03 VOSBP Beeldkwaliteit_DeHease
Tekst van het document
’Middengebied Deelplan-C’ Een stedenbouwkundig plan voor de ontwikkeling van een ecologisch en eigentijds Limburgs dorp in het Middengebied van Sittard en Geleen
Voorwoord Met de ontwikkeling van een nieuw en eigentijds Limburgs dorp in Deelplan-C in het Middengebied van gemeente Sittard-Geleen creëren we, omringd door het landschappelijk groen van park De Graven, een aansprekend woongebied, dat in de komende jaren ruimte biedt aan circa 225 nieuwe woningen. Geïnspireerd door de kernwaarden van typisch Limburgse dorpen, gekoppeld aan de wens een duurzaam plan te realiseren, hebben wij voor Deelplan-C een comfortabel en ecologisch woongebied ontworpen, waarin het karakter van het Limburgse landschap en oorspronkelijke bebouwingspatronen voelbaar zijn. Refererend aan de sfeer en de architectuur van een Limburgs dorp, biedt Deelplan-C, midden in het groen, een aangename plek om te wonen. Met veel plezier en enthousiasme hebben De Haese CV, gemeente Sittard-Geleen en onze partners aan dit plan vorm en inhoud gegeven. Over het resultaat zijn wij dan ook bijzonder te spreken.
OPDRACHTGEVER: OM De Haese CV
Trots nodigen wij u uit om hiervan kennis te nemen. November 2020
OPDRACHTNEMER: Kuipercompagnons Bezoekadres: Van Nelle Fabriek Van Nelleweg 3042 3044 BC Rotterdam gebouw thee 0 Postadres: Van Nelle Fabriek Postbus 13042 3004 HA Rotterdam T : +31 (0)10 - 433 00 99 E: kuiper@kuiper.nl Contact: Jacco van Leeuwen jvanleeuwen@kuiper.nl Tijme Scholten tscholten@kuiper.nl Werknummer: 888.410.03
De Haese CV BV
Gemeente Sittard-Geleen
Inhoud 1. a. b. c. d.
INLEIDING Aanleiding Context Doel en status Leeswijzer
2. a. b. c. d. e.
HET LIMBURGS DNA Ambitie Landschappelijke kenmerken Stedenbouwkundige kenmerken Architectonische kenmerken Dorpsbiotoop als ecologische stepping-stone
3. a. b. c. d. e. f. g. h. i. j.
STEDENBOUWKUNDIG PLAN Ruimtelijk raamwerk Ontsluiting Woonmilieus Landmarks & accenten Dichtheid & programma Zorgcluster Fasering & tijdelijkheid Milieuaspecten Duurzaamheid Ontwikkelkader
4. a. b. c. d. e. f. g. h.
OPENBARE RUIMTE Groenstructuur Hoogteverloop Profielen Spelen Water Parkeren Materiaal- & kleurgebruik Ecologie & duurzaamheid
5. a. b. b. c.
BEELDKWALITEIT BEBOUWING Een ecologisch en eigentijds Limburgs dorp Wonen aan het lint Wonen achter het lint Ecologie & duurzaamheid
6.
TOETSINGSCRITERIA BIJLAGE
1 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
1
.
Inleiding
1.a Aanleiding
het plangebied doorsneden door een tweetal
1.d Leeswijzer
Voor Deelplan-C zijn in het afgelopen decen-
historische lijnen, die mede bepalend zijn
In Hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de
nium al verschillende plannen gemaakt. Door
voor het karakter van het gebied. Dit zijn de
gezamenlijke ambitie om een ecologisch
gewijzigde inzichten in o.a. de verwachte
Janskamperstraat/Janskamperweg, die als een
en eigentijds Limburgs dorp te maken.
marktvraag werd het verkavelingsplan uit 2012
restant van een holle weg begeleid met een
Vervolgens worden de verschillende aspecten
achterhaald. Vervolgens is in samenspraak met
aantal markante bomen het plangebied scheidt
van het Limburgs DNA uiteengezet en de
gemeente Sittard-Geleen besloten een nieuw
van Rijksweg Noord en de Lintjesweg die voor
mogelijkheden de ontwikkeling daadwerkelijk
ruimtelijk ontwerp te ontwikkelen dat aansluit
het langzaam verkeer een verbinding met
als een ecologische stepping-stone aan het
bij de actuele woonwensen en de juiste mate
Munstergeleen mogelijk maakt.
Landschapspark De Graven te verankeren.
van flexibiliteit biedt voor de toekomst.
In Hoofdstuk 3 wordt aan de hand van verschillende facetkaarten de hoofdopzet van
een grondige analyse van de situatie, door De
1.c Doel en status stedenbouw kundig plan
Haese CV het idee gepropageerd om de locatie
In het voorliggende rapport zijn de intenties
In Hoofdstuk 4 wordt inzicht gegeven in de
vooral niet als een reguliere uitbreiding van de
opgetekend die De Haese CV voor heeft met
belangrijkste elementen van de inrichting
stad te occuperen, maar deze te ontwikkelen
de ontwikkeling van Deelplan-C. Het integraal
van de openbare ruimte. Hoofdstuk 5
als een compact Limburgs dorp dat aan alle
opgenomen beeldregiekader reikt kaders
verbindt aan verschillende woonmilieus
zijden ruim omzoomd en doorspekt is met
aan voor de uitwerking van de bebouwing
uiteenlopende richtlijnen voor de uitwerking
groen.
en de inrichting van de openbare ruimte.
van de architectuur en de erfscheidingen op
In het licht van bovenstaande is besloten
Door dit document te koppelen aan het
de overgang openbaar-privé. Hoofdstuk 6
een nieuw stedenbouwkundig plan samen te
bestemmingsplan geldt het als welstandsnota
biedt tenslotte een praktisch toetskader waarin
stellen met daarin integraal opgenomen, als
voor de begeleiding en toetsing van de
bovengenoemde richtlijnen en spelregels
leidraad voor de beeldkwaliteit, een beeldregie-
architectenplannen.
overzichtelijk zijn samengevat.
Hierop is, met een frisse blik en gebaseerd op
het stedenbouwkundige plan beschreven.
kader. Het voorliggende rapport is de weerslag daarvan.
1.b Context Deelplan-C is onderdeel van het Middengebied dat is gelegen tussen de kernen Sittard en Geleen. Het plangebied heeft een omvang van circa 15 ha en wordt globaal begrensd door Rijksweg Noord in het westen, de Middenweg in het noorden, het spoortracé Sittard-Heerlen in het oosten en de randbebouwing van de wijk Janskamperpark in het zuiden.
PLANGEBIED
Het gebied is goed ontsloten via Rijksweg Noord, een directe verbinding tussen de centra van Sittard en Geleen. Voor langzaam verkeer lopen diverse routes langs het plangebied waarop eenvoudig kan worden aangesloten. De ligging in het Middengebied, dat voor een deel is aangewezen als verbindingszone in de Provinciale Ecologische Structuur, biedt aanknopingspunten om te komen tot een duurzame uitwerking van het woongebied en de locatie organisch aan het onderliggende landschap te verankeren. Het plangebied dat momenteel in gebruik is als akkerbouwland, kent zichtbare hoogteverschillen en is gedeeltelijk met bosschages omzoomd. Voor het overige wordt
4 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
5 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
luchtfoto locatie
2
.
Het Limburgs DNA
2.a Ambitie
Het plangebied bevindt zich in de uitlopers
Holle wegen zijn paden die in hellingen zijn
Graften zijn steilranden die vroeger beplant
In de huisweides rondom de Zuid-Limburgse
Vroeger werden deze hagen geplant langs alle
De uitdaging is een kenmerkend en
van het Limburgse heuvellandschap. Dit
ingesleten door menselijk gebruik. Doordat
zijn als perceelscheiding en om erosie van
dorpen staan vele boomgaarden. Ze vormen
weilanden waar vee in stond. Met zijn doornen
eigentijds ruimtelijk idioom te formuleren
heuvellandschap is in feite een plateau,
dalbewoners bestaande afvoergeulen van
de akkers te voorkomen. Evenwijdig met de
de groene, witte of roze gordel rondom het
is het een ideale soort om ongewenste
dat is gebaseerd op dorps en streekeigen
doorsneden door rivier en beekdalen. Het
het plateau gingen gebruiken als pad en
hoogtelijnen werd een heg aangeplant, die
dorp. Boomgaarden met noestige fruitbomen
bezoekers te weren of om het vee in de wei
kenmerken, het Limburgs DNA.
plateau heeft een lichtgolvend oppervlak met
doordat - omgekeerd - het overtollige water
erosiemateriaal tegenhield. Om die reden
kleden de dorpen op een streekeigen manier
te houden. Verder werden dit soort hagen
aan.
rond fruitboomgaarden en groentetuinen
hier en daar aanmerkelijke hoogteverschillen.
via aangelegde weggetjes omlaag snelde.
werd de begroeiing kort en dicht gehouden.
De insteek is om gebiedseigen kwaliteiten in te
Erop ligt een afwisselend landschap met
Een holle weg wordt meestal begrensd door
Het hakhout fungeerde tevens als veekering,
toegepast. Als zodanig zijn ze grotendeels
zetten om te komen tot een onderscheidende
dorpen, hoeven en vakwerkboerderijen,
steile, begroeide randen. Deze begroeiing
en bood bescherming tegen weersinvloeden.
bewaard gebleven en nu beeldbepalend voor
identiteit voor het nieuwe woongebied.
akkers, tuinbouwgrond, weilanden en
bestaat uit struiken en knotbomen, waarvan de
Tevens vormen ze een belangrijk leefgebied
het landschap.
De juiste ingrediënten hiervoor kunnen
bosjes. Kenmerkende landschapselementen
opbrengst als geriefhout werd gebruikt in het
voor dieren.
worden ontleend aan de patronen en de
zijn de holle wegen en Graften, de
boerenbedrijf.
occupatie van het onderliggende Limburgse
hoogstamboomgaarden en meidoornhagen.
Meidoornhagen
landschap en de architectuur van de daarbij
Hoogstamboomgaarden
horende karakteristieke dorpen met hun aaneengesloten lintbebouwing. Met een ontleding van de karakteristieken hiervan kunnen de kenmerken van het Limburgs DNA
Holle wegen
worden bepaald. Om het beeld compleet te krijgen is gekeken naar zowel landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken als
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
architectonische kenmerken. Daarnaast is het plangebied gelegen bezijden een ecologische
Graften
verbindingszone, het landschapspark de Graven. Dat maakt de locatie een unieke plek om te wonen, maar dit gegeven vraagt tegelijkertijd om ambitieuze doelstellingen om te komen tot een duurzame ontwikkeling, waarin ecologie en klimaatadaptatie zijn geïntegreerd. Dit is niet alleen van belang voor de ontwikkeling van Deelplan-C sec, maar het draagt tevens bij aan een verhoging van de landschappelijke kwaliteit van het Middengebied tussen Sittard en Geleen en daarmee aan de doelstellingen van de Provinciale Ecologische Structuur. Om daaraan mede invulling te geven worden de mogelijkheden onderzocht om een coöperatieve boerderij op te richten.
dorp als steppingstone in verbindingszone
(7) 1/graften
2/meidoornhaag
(8) 3/waterpoelen
4/linten
5/dries
(9) 6/holle-wegen
2.b Landschappelijke kenmerken 8 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
9 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
7/boomgaard
(10) 8/wijngaard
9/weiland
10/akkerlansdschap
2.c Stedenbouwkundige kenmerken
Naarmate de dorpen groter groeiden, verrezen
de kerk en het klooster vallen met hun eigen
De meeste dorpen in het Limburgs
er verscheidene karakteristieke gebouwen,
maat en schaal direct in het oog. Aanbouwen
heuvellandschap zijn ontstaan in de elfde
als kerken, watermolens, boerenhoeven en
zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa
eeuw. De dorpen waren door een fijnmazig
later de kloosters. De kerken stonden vaak in
en bijgebouwen staan in beginsel op het
straten- en padenpatroon met naburige
het centrum van het dorp, waarbij de torens
achterterrein en uit het zicht.
dorpen verbonden. Ze ontstonden als
tevens als oriëntatiepunt in het landschap
Na de Tweede Wereldoorlog breidden de
clustering van bebouwing aan weerszijden
gingen dienen. Oriëntatie gaven ook de talrijke
dorpen zich elk in hun eigen tempo uit. De
van de doorgaande kronkelige routes,
kapellen en kruizen langs de wegen.
vroege naoorlogse uitbreidingswijken (jaren
met de gebouwen dicht op de straat. De
De ‘bebouwingskorrel’ is relatief klein
vijftig en zestig) zijn in karakter dorps door
lintbebouwing langs de historische routes is
met wisselende maten in frontbreedte en
het gebruik van baksteen en pannendaken
duidelijk herkenbaar aan de pandsgewijze
bebouwingshoogte. De bebouwing is in het
en de introductie van voortuinen. Deze
opbouw, de individuele uitstraling, en de
algemeen kleinschalig en afwisselend van
organisch gegroeide wijken bestaan vaak uit
afwisseling van woonhuizen en boerderijen
karakter. De rooilijnen verspringen en volgen
individuele (villa) woningen met een geheel
met grote inrijpoorten. Een Dries markeerde
in grote lijnen het verloop van de wegen.
eigen uitstraling. Waar het historische dorpslint
de belangrijkste kruising, al dan niet met
De overwegend grondgebonden panden
‘stenig’ van karakter is, kennen de naoorlogse
kruisbeeld, waterput en linden. Deze plek
zijn met de voorgevel op de openbare
wijken met ruimere tuinen een hechtere
was in gemeenschappelijk eigendom van
ruimte gericht en staan dicht op de weg. Het
samenhang tussen openbare ruimte, groen
de dorpsbewoners en werd in het verleden
individuele pand heeft een onderbouw van
en bebouwing. Naar de rand van het dorp
gebruikt als verzamelplek voor de kuddes
één of twee lagen met een zadeldak met de
waaiert de bebouwing als het ware uit in het
schapen, runderen of varkens uit het dorp,
nok overwegend parallel aan de weg en is
landschap. Gecombineerd met erfbeplanting
alvorens deze naar de heide of groenlanden
in de regel geschakeld aan de belendende
en fruitboomgaarden zorgt dit voor een ‘zachte’
gingen.
panden. Afwijkende gebouwen waaronder
overgang naar het landschap.
broekstraat, sittard
10 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
poorten
accentkleur
luiken
ingetogen schakelstuk
vlechtingen en banden
vakwerk
11 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
2.d Architectonische kenmerken
Daken zijn gedekt met pannen, donker
van baksteen en pannendaken kent het
Ambachtelijk traditionalisme
In de verschijningsvorm van de bebouwing
gesmoord, deels rood, of natuurstenen
bebouwingsbeeld ondanks deze diversiteit
De ambachtelijke architectuur, verwant aan
onderscheidt de historische lintbebouwing
leien. Kozijnen zijn gewoonlijk uitgevoerd in
een sterke samenhang, wat gekoppeld aan de
vernaculaire architectuur, kenmerkt zich
zich nadrukkelijk van de bebouwing in de
houtwerk en geschilderd in traditionele kleuren.
kleinschaligheid mede het dorpse karakter van
door eenvoud en het gebruik van lokaal
deze wijken bepaald.
beschikbare materialen en een traditionele
uitbreidingswijken.
De uitbreidingswijken
streekeigen bouwwijze. Karakteristiek
Historische linten
De uitbreidingswijken – achter de linten -
Over het algemeen wordt deze waaier van
voor (Zuid)-Limburg is het gebruik van
De architectuur van de bebouwing in de
worden gekenmerkt door een waaier van
architectuurstijlen overal in uitbreidingswijken
natuursteen, mergel en hout en later baksteen
historische linten wordt gekenmerkt door het
architectuurstijlen, die zijn terug te voeren
in Nederland aangetroffen. Nadere
en dakpannen en motieven als vlechtingen
gebruik van aardse kleuren, ambachtelijk
op de periode waarin de woningen zijn
beschouwing leert dat in Limburg bepaalde
en banden. Typerend voor de gebouwen zijn
metsel- en pleisterwerk en een zorgvuldige
gebouwd. Van rijk gedetailleerde traditionele
stijlen verhoudingsgewijs vaker voorkomen en
de dikke muren met kleine gevelopeningen
detaillering. De oudere bebouwing is
architectuur uit de 30er jaren en meer
daarmee exemplarisch zijn voor het idioom van
en afgewerkt met stuc of keim. De kap
duidelijk te onderscheiden van de rest van
eenvoudige, projectmatige architectuur uit 50
de uitbreidingswijken alhier.
heeft een flauwe hellingshoek en kent grote
de bebouwing. Een deel van de panden
en 60er jaren, tot moderne functionalistische
herinnert in zijn eenvoud aan de landelijke
architectuur vanaf de 80er jaren, afgewisseld
Onderstaand wordt een nadere uiteenzetting
oorsprong (poortboerderijen), anderen met
met zelfbouwwoningen met architectuur die
van kenmerken gegeven van drie in Limburg
een rijkere detaillering aan de vooruitgang in
niet is terug te voeren op een bepaalde stijl
veel voorkomende stromingen.
de ‘lange’ negentiende eeuw. De lintbebouwing
of periode. Door het overwegend gebruik
overstekken. Opvallende toevoegingen zijn de schoorstenen en de vrijdragende balkons. Hierin klinken mediterrane invloeden door. In Zuid-Europa werd steen als voornaamste
kent al met al een grote diversiteit aan
materiaal gebruikt. Vanuit de bouwtraditie
architectuurstijlen.
van de steenbouw met dragende houten elementen was het eenvoudiger de ruimte
Ondanks het individuele karakter kent het
tussen de zware muren te overdekken met
bebouwingsbeeld een zeer sterke samenhang.
een flauw hellend dak. Woningen die volgens
De meeste panden hebben een heldere en
deze principes zijn gebouwd en afgeleiden
evenwichtige gevelindeling met staande ramen
daarvan komen in Limburg veelvuldig voor.
die overwegend horizontaal zijn gelijnd. De detaillering is gevarieerd en zorgvuldig. Luiken, siermetselwerk, rollagen, balkankers, raam- en deurlijsten en fijn gedetailleerde gootklossen komen voor. De raampartijen hebben meestal
gelaagde gevelopbouw
een onderverdeling. Materialen en kleuren zijn overwegend traditioneel.
kleine ramen, dikke muren
flauwe kap
eenvoud
De oudste bebouwing, vaak met vakwerk, was wit met een donkere plint of smetstrook, opgebouwd uit mergel, Naamse hardsteen en baksteen. Met het voortschrijden van de techniek werden gevels opgetrokken in baksteen in aardetinten, aanvankelijk gecombineerd met mergel dat laagsgewijs rijke bodem: kalk-klei-kool
werd toegepast.
Inspiratiebron voor de bebouwing is de rijke bodem en gelaagdheid van het Limburgs landschap 12 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
flauwe kapconstructies mediterrane invloeden
13 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
Traditionalisme
Modernisme of functionalisme
De traditionele architectuur kenmerkt zich
Het functionalisme wordt ook wel
door een simpele en ingetogen vormgeving
het nieuwe bouwen genoemd.
van woonhuizen die refereert aan de
Nieuwe materialen als beton en staal
traditionele plattelandsbouw, waarbij grote
maakten de ontwikkeling van nieuwe
heldere bouwvolumen het beeld bepalen. De
bouwconstructies mogelijk, zoals
schoonheid ligt in de eenvoud en een goede
skeletbouw. Door deze technologische
harmonie tussen massa, ruimte en lichtinval.
innovaties kon een transparante
De architectuur is nederig en niet opvallend.
en abstracte architectuur worden
Kenmerkend zijn het vrijwel uitsluitende
gerealiseerd. Gebouwen werden
gebruik van baksteen, brede kozijnen
gereduceerd tot elementaire geometrische
en erkers (veelal in lichte kleuren), hoge
vormen met een horizontale belijning
gootlijnen, de hoge met pannen beklede
en overstekende daken. Decoraties en
daken tussen topgevels en het gebruik van
ornamenten waren taboe en werden
natuursteen op constructief belangrijke
vervangen door strakke witgepleisterde
punten. Talrijke en fraaie voorbeelden
muren of glazen wanden. Meer dan in de
hiervan zijn in Limburg gebouwd.
rest van Nederland zijn hiervan prachtige
Voorbeelden hiervan zijn de zogenaamde
voorbeelden in Limburg gebouwd.
mijnwerkers-directeurswoningen nabij het Park in Geleen.
hoge nok en een erker
versieringen balustrade
topgevels
gelaagde opbouw gevel
kubistische verschijningsvorm
traditionalisme
14 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
form follows function
transparantie en overstekende daken
15 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
2.e D orpsbiotoop als ecologische stepping-stone
in vele toonaarden bij aan een natuur-inclusie-
het oprichten van een coöperatieve boerderij.
ve ontwikkeling en zijn een verrijking van het
Deze coöperatieve boerderij zou voedsel
De ligging van Deelplan-C in het Middenge-
dakenlandschap van Deelplan-C.
gaan produceren en de groenstructuren in
bied, dat voor een deel is aangewezen als
Groene gevels
Deelplan-C gaan onderhouden volgens de
verbindingszone in de Provinciale Ecologische
Groene gevels horen bij klimaatbestendig
principes van natuur-inclusieve landbouw.
Structuur, is aanleiding om op een natuur-in-
bouwen. Daarom worden daar waar mogelijk
Daarbij produceert de coöperatie voedsel en
clusieve manier uitwerking te geven aan de
delen van gevels begroeid met groen. Een
gewassen in harmonie met milieu, natuur
ontwikkeling en een dorpsbiotoop te ontwik-
groene gevel biedt vele voordelen. Zo draagt
en landschap door natuurlijke processen in
kelen dat als een ecologische stepping-stone
een groene gevel bij aan luchtzuivering, een
de bedrijfsvoering te integreren, te zorgen
een verrijking is voor de omgeving. Dat kan
lagere omgevingstemperatuur, reductie van
voor een gezond bodem- en watersysteem,
op het niveau van de bebouwing, de openba-
omgevingsgeluid, buffering en zuivering
een aantrekkelijk landschap en biodiversiteit,
re ruimte en de landschappelijke inpassing.
van regenwater en biodiversiteit in de stad.
passend binnen een economisch rendabele
Daarnaast creëert een groene gevel met een
bedrijfsvoering.
Bebouwing
reductie van energiekosten waardevermeerde-
Om op gebouwniveau een bijdrage te leveren
ring van een pand en biedt een groene gevel
Niet alleen wordt hiermee invulling
aan bovenstaande doelstelling wordt voor bij
bescherming tegen weersinvloeden en tempe-
gegeven aan de doelstellingen ten
de uitwerking van de bebouwing vooralsnog
ratuurwisselingen waarmee de levensduur van
aanzien van ecologie, biodiversiteit en
gedacht aan het doorvoeren van de volgende
een gevel wordt verlengd.
klimaatbestendigheid voor Deelplan-C, maar
maatregelen:
het biedt tevens de mogelijkheid Deelplan-C
Openbare ruimte
in de woningbouwmarkt te positioneren als
Het toepassen van neststenen, vleermuiskas-
Om tegemoet te komen aan de natuur
een groen en duurzaam woongebied. Door
ten en insectenhotels is de meest duurzame
en klimaatdoelstellingen kent het
het boerenbedrijf vervolgens te exploiteren
aanpak om nestgelegenheid aan te bieden
stedenbouwkundig plan een robuuste
als een coöperatie waar ook de bewoners van
voor vogels, vleermuizen en insecten. Door
groenstructuur. Door de riante opzet van
Deelplan-C aan deelnemen wordt tevens de
dit soort voorzieningen meteen met de bouw
dit casco is er voldoende ruimte voor een
sociale cohesie in het nieuwe dorp bevorderd.
mee te nemen, kan betrekkelijk eenvoudig
duurzame opvang en buffering van overtollig
de fauna in en rond Deelplan-C worden
regenwater en kan het nieuwe dorp met
Agrobosbouw is de collectieve naam voor
gestimuleerd.
de aanplant van natuurlijk groen eenvoudig
landgebruikssystemen en -technologieën
klimaatadaptief worden gemaakt. Het
waarbij houtige en vaste planten (bomen,
In principe worden alle platte daken bedekt
groene casco verankert het nieuwe dorp
struiken, kruiden, etc.) worden gebruikt
met (sedum)plantjes. Dankzij deze plantjes
vanzelfsprekend aan de omgeving en is door
op dezelfde percelen als landbouwkundige
neemt het dak veel water op. Daarnaast
zijn dimensies op veel plaatsen geschikt om
gewassen en/of dieren. Dit komt de opbrengst
draagt een groen dak bij aan de luchtkwaliteit
het groen op voedselproductie in te richten.
ten goede en levert een aantrekkelijk
en de biodiversiteit. Een groen dak kan per
Op die manier krijgt het groen meer betekenis
landschap, waarin recreatie, natuur en
vierkante meter 25 liter water opvangen.
voor de inwoners van het dorp.
voedselproductie samen op gaan.
belast. Ook isoleert een groen dak beter. Het
Landschappelijke inpassing
De ontwikkeling van Deelplan-C biedt de
verkoelt de ruimte onder het dak in de zomer
Om op het niveau van de landschappelijke
kans om een dergelijk boerenbedrijf integraal
met wel 4 graden Celsius. Daarnaast renderen
inpassing een bijdrage te leveren aan
mee te ontwikkelen. De haalbaarheid om
zonnepanelen beter op een groen dak omdat
bovenstaande doelstelling onderzoekt De
hiervoor een coöperatie op te richten, waarin
ze beter presteren bij een temperatuur van
Haese CV momenteel met ondersteuning van
de nieuwe bewoners mede participeren, is
maximaal 25°C. Kortom, groene daken dragen
Herenboeren Nederland de mogelijkheid voor
onderwerp van nader onderzoek.
nestgelegenheid
dorpsgaard
Nestgelegenheid
Groene daken
inspiratieschets coöperatieve boerderij
Daardoor wordt de hemelwaterafvoer minder
16 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
agrobosbouw
meidoornhaag
17 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
holle weg
3
.
Stedenbouwkundig plan
het nieuwe dorp zijn ‘de Graften’, ‘het lint’
de grenzen van het plangebied, dat het
en ‘de Dries’. Deze elementen verankeren
woonprogramma op een natuurlijke
het dorp met het onderliggende
wijze wordt opgedeeld in verschillende
landschap en de omgeving. Daarnaast
overzichtelijke bouwvelden, die zo nodig,
zijn ze cruciaal voor de oriëntatie en
onafhankelijk van elkaar kunnen worden
plaatsbepaling in het plan.
ontwikkeld.
De hoofdroute door het dorp sluit aan
Onderstaand worden de verschillende
op Rijksweg Noord ter hoogte van
ingrediënten van het plan nader
het Zuyderland Medisch Centrum. De
uiteengezet en toegelicht.
P
het lint en de Graften maakt samen met
P
ruimtelijke dragers voor de lay-out van
P
is en ruim van opzet. Het beloop van
P
gebiedseigen heuvellandschap. De
P
bepaald, waardoor dit milieu juist groen
P
lint’ wordt grotendeels door de Graften
zijn ruimtelijke structuur aan het
P
De stedenbouwkundige opzet ontleent
P
Het karakter van het ‘Wonen achter het
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
3.a Ruimtelijk raamwerk
omliggend stedelijk gebied. Naast deze
In het ontwikkelkader, een geabstraheerd
fysieke verbindingen zijn er op een aantal
kaartbeeld met een 10-tal vastomlijnde
plekken aan de randen van het plan ook
planelementen, is vervolgens de essentie
visuele verbindingen met het omliggende
van het plan vastgelegd. Dit kader biedt
landschap. Zo heb je bijvoorbeeld vanaf
de nodige zekerheid ten aanzien van het
de Dries vrij uitzicht op de toren van de
eindbeeld.
P
aanpassingen denkbaar.
P
ze het dorp met het landschap en het
P
spelen op de vraag van dat moment,
P
jaren zal beslaan, zijn om in te kunnen
netwerk van paden en wegen verweven
P
P
P
P
van het dorp. Samen met een fijnmazig
P
P
P
P
de locatie naar verwachting meerdere
P
de bouwvelden gelegen aan de randen
P
eindresultaat. Omdat de ontwikkeling van
P
P
P
het gebied, de verkeersafwikkeling van
P
als een verbeelding van een mogelijk
P
proefverkaveling die moet worden bezien
evenwijdig lopen aan de hoogtelijnen in
P
Op hun beurt verzorgen de Graften die
P
De hiernaast afgebeelde plankaart is een
P
twee Graften en de Dries met elkaar.
P
hoofdroute verbindt vervolgens de
P P P P P P P P P P
P P P
P
P P
P P
P
P
P
P
P
P
P P
P
P
P
P
P
P
P P
P
P
P P
P P
P
P P
Pancratius Kerk in Munstergeleen. P P P P P P
Verder zijn twee onderscheidende
P P P P P
P
P
P
P
P
P
P P
P
P
P P
P
P
P
P P P P P P
woonmilieus gedefinieerd, ‘Wonen aan
P P P
P
P P
P
het lint’ en ‘Wonen achter het lint’. Het lint, dat als een organisch gegroeide dorpsstraat is vormgegeven, bepaald met zijn stenige karakter voor een groot deel de identiteit van het nieuwe dorp.
Voorbeelduitwerking verkaveling
20 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
21 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
3.b Ontsluiting
3.c Woonmilieus
Het uitgangspunt voor de ontsluitingsstruc-
Als resultante van bovengenoemde
tuur is dat deze exclusief is gedimensio-
ruimtelijke ingrediënten ontstaat er een
neerd op de eigen behoefte van Deelplan-C.
serie bouwvelden die zich min of meer organisch voegen in het onderliggende
Autoverkeer
landschap. De schaal en maat van
De verkeersstructuur van het plan is gericht
de bouwvelden is zo gekozen dat zij
op een overzichtelijke en veilige afwikkeling
flexibel invulbaar zijn en verschillende
van het autoverkeer. Het plan krijgt één
woningtypen kunnen worden ingepast.
aansluiting op het omliggende wegennet.
Daarmee kan in de loop van de
Op die manier wordt geen wijkvreemd
ontwikkeling beter op de veranderende
verkeer aangetrokken. De entree van het
behoefte uit de markt worden ingespeeld.
nieuwe dorp wordt ter hoogte van het Zuyderland Medisch Centrum op de Rijks-
Ingegeven door de lay-out van het plan
weg Noord aangesloten. In het geval van
zijn twee onderscheidende woonmilieus
calamiteiten bieden een tweede aansluiting
gedefinieerd, ‘Wonen aan het lint’ en
ietwat noordelijker op de Rijksweg Noord
‘Wonen achter het lint’.
en een aansluiting op de Geleenbeeklaan ten zuiden van de ontwikkeling de mogelijk-
Het ‘Wonen aan het lint’ kan worden
heid het plangebied te verlaten. Alle wegen
gekarakteriseerd als een organisch
in het plangebied krijgen het karakter van
gegroeide, ‘stenige’ dorpsstraat met
erftoegangswegen, met een maximumsnel-
een aaneenschakeling van individueel
heid van 30 km/uur. Het accent ligt hier op
herkenbare panden hier en daar
de verblijfskwaliteit.
afgewisseld met een representant van
woonmilieus
een poort- of hofboerderij, die binnen het De nieuwe woonwijk kent een logische aansluiting op de rijksweg-noord, gelegen
ontsluiting
woonmilieu als een onderscheidend milieu wordt gedefinieerd. Om dit woonmilieu
ten hoogte van de ontsluiting van het Zuy-
overtuigend neer te zetten is een
derland Medisch Centrum. Daarnasat komt
concentratie van geschakelde woningen
dit ook ten goede aan de oversteekbaarheid
langs het lint onontkoombaar.
van de Rijksweg Noord voor voetgangers en de nabije ligging van bushaltes.
Het ‘Wonen achter het lint’ kan
Woningen
worden gekarakteriseerd als een
Voorlopig omvat het plan circa
levensloopbestendig - dat wil zeggen met
Langzaam verkeer
naoorlogse uitbreidingswijk met een
225 woningen, de woningen in het
het volledige programma op de begane
Gezien de ligging in het Middengebied en
divers bebouwingsbeeld en een grote
zorgcluster niet meegerekend. Qua
grond - uitgevoerd worden.
de nabijheid van de centrumvoorzieningen
samenhang tussen de openbare
type onderverdeeld in: 87 rijwoningen,
Voor de tussenwoningen, ook smallere
van zowel Sittard als Geleen is de fiets
ruimte, het groen van de tuinen en de
86 2/1-kapwoningen en 52 vrijstaande
beukmaten, geldt dat deze voldoen aan
een kansrijk vervoermiddel. Om die reden
bebouwing. Een aantal specifieke en
woningen, waarvan een nog nader te
de eisen die gesteld worden aan semi-
omvat het stedenbouwkundig plan een
geografische aspecten van de lay-out
bepalen gedeelte projectmatig zal worden
levensloopbestendig.
fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer
van het plan zijn aanleiding om binnen
ontwikkeld en het resterende deel als
dat is aangesloten op (recreatieve)routes
dit woonmilieu aanvullend een tweetal
bouwkavel zal worden vrijgegeven aan de
naar nabijgelegen stads- en dorpskernen
onderscheidende milieus te definiëren, te
individuele vrije sector. Alle vrijstaande
en het omringende landschap. In die zin
weten: ‘Wonen aan de Graft’ en ‘Wonen
woningen, 2/1-kapwoningen en
verzorgt het plan een verbindende schakel
aan het Park’.
hoekwoningen kunnen
in een groter recreatief netwerk. Omdat de infrastructuur is ingericht op verblijf kunnen voetgangers zich eenvoudig door het plangebied bewegen, zonder hinder te ervaren van de overige weggebruikers.
22 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
23 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
3.d Landmarks & accenten
3.f Zorgcluster
Om de belevingswaarde van het nieuwe
In de zone parallel aan Rijksweg Noord
dorp nog verder te differentiëren zijn
voorziet het vigerend bestemmingsplan
verschillende plekken aangemerkt waar
in de ontwikkeling van een zorgcluster.
bijzondere aandacht wordt gevraagd
Omdat de programmatische invulling
voor de uitwerking van de architectuur
hiervan in dit stadium van de planvorming
van de gebouwen. Deze plekken zijn een
nog niet is vastgelegd, worden over de
onderdeel van het totale ensemble en
uitwerking hiervan in het kader van het
benadrukken de hiërarchie in het dorp.
voorliggende stedenbouwkundig plan
De betreffende gebouwen staan in een
geen uitspraken gedaan.
zichtlijn of op markante hoeken van straten en zijn daarmee bepalend voor de
3.g Fasering/tijdelijkheid
beleving van de openbare ruimte. Om die
De doorlooptijd van de ontwikkeling van
reden moet deze bouwsels nadrukkelijk
de woningen kan afhankelijk van de
worden uitgewerkt, als blikvanger,
vraag uit de markt mogelijk 7-10 jaar
markering of accent, bijvoorbeeld
beslaan. Om te voorkomen dat de eerste
door aan de bebouwing bijzondere
bewoners gedurende die periode in een
architectonische elementen toegevoegd.
bouwput moeten wonen, is het streven
Te denken valt aan een markante
er op gericht iedere bouwfase als een
kapvorm, afwijkend materiaalgebruik,
‘gave’ stedenbouwkundige eenheid af te
overhoekse elementen als een erker of
ronden. Daartoe wordt het groene casco
een bijzonder opvallende schoorsteen.
van meet af aan aangelegd en worden de contouren van de bouwvelden tijdelijk in
3.e Dichtheid & programma
landmarks & accenten
beheer genomen door de coöperatie. Om verder conflictsituaties tussen
fasering
De gemiddelde woondichtheid voor het
bouwverkeer en het komen en gaan
plangebied op basis van 225 woningen is
van de bewoners zo goed als mogelijk
15 woningen per hectare. Deze dichtheid
te vermijden, worden deze stromen
is atypisch bij woninguitbreidingen en
ontvlecht met een aparte ontsluiting voor
laten zien dat zonder extra maatregelen
Ook wat betreft de externe veiligheid
garandeert daarmee een ontspannen
het bouwverkeer noordelijker op Rijksweg
de geluidsbelasting langs het spoor
voldoet het plan aan de uitgangspunten
dorpslandelijk woonmilieu. Vervolgens
Noord.
maximaal 65 dB bedraagt. Tevens is een
en randvoorwaarden. Het plangebied
is parallel aan de opzet van een dorp
Vooralsnog is het idee om de fasering
berekening uitgevoerd waaruit het effect
is direct naast het spoortracé Sittard-
een gradueel verloop van de dichtheid
qua richting tegen de klok in, van
blijkt van de geluidswal waarin het plan
Heerlen gesitueerd. Om het groepsrisico
aangebracht. Van een relatief hoge
zuidwest naar, zuidoost en vervolgens via
voorziet. Het effect van het scherm is
zoveel mogelijk in te perken, voorziet
dichtheid aan de Dries en de bebouwing
noordoost naar noordwest het plangebied
zodanig dat op de begane grond op alle
het plan in een grondwal parallel aan
aan het lint tot een relatief lage dichtheid
uit.
woningen (op 1 na), kan worden voldaan
het spoor. Direct daarachter is een
in de bouwvelden aan de randen
In de tijdelijke situatie kunnen
aan de voorkeursgrenswaarde van 55 dB.
toegangsroute voor de brandweer
van het dorp. Op die manier is een
de omzoomde bouwvelden door
geleidelijke overgang van het dorp met
de coöperatieve boerderij voor
Ook voor wegverkeer wordt voldaan
stedenbouwkundig plan in vluchtroutes
het omliggend landschap gecreëerd.
voedselproductie worden benut.
aan de vastgestelde hogere waarden.
haaks op het spoor.
Voor de differentiatie van het programma
geprojecteerd en voorziet het
Voor de Middenweg is een hogere
brengt dit met zich mee dat de relatief
3.h Milieuaspecten
waarde vastgesteld van 63 dB en is een
3.i
kleinere woningtypen (rijwoningen) zijn
Het plangebied is onderhevig aan
geluidsbelasting berekend van maximaal
In het kader van de duurzaamheid wordt
geconcentreerd in het hart van het dorp
spoorweglawaai en wegverkeerslawaai.
60 dB en voor de Rijksweg Noord is een
de locatie in principe aangesloten op
en relatief grotere woningen (twee-onder-
In het kader van het vigerende
hogere waarde vastgesteld van 63 dB
Het Groene Net en zullen de woningen
een kap, en vrijstaande woningen) in de
bestemmingsplan is een hogere waarde
en is een geluidsbelasting berekend van
voldoen aan de vereisten van BENG (Bijna
randen van het dorp.
vastgesteld van maximaal 68 dB, gelijk
maximaal 58 dB.
Energie Neutraal).
aan de maximale ontheffingswaarde. Berekeningen op basis van het
Er zijn kortom geen geluidreducerende
onderliggende stedenbouwkundig plan
maatregelen nodig aan de woningen.
dichtheid
24 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
25 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
Duurzaamheid
3.j
Ontwikkelkader
Het ontwikkelkader verbeeldt de essentie van de ontwikkeling als een eigentijds Limburgs dorp. Dit is vastgelegd in een tiental structurerende planelementen. Dit zijn achtereenvolgens: 1. De situering van de Dries op het hoogste punt van het plangebied; 2. De grotendeels aaneengesloten bebouwingswand langs het lint; 3. De zichtlijn vanuit de Dries op de kerk van Munstergeleen; 4. De ligging en dimensies van twee Graften parallel aan de hoogtelijnen in het gebied; 5. De aansluiting van de ontsluitingsweg voor autoverkeer op Rijksweg-Noord; 6. De routing van de ontsluitingsweg vanaf Rijksweg-Noord naar een groep bestaande en beeldbepalende bomen;
hoofdstructuur
7. De groene buffer tussen het Janskamperpad en de bebouwingscontour van de nieuwe ontwikkeling; 8. De inrichting van het Janskamperpad als LV-route; 9. De route voor hulpdiensten langs het spoor plus de doorsteken er naar toe; 10. De tweede ontsluiting voor langzaam verkeer en hulpdiensten op RijkswegNoord.
26 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
27 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
4
.
Openbare ruimte
De openbare ruimte is het palet voor de
garant voor een afdoende afvoercapaciteit
krijgt. De Dries heeft een betekenis als
nieuwe woonwijk. De fysieke drager van
en de buffering van overtollig regenwater.
centrale ontmoetingsplek van het dorp
alle componenten die samen het beeld
Een greppel aan de lage zijde garandeert
en heeft daarom een meer gecultiveerd
van Deelplan-C bepalen. Om daarin rust
een probleemloze afvoer en draagt er
karakter dan de overige componenten
en samenhang te brengen is de openbare
aan bij dat de graft over het algemeen
van de groenstructuur. Hier is sprake van
ruimte eenvoudig van opzet, robuust en
droog blijft en geschikt om te betreden.
een plantsoenachtige inrichtingen met
eenduidig vorm gegeven. In de openbare
In geval van hevige regenval zal de
een van de dorpspomp afgeleid object als
ruimte van Deelplan-C staat optimale
greppel incidenteel overlopen en de graft
focal point.
verblijfskwaliteit voor de bewoners
als vloeiveld en wadi fungeren. Daarnaast
voorop. Het karakter van de openbare
bieden de Graften aanleiding voor sport
Hoogstamboomgaarden
ruimte is daarom zo informeel mogelijk en
en spel en het gezamenlijk ondernemen
Op de rand van het dorp staan in het
staat, daar waar mogelijk, een gemengd
van buurtactiviteiten en dragen bij
park De Graven hoogstamboomgaarden.
gebruik van verschillende soorten verkeer
aan een kwalitatief hoogwaardige
Samen vormen ze een bloeiende gordel
toe. Bij de inrichting van de openbare
omgevingskwaliteit. Verder zijn de Graften
aan deze zijde van het dorp, die vanuit
ruimte bepalen thema’s als herkenning,
ook geschikt om eventueel het groen
het park het zicht op de bebouwing
intimiteit, een kleine schaal en maat en
op voedselproductie in te richten. De
camoufleert. Afgewisseld met groepen
een heldere scheiding tussen het mijn en
robuuste beplanting, al of niet aangevuld
en solitaire notenbomen camoufleren ze
dijn de belevingskwaliteit.
met vruchtdragende soorten, heeft een
vanuit het park het zicht op de nieuwe
natuurlijk karakter en is samengesteld
bebouwing en kleden ze het dorp op een
Voor de inrichting van de openbare ruimte
uit inheemse soorten die slechts een
streekeigen manier aan.
geldt eveneens de insteek om te komen
extensief beheer nodig hebben.
4.b Hoogteverloop
tot een onderscheidende identiteit die is gebaseerd op dorps en streekeigen
Klimaatbuffer
Het plangebied kent een licht golvend
kenmerken, het Limburgs DNA.
De klimaatbuffer is een bosachtige
maaiveldverloop met hier en daar
strook die het dorp op de grens met de
aanmerkelijke hoogteverschillen. Met
4.a Groenstructuur
Middenweg en het spoor afzoomd. De
de lay-out van het stedenbouwkundig
De groenstructuur is het ruimtelijk
strook die op de laagste delen van het
plan is daar op ingespeeld, waardoor
casco voor de toekomstige invulling
plangebied is gesitueerd, biedt ruimte
het hoogteverloop afleesbaar blijft. Daar
van het gebied dat is opgebouwd uit
voor de opvang en infiltratie van overtollig
waar mogelijk worden hoogteverschillen
componenten die op oorspronkelijke
regenwater en een ommetje rond het
gedramatiseerd met gebruik van
landschapselementen zijn gebaseerd.
dorp. De beplanting neemt vanuit het
bijvoorbeeld stapelmuren of schanskorven
dorp het zicht weg op de Middenweg en
als grondkering. De aangewezen plekken
Graften
het spoor en draagt in die zin visueel bij
hiervoor zijn de rand langs het park en de
De hoofdelementen van de
aan de sanering van het wegverkeer- en
Graften. Daarnaast is het voorstelbaar dat
groenstructuur zijn de Graften die
spoorlawaai. De bosachtige beplanting,
het gebied van de Dries met grondwerk
evenwijdig lopen aan de hoogtelijnen in
al of niet aangevuld met vruchtdragende
wordt opgehoogd om het hoogste punt
het gebied en het nieuwe dorp ruimtelijk
soorten, heeft een natuurlijk karakter en
van het dorp extra te benadrukken.
aan de plek en de wijdere omgeving
is samengesteld uit inheemse soorten
Voor het overige wordt zoveel
verankeren. In de Graften wordt een deel
die slechts een extensief beheer nodig
mogelijk aangesloten bij het huidige
van het hoogteverloop van de locatie
hebben.
maaiveldverloop. Het streven is om te
opgevangen, waardoor de aanpalende
komen tot een geleidelijk verloop, waarbij
bouwvelden min of meer terrasvormig
Dries
hoogteverschillen tussen percelen en
en met een zo gesloten mogelijke
De Dries is gesitueerd in het hart van het
woningen met peilverschillen van 20 cm
grondbalans kunnen worden afgewerkt.
plan, waar de lintbebouwing wijkt en de
tot incidenteel 40 cm eenvoudig o.a. door
Door de ruime opzet staan de Graften
dorpsstraat in twee richtingen zijn vervolg
de veelal diepe kavels met aflopende
groenstructuur
tuinen worden opgevangen.
30 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
31 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
4.c Profielen De uiteenlopende profielen tonen de dimensies van de verschillende elementen uit het ruimtelijk raamwerk van het stedenbouwkundig plan. Te zien is hoe de beplanting bijdraagt aan de belevingskwaliteit van de openbare ruimte en hoe de schaal en maat van het groen de hiërarchie tussen de verschillende elementen afleesbaar maakt en hoe daarmee de herkenbaarheid en oriëntatie in het dorp wordt bevorderd. Daarnaast tonen de profielen hoe is omgegaan met de inpassing van de ondergrondse infrastructuur in relatie tot de minimum vereisten ten aanzien van maatvoering van rijwegen, de parkeervakken en loopstroken.
locatie doorsnedes profiel A
profiel B
32 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
33 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
profiel E
profiel C
profiel F
profiel D
34 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
35 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
profiel G
profiel H
36 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
37 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
4.d Spelen
waar mogelijk zo lang mogelijk vast
Voor de ontwikkeling van kinderen is het
te houden en vertraagd af te voeren.
belangrijk dat er in Deelplan-C voldoende
Daarnaast is het belangrijk dat de afvoer
speelmogelijkheden zijn. Omdat iedere
van overtollig regenwater zichtbaar
leeftijdsgroep haar eigen speelwensen
en beleefbaar wordt gemaakt voor de
heeft en een eigen plek om te spelen,
bewoners. De hoofdwaterstructuur
wordt hier onderscheidt gemaakt in
loopt vanaf de Dries (het hoogste punt
speelvoorzieningen voor kinderen van
in de wijk) naar de randen van het
4-12 jaar en 12 jaar en ouder.
plangebied die lager zijn gelegen. Vanuit
Naar verwachting zullen de kinderen
de bouwvelden wordt het hemelwater via
van 4-12 jaar voornamelijk spelen
de dorpsstraat en overige woonstraten,
op de plekken dicht bij huis. In de
greppels in de Graften en de groene
Graften worden hiervoor eenvoudige
doorsteken vertraagd afgevoerd naar de
voorzieningen aangebracht. Voor de
boezem alwaar het overtollig regenwater
oudere kinderen zijn een tweetal grotere
in een aaneengesloten stelsel van
plekken aangewezen, op de Dries en nabij
wadi’s langzaam kan infiltreren in de
de entree van het dorp, die als formele
ondergrond.
speelplekken worden ingericht. Met de verdeling van de speelplekken over de
(Voor de nadere onderbouwing van het
wijk wordt qua afstanden ingespeeld
waterhuishoudkundig systeem en de
op de actieradius van de verschillende
dimensionering ervan wordt verwezen naar het
leeftijdsgroepen. Dit sluit aan bij het
Waterhuishoudkundig onderzoek van adviesbureau
speelbeleid van gemeente Sittard-Geleen.
Kragten van 5 december 2019.)
parkeren
Daarnaast zijn de speelplekken via informele paden en structuren door de openbare ruimte goed bereikbaar en met
4.f Parkeren
4.g Materiaal- & kleurgebruik
als nieuw dorp is er op dit schaalniveau
Het streven is de geparkeerde auto
De keuze voor de materialisatie en
nadrukkelijk voor gekozen verder geen
elkaar verbonden. Voor het overige biedt
zo goed als mogelijk te weren uit het
het kleurgebruik voor de verharding
onderscheid te maken in de inrichting en
de groenstructuur ruimte te over om op
straatbeeld. Om die reden gebeurt het
van de openbare ruimte moet zorgen
materialisering van de openbare ruimte.
een informele wijze te spelen. Met een
parkeren zoveel mogelijk op de eigen
voor de verdere verankering van het
paar simpele ingrepen biedt de openbare
kavel. Bij 2-onder-1 kapwoningen en
nieuwe dorp in zijn omgeving. De
4.h Ecologie & duurzaamheid
ruimte vaak al goede speelaanleidingen.
vrijstaande woningen kan dit eenvoudig
voorkeur gaat daarom uit naar het
Door de landschappelijke inbedding
worden gerealiseerd. Bij rijwoningen
gebruik van duurzame materialen
en de natuurlijke inrichting van de
(De indeling en inrichting van de formele
worden de benodigde parkeerplaatsen
in streekeigen kleuren. De inspiratie
groenstructuur draagt de ontwikkeling
speelplekken worden in een later stadium van de
in principe voorzien in parkeerhoven of
voor de materialisatie is dan ook te
van Deelplan-C bij aan het versterken van
planontwikkeling mogelijk in samenspraak met de
parkeerschuren afgescheiden van de
vinden in de historische straatdorpen
de ecologische waarde en de biodiversiteit
eerste bewoners, verder uitgewerkt.)
openbare ruimte. Daarnaast is in de
in de wijde omgeving van het
in het Middengebied. Het groene casco,
openbare ruimte rekening gehouden
plangebied, bijvoorbeeld de kernen van
ingericht met natuurlijke inheemse
met bezoekersparkeren in de vorm van
Munstergeleen of Enighausen. Over het
vegetatie, biedt tal van gradiënten
langsparkeren aan de weg.
algemeen worden hier van gevel tot gevel
van schaduwrijk naar licht, van droog
rood gebakken klinkers aangetroffen,
naar nat, van kruid- naar houtachtige
spelen
4.e Water Water is mede gelet op het hoogteverloop van het plangebied
Bij het bepalen van de parkeerbehoefte
opgesloten in hardsteenkleur banden,
gewassen die bijdragen aan de
een cruciale bouwsteen voor het
zijn de uitgangspunten gehanteerd uit
terwijl de functie-indeling en het gebruik
ontwikkeling van de voor het Limburgse
ruimtelijk ontwerp van Deelplan-C. Niet
de Nota Parkeernormen van gemeente
kan worden afgelezen aan de toepassing
heuvelland kenmerkende flora en fauna.
alleen omdat er strenge eisen worden
Sittard-Geleen. Daarbij is uitgegaan van
van verschillende formaten en verbanden.
Daarnaast dragen hoogstamboomgaarden
gesteld om afdoende waterberging
een norm van 1,7 parkeerplaats per
Een elementenverharding in gedekte
en meidoornhagen bij aan de populatie
te realiseren, maar ook omdat water
woning, waarvan 0,3 parkeerplaats is
kleuren en toegepast in verschillende
voor insecten en bosschages en hagen
in de woonomgeving bijdraagt aan
bestemd voor bezoekersparkeren. De
verbanden geniet dan ook de voorkeur.
zijn belangrijk als refugium voor
de belevingskwaliteit van de wijk. Uit
parkeerbalans is als bijlage toegevoegd
Omwille van de herkenbaarheid en ter
zoogdieren zoals; Egel, Konijn, Mol en
duurzaamheidsoverwegingen is ervoor
aan dit rapport.
onderstreping van de voorgestane sfeer
Bunzing.
gekozen het overtollig regenwater daar
38 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
water
en identiteit van de gehele ontwikkeling
39 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
5
.
Beeldkwaliteit Bebouwing
Op basis van het stedenbouwkundig plan
materiaal en kleurgebruik. Het gaat
‐ De eenheid in verscheidenheid en
‘Wonen achter het lint’.
Het ‘Wonen achter het lint’ kan
voor Deelplan-C, kan begonnen worden
daarbij om concrete toetsingscriteria, die
de herkenbaarheid van het individuele
Het ‘Wonen aan het lint’ kan worden
worden gekarakteriseerd als een
met de uitwerking van de architectuur.
als zodanig kunnen worden toegepast
gebouw;
gekarakteriseerd als een organisch
naoorlogse uitbreidingswijk met een
Het gewenste eindbeeld van het nieuwe
door de Adviescommissie Ruimtelijke
‐ De relatief kleine bebouwingskorrel, met
gegroeide, ‘stenige’ dorpsstraat met
divers bebouwingsbeeld en een grote
woongebied vraagt bij de uitwerking
Kwaliteit bij de beoordeling van de
wisselende breedte- en hoogtematen;
een aaneenschakeling van individueel
samenhang tussen de openbare
van de architectuur om duidelijke
(toekomstige) bouwplannen. Door dit
‐ De beperkte omvang van de
herkenbare panden, hier en daar
ruimte, het groen van de tuinen en de
spelregels. Immers, het einddoel voor
beeldkwaliteitsinstrumentarium als
bouwvolumes van hooguit twee lagen
afgewisseld met een representant van
bebouwing. Achter het lint is sprake
alle betrokkenen is een woongebied
onderdeel van de Nota Ruimtelijke
met kap;
een poort- of hofboerderij. Langs het
van een ruime opzet met overwegend
te realiseren met een herkenbare
Kwaliteit vast te stellen, kunnen
‐ De organische plaatsing van
lint is sprake van een concentratie van
vrijstaande bebouwing in een groene
samenhang en hoogwaardige uitstraling.
de beeldkwaliteitsrichtlijnen ook
bouwvolumes (wisselende rooilijnen);
geschakelde woningen. Leidraad voor
setting. Leidraad voor de beeldkwaliteit
Dit hoofdstuk reikt daarvoor het kader
daadwerkelijk als toetsingscriteria worden
‐ De oriëntatie van de panden op
de beeldkwaliteit is een hedendaagse
zijn de kenmerken van de drie voor
aan.
gehanteerd bij de aanvraag van een
de openbare ruimte, met kappen
vertaling van de kenmerken van de
Limburg exemplarische architectuurstijlen,
De onderstaande richtlijnen moeten
omgevingsvergunning.
overwegend parallel aan de rooilijn;
lintbebouwing van het oorspronkelijke
die in de mix naast elkaar voorkomen.
‐ De omgang met hoogteverschillen
Limburgse straatdorp.
echter niet als een keurslijf worden
(basementen, grondwallen en
Voor deze woonmilieus zijn navolgend
inspiratie voor de verschillende bij de
5.a Een ecologisch en eigentijds Limburgs dorp
keermuren)
meer gedetailleerde criteria opgetekend:
planontwikkeling betrokken partijen en
Zoals gesteld is het de ambitie een
‐ De gelaagde opbouw van de
het samen leveren van een op kwaliteit
nieuw Limburgs Dorp te ontwikkelen,
bouwvolumes (souterrain, smetstrook,
gerichte inspanning. Het kader is
dat als een ecologische stepping-stone
onderbouw-bovenbouw);
daarom vooral een communicatiemiddel,
bijdraagt aan een duurzame verhoging
‐ De toepassing van streekeigen
dat met behulp van beelden en tekst
van de landschappelijk kwaliteit van het
materialen (mergel, stuc en baksteen in
aangeeft wat de ‘doelstellingen’ zijn ten
Middengebied.
aardtinten);
aanzien van de stedenbouwkundige en
De insteek is te komen tot een
‐ De met pannen gedekte daken,
architectonische kwaliteit, de samenhang
onderscheidende identiteit voor het
afwisselend in rode en antraciettinten;
in het uiteindelijke beeld en waar ruimte
nieuwe woongebied die is gebaseerd op
‐ De toepassing van groene gevels en
ligt voor eigen invullingen.
dorps en streekeigen kenmerken, het
groene (platte) daken;
Daartoe zijn er, parallel aan de Nota
Limburgs DNA.
- De toepassing van groene (platte)
Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente
De uitdaging daarbij is een al te
daken en gevels
Sittard-Geleen, per woonmilieu een aantal
historiserende sfeer te voorkomen door
‐ De heldere en evenwichtige
vaste beeldkwaliteitscriteria benoemd.
een hedendaags ruimtelijk idioom te
gevelindeling.
Dit betreft criteria voor respectievelijk:
formuleren dat kan worden opgevat als
de karakteristiek van het (deel)gebied,
karakteristiek voor Deelplan-C.
opgevat, maar als aansporing en
de hoofdvorm van de bebouwing,
geprofileerde gevelopeningen
Voor een nadere differentiatie zijn, aansluitend op het stedenbouwkundig
de gevelopbouw, de overgang privé-
Op hoofdlijnen wordt de beoogde
plan, twee verschillende woonmilieus
openbaar en de detaillering en het
identiteit gekarakteriseerd door;
gedefinieerd, ‘Wonen aan het lint’ en
straatdorp
42 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
gelaagde gevelopbouw
pandsgewijze opbouw
Afwisselend landschap van kappen en plattedaken
gelaagde gevelopbouw
43 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
Samenhang Een overkoepelend kleurenpalet vormt de verbinding tussen de beide woonmilieus, waarbij de toepassing van groene (platte) daken en gevels overall zorgt voor extra samenhang en invulling geeft aan de ecologische betekenis van de ontwikkeling. Gebiedseigen materialen met lichte op elkaar aansluitende tinten, geaccentueerd met afwijkend materiaal in contrasterende kleuren zijn het uitgangspunt voor het
authentieke limburgse baksteen
kleurenpalet. De basis is de authentieke Limburgse baksteen, afgestemd op de oorspronkelijke kleikleur uit de omgeving. Deze gevelsteen kent kleurschakeringen variërend van oranje bont naar roodbruin genuanceerd tot donker (bordeaux) rood met blauwe accenten in combinatie met mergelkleurige, donkerbruine en soms blauwe nuances. Deze basis wordt afgewisseld met wit stucwerk en mergelkleurige baksteen. Voor de accenten, smetranden en
mergelkleurige baksteen
wit stucwerk
grijs gekeimd
zwart gekeimd
hardsteen
donkerbruine baksteen
basementen maken hardsteen, donkerbruine of zwarte baksteen en wit tot zwart gekeimd metselwerk deel uit van het palet.
44 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
45 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
5.b Wonen aan het Lint Gebiedskarakteristiek:
dorp wordt benadrukt door hier als
gevelopeningen. Daar waar mogelijk
Materialen en kleuren zijn overwegend
accent een hofboerderij te situeren en in
worden delen van gevels als groene gevel
traditioneel, maar op een eigentijdse
De identiteit van dit woonmilieu is
de straatwanden een aantal poorten te
ontworpen.
manier toegepast. Gevels zijn in
gebaseerd op de kenmerken van het
introduceren die de woningen achter het
oorspronkelijke Limburgse straatdorp
lint ontsluiten.
met zijn kronkelige verloop, typische
hoofdzaak uitgevoerd in baksteen in
Overgang privé-openbaar
aardtinten, afgewisseld met gepleisterde
De bebouwing is georiënteerd op de
of gekeimde gevels in wit en incidenteel
lintbebouwing en stenige uitstraling.
Hoofdvorm bebouwing
openbare ruimte en staat vaak, al of niet
als accent een afwijkende tint. Daken zijn
Het straatbeeld is gevarieerd
De bebouwingswand heeft een fijne
met een stoep, met de voeten aan de
gedekt met pannen, donker gesmoord,
met overhoeken (soms beplant),
korrel en is opgebouwd uit geschakelde,
straat. Erfafscheidingen, grenzend aan
deels rood, of natuurstenen leien en
verspringende rooilijnen, variatie in
individueel herkenbare woningen,
de openbare ruimte, zijn bouwkundig
daar waar mogelijk zijn zonnepanelen in
ritme en kleine hoogteverschillen. De
hier en daar afgewisseld met langere
van aard en integraal met de woning
het dakvlak geïntegreerd. Kozijnen zijn
veelal aaneengesloten straatwand kent
volumes met inrijpoort. Variatie in
mee ontworpen. Hoogteverschillen
gewoonlijk uitgevoerd in houtwerk en
verschillende bouwstijlen en wordt
het straatbeeld wordt bereikt door
in het terrein worden in principe
geschilderd in traditionele kleuren.
gekarakteriseerd door een ingetogen
wisselende goot- en nokhoogten en het
met stapelmuren of schanskorven
karakter, het gebruik van baksteen met
gebruik van dakopbouwen en incidenteel
opgevangen. De tuinmuren en
Ambitie
pannendaken, het ingetogen kleurgebruik
een verdraaide kap. Een en ander in
stapelmuren worden geschikt gemaakt
De betrokken architecten worden
en de vaak zorgvuldig gedetailleerde
samenhang met elkaar ontworpen.
voor begroeiing.
uitgedaagd bovenstaande kenmerken
De ruimte die ontstaat daar waar het
Gevelopbouw
Materiaal, kleur en detaillering
en de ecologische doelstellingen in de
lint zich in twee richtingen opsplitst en
De gevels hebben een ingetogen
De detaillering is gevarieerd en
architectuur afleesbaar te maken.
verschillende routes samen komen wordt
karakter en zijn zorgvuldig gedetailleerd.
zorgvuldig. Luiken, rollagen, raam- en
Minimaal door toepassing van een
vormgegeven als de Dries. Het belang
Kenmerkend zijn de smetstrook en een
deurlijsten komen voor. De raampartijen
eigentijdse vertaling van raam- en
van deze plek centraal in het nieuwe
evenwichtige indeling met verticale
hebben meestal een onderverdeling.
deurlijsten en speklagen en door groene
architectuur.
bebouwing aan de dries
straatdorp met stenige uitstraling
op een moderne manier te vertalen
gevels en nestgelegenheid integraal mee te ontwerpen.
verspringende rooilijnen, variatie in ritme
Gebaseerd op het oorspronkelijke Limburgse straatdorp met zijn kronkelige verloop, typische lintbebouwing en stenige uitstraling. 46 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
47 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
Hofboerderij (vierkantshoeve) Als differentiatie in de straatwand van de lintbebouwing worden op een aantal markante plekken hofboerderijen geïntroduceerd. De hofboerderij, ook wel vierkantshoeve genoemd, is een op zichzelf staand ensemble van een aantal blokken rijwoningen die, min of meer in een orthogonale opzet rond een gemeenschappelijk hof zijn gegroepeerd. In de door gebouwde wanden omsloten hof is eventueel ruimte voor een collectieve (moes)tuin en parkeerhof, mogelijk in een gebouwde voorziening.
moderne vertaling hofboerderij
Een grote inrijpoort biedt vanaf de dorpsstraat toegang tot de centrale binnenplaats. Het ensemble dat in één hand als geheel moet worden ontworpen heeft een besloten karakter. De individuele woning wordt ondergeschikt aan het ensemble vormgegeven.
In de door gebouwde wanden omsloten hof is ruimte voor een collectieve tuin
eigentijdse vertaling van raam- en deurlijsten en speklagen
48 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
49 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
5.c Wonen achter het Lint Gebiedskarakteristiek:
voorkomen dat er een ongebreidelde afwis-
Overgang privé-openbaar
seling van stijlen zal ontstaan. De voorkeur
De bebouwing is georiënteerd op de
De identiteit van dit woonmilieu is geba-
gaat uit naar een eigentijdse vertaling van
openbare ruimte en staat met een groene
seerd op de kenmerken van de latere uit-
de traditionele architectuur. Daarom zal deze
voortuin op afstand aan de straat. De erfaf-
breidingen aan de oorspronkelijke Limburg-
stijl de boventoon voeren, incidenteel afge-
scheidingen aan de voorzijde zijn in principe
se dorpen met veelal vrijstaande woningen
wisseld met uitingen van de moderne stijl.
plantaardig (Meidoornhaag) en daar waar
omgeven door ruime tuinen. Het straatbeeld
hoogteverschillen in het terrein moeten
is door de waaier van architectuurstijlen
Hoofdvorm bebouwing
worden opgevangen worden in principe als
en daarmee het individuele karakter van
Voor de hoofvorm van de bebouwing in drie
Keermuren, stapelmuurtjes, schanskorven
de woningen heel divers. Het groen van
stijlen wordt verwezen naar de beschrij-
of een begroeide stijlrand uitgevoerd. Daar
de tuinen en de openbare ruimte zorgen
ving van de respectievelijke kenmerken
waar zij- of achtertuinen grenzen aan het
daarentegen voor een hechte samenhang
daarvan onder hoofdstuk 2.d. Daarbij wordt
openbaar gebied zijn de erfafscheidingen
tussen de bebouwing en de omgeving. Dit
aangetekend dat architecten die hier mee
bouwkundig van aard en integraal met de
amalgaam bepaalt dat er achter het lint en
verder gaan, worden uitgedaagd om deze
woning mee ontworpen of een (volwassen)
in de randen van het dorp een aangenaam
ingrediënten op een eigentijdse manier te
groene erfafscheiding. De tuinmuren en
afwisselend woonmilieu ontstaat dat als
vertalen en te verwerken.
stapelmuren worden geschikt gemaakt voor
dorps-landelijk kan worden getypeerd.
ambachtelijk traditionalisme
traditionele versieringen
ambachtelijke architectuur moderne vertaling
gelaagde gevel
modernisme
gemêleerd metselwerk met gekeimde gevels
begroeiing.
Mede bepalend voor de identiteit van dit
Gevelopbouw
woonmilieu is de mix van archetypen van
Ook voor de gevelopbouw van de bebou-
Materiaal, kleur en detaillering
drie voor Limburg exemplarische archi-
wing in drie stijlen wordt verwezen naar
Ook voor het materiaal gebruik, de
tectuurstijlen, te weten: het ambachtelijk
de beschrijving van de respectievelijke
kleurstelling en detaillering van de bebou-
traditionalisme, het traditionalisme en het
kenmerken daarvan onder hoofdstuk 2.d.
wing in drie stijlen wordt verwezen naar
modernisme. In de mix wordt een afwisse-
Verbijzonderingen daarop zijn het aflees-
de beschrijving van de respectievelijke
lende en aansprekende beeldtaal gereali-
baar maken van gelaagdheid als thema in
kenmerken daarvan onder hoofdstuk 2.d.
seerd, die niet alleen is gebaseerd op dorps
de architectuur en de wijze waarop met het
Met dien verstande dat materialen op een
en streekeigen kenmerken, maar tevens een
hoogteverloop van het plangebied wordt
eigentijds manier worden toegepast. Platte
onderscheidende belevingswaarde biedt die
om gegaan. Daarnaast worden daar waar
daken worden uitgevoerd als groene daken
aansluit bij de vraag uit de markt.
mogelijk delen van gevels als groene gevel
en daar waar mogelijk zijn zonnepanelen in
De vraag uit de markt, op haar beurt, zal
ontworpen.
hellende dakvlakken geïntegreerd.
Het straatbeeld is door de waaier van architectuurstijlen en daarmee het individuele karakter van de woningen heel divers. 50 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
51 / Stedenbouwkundig plan Middengebied, Deelplan-C
WONEN AAN DE GRAFT
boven de aanpalende openbare ruimte