij sneller dan aangegeven.
ZuidLimburg kan met de regionale capaciteit dagelijks zo’n 150 tot 200 volledige BCO’s uitvoeren. In totaal heeft de GGD Zuid Limburg (vanaf 1 juni 2020) 22.773 BCO’s uitgevoerd. Desondanks was het voor de jaarwisseling 2020/2021 ook in Zuid-Limburg enkele weken noodzakelijk om te werken met een minder intensief, risicogestuurd BCO. Dit is een efficiëntere werkwijze waarbij we meer verantwoordelijkheid vragen van besmette mensen om hun eigen omgeving te informeren. Aanleiding was het hoge aantal besmettingen in het hele land. Op dat moment was ook vanuit de landelijke pool nauwelijks inzet mogelijk. Op zoek naar persoonlijke beschermingsmiddelen Limburg en Noord-Brabant waren de eerste provincies waar COVID-19 zich in het voorjaar 2020 op grote schaal verspreidde. Er was meteen een enorme schaarste aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), terwijl er landelijk nog geen afspraken waren over de inkoop van grote hoeveelheden PBM’s. Terwijl de eerste contouren van deze afspraken landelijk zichtbaar werden en in dit verband gesproken werd over de rol van de Directeuren Publieke Gezondheid (DPG), besloot het regionaal bestuurlijk ketenoverleg (ROAZ) dat de GGD centraal voor ZuidLimburg zoveel mogelijk persoonlijke beschermingsmiddelen zou inkopen.
Samen met de Veiligheidsregio Limburg Noord heeft de GGD Zuid Limburg de verspreiding van deze middelen over de regio voor haar rekening genomen, tot het moment dat de landelijke organisatie dit kon overnemen. De GGD’en en zorgpartijen in de provincie kregen van alle kanten hulp. Naast commerciële aanbiedingen van (dure) mondmaskers ontving Limburg donaties van particulieren en bedrijven. Zo heeft de brandweer de Zuid-Limburgers opgeroepen om mondmaskers te doneren, maar ook via een contact in China werd een grote hoeveelheid mondmaskers gedoneerd. Helaas bleken deze beschermingsmiddelen niet altijd geschikt voor gebruik in de zorg. Bovendien bracht het veel werk met zich mee om de
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 7
aanbiedingen op waarde te schatten. De Provincie Limburg heeft in dit traject ondersteund. Directeur Publieke Gezondheid in regierol voor zorgcontinuïteit De druk op de zorg als gevolg van COVID-19 en het waarborgen van een veilige en efficiënte zorgverlening aan kwetsbare patiënten, vragen om een regionale domeinoverstijgende aanpak. Op basis van de Wet publieke gezondheid ligt hierin een taak voor de Directeur Publieke Gezondheid (DPG). Minister De Jonge heeft de DPG’en op 31 maart 2020 opdracht gegeven om via een herkenbare samenwerkingsstructuur met ziekenhuizen, huisartsen, verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg, geestelijke gezondheidszorg en gehandicaptenzorg, te komen tot een regionale aanpak. Tot de opdracht en verantwoordelijkheid van de DPG behoort ook om binnen de samenwerkingsstructuur te zorgen voor advanced care planning, tijdelijke zorglocaties, (waaronder coronacentra), de verpleging van coronapatiënten en het creëren van een coördinatiepunt voor toeleiding van kwetsbare patiënten naar de juiste zorg op de juiste plek. Het organiseren van regionale en bovenregionale/landelijke informatie-uitwisseling over de beschikbare capaciteit aan niet-ziekenhuisbedden, maakt ook deel uit van deze aanpak. De professionals van de GHOR vervullen hierin een belangrijke rol.
In Zuid-Limburg is sinds begin april 2020 op proactieve en constructieve wijze invulling gegeven aan deze taak. De samenwerking verloopt voorspoedig en beweegt mee met de actualiteit in de regio. Ook de opstart van de reguliere (non-COVID) zorg en de vaccinatieopgave worden in deze samenwerking afgestemd. In de bestrijding en coördinatie van de coronapandemie en de afstemming binnen de regionale zorgketen heeft de GHOR een cruciale rol.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 8
Verantwoording meerkosten regeling ministerie VWS. Kostensoort Bron- en contactonderzoek Bemonstering Overige Meerkosten Infectieziektebestrijding (IZB) Tuberculosebestrijding (TBC) Medische Milieukunde (MMK) Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli) Reizigerszorg Gezondheidsbevordering (GB) Algemene Gezondheidszorg (AGZ) Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie Openbare GGZ / Sociaal medische advisering Veilig Thuis Forensische Zorg (For) Regionale Ambulance Voorziening (RAV) Overig Ondersteuning Subtotaal Minder inkomsten (verrekend met minder uitgaven) Infectieziektebestrijding (IZB) Tuberculosebestrijding (TBC) Medische Milieukunde (MMK) Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli) Reizigerszorg Gezondheidsbevordering (GB) Algemene Gezondheidszorg (AGZ) Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie Openbare GGZ / Sociaal medische advisering Veilig Thuis Forensische Zorg (For) Regionale Ambulance Voorziening (RAV) Overig Ondersteuning Subtotaal Laboratoriumkosten Totale kosten 2020
Opgave kosten 2020 4.864.388 2.723.645 792.206 459.328 1.068.765 593.270 2.913.569 122.935 131.877 19.999 423.178 697.989 11.199.591
Bovenstaande tabel is opgenomen ten behoeve van de verantwoording van de meerkosten COVID-19 aan het ministerie van VWS. Het betreft hier een overzicht van de meerkosten die in 2020 zijn gemaakt en die voor declaratie in aanmerking komen. De cijfers zijn verwerkt in de jaarrekening bij het programma GGD en maken deel uit van de totale kosten COVID-19 die hier zijn verantwoord.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 9
2.1.2 Infectieziektebestrijding Het team Infectieziektebestrijding (IZB) is een kennisteam dat (inter-)nationale informatie verzamelt, regionaal deelt en input levert voor het bijstellen van landelijke richtlijnen. Door de coronapandemie stond het implementeren van landelijke richtlijnen voor de COVID-19-zorg in Zuid-Limburg centraal en er vond intensief afstemming met ketenpartners plaats. In 2020 zijn extra middelen ter beschikking gesteld die zijn ingezet t.b.v. alle extra werkzaamheden in het kader van het bestrijden van de coronapandemie. Trends Gemelde infectieziekten (aantal per jaar) Aantal 2017 417 2018 457 2019 624 2020 22.820
Vragen over infectieziekten Aantal 2017 661 2018 908 2019 934 2020 982
Patiënten met TBC (aantal per jaar) Aantal 2017 42 2018 42 2019 38 2020 18
Recente infecties TBC (aantal per jaar) Aantal 2017 125 2018 114 2019 81 2020 35
Middelpunt van de crisis Door jaarlijkse crisisoefeningen, waaronder de Bioware-oefening in 2019, bereidt de GGD zich voor op mogelijke crises. Dat deze pandemie zo groot, wereldwijd, langdurig en maatschappij-ontwrichtend zou zijn, was echter niet te voorspellen. Ineens was het team Infectieziektebestrijding het middelpunt van de coronacrisis. De ‘samen de schouders eronder’ mentaliteit van de GGD bleek van cruciaal belang. Collega’s van alle afdelingen hebben een wezenlijke bijdrage geleverd in het bestrijden van deze crisis. Het team IZB heeft als taak de COVID-19-uitbraak in de (eu)regio te bewaken. De professionals duiden de cijfers van het COVID-dashboard en ontsluiten regionale en landelijke data. Het team IZB adviseert en ondersteunt bedrijven, scholen en zorginstellingen bij het bestrijden van de crisis en bevordert de kwaliteit van de uitvoering door middel van scholing en audits. De verbinding tussen beleid en praktijk; lokaal, regionaal, landelijk en euregionaal, staat centraal. Reguliere IZB-vragen Ondanks de inrichting van een aparte COVID-organisatie in juni 2020, bleef de werkdruk van IZB hoog. Naast de adviserende taak voor de COVID-uitvoeringsorganisatie liepen ook de reguliere IZB-vragen door zoals: legionella, scabiës, tuberculosezorg etc. Dit zorgde geregeld voor een spanningsveld.
Door de coronamaatregelen zoals een betere handhygiëne, minder direct contact en minder reisverkeer van en naar Nederland, was er in 2020 een daling waarneembaar van het aantal niet coronagerelateerde infectieziekten.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 10
Processen vlot trekken COVID-19 heeft de flexibiliteit in de organisatie en samenwerking met ketenpartners verbeterd. Processen die in het verleden soms moeizaam verliepen zijn nu vlot getrokken. Zo is de samenwerking met de VVT-sector (verpleeghuizen, verzorgingshuizen en thuiszorgorganisaties) en de meldingsplicht van instellingen vanzelfsprekender geworden. Het team IZB heeft in 2020 veel geïnvesteerd om dit proces verder vorm te geven en een netwerk te bouwen. Seksuele gezondheid De sociaal verpleegkundigen en artsen van het Centrum voor Seksuele Gezondheid van de Limburgse GGD’en (CSG Limburg) zien jaarlijks duizenden mensen die zich willen laten testen op seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en/of vragen hebben over seksualiteit (Sense voor jongeren <25 jaar). Ook bezoeken zij de landelijk vastgestelde risicogroepen zoals jongeren, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers om voorlichting te geven en op locatie te testen. Het CSG Limburg wil kwetsbare groepen in de samenleving van de juiste zorg voorzien. Vaak is maatwerk nodig om de zorgverlening te laten aansluiten op de behoefte van de verschillende risicogroepen. Het CSG Limburg werkt daarin graag samen met professionals uit de regio zoals huisartsen, gynaecologen en jeugdprofessionals.
Outreachende activiteiten afgeschaald In 2020 hebben er elf voorlichtingsactiviteiten op scholen plaatsgevonden en dertien voorlichtingsactiviteiten in het jongerenwerk. Sinds de lockdown in 2020 zijn deze outreachende activiteiten afgeschaald. Door middel van telefonische consulten en de inzet van thuistesten is de zorg toch gecontinueerd. Bij duidelijke klachten werd, passend binnen de coronamaatregelen, een bezoek aan de poli afgelegd. Onderzoek Om overwogen keuzes te kunnen maken voor beleid en preventie registreert het CSG Limburg gegevens over de eigen zorgverlening en gezondheidsresultaten uit de regio. Zo wordt onder andere informatie verzameld over het aantal consulten, soa-vindpercentages en het anticonceptiegebruik. Deze gegevens worden aangevuld met onderzoeksgegevens over bijvoorbeeld de seksuele gezondheid van jongeren, het aantal tienerzwangerschappen in de regio en cijfers over seksueel grensoverschrijdend gedrag. PrEP In augustus 2019 is de landelijke PrEP-regeling (hiv-preventiepil) van start gegaan. Sindsdien verstrekt de GGD de PrEP, in overeenstemming met de landelijke regeling. Deze regeling maakt het mogelijk om de hiv-preventiepil voor een bedrag van €7,50 te verstrekken aan mannen die seks hebben met mannen met een verhoogd risico op hiv.
Nu Niet Zwanger Het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) wordt sinds januari 2019 uitgevoerd als onderdeel van Kansrijke Start. NNZ ondersteunt kwetsbare mensen bij het maken van een bewuste keuze over het moment van zwangerschap zodat zij niet ongepland of tegen hun wil in zwanger worden. Zo wordt de basis gelegd voor een stabielere toekomst. NNZ traint professionals in organisaties om dit gesprek aan te gaan. In 2020 heeft het programma, ondanks de coronamaatregelen, ruim twee keer zoveel burgers bereikt dan in het voorgaande jaar. In 2020 hebben minstens 251 mensen deelgenomen aan het programma. Bijna driekwart van de deelnemers (73 procent) wil de kinderwens uitstellen, een kleiner deel (9 procent) wil deze kinderwens niet uitstellen.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 11
Een groot deel van de mensen weet het (nog) niet (18 procent) of de begeleiding loopt nog. Vanzelfsprekend is er aandacht voor mensen die nog niet weten wat ze willen. De twee NNZ-verpleegkundigen van de GGD hebben 128 vrouwen begeleid. De aandachtfunctionarissen NNZ en hun collega’s hebben gezamenlijk 123 deelnemers begeleid. In 2020 volgden 34 professionals de regionale training tot aandachtfunctionarissen Nu Niet Zwanger. Trends Verdeling bezoekers (in percentages) Hetero Man MSM 2017 24 24 2018 26 23 2019 22 28 2020 22 31
Vrouw 52 51 50 48
Soa vindpercentage MSM Percentage 2018 20,1 2019 20 2020 24,1 Aantal PrEP Startconsulten 2019 2020
Aantal 194 192
Aantal ‘Nu Niet Zwanger’ 2019 2020
Aantal 108 282
Hygiëne en Inspectie In Nederland moet iedereen die er gebruik van maakt kunnen vertrouwen op verantwoorde, goede kinderopvang en hoogwaardige Wmo-dienstverlening. Door middel van toezicht bewaakt en bevordert de GGD de kwaliteit van deze diensten. De unit Hygiëne en Inspectie voert daarnaast toezicht uit in het kader van technische hygiënezorg. Toezicht in coronatijd Het pedagogisch klimaat en stabiliteit in de kinderopvang zijn belangrijke pijlers. De toezichthouders kinderopvang van de GGD bezoeken minstens één keer per jaar elke locatie voor dagopvang en/of buitenschoolse opvang. Tijdens het onderzoek wordt gecontroleerd of de opvang voldoet aan de geldende eisen. Hierbij wordt onder andere beoordeeld of de medewerkers beschikken over een passend diploma en een verklaring omtrent gedrag. Daarnaast wordt de pedagogische praktijk geobserveerd en beoordeeld of de veiligheid en gezondheid van de kinderen is gewaarborgd. Een deel van de
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 12
geregistreerde gastouders wordt bezocht om te beoordelen of de opvang veilig en verantwoord is. In het voorjaar is de kinderopvang, in overeenstemming met de coronamaatregelen van de overheid, elf weken gesloten geweest. Een uitzondering is gemaakt voor kinderen van wie één of beide ouders werken in een cruciaal beroep en voor kwetsbare kinderen. In die periode zijn er, volgens de landelijke maatregelen, geen onderzoeken op de opvanglocaties uitgevoerd. De toezichthouder heeft telefonisch contact met de noodopvang onderhouden en zich op die manier een beeld gevormd van de situatie. Hieruit is niet gebleken dat aanvullend onderzoek nodig was. Op het moment dat de kinderopvang weer open ging, is ook het toezicht op locatie hervat. Als gevolg van de coronapandemie en -maatregelen, zijn niet alle opvanglocaties in 2020 bezocht. In overleg met gemeenten heeft een prioritering plaatsgevonden, gebaseerd op de landelijke kaders en de inspectiegeschiedenis. Dit betekent dat er in bepaalde opvanglocaties meer toezicht is geweest en in andere minder. Daarnaast zijn gastouders, volgens afspraak met gemeenten, steekproefsgewijs gecontroleerd. Calamiteitentoezicht Wmo In opdracht van de 16 gemeenten voert de GGD het calamiteitentoezicht Wmo uit, uitgezonderd het planmatige/ proactieve toezicht op de kwaliteit.
Een Wmodienstverlener dient een calamiteit of geweldsincident tussen cliënten, waarbij een client ernstig gewond raakt of overlijdt, te melden bij de GGD. Als er volgens wettelijke definitie, sprake is van een calamiteit of geweldsincident, dan wordt onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de ondersteuning. De toezichthouder van de GGD kan maatregelen adviseren om herhaling te voorkomen en de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren. Geen calamiteiten tijdens lockdown In 2020 heeft de GGD 12 meldingen ontvangen waarvan er 5 zijn onderzocht. De overige 7 meldingen bleken geen calamiteit volgens de wettelijke definitie. Daarnaast heeft de toezichthouder 13 onderzoeken uitgevoerd naar de implementatie van verbetermaatregelen. Opmerkelijk is dat gedurende de lockdown geen calamiteiten zijn gemeld. In die periode heeft de GGD het toezicht onverminderd voortgezet, zowel fysiek op de locatie als digitaal. De toezichthouder van de GGD informeert de gemeente over ieder traject dat naar aanleiding van een melding wordt gestart. Waar nodig volgt overleg. Ook wordt de gemeente schriftelijk geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek, de door de dienstverlener te implementeren verbetermaatregelen, inclusief conclusie en advies. Een advies kan inhouden dat nader onderzoek naar de implementatie van de verbetermaatregelen is aangewezen.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 13
Trends Toezicht kinderopvang: onderzoek voor registratie (aantal per jaar) KDV/ BSO/ GB Gastouder 2017 59 201 2018 23 139 2019 35 110 2020 31 115 Kinderopvang: jaarlijks onderzoek (aantal per jaar) KDV/ BSO/ GB Gastouder 2017 2018 2019 2020
417 428 415 224
95 87 85 104
Kinderopvang: nader onderzoek/ incidenteel onderzoek (aantal per jaar) Aantal 2017 85 2018 93 2019 96 2020 53
Gemelde calamiteiten Wmo (aantal per jaar) Aantal 2017 15 2018 22 2019 25 2020 12
Vergunningverlening tattoo & piercing (aantal per jaar) Aantal 2017 25 2018 31 2019 32 2020 30
Vergunningverlening permanente make up (aantal per jaar) Aantal 2017 27 2018 46 2019 32 2020 35
Controle seksbedrijven (aantal per jaar) Aantal 2017 11 2018 11 2019 5 2020 3
Controle asielzoekerscentra Aantal 2017 6 2018 3 2019 3 2020 4
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 14
Medische Milieukunde Het specialisme Medische milieukunde houdt zich bezig met de interactie tussen milieufactoren en gezondheid. De professionals worden steeds vaker benaderd en de vraagstukken worden complexer. Het belangrijkste doel van de medische milieukunde (MMK) is het beschermen en bevorderen van de gezondheid van burgers door risico’s naar aanleiding van milieufactoren te beperken en positieve omgevingsfactoren te stimuleren. Ventilatie & Corona Het team medische milieukunde heeft in 2020 veelvuldige vragen over corona ontvangen. Vooral scholen vroegen om advies over de verspreiding van het virus in relatie tot ventilatie. Om verspreiding van ziekteverwekkers die luchtweginfecties veroorzaken te voorkomen is voldoende luchtverversing noodzakelijk. Er was eerder veel onduidelijkheid over de rol van grote druppels (aerosolen) bij de verspreiding van het virus. Samen met het RIVM en collega’s uit andere regio’s, is een handelingsperspectief en passend advies ontwikkeld. De GGD heeft in 2020 meerdere scholen en organisaties of burgers geholpen om de ventilatie te optimaliseren. Luchtkwaliteit en gezondheid De luchtkwaliteit in Nederland is een beter dan dertig jaar geleden. Toch ademen we nog elke dag vervuilde lucht in die ziekten zoals longklachten, hart- en vaatziekten, longkanker en zelfs de dood tot gevolg kan hebben.
Ook in 2020 heeft de GGD hierover vragen van gemeenten en burgers ontvangen. Verder heeft de GGD een gemeente geadviseerd over de plannen om een woon-zorgcentrum te bouwen vlak bij een drukke weg. In afstemming met de RUD Zuid-Limburg is een andere gemeente geadviseerd over mogelijkheden om de lokale luchtkwaliteit te meten. Om de nodige capaciteit en kwaliteit in de bezetting te kunnen waarborgen zijn in 2020 extra middelen beschikbaar gesteld en ingezet. Dit was nodig om aan de diversiteit van adviesaanvragen en MMK-thema’s te kunnen voldoen.
Trends Vragen van burgers & professionals(aantal per jaar) Aantal 2017 194 2018 196 2019 201 2020 174
Huisbezoek met advies over gezond wonen (aantal per jaar) Aantal 2017 44 2018 52 2019 45 2020 54
Adviezen/ vragen onderzoek t.b.v. gemeenten, scholen en andere professionals (aantal per jaar) Aantal 2017 31 2018 78 2019 109 2020 81
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 15
2.1.3 Publieke gezondheid GGD Zuid Limburg zet zich in voor gezonde ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren. Een gezonde leefomgeving waarin gezond eten, niet roken en meer bewegen de makkelijke keuze is. Door middel van goede preventieve programma’s werkt de GGD aan een gezonde psychosociale ontwikkeling van het kind. Deze programma’s dragen bij aan het regionale gezondheidsbeleid ‘Zuid springt eruit’ waarmee gemeenten een trendbreuk willen bereiken in de gezondheidsachterstanden in Zuid-Limburg. JOGG Het JOGG-programma is één aanpak om de leefomgeving van jongeren en kinderen gezonder te maken. JOGG staat voor ‘Jongeren Op Gezond Gewicht’. De GGD werkt in dit programma samen met ouders, scholen, kinderopvang, sportverenigingen, bedrijven, overheden en zorgverleners. Alle Zuid-Limburgse gemeenten hebben inmiddels de JOGGaanpak omarmd. Tien JOGG-regisseurs, waarvan er zes werkzaam zijn bij de GGD Zuid Limburg, ondersteunen gemeenten om meer afstemming in de JOGG-aanpak te creëren en van elkaar te leren. De GGD Zuid Limburg heeft hiervoor een JOGG-regiocoördinator aangesteld. Gezonde Scholen en de Gezonde Basisschool van de Toekomst De programma’s ‘Gezonde Basisschool voor de Toekomst’ (GBT) en de ‘Gezonde schoolaanpak’ liggen in elkaars verlengde en versterken elkaar.
Met het programma Gezonde School werkt de school met een stappenplan aan verschillende gezondheidsthema's, met ondersteuning van de GGD. In 2020 is het aantal scholen in Zuid-Limburg met een Vignet Gezonde School gestegen van 76 naar 86. De Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT) is een intensief programma met naast voldoende onderwijs ook aandacht voor sport, beweging, ontspanning, cultuur, gezonde leefstijl en een gezonde lunch op school. Het streven was om in het schooljaar 2020/ 2021 op minimaal tien scholen te starten met het traject om Gezonde Basisschool van de Toekomst te worden. Inmiddels zijn 11 scholen met de voorbereidingen aan de slag. In 2020 heeft de GGD een GBT-coördinator aangesteld die scholen begeleidt om met gezondheid aan de slag te gaan. Scholen kunnen meteen op weg naar een GBT of via de Gezonde School-aanpak. De GBT-coördinator werkt samen met kwartiermakers vanuit de Provincie Limburg. Inventarisatie gezondheidsbeleid kinderopvang In 2020 heeft de GGD Zuid Limburg geïnventariseerd wat de kinderopvang in ZuidLimburg al doet rondom de gezondheid van kinderen tussen de 0-4 jaar. Aan het onderzoek deden 123 kinderopvanglocaties (kinderdagverblijven, peuteropvang) en negen overkoepelende kinderopvangorganisaties mee. 86 gastouders, zeven gastouderbureaus en de JOGG-regisseurs hebben de vragenlijst ingevuld.
De conclusies zijn verwerkt in een rapportage en factsheet die in Q1 2021 worden opgeleverd. Veel kinderopvanglocaties zijn al goed aan de slag met gezondheid. Toch is er ook behoefte aan ondersteuning en wil men meer doen met de thema’s bewegen en groen. Rookvrije Generatie Met Rookvrije Start en Rookvrije Kindomgeving worden kinderen beschermd tegen tabaksrook en de verleiding te gaan roken. Rookvrije Start richt zich op zorgprofessionals van zwangere vrouwen en ouders. Rookvrije Kindomgeving zet in op scholen, kinderopvang, sportverenigingen en
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 16
speeltuinen. De GGD is met acht1 gemeenten in gesprek over een aanpak op maat voor een Rookvrije Generatie. Ook is de Zuid-Limburg actief als Taskforce Rookvrije Start die wordt begeleid door het Trimbos-instituut. In december 2020 heeft een eerste bijeenkomst van de regionale Taskforce Rookvrije Start plaatsgevonden. In 2020 stimuleerde de GGD, via organisaties waar zij mee samenwerkt, meerdere rookvrije omgevingen. Deze zijn zichtbaar op de landkaart ‘rookvrije omgevingen’. Er is een subsidie voor Rookvrije Kindomgeving aangevraagd en ontvangen. De GGD voert gesprekken met het VISTA-college (MBO) over een aanbod voor medewerkers en studenten die willen stoppen met roken. Ketenaanpak Overgewicht De Ketenaanpak Overgewicht ondersteunt kinderen en gezinnen langdurig door ondersteuning van een centrale zorgverlener en kinderleefstijlcoach. In 2020 is het gelukt om in de provincie Limburg met een brede, domeinoverstijgende (sociaal en medisch) aanpak te starten. Kinderen en gezinnen die problemen ervaren op het gebied van een gezonde(re) leefstijl ontvangen daarbij ondersteuning op maat. Met deze netwerkaanpak zorgen we in Limburg samen voor een langdurige gedragsverandering én gezondere en gelukkigere kinderen. Voor de implementatie en borging van de ketenaanpak overgewicht is een regiocoördinator vanuit de GGD Zuid Limburg aangesteld.
Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen In het najaar van 2020 heeft de GGD de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uitgevoerd. 85.000 Zuid-Limburgers zijn uitgenodigd om schriftelijk of digitaal een vragenlijst in te vullen over hun gezondheid, leefgewoonten en beleving van de woonomgeving. Er werden extra vragen gesteld over corona, zoals “heeft u corona gehad?” en “welke invloed heeft de coronacrisis op uw beweeggedrag, gevoelens van eenzaamheid en stress?”. Alle GGD’en in Nederland hebben dit grootschalige, vierjaarlijkse onderzoek, in samenspraak met het RIVM en CBS, op dezelfde wijze uitgevoerd. Hierdoor kunnen resultaten op landelijk, regionaal en gemeentelijk niveau worden vergeleken. In de zomer 2021 zijn de eerste resultaten beschikbaar op de gezondheidsatlas Zuid-Limburg. GOR (Gezondheidsonderzoek na rampen) Deze coronacrisis heeft gevolgen voor burgers in alle regio’s. De GGD Zuid Limburg is daarom aangesloten bij het landelijke GOR-coronapanelonderzoek van het RIVM. Dit onderzoek loopt sinds april 2020. Vanuit Zuid-Limburg hebben enkele duizenden inwoners aan dit onderzoek meegedaan. Dit onderzoek geeft inzicht het welzijn van de burgers tijdens de coronacrisis en hoe ze het volhouden, in hun gedrag en de mate waarin het lukt om de gedragsmaatregelen op te volgen, het draagvlak en hoe moeilijk men het vindt om maatregelen op te volgen.
Tot slot het vertrouwen in de overheid en in de genomen maatregelen. Over de resultaten van dit onderzoek heeft de GGD inmiddels drie keer gerapporteerd. In de kerngroep van het proces ‘Psychosociale Hulpverlening’ is besproken welke acties vanuit het maatschappelijk werk ondernomen moeten worden richting de burgers. Via de website van de GGD zien burgers waar ze voor informatie en hulp terecht kunnen.
1
Gulpen-Wittem, Beekdaelen, Beek, Meerssen, Landgraaf, Voerendaal, Brunssum en Heerlen
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 17
Trends Gezonde School BO Aantal 2017 47 2018 63 2019 66 2020 73 Gezonde School VO Aantal 2017 8 2018 12 2019 10 2020 13
JOGG Gemeenten Aantal 2017 10 2018 11 2019 12 2020 16 Aantal scholen in Zuid-Limburg met een Vignet Gezonde School Aantal 2019 76 2020 86
2.1.4 Overige Taken Sociaal Medische Advisering Ook de werkzaamheden van het team Sociaal Medische Advisering (SMA) zijn in 2020 beïnvloed door COVID-19. Ondanks dat mensen niet naar het spreekuur durfden te komen of vanwege klachten niet mochten komen werden er toch 2.459 adviezen gegeven. De adviesteams werkten in 2020 voor een groot deel telefonisch, in plaats van fysiek bij gemeenten. Een daling in het aantal casusbesprekingen laat zien dat het moeilijk was voor het adviesteam om elkaar te vinden en af te stemmen. Datzelfde geldt voor de consulenten van gemeenten die cliënten telefonisch in plaats van fysiek te woord moesten staan. In 2020 is met gemeenten uit de Westelijke Mijnstreek een samenwerkingsovereenkomst afgesloten voor de dienstverlening 2021 en verder. Sindsdien ontvangt de GGD de gemeentelijke bijdrage niet meer per verrichting, maar op basis van de werkelijke inzet van de arts. Naast een vermindering van administratieve lasten voor gemeenten en de GGD, wordt de inzet van de SMA-arts voor gemeenten hiermee flexibeler. In 2020 is via aanbesteding een nieuw softwarepakket aangekocht dat in 2021 zal worden geïmplementeerd. De consulenten van gemeenten krijgen toegang tot het digitale systeem en dashboard. Hiermee kunnen ze de status van aanvragen bij de GGD te allen tijde opvolgen en ook zelf adviezen ophalen.
Naast een afname van administratieve lasten, komt dit de veilige overdracht van digitale clientgegevens ten goede.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 18
Trends Casusbespreking in Medisch Advies Team (aantal per jaar) Aantal 2017 5.677 2018 5.875 2019 6.374 2020 3.460
Adviezen totaal (aantal per jaar) Aantal 2017 2.228 2018 2.182 2019 2.674 2020 2.459
Soort Adviezen GPK 2017 2018 2019 2020
668 733 680 571
Wmo 1.079 1.048 1.311 1.211
Bijzondere Bijstand 28 26 25 20
Participatiewet 396 332 676 552
Leerlingvervoer/ Leerplicht 81 43 72 105
Openbare geestelijke gezondheid Als gevolg van de coronamaatregelen heeft het vangnetteam in 2020 minder mensen thuis bezocht. Telefonisch contact was een redelijk alternatief. Kenmerkend voor het vangnetwerk is echter het persoonlijke contact in de vertrouwde omgeving van de cliënt. Veel contacten vonden daarom plaats op een bankje in het park, bij mensen in de tuin of door middel van een wandeling. Indien noodzakelijk werd de cliënt alsnog thuis bezocht. Zo lukte het om de soms moeizaam tot stand gekomen contacten te onderhouden. Ook voor nieuwe meldingen en advies- en consultatievragen was het Vangnet OGGZ in 2020 in coronatijd bereikbaar. Voor ketenpartners is het eveneens een uitdaging om tijdens corona contact te houden met deze kwetsbare zorgmijders. Het vangnet OGGZ is daarom regelmatig gevraagd naar creatieve oplossingen. In maart en in mei 2020 heeft het vangnetteam een nieuwsbrief uitgebracht over de dienstverlening van het Vangnet OGGZ en de WijkGGD’er tijdens corona. Daarna is het aantal adviesvragen met 45 procent toegenomen. De wijk-GGD’er en straatpsychiater In 2020 zijn de Wijk-GGD’er en straatpsychiater, die in 2019 in Maastricht-Heuvelland hun intrede deden, intensief met wijkagenten op pad geweest. In hun rol als verbindingsofficier detecteren zij zorgwekkende signalen en zoeken naar mogelijke oplossingen.
Door inzet van de wijk-GGD’er is het aantal consultvragen gestegen, en het aantal meldingen gedaald. Dat betekent dat de casussen die daadwerkelijk worden opgepakt door de vangnetmedewerker complexer worden en ook meer tijd vragen. Zowel de Wijk-GGD’er als de straatpsychiater zijn onderdeel van het Plan van aanpak ‘Personen met Verward Gedrag Maastricht-Heuvelland’. De contacten met de GGZ en de huisartsen verlopen hierdoor soepel. Hierdoor worden gedwongen opnames soms voorkomen en verloopt het proces bij een zorgmachtiging beter en sneller. In het begin van de coronapandemie bezochten zorginstellingen cliënten alleen in zeer acute situaties thuis. Daarom stagneerde de doorverwijzing in die periode regelmatig.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 19
Vooral in de eerste lockdown zorgden daklozen die overdag nergens terecht konden, regelmatig voor overlast in openbare ruimten. Wet verplichte GGZ Met ingang van 1 januari 2020 is de Wet verplichte GGZ (WvGGZ) van kracht. Deze wet heeft betrekking op de uitvoering van gedwongen zorg in de geestelijke gezondheidszorg en vervangt de wet Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). De vangnetmedewerker heeft in principe geen rol in de uitvoering van deze wet. Maar hij probeert de cliënt bij een dreigende zorgmachtiging te motiveren om (bemoei)zorg in het vrijwillige kader te accepteren. De vangnetmedewerker kan ook betrokken worden bij een vooronderzoek in het kader van een zorgmachtiging. Soms vindt zorg ter overbrugging tot de zorgmachtiging plaats. Trends Totaal aantal meldingen en advies- en consultatievragen in behandeling (aantal per jaar) Aantal 2017 565 2018 599 2019 641 2020 657 Meldingen uit eerdere jaren (aantal per jaar) Aantal 2017 172 2018 188 2019 176 2020 178 In behandeling nieuwe meldingen (aantal per jaar) Aantal 2017 393 2018 411 2019 465 2020 284
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 20
Forensische Geneeskunde De forensisch artsen van de GGD zorgen in opdracht van gemeenten voor lijkschouw en doen waar nodig onderzoek bij overlijden. In Nederland oordeelt de huisarts of behandelend specialist of er sprake is van een natuurlijke dood. Bij twijfel wordt de forensisch arts (gemeentelijke lijkschouwer) van de GGD ingeschakeld die de oorzaak en de wijze van overlijden probeert vast te stellen. Forensische dienst… een stille dienstverlening In 2020 hebben de forensisch artsen 480 lijkschouwen gedaan. De forensisch arts stelt een verklaring van overlijden op en rapporteert een vermoeden van onnatuurlijk overlijden aan het Openbaar Ministerie. Ook wanneer sprake is van een vermoedelijk strafbaar feit en nader onderzoek nodig is, wordt de forensisch arts ingeschakeld. De officier bepaalt op basis van het onderzoek of de overledene begraven of gecremeerd kan worden. Ook kan de forensisch arts zorgen voor een verklaring van uitstel van begraven, bijvoorbeeld als de overledene naar een ander land vervoerd moet worden. De forensisch arts kan worden ingeschakeld bij euthanasie (300 keer in 2020) om te beoordelen of deze volgens protocol is uitgevoerd. In Nederland is het verplicht om een forensisch arts te raadplegen als een kind jonger dan 19 jaar overlijdt. Er wordt dan een zogenoemde NODOK-melding gedaan: een melding Nader Onderzoek Doodsoorzaak Kinderen.
In 2020 waren er 37 van deze meldingen. Als het overlijden van een minderjarige (< 19 jaar) onverwacht en onverklaard is, kan met toestemming van de ouders nader onderzoek naar de doodsoorzaak plaatsvinden. Het langs deze weg achterhalen van de doodsoorzaak kan bijdragen aan de rouwverwerking. Bij 2 van de 37 meldingen in 2020 heeft een dergelijke NODOK-procedure plaatsgevonden. Medische zorg aan arrestanten In opdracht van politie en justitie draagt de GGD zorg voor de medische zorg aan arrestanten. Ook leveren forensisch artsen medische expertise voor onderzoek en rapportage in zaken als mishandeling, zedenzaken (CSG) en misdrijven. Op deze manier bieden zij ondersteuning aan het opsporingsapparaat (politie en justitie). Forensische geneeskunde volop in beweging. Landelijk is de toekomst van de forensische geneeskunde al enkele jaren onderwerp van gesprek. Het forensisch medisch onderzoek wordt in de toekomst niet meer door de afzonderlijke GGD’en georganiseerd, maar krijgt een bovenregionale invulling. De medische arrestantenzorg wordt beschouwd als markttaak en wordt mogelijk in 2021 via aanbesteding gecontracteerd. Het jaar 2020 was opnieuw een jaar van wachten; er is landelijk nog weinig duidelijkheid over de toekomst. Inmiddels is onder leiding van GGD GHOR Nederland een visie op de Forensische Geneeskunde van de toekomst geformuleerd.
Er is een governancestructuur ingericht en het aanbod van de forensische dienstverlening wordt meer en meer op politieregio georganiseerd. Er is in 2020 vooruitgang geboekt op tal van onderwerpen die de samenhang tussen politieregio’s verbetert. Zo is er een landelijk registratiesysteem geïmplementeerd, waar de GGD sinds mei 2020 op is aangesloten. Er is een éénduidig producten- en dienstverleningskader beschreven, en er is een onderzoek gestart naar een eenduidig landelijk kostprijsmodel voor de Forensische Geneeskunde. Aan het einde van 2020 heeft de eerste lichting nieuwe forensisch artsen de vernieuwde opleiding van twee jaar afgerond. Dit is hard nodig omdat het personeelsbestand vergrijst en hierdoor veel artsen hun dienstverband beëindigen. Omdat de huidige
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 21
opleidingsplekken niet volledig bezet zijn, kan dit in de toekomst een continuïteitsprobleem opleveren. Ook daarom is een intensieve samenwerking tussen de Limburgse GGD’en noodzakelijk om een kwalitatief goede Forensische Geneeskunde in de provincie te kunnen blijven garanderen. Eind 2020 is door de directies van beide GGD’en opdracht gegeven om medio 2021 een samenwerkingsovereenkomst te sluiten. In 2020 is het landelijke programma forensisch medische expertise (FMEK) verder uitgerold. COVID-19 heeft de implementatie vertraagd, maar er is inmiddels een landelijk handelingskader en implementatieplan FMEK voor Limburg. De regionaal coördinerend expert heeft ook een begroting (VWS) opgesteld voor verdere implementatie in 2021. Ketenpartners in Limburg zijn bij deze ontwikkeling betrokken.
Trends Lijkschouw (aantal per jaar) Aantal 2017 437 2018 463 2019 453 2020 480
NODOK Meldingen (aantal per jaar) Aantal 2017 42 2018 38 2019 44 2020 37
Euthanasie (aantal per jaar) Aantal 2017 306 2018 298 2019 309 2020 300
FMEK (aantal per jaar) Aantal 2017 19 2018 7 2019 6 2020 2
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 22
2.1.5 Rekening van baten en lasten 2020 programma GGD GGD Zuid Limburg
Rekening 2020 in €
Begroting 2020 in € *
6.341.902
6.316.350
2.063.246
2.635.000
651.344
-
24.803.060 1.008.266
46.617.500 -
4.420.694 -25.032
1.047.515 -
39.263.480
56.616.365
15.798.757 1.829.687 1.050.990
23.203.948 1.415.500 608.500
42.629 736.713 16.285.176 132.520 1.806 110.005 2.965
1.049.500 23.452.500 144.000 6.500 -
35.991.248
49.880.448
Overhead
2.819.082
6.715.917
Resultaat voor vennootschapsbelasting
453.150
20.000
Vennootschapsbelasting
- 29.659
- 20.000
-
-
423.491
-
Opbrengsten Bijdrage gemeenten basispakket Tarieven gemeenten plusproducten Bijdrage gemeenten plusproducten Bijdrage Rijk/Provincies Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit Overige bijdragen Incidentele baten Totale opbrengsten Exploitatiekosten Personeelskosten Huisvestingskosten Beheers- en administratiekosten Kosten vervoermiddelen Kosten automatisering Kosten medische middelen Kosten uitvoering van derden Afschrijvingskosten Rente en bankkosten Incidentele lasten Totale exploitatiekosten
Mutaties in reserves gedurende het jaar Gerealiseerde resultaat * Inclusief begrotingswijziging
Positieve resultaat GGD Het positieve resultaat van het programma GGD is € 423.491. Het positieve resultaat wordt met name veroorzaakt door extra omzet van de plusproducten en projectopbrengsten. Naast de hoger omzet op beide onderdelen zien we, mede a.g.v. het feit dat meer in 2020 digitaal heeft plaatsgevonden, dat de gemaakte kosten op deze onderdelen ook lager zijn. Voor een nadere financiële toelichting verwijzen we naar het onderdeel jaarrekening in deze jaarstukken.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 23
2.2 Programma Jeugdgezondheidszorg De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is het fundament voor een gezonde jeugd. Alle ouders en kinderen kunnen er terecht voor informatie en ondersteuning op het gebied van een gezonde, veilige ontwikkeling en positieve opvoeding. De JGZ heeft hierdoor als enige partij in de gezondheidszorg en het sociaal domein vrijwel alle kinderen in Nederland in beeld en weet of ze gezond opgroeien. Met ingang van 1 januari 2020 heeft Zuid-Limburg één organisatie voor JGZ voor alle kinderen van 0-18 jaar en hun ouders. Het is de ambitie van één JGZ om de groep gezonde kinderen in Zuid-Limburg groter te laten zijn dan die nu is. Trendbreukzaken Binnen de trendbreukbeweging zijn in 2020 de programma’s Voorzorg en Stevig Ouderschap in heel Zuid-Limburg uitgerold en er staan meer samenwerkingsprojecten in de steigers. Via een constructieve dialoog met de gemeenten is een start gemaakt met het verkennen van de mogelijkheden voor verdere uitvoering in de komende jaren. Vaccinatie Het is in 2020 gelukt om de kinkhoest-vaccinatie in te voeren voor vrouwen die 22 weken zwanger zijn. Ook de geplande massavaccinaties zijn doorgegaan, onder bijzondere omstandigheden. Ondanks COVID-19 en met maar één priklocatie ter beschikking, was de opkomst goed. Van alle eenendertig organisaties in Nederland neemt GGD Zuid Limburg qua de opkomst de zesde plaats in.
De reguliere vaccinaties van de 0-4-jarigen zijn in 2020 eveneens onverminderd doorgegaan. Trends AANTALLEN: KINDEREN IN Zuid-Limburg In beeld In zorg In zorg 0-18 Geboortes 1e hielprik 1e gehoorscreening
Jaarstukken GGD ZL 2020
Aantal 93.238 91.315 89.862 4.588 4.215 4.333
Pagina 24
2.2.1 Rekening van baten en lasten 2020 Programma JGZ Jeugdgezondheidszorg
Rekening 2020 in €
Begroting 2020 in € *
14.503.541
14.479.375
900.748
900.740
-
-
697.860 -
-
999.989 50.993
1.669.917 -
17.153.131
17.050.032
11.779.400 1.361.876 -14.218
11.922.783 1.108.121 285.634
218.640 61.185 2.583 60.151 41.135 1.015.788
256.500 48.085 1.500 101.118 -
14.526.540
13.723.741
Overhead
3.620.410
3.326.291
Resultaat voor vennootschapsbelasting
-993.819
-
Vennootschapsbelasting
-
-
Mutaties in reserves gedurende het jaar
-
-
-993.819
-
Opbrengsten Bijdrage gemeenten basispakket Tarieven gemeenten plusproducten Bijdrage gemeenten plusproducten Bijdrage Rijk/Provincies Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit Overige bijdragen Incidentele baten Totale opbrengsten Exploitatiekosten Personeelskosten Huisvestingskosten Beheers- en administratiekosten Kosten vervoermiddelen Kosten automatisering Kosten medische middelen Kosten uitvoering van derden Afschrijvingskosten Rente en bankkosten Incidentele lasten Totale exploitatiekosten
Gerealiseerde resultaat * Inclusief begrotingswijziging
Negatief resultaat Jeugdgezondheidszorg. Het negatieve resultaat van het programma JGZ is € 993.819. Het negatieve resultaat wordt met name veroorzaakt door een incidentele last van € 1.015.788. Deze incidentele last heeft betrekking op de vergoeding van frictiekosten aan de voormalige JGZorganisaties. Voor een nadere financiële toelichting verwijzen we naar het onderdeel jaarrekening in deze jaarstukken.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 25
2.3 Programma Acute Zorg Als elke seconde telt, rukken de ambulances met zwaailicht en sirene uit. Ook als een patiënt niet in levensgevaar is, maar wel dringend hulp nodig heeft, rijdt de ambulance er zo snel mogelijk naartoe. Daarnaast verzorgt de regionale ambulancevoorziening (RAV) vervoer op afspraak, bijvoorbeeld van ziekenhuis naar huis. De spin in het web van de ambulancezorg is de meldkamer. Hier coördineren de centralisten de ambulancezorg en hebben zij contact met melders, de ambulanceteams en andere zorgverleners. De GHOR zorgt ervoor dat de opschaling van dagelijkse naar grootschalige geneeskundige hulpverlening soepel verloopt en adviseert over evenementen. Samenwerking ambulancezorg in Limburg De ambulancediensten in Limburg hebben in 2020 de mogelijkheden tot verdere samenwerking onderzocht. Dit onderzoek én de gesprekken met de toezichthoudende instanties, hebben een gemeenschappelijke deler opgeleverd. Samengaan biedt kwaliteitswinst in de patiëntenzorg, verkleint de kwetsbaarheden in de organisaties, biedt meer kansen voor het personeel en versterkt de positie in de acute zorgketen. Deze positieve effecten dragen uiteindelijk bij aan het blijven voorzien van tijdige, adequate, kwalitatief hoge acute hulpverlening en vervoer van patiënten. Er wordt al op diverse vlakken samengewerkt zoals de gemeenschappelijk meldkamer en bureau medische zaken.
Samengaan is een logische vervolgstap. Er is echter ook een aantal risico’s en aandachtspunten benoemd. Zo komt naar voren dat regionale inbedding noodzakelijk blijft om de juiste zorg op de juiste plaats te kunnen leveren, medewerkers geven aan dat er cultuurverschillen zijn en er is behoefte aan duidelijkheid over de toekomst. Alle onderzoeksresultaten geven voldoende vertrouwen en partijen hebben besloten om in 2021 verder richting te geven aan de samenwerking. Zorgcoördinatie Limburg In het kader van de overheidsplannen om de uitdagingen en druk in de acute zorgketen beter te managen, heeft GGD Zuid Limburg in 2020 het initiatief genomen om in samenwerking met de Huisartsenpost Maastricht en het Netwerk acute zorg Limburg, het project ‘Zorgcoördinatie Limburg’ te starten. Het doel is een nieuw ontwerp voor regionaal passende zorgcoördinatie voor heel Limburg, rekening houdend met bestaande lokale en regionale verbindingen en initiatieven op dit vlak. Een meer patiëntgerichte en toekomstbestendige samenwerking tussen de verschillende regionale partners in de acute zorgketen moet leiden tot betere afstemming van ‘de juiste zorg door de juiste zorgverlener op de juiste plaats’.
Nieuwe ambulancepost in Landgraaf De ambulancedienst van de GGD Zuid Limburg voldoet, als een van de weinige ambulancediensten in Nederland, al jaren aan de wettelijke prestatienorm voor spoedeisende hulpverlening. Toch zijn er ook plekken waar de aanrijtijden structureel langer zijn. De oostelijke schil van Zuid-Limburg was zo’n gebied. De realisatie van de Buitenring Parkstad gaf de uitgelezen kans om die blinde vlek in het oosten aan te pakken. Na een uitgebreide verkenning begin 2017, bleek Abdissenbosch, de optimale locatie voor een ambulancepost. Eind 2020 is het gebouw opgeleverd en in gebruik genomen.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 26
De eerste ervaringen zijn erg goed. De prestatiecijfers ambulancezorg in het oostelijk deel van Zuid-Limburg zijn, sinds de post in Abdissenbosch operationeel is, sterk verbeterd. Met de missie van de GGD: “De GGD Zuid Limburg beschermt, bewaakt en bevordert de gezondheid van alle Zuid-Limburgers” zijn we er met trots in geslaagd om een ‘gezond gebouw’ neer te zetten. Er is uitsluitend gebruik gemaakt van natuurlijke materialen, de milieubelasting is minimaal, door volledige houtbouw is er sprake van een optimaal binnenklimaat en door de maximale isolatie blijft de energielast minimaal.
Trends2 Prestatienorm A1-rit (Percentage binnen 15 min. Ter plekke) Percentage 2017 93,3 2018 96,0 2019 95,5 2020 95,3
Prestatienorm A2-rit (Percentage binnen 30 min. Ter plekke) Percentage 2017 95.7 2018 97,7 2019 96,6 2020 96,3
Totaal aantal ritten per jaar Aantal 2017 47.518 2018 48.973 2019 51.551 2020 48.706
Aantal spoedritten per jaar Aantal 2017 33.595 2018 36.578 2019 39.298 2020 37.705
Aantal bestelde ritten per jaar Aantal 2017 13.293 2018 12.394 2019 12.253 2020 11.001
Percentage spoedritten van totaal Percentage 2017 70,7 2018 74,7 2019 76,2 2020 77,4
Percentage bestelde ritten van totaal Percentage 2017 29,3 2018 25,3 2019 23,9 2020 22,6
Gemiddeld aantal ritten per dag Aantal 2017 130,2 2018 134,2 2019 141,2 2020 133,1
Gemiddeld aantal spoedritten per dag Aantal 2017 92,04 2018 100,22 2019 107,67 2020 103,02
Gemiddeld aantal bestelde ritten per dag Aantal 2017 38,15 2018 33,96 2019 33,57 2020 30,06
2
Door een andere manier van dataverwerking in 2020 wijken de cijfers ten opzichte van voorgaande jaren af.
Jaarstukken GGD ZL 2020
Pagina 27
Aantal ambulances Aantal 2017 25 2018 25 2019 25 2020 25
Aantal standplaatsen Aantal 2017 4 2018 5 2019 5 2020 5
Aantal maatwerkadviezen voor B- en C-evenementen Aantal 2017 95 2018 143 2019 159 2020 19 Totaal aantal GRIP-incidenten per jaar Aantal 2017 36 2018 63 2019 100 2020 127