01 Visierapport final versie10 februari 2021

Chemelot is meer dan bulk-productie, in de toekomst gaat het ook over nieuwe niches, kleinschaligere productie in de maakindustrie 2.0. Er ligt een belangrijke opgave om de innovatiekracht van Chemelot en de Chemelot campus in te zetten voor de verduurzaming en circulariteit van het MKB in onze regio. Chillabs ontwikkelt zich steeds meer tot toegangspoort tot de campus voor het regionale MKB. Deze functie verdient ondersteuning.

27

Het aanpakken van personeelstekorten in niet alleen de techniek, maar ook de logistiek en zorg, in heel wat verschillende jobs heeft hoge prioriteit. Dat begint bij het speerpunt onderwijs (zie speerpunt 3). We vinden het belangrijk dat onze eigen inwoners van nieuwe toepassingen van nieuwe materialen in het alledaagse leven kunnen

profiteren en genieten. Zo genieten ze zelf ook van de meerwaarde van de duurzame circulaire transitie. De bewustwording en beleving op vlak van circulariteit en duurzaamheid kan daarbij ook op andere manieren gestimuleerd worden (denk bijvoorbeeld aan het idee van een terugkerend festival van de circulariteit). Hier kan cultuur in de breedste zin van het woord zeker een bijdrage leveren.

4. Speerpunten

SPEERPUNT 3: NAAR EEN LEVEN LANG LEREN EN ONTWIKKELEN Anno 2021 In Sittard-Geleen is er een ruim aanbod aan onderwijsinstellingen die tevens hoog staan aangeschreven. De hoger dan gemiddelde scores op de eindtoetsen zijn hier mede het bewijs van. Met diverse basisscholen (openbare basisscholen, bijzonder onderwijs, vrije scholen en scholen voor speciaal onderwijs), voortgezet onderwijs ((v)mbo, havo, vwo), twee nevenvestigingen van hogescholen en een regionaal opleidingscentrum zijn er voldoende opleidingsmogelijkheden in de gemeente. Door de vele onderwijsinstellingen die de gemeente (en de regio) telt, mag het niet verwonderen dat de gemiddelde afstand tot onderwijs redelijk laag ligt. De arbeidsparticipatie in Sittard-Geleen en Zuid-Limburg is aanzienlijk lager dan het Nederlands gemiddelde (Sittard-Geleen: 63,1%). Er is sprake van een hoger werkloosheidspercentage van 3,8% (6,8% bij 25 jarigen) en een laag gemiddeld besteedbaar inkomen van ongeveer €38.800. Tegelijkertijd verlaten veel beloftevolle jongeren na het voltooien van hun middelbare schoolopleiding de regio. Door ontgroening en vergrijzing dreigt een nog groter tekort te ontstaan aan personeel in de techniek, logistiek en zorg. Tekorten die niet alleen door innovatie en nieuwe technologieën kunnen worden opgelost.

Als we dan kijken naar de economie van Sittard-Geleen dan zien we dat Sittard-Geleen zich op nationaal niveau onderscheidt door de aanwezige kunststofindustrie en de automotive en zich daarmee complementair positioneert ten opzichte van de high tech clusters in Aken en Eindhoven. Daarnaast is sprake van een sterk MKB in de maakindustrie en de logistiek. Hier ligt dus een opgave, mensen klaarstomen voor een baan 28

in de economie van morgen, of ze nu eenvoudig of niet aan het werk komen. Zoals bij speerpunt 1 al aangegeven is er nog een wereld te winnen in Sittard-Geleen als het gaat om de gezondheid en zelfredzaamheid van mensen. Een leven lang leren en ontwikkelen (en inwoners hiertoe stimuleren en uitdagen) is ook een (deel van het) antwoord op deze uitdagingen.

4. Speerpunten

Op weg naar 2030 Een leven lang leren en ontwikkelen kan de negatieve spiraal van verminderde zelfredzaamheid doorbreken en lost ook het probleem van de lage arbeidsparticipatie voor een groot deel op. We willen daar als opvangen onderwijslandschap maximaal op inspelen door samen te werken en schooluitval zo laag mogelijk te houden. Ontwikkelen is meer dan een vak leren. Ontwikkelen en leren doe je ook in je vrije tijd, via allerlei en deels ook nieuwe vormen van zingeving. Cultuur in de breedste zin van het woord draagt ook bij aan de ontwikkeling. Als we naar Sittard-Geleen kijken is er een ruim cultuuraanbod dat verder ontwikkeld kan worden richting toekomst. Mensen gaan naar culturele instellingen en cultuur komt naar je toe. Mensen ontwikkelen zich ook door sport, muziek etc. Deze voorzieningen zijn ook voorhanden, het verenigingsleven heeft een breed aanbod en de culturele programmering zal worden afgestemd op behoeften van de inwoners (inclusief de nieuwe inwoners). Ambitie is om in 2030 de arbeidsparticipatie zeker op het landelijk gemiddelde te krijgen. Dat betekent maximale inzet op uitstroom naar werk. De ontwikkeling van de circulaire hub geeft ook nieuwe kansen op werk voor mensen met lagere opleidingsniveaus.

De inzet op preventieve gezondheid levert wat dat betreft ook op economisch vlak een belangrijke meerwaarde om jong volwassenen fit te laten zijn in de maatschappij en op de arbeidsmarkt. Gezamenlijke inzet is nodig om de aandacht voor techniek en circulariteit te verankeren in de totale onderwijskolom inclusief het algemeen voortgezet onderwijs. Ambitie is ook om het onderwijs in 2030 het clubhuis van de industrie te laten zijn. Met de term clubhuis van de maakindustrie geven wij aan dat hybride vormen van onderwijs op het snijvlak van onderwijs

29

(studenten en leerkrachten) en bedrijfsleven nodig zijn. Chillabs is daar een goed voorbeeld van; mbohbo en universiteit, in nauwe relatie met andere onderzoeksinstellingen, werken aan opdrachten uit het bedrijfsleven en recent daaraan toegevoegd een makerspace inclusief begeleiding van scale-ups. Daarnaast kan natuurlijk al van jongs af aan de liefde voor de wereld van techniek aangebracht worden. We integreren techniek

en circulariteit in de hele onderwijskolom. Verder zetten we er volop op in dat alle potentiële werkenden duurzaam actief blijven op de arbeidsmarkt. Nieuwe arbeidsverbanden en soms ook betere werkomstandigheden zijn nodig om veerkracht te organiseren op de arbeidsmarkt.

4. Speerpunten

SPEERPUNT 4: NAAR EEN DUURZAME, DIVERSE EN VEILIGE WOON- EN LEEFOMGEVING Anno 2021 Sittard-Geleen kent een redelijk verouderde en vrij traditionele woningvoorraad. Een woning heeft een gemiddelde oppervlakte van 126 m2, wat best groot is in vergelijking met de rest van het land en al zeker voor een stedelijke agglomeratie. De meeste woningen zijn gebouwd tussen 1945 en 1970. Dit valt grotendeels te verklaren door de opkomst van de mijnindustrie en de woongelegenheid die toentertijd moest worden gecreëerd voor de mijnarbeiders. Op kleine schaal zijn reeds nieuwe woonconcepten/formules te vinden. Er is sprake van veel mono-cultuur in de woonmilieus (geen vermenging van groepen en functies) die weinig gericht is op ontmoeting met een multifunctionele invulling. Als je de woningen naar eigendom zou opdelen dan zijn 58,2% koopwoningen, 28,8% sociale huurwoningen en 12,6% particuliere huurwoningen. Dit zijn cijfers die rond het nationale gemiddelde liggen. De betaalbaarheid van grote en mooie woningen en het voorzieningenniveau zijn zeker troeven van Sittard-Geleen. Sittard-Geleen kent een gemiddelde WOZ-waarde van € 176.000, - per woning en dat is 40% van de gemiddelde WOZ-waarde per woning in Amsterdam (€ 378.000,-) en behoorlijk lager dan deze waarde in bijvoorbeeld Maastricht (€ 200.000,-). Kortom, het wonen in Sittard-Geleen is anno 2021 zeer aantrekkelijk geprijsd.

Huurwoningen zijn dan weer niet per se betaalbaarder dan in de rest van het land met 26,6% betaalbare (sociale) huurwoningen. Als je dan eenmaal in Sittard-Geleen woont is de afstand tot noodzakelijke voorzieningen gemiddeld 700 meter, 30

waarmee de gemeente tot de top van Nederland behoort. Er zijn ook relatief veel onderwijsvoorzieningen van kwaliteit wat een belangrijke vestigingsfactor voor mensen kan zijn (zie speerpunt 3). Kwaliteitsvol wonen gaat over meer dan enkel de woning zelf. Het gaat ook over de kwaliteit van de leefomgeving. Sittard-Geleen heeft wat dat betreft ook andere troeven in huis, zoals de cultuurhistorie. Gezien de lange geschiedenis spreekt het voor zich dat er veel cultuurhistorische gebouwen, monumenten en evenementen in Sittard-Geleen te vinden zijn. De historische binnenstad van Sittard, de kastelen, monumenten, kerken, kloosters en de tradities .… Uit de brede inwonerbevraging is ook gebleken dat de inwoners trots zijn op die cultuurhistorie. Sittard-Geleen kent bovendien enkele groene parels zoals het Limbrichterbos, Schwienswei, het Stadspark, Rivierpark Maasvallei, Windraak en Kollenberg, verspreid over het gehele grondgebied. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is de gemiddelde afstand tot openbaar groen in Sittard-Geleen ongeveer 500 meter (dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde). Sittard-Geleen maakt deel uit van een groot groen en mooi verbonden (eu)regionaal landschap (Nationaal Landschap Zuid-Limburg, Ardennen, Belgische Kempen, Eiffel) met bijzondere kwaliteiten.

De goede ontsluiting en de nabijheid van grenzen draagt ook minder aangename effecten met zich mee. Op het vlak van de sociale veiligheid doet Sittard-Geleen het niet goed. Hoewel de algemene misdaadcijfers dalen stond de gemeente al enkele malen in de top tien meest gevaarlijke steden van Nederland. Deze cijfers vertalen zich ook in de perceptie van de inwoners. Het percentage van inwoners dat zich wel eens onveilig voelt is hoog. Gelet op de industriële activiteiten op het grondgebied van Sittard-Geleen en bijbehorende risicocontouren is de externe veiligheid en de veiligheidsbeleving van inwoners altijd topprioriteit geweest en verdient deze naar de toekomst toe ook aandacht.

4. Speerpunten

Op weg naar 2030 We willen graag Sittard-Geleen doorontwikkelen tot een attractieve complementaire woon – en werkstad. Er is steeds meer behoefte aan nieuwe woonvormen en concepten, circulair bouwen en wonen (inclusief duurzaam gedrag), vaak gemixt met werk-, ontmoetings-, zorg- en andere functies. We maken gebruik van de kansenlocaties die er zijn (zoals Geleen Centrum en Geleen Zuid, etc). De vergrijzing zet hoe dan ook door, wat ook zijn invloed op de woningvoorraad zal hebben. Mensen willen langer thuis wonen en dat heeft gevolgen voor de eisen die aan woningen worden gesteld. Daar moeten we inzicht in krijgen en op inspelen. De ambitie is ook als gemeente aantrekkelijker te worden voor jongeren, en dat heeft ook gevolgen voor het aanbod aan woningen en woonformules voor jonge mensen, studenten, jongeren die op zichzelf gaan wonen, samen gaan wonen, een gezin stichten, als nomad een korte tijd neerstrijken in onze gemeente of zin hebben in co-housing. Jongeren zien een stad zeker als een activiteitenprogramma. We vinden het belangrijk jongeren zelf te laten inkleuren wat ze graag op het programma zien staan.

We kijken ook reikhalzend uit naar de uitkomsten van het onderzoek van Jongk: wat vinden jongeren vooral belangrijk voor hun thuisgemeente met het oog op hun leefkwaliteit? Het is ook een kwestie van meer bekendheid geven aan de mogelijkheden en toekomstperspectieven voor jongeren in Sittard-Geleen. We vinden het belangrijk dat jongeren zich aangetrokken voelen tot SittardGeleen. Laat jongeren ook vooral zelf over Sittard-Geleen communiceren via hun eigen communicatiekanalen in hun eigen netwerken. Gelet op de economische ambities van deze stad en regio willen we ook graag mensen van buiten Sittard-Geleen en de regio aantrekken (waaronder beta-(kennis-)werkers). De ontwikkeling van de Chemelot Circular Hub in combinatie met toenemende vraag naar personeel in de zorg en de vergrijzing, maakt dat mensen van buiten naar de regio moeten worden getrokken. De ontwikkeling en branding van Sittard-Geleen en Zuid-Limburg als ‘the place 31

to be’ voor mensen in de techniek en zorg is dan zeker prioriteit. Het gaat niet alleen om stenen stapelen maar ook om de stad als programma: wat is er te doen in Sittard-Geleen? Een aantrekkelijke culturele programmering op maat van de behoeften van haar (nieuwe) inwoners. Die programmering biedt ook meteen een kapstok om deelgenoot te worden in de genoemde circulaire ontwikkeling. Inzet op interactie tussen inwoners en nieuwe mensen die hier komen werken; een Dutch Circular Design Week als het ware om de innovatie op Chemelot en de Chemelotcampus ook plaatselijk, regionaal en nationaal zicht- en tastbaar te maken zijn slechts enkele voorbeelden daarvan. Wat cultuur betreft vinden we het belangrijk dat het aanbod complementair is ten aanzien van het (eu)regionale aanbod. We zetten in op een veilige gemeente. We willen de basis op orde hebben. Wij hebben het vooral over de sociale veiligheid en de externe veiligheid. We willen werk maken van: - Een stevige aanpak van de drugscriminaliteit en de ondermijning (met koppelkansen met de aanpak van leegstand in het centrum van Geleen) - Bij de bron beginnen: kansen bieden voor mensen met weinig perspectief (zie andere speerpunten) - Een veilig industrieel cluster (inclusief de beleving van de veiligheid) bieden

4. Speerpunten

SPEERPUNTOVERSTIJGENDE OPGAVEN Tot slot, om bovenstaande speerpunten waar te maken moet er ook werk gemaakt worden van een aantal speerpunt-overstijgende zaken.

Goede ontsluiting van Sittard-Geleen Sinds oudsher ligt Sittard-Geleen op de kruising van belangrijke handelswegen en dat is vandaag niet anders. De centrale ligging in de (Eu)regio maakt dat Sittard-Geleen bijzonder goed ontsloten is. Diverse auto-, water- en spoorwegen doorkruisen Sittard-Geleen. Het feit dat Sittard-Geleen in de taille van Nederland ligt, maakt dat er ook veel infrastructuur (ook onder de grond) aanwezig is. Zo zijn er de Europese snelwegen E25 (A2) en E314 (A76) die elkaar kruisen op het verkeersknooppunt Kerensheide, het Julianakanaal met de grootste inlandterminal van Nederland, zijn er de spoorlijnen Maastricht - Venlo, Sittard - Herzogenrath (via Heerlen), drie emplacementen en een railterminal en ligt Maastricht Aachen Airport in de achtertuin. Met het oog op de ambities van de circulaire hub, meer samenwerking in de euregio en regio is het zaak om goed ontsloten te zijn en blijven in alle windrichtingen. Wij onderstrepen ook het belang van goede snelle (inter) nationale treinverbindingen voor personenvervoer zoals een rechtstreekse aansluiting van IC Eindhoven-Sittard-Aachen en een goede ontsluiting op de schaal van Sittard-Geleen. Wat die lokale ontsluiting betreft gaat het om lokale verbindingen met veel aandacht voor (innovatieve concepten voor) door-todoor bereikbaarheid.

We willen daarbij werk maken van duurzamer transport (waar het op lokale schaal te organiseren valt). Het voorzien van car sharing met elektrische auto’s is daar een voorbeeld van. 32

Nieuwe samenwerkingsverbanden en instrumenten op diverse schaalniveaus en nieuwe rolopvattingen van spelers, waaronder de gemeentelijke overheid De toekomst van Sittard-Geleen wordt gemaakt door inwoners, maatschappelijke instellingen, bedrijven en overheden op alle niveaus. Dat betekent dat er behoefte is aan andere samenwerkingsvormen, die inspelen op de energie, die aanwezig is in de samenleving, en experimenten en proeftuinen mogelijk maken. Ook gelet op de toegenomen complexiteit van vraagstukken hebben we elkaar hard nodig. Waarbij de overheid een meer faciliterende rol op zich neemt, voor een deel gaat loslaten en tien jaar vasthoudt aan een ingezette koers. Voorliggende visie zet met haar speerpunten op alle domeinen in op innovatie, waaronder sociale en economische innovatie. Dat kan botsen met bestaande wet- en regelgeving. Er zal dus behoefte zijn aan ruimte voor innovatie, experimenteerruimte wel te verstaan. Denk aan experimenteerruimte in termen van geo-genade (letterlijk ruimte bieden), het combineren van functies op één plek, anders omgaan met vastgoed etc. De gemeentelijke ondersteuning in het voorzien van deze experimenteerruimtes is onontbeerlijk. Eerste stappen zijn gezet. Door Samen Duurzaam en de ontwikkeling van deze toekomstvisie zijn partijen bij elkaar gebracht, die samen de schouders onder de ontwikkeling van de stad en regio willen zetten.

Op korte termijn zou die samenwerking bekrachtigd mogen worden, een herkenbaar gezicht mogen krijgen en ook worden geïmplementeerd als moderne en innovatieve manier van werken in de gemeentelijke organisatie. Wij ontwerpen graag mee aan een toekomstbestendige organisatievorm en werkwijze voor de uitvoering van de visie.

HOE VERDER?

5 De stip aan de horizon is geschetst. We hebben een breed wenkend perspectief voor Sittard-Geleen in handen. Ook hebben we als toekomstambassadeurs duidelijk gemaakt op welke speerpunten we willen inzetten. Sinds het inluiden van 2021 gaan we aan de slag met het ontwikkelen van zogeheten ontwikkelpaden die in samenhang aangeven welke inspanningen al verricht worden om de speerpunten tot leven te wekken en waar nog extra inspanning en initiatief wenselijk en noodzakelijk is. De kracht van het netwerk toekomstambassadeurs is dat wij deze ontwikkelpaden in gezamenlijkheid willen ontwikkelen en vooral deze ook in gezamenlijkheid willen uitvoeren. Op 30 maart 2021 zal de visie namens het ambassadeursnetwerk breed gelanceerd worden in Sittard-Geleen en zal ook een brede oproep plaatsvinden om een bijdrage te leveren aan de visie uitvoering. Het netwerk zal dan uitbreiden, want samen maken we Sittard-Geleen. Van voorliggend visiedocument zal een beknopte publieksgerichte versie gemaakt worden. Ook zal de visie in andere belevingsvormen gegoten worden. Gedacht wordt in beeld en in andere uitingsvormen zoals verhalen en voorwerpen. Een en ander zal vanaf 30 maart in het toekomstmuseum te vinden zijn dat zeker in 2021 nog bezocht kan worden om de visie te beleven. 33

Er is iets bijzonders aan het gebeuren in Sittard-Geleen, er ontstaat een positieve toekomstgerichte beweging, die echt werk wil maken van een duurzaam Sittard-Geleen, van een stad in transitie. Bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, culturele instellingen, het onderwijs, kennisinstellingen, georganiseerde burgers en de overheid slaan samen de handen ineen om dit te realiseren. Nieuwe vormen van samenwerking, nieuwe rolopvattingen zijn aan het ontstaan die voortborduren op de energie in de samenleving en ook gebruik maken van het instrumentarium dat er al is. De toekomstambassadeurs zetten de schouders onder de visie uitvoering en nodigen daarbij de samenleving uit om mee te denken en doen. Zo doen we dat in Sittard-Geleen!

BIJLAGE 1 1

MAAK KENNIS MET DE TOEKOMSTAMBASSADEURS

Toekomstambassadeurs (voornamen op alfabetische volgorde) Ad l’Herminez (Trevianum) Andries Houtakkers (collegelid, gemeente Sittard-Geleen) Annabelle Pereboom (directeur, gemeente Sittard-Geleen) Bart Feijen (Breakfast Club) Bert Kip (Chemelot Campus) Bouchaib Saadane (Provinciaal Platform voor Diversiteit in Limburg) Davey Nieuwendijk (ondernemer + centrummanagement Geleen) Diederick Barendsz (ZOwonen) Eva Janssen (JÒNGK) Ferdinand van Kampen (Vista College) Gert-Jan Kusters (gemeentesecretaris, gemeente Sittard-Geleen) Gitane Dumernit (lid raadsbegeleidingsgroep, gemeente Sittard-Geleen) Hans Verheijen (burgemeester, gemeente Sittard-Geleen) Hugo Kamps (lid raadsbegeleidingsgroep, gemeente Sittard-Geleen) Ivo Heuts (JÒNGK) Jack Renet (lid raadsbegeleidingsgroep, gemeente Sittard-Geleen) Joep Coenen (Phidias) Joop Petit (ondernemer/Phidias) Judith Buhler (collegelid, gemeente Sittard-Geleen) Karin Veltstra (Vivantes) Kim Schmitz (collegelid, gemeente Sittard-Geleen) Kyra Fober (Breakfast Club) Leon Geilen (collegelid, gemeente Sittard-Geleen) Mark Liederkerke (Zuyd Hogeschool) (Luc Verburgh tot januari 2021) Maurice Nelissen (ondernemer + centrummanagement Geleen) Nancy Kaufmann (lid raadsbegeleidingsgroep, gemeente Sittard-Geleen) Patrick Brouwers (lid raadsbegeleidingsgroep, gemeente Sittard-Geleen) Peter Henssen (raadslid, gemeente Sittard-Geleen)

Bijlage 1: Maak kennis me de toekomstambassadeurs

Phil Winteraeken-Bruls (burgerraadslid, gemeente Sittard-Geleen) Pieter Kerremans (actieve burger) Pieter Meekels (collegelid, gemeente Sittard-Geleen) Raymond Clement (MIK&PIW Groep) Raymond Keulers (Keulers Design en Print + centrummanagement Geleen) Raymond Veugelers / Guido Gabriel (Laudy Bouw & Ontwikkeling.) Roel Goffin (Zuyderland) Roel Smeijsters (huisartsen Hartje Dorp) Sam Wenmakers (JÒNGK) Sven Kools (Visit Zuid-Limburg) Timo Damoiseaux (Breakfast Club) Tom de Rooij (De Domijnen) Ton Raven (collegelid gemeente Sittard-Geleen tot 19 januari 2020) Wiro Gruisen (CZ zorgverzekeraar) Yvonne Salvino (raadslid, gemeente Sittard-Geleen + BSG)

Gemeentelijk projectteam Leonne Delahaije (tot november 2020), Jos Laugs (vanaf november 2020) (projectleider) Daphne Kagelmaker John Vernaus Leo Burdorf (tot december 2020), Eef Middendorp (vanaf december 2020) Noura Yacoubi Laura Schmeitz Nicole Rijkens (Pantopicon, Universiteit Maastricht)

2

BIJLAGE 2

RESULTATEN BREDE BEVRAGING Hier volgt een beknopte weergave van inzichten uit de brede bevraging. Het accent ligt op toekomstgerichte inzichten.

Wat waardeert men vandaag? Top vijf positieve geluiden: #1 Fijne stad/gemeente om in te wonen en in op te groeien #2 Voorzien van de nodige voorzieningen en voldoende recreatiemogelijkheden, speelvoorziening en groenvoorziening #3 Gezellige plek om te leven en te zijn #4 Gemoedelijke gemeente met dorps karakter #5 Mooie stad (waaronder natuur en historisch karakter) Waar is men trots op? Top vier meest genoemd: #1 De historische en gezellige binnenstad, monumenten, tradities en rijke geschiedenis #2 Het groen en de natuur #3 Mijn eigen buurt, wijk of dorp #4 Saamhorigheid *meerdere mensen vonden het lastig deze vraag te beantwoorden. Wat wil men graag behouden naar de toekomst toe? Top vijf meest genoemd: #1 Groen, tuinen, stadsparken, natuurparken #2 Monumenten, historische kernen, stadsbeeld #3 Levendigheid en gezelligheid binnenstad (markt, Ligne) #4 Goede voorzieningen (winkels, markten, restaurants, etc.) #5 Saamhorigheid en wijkplatformen

1

Bijlage 2: Resultaten brede bevraging

Wat wil men graag versterken naar de toekomst toe?

Welke wensbeelden 2030 leven er in Sittard-Geleen?

Top tien meest genoemd: #1 Onderhoud openbare ruimte #2 Meer voorzieningen (winkels, markten, restaurants, etc.) #3 Groen, tuinen, stadsparken, natuurparken #4 Veiligheid, handhaving, verkeersveiligheid #5 Levendigheid en gezelligheid binnenstad (markt, Ligne) #6 Daadkracht en zelfreflectie bestuur #7 Monumenten, historische kernen, stadsbeeld #8 Cultureel aanbod #9 Evenementen/initiatieven die verbinden #10 Bestuur met oog voor de inwoner (inspraak)

Veel voorkomende reacties: • Eén Sittard-Geleen, desnoods onder nieuwe vlag/naam! • Een eigentijdse, karaktervolle gemeente met visie • Groene, duurzame, klimaatneutrale gemeente met levendige cultuur, onderscheidend winkelaanbod • Eenheid en diversiteit (qua mensen, maar ook kernen) • Een jonger, schoner, levendiger en socialer Sittard-Geleen • Een gemeente met zorg en aandacht voor kwetsbare personen in een groene omgeving met veel biodiversiteit en een goede verhouding tussen de leefbaarheid en (beter benutte/verbonden) industrie. • Sittard-Geleen, een geweldige, gezonde en groene stad met kansen voor velen en een laagdrempelige overheid, die naast haar inwoners staat en openstaat voor creativiteit en innovatie. • Dat het bestuurlijk en financieel goed zit, en de burger meer inspraak heeft, meer betrokken is; minder partij- en ons-kent- ons/vriendjespolitiek • Een veiliger, divers, dynamischer en ondernemender Sittard-Geleen, maar met ook ruimte voor rust • Een plek waar economie, natuur en sociaal elkaar duurzaam versterken in plaats van vechten om ruimte. • Een dichtbebouwde omgeving met daarin groene plekken en een groen buitengebied. • Meer jongeren en andersdenkenden in de raad • Hedendaagse ontmoetingsplekken • Ontwikkelingskansen voor jeugd • Een rijk cultureel aanbod • Een zichtbaarder Chemelot, Brightlands, etc.

ook in de stadskernen • Klein maar fijn & beter versus opgaan in groter geheel

Wat zou men liever ‘begraven’ naar de toekomst toe? Top tien meest genoemd: #1 Rivaliteit kernen, strijdbijl #2 Leegstand #3 Zwerfvuil #4 Onveiligheid #5 Vriendjespolitiek, ons-kent-ons #6 Spreiding centrum (centraliseren, compacter maken) #7 Gebrek aan samenwerking tussen gemeente en inwoners #8 Betaald parkeren #9 V&D gebouw #10 De naam Sittard-Geleen

2

Bijlage 2: Resultaten brede bevraging

Wat is volgens mensen het ideaalbeeld van Sittard-Geleen in de regio? Top vijf meest genoemd: #1 Sterkere samenwerking met de regio: sterke punten op elkaar afstemmen in plaats van concurrentie, ook over de grens #2 Bruisend cultureel-/uitgaans-/recreatief-/winkel-/kenniscentrum voor de regio #3 Grootschaliger: Sittard-Geleen moet uitbreiden of opgaan in een grotere gemeente #4 Kleinschaliger: Sittard-Geleen moet ‘defuseren’ #5 Trendsetter in de regio Welke concrete ideeën leven er bij de mensen voor de toekomst van SittardGeleen? Een greep uit de reacties: • Voedselbossen, lokale voedselvoorziening • Zowel winkelketens als kwalitatieve boutiques • Activiteiten en evenementen, zoals o.a. straattheater, een ... week, • Fijne ontmoetingsplekken voor jong en oud (niet altijd consumptie gerelateerd)) • Een performant & aanwezig wijkaanspreekpunt • Kwaliteitsvolle, toegankelijke, verbonden en biodiverse natuur • Een talentenbank • Positiviteit, gedeelde verantwoordelijkheid, ruimte en facilitatie voor initiatief en experiment • (Eu)regionale focus & bewustzijn • Moderne architectuur • Meer studenten • Eengezinswoningen, multifunctionele en multigenerationele woonformules (onder andere co-housing)

3

BIJLAGE 3

SITTARD-GELEEN VANDAAG IN EEN NOTENDOP In deze bijlage geven we een beeld van de huidige situatie in Sittard-Geleen. Deze is gebaseerd op bestaande rapporten en, bij gebrek aan bepaalde data, op de percepties van de inwoners, zoals geuit tijdens de toekomstexpedities die in het kader van de visievorming hebben plaatsgevonden.

Centraal in de Euregio Daar waar Nederland op zijn smalst is, de zogenaamde taille van Limburg, tussen België en Duitsland, in het centrum van de Provincie Limburg, in het midden van de Euregio, langs de Maas, vindt men Sittard-Geleen. De gemeente grenst aan de Belgische gemeenten Maaseik en Dilsen-Stokkem, de Duitse gemeente Selfkant en de Nederlandse gemeenten Echt-Susteren, Stein, Beek en Beekdaelen. Bevolking Op het 80 km2 Sittard-Geleens grondgebied woonden in september 2020 91.894 mensen. Sittard-Geleen is na Maastricht en Venlo de grootste gemeente van de provincie Limburg. Evenals in de rest van Zuid-Limburg is er sprake van ontgroening en vergrijzing. Tussen 2002 en 2020 is de bevolking in Sittard-Geleen met 5% afgenomen. In diezelfde periode nam het aantal inwoners van Zuid-Limburg af met 7,6%. De gemeente is relatief dichtbevolkt met 1.163 inwoners/km2, al zijn er wel grote verschillen op te tekenen tussen de verschillende kernen. De meest bevolkte kernen in de gemeente zijn Sittard met 37.160 inwoners, Geleen met 31.670 inwoners en Born met 5.900 inwoners. Wonen De huishoudens zijn relatief klein met gemiddeld 2,05 personen per huishouden. Dat ligt onder het Nederlandse en Limburgse gemiddelde, maar is wel vergelijkbaar met steden en gemeenten met soortgelijke inwonersaantallen. Al die mensen wonen verspreid over 46.625 woningen.

Zo’n typische woning heeft gemiddeld een oppervlakte van 126 m2, wat best groot is in vergelijking met de rest van het land en al zeker voor een stedelijke agglomeratie. De meeste woningen zijn gebouwd tussen 1945 en 1970. Dit valt grotendeels te verklaren door de sterke ontwikkeling van de mijnindustrie direct na de Tweede Wereldoorlog en de woongelegenheid die voor de mijnarbeiders moest worden ontwikkeld. Als de woningen naar eigendom worden opgedeeld dan zijn er 58,2% koopwoningen, 28,8% sociale huurwoningen en 12,6% particuliere huurwoningen. Dit zijn cijfers die rond het nationale gemiddelde liggen. De koopwoningen zijn betaalbaar. In 2017 was 78,2% van de koopwoningen onder de €200.000. Huurwoningen zijn dan weer niet per se betaalbaarder dan in de rest van het land met 26,6% betaalbare (sociale) huurwoningen. De afstand tot de zogenaamde noodzakelijke voorzieningen bedraagt gemiddeld 700 meter, waarmee de gemeente tot de top van Nederland behoort.

1

Bijlage 3: Sittard-Geleen vandaag in een notendop

Voorzieningen (onderwijs, sport, cultuur, zorg, gezondheid, milieu) Sittard-Geleen is goed bedeeld als het gaat om voorzieningen. Er is een ruim aanbod aan onderwijsinstellingen, die tevens hoog worden aangeschreven. Dat blijkt uit de hoger dan gemiddelde scores op de eindtoetsen. Met diverse basisscholen (openbare basisscholen, bijzonder onderwijs, vrije scholen en scholen voor speciaal onderwijs), voortgezet onderwijs met Graaf Huyn College (vmbo, havo, vwo), Dacapo College (vmbo), Trevianum (havo, vwo) en het VISTA college (ROC), twee nevenvestigingen van hogescholen, te weten de Fontys Hogeschool (lerarenopleidingen) en Hogeschool Zuyd (economie, management en lerarenopleiding basisonderwijs), en niet te vergeten de universitaire opleidingen op de Chemelot-campus, zijn er behoorlijk wat opleidingsmogelijkheden in de gemeente. Door de vele onderwijsinstellingen die de gemeente telt, mag het niet verwonderen dat de gemiddelde afstand tot onderwijs redelijk laag ligt. Naast onderwijs kent Sittard-Geleen ook een divers en groot palet aan (top)sportvoorzieningen en -clubs.

Zo is er het centrum voor topsport Sportzone Limburg, een veilige wieleromgeving (Het Tom Dumolin Bike Park), het sport- en recreatiecentrum Glanerbrook (met wielerbaan, 400 meter buitenschaatsbaan en ijshal, dat in de komende jaren ingrijpend wordt vernieuwd en er ook wordt voorzien in een 50 meter wedstrijdbad) en Watersley Sports and Talentpark. Er is een rijk sportverenigingsleven met meer dan 100 sportverenigingen die actief zijn in vele takken van sport, waaronder ook meerdere sportverenigingen die op het hoogste niveau actief zijn. In Sittard-Geleen kun je ook terecht voor lasergamen (UNIT13), boulderen en klimmen (Graviton Bouldergym & IVY Climbing), het trampolinepark (Jump XL), skaten en BMX’en (Skatepark046). Daarnaast is er in SittardGeleen een uitgebreid (grensoverschrijdend) fietsnetwerk, een uitdagende mountainbikeroute en zijn er wandelroutes of -evenementen (bv. De Kennedymars) te vinden. Gezien de lange geschiedenis spreekt het voor zich dat er veel cultuurhistorische gebouwen, monumenten en evenementen in Sittard-Geleen 2

te ontdekken zijn. Met de historische binnenstad van Sittard, de kastelen, monumenten, kerken, kloosters en de tradities, bezit Sittard-Geleen een brede waaier aan materieel en immaterieel erfgoed. Uit de brede bevraging is ook gebleken dat de inwoners trots zijn op al die cultuur-historische pracht en praal en vinden ze dat deze ook meer mag worden uitgedragen. De kunst- en cultuurliefhebber (De Domijnen, Oktoberfeesten en de veelheid aan lokale culturele activiteiten), de fijnproever (talloze restaurants) en de ontspanner (wellness en hotels) kunnen in Sittard-Geleen ook volop hun hart ophalen. Met Zuyderland op haar grondgebied beschikt Sittard-Geleen over een hoogtechnologisch en innovatief ziekenhuis dat tevens een belangrijke werkgever is in de gemeente en de regio. De gemiddelde leeftijd van de inwoner in Sittard-Geleen is net geen 46 jaar. Net zoals in de rest van Zuid-Limburg is de gemiddelde levensverwachting in Sittard-Geleen 80,5 jaar. Daarmee heeft Sittard-Geleen een van de laagste levensverwachtingen van Nederland (het landelijk gemiddelde is 81,5 jaar). Uit de brede welvaartsmonitor blijkt dat Sittard-Geleen slecht scoort op beoordeling van de eigen gezondheid en 44% van de mensen vindt dat ze niet genoeg beweegt. Deze slechte gezondheidstoestand van de inwoners vertaalt zich onder meer in hogere zorgkosten.

Je als mens gezond voelen gaat over meer dan enkel zorg. Het hangt ook nauw samen met je sociale omgeving. Inwoners geven aan dat ze relatief veel sociaal contact hebben met vrienden, familie en/of buren en dat er in Sittard-Geleen van een sterk sociaal weefsel kan worden gesproken. Hier schuilt wel een grote ‘maar’: het gevoel van saamhorigheid is aanwezig op wijk-, dorp- en/ of kernniveau maar het overstijgt de oude gemeentegrenzen niet. Volgens de brede welvaartsmonitor hebben de inwoners een lager dan gemiddeld vertrouwen in mensen die niet tot hun directe kring behoren. 12% van de bevolking geeft aan zich eenzaam te voelen, wat 2% boven het nationale gemiddelde ligt.

Bijlage 3: Sittard-Geleen vandaag in een notendop

Sittard-Geleen kent enkele groene parels zoals het Limbrichterbos, de Schienswei, het Stadspark, Rivierpark Maasvallei, … die verspreid over het grondgebied zijn gesitueerd. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is de gemiddelde afstand tot openbaar groen in Sittard-Geleen ongeveer 500 meter (dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde).

een relatief lage arbeidsparticipatie van 63,1%, een werkloosheidspercentage van 3,8% (6,8% bij - 25 jarigen) en een laag gemiddeld besteedbaar inkomen van €38.800. Met al die bedrijvigheid realiseert Sittard-Geleen een economische groei van 2,0% (groei BRP). Waarmee het onder het nationale gemiddelde scoort, dat op 2,6% afklokt.

Uit de brede bevraging is gebleken dat inwoners van Sittard-Geleen een fijne en gezellige gemeente vinden om te wonen en op te groeien, met voldoende voorzieningen en recreatiemogelijkheden in de nabijheid.

Mobiliteit Van oudsher ligt Sittard-Geleen op een kruising van belangrijke handelswegen en dat is vandaag niet anders. De centrale ligging in de (Eu)regio maakt dat Sittard-Geleen bijzonder goed ontsloten is. Diverse auto-, water- en spoorwegen doorkruisen Sittard-Geleen. Zo zijn er de Europese snelwegen E25 (A2) en E314 die elkaar kruisen op het verkeersknooppunt Kerensheide. Ook is er het Julianakanaal met een van de grootste inlandterminals voor containers van Nederland. Verder zijn er buisleidingen (Antwerpen, Rotterdam, Ruhrgebied) en de spoorlijnen Maastricht – Venlo Eindhoven/ Randstad, Sittard – Herzogenrath`/Aachen (via Heerlen), drie emplacementen en een railterminal. Tot slot ligt Maastricht Aachen Airport om de hoek.

Economie Sittard-Geleen kent met de chemie- en materialensector (Chemelot), autoindustrie (VDL NedCar en toeleveranciers) en logistiek, belangrijke en stuwende economische dragers met internationale allures. De Chemelot-site, bestaande uit het Industrial Park en de Campus, telt 60 fabrieken, ruwweg 8.100 medewerkers en is goed voor 25% van het economische product van Zuid-Limburg. De invloed van Chemelot op de energievraag van de regio en de gemeente is met zo’n 70 PJ enorm. Omgerekend betreft dat zo’n 2% van de energievraag van heel Nederland en 87% van heel de gemeente. VDL Nedcar is de enige Nederlandse autofabriek voor personenauto’s. Al decennia rollen hier diverse automodellen van de productiebanden. Meer regionaal zijn ook de zorgsector (Zuyderland), de bouwsector, detailhandel en horeca belangrijke economische pijlers in de gemeente. Ongeveer 1/6 van het oppervlakte van de Limburgse bedrijventerreinen is gelokaliseerd in Sittard-Geleen; Bedrijvenstad Fortuna, Industriepark Noord, Holtum-Noord 1 en 2 , Sluisweg, Industrial Park Chemelot, Krawinkel, kantorenpark Sittard en het Handelscentrum Bergerweg. Al die bedrijven bieden zo’n 56.000 banen, wat betekent dat in de gemeente het aantal beschikbare arbeidsplaatsen de beroepsbevolking van de gemeente overstijgt.

De industrie (14.793 banen), gezondheids- en welzijnszorg (9.631 banen) en groot- en detailhandel (8.254 banen) zijn de topsectoren qua aantal banen. Zij leveren zo’n 40% van het totaal aantal banen. Sittard-Geleen kent 3

Veiligheid en externe veiligheid Op het vlak van veiligheid doet Sittard-Geleen het niet goed. Hoewel de algemene misdaadcijfers dalen stond de gemeente al enkele malen in de top tien van meest gevaarlijke steden van Nederland. Deze cijfers vertalen zich ook in de perceptie van de inwoners. Het percentage van inwoners dat zich wel eens onveilig voelt is hoog. Dit bleek ook uit de brede bevraging. De aanwezigheid van Chemelot zorgt er tevens voor dat het risicocontourcijfer van de gemeente hoog ligt.

BIJLAGE 4

MOGELIJKE TOEKOMSTIGE VERANDERINGEN NU-2030

OPKOMST EUROPA VAN DE REGIO’S In Europa zien we de tendens dat regio’s zich organiseren, oftewel het regionaal denken en handelen neemt toe. Gemeentes zoeken elkaar meer en meer op om de krachten te bundelen (dat kan op economisch vlak zijn, maar ook op ecologisch en sociaal vlak). In grensregio’s zie je dit fenomeen opkomen en dus ook in onze eigen Euregio. In onze visie spelen we volop in op deze kans (denk bijvoorbeeld aan het euregionaal verbinden van kennis-, materiaal-, en mensenstromen)

1

Voorliggende visie is een toekomstvisie. Onze toekomstvisie houdt rekening met veranderingen die de komende tien jaar op Sittard-Geleen kunnen afkomen. Dit zijn ontwikkelingen die niet alleen Sittard-Geleen raken maar ook andere gemeenten. Je kunt er niet rechtstreeks op sturen, maar wel op anticiperen. Sommige ontwikkelingen bieden kansen, andere ontwikkelingen eerder een bedreiging. In deze bijlage geven we een overzicht van veranderingen die wij belangrijk vinden en waar we dus op voorbereid willen zijn middels onze visie.

BRAINGAIN EN -DRAIN

DUBBELE VERGRIJZING

Wanneer mensen hun regio, of land van herkomst verlaten, kan dit tot een verlies van (menselijk) kapitaal leiden, ook wel “braindrain”genoemd. Aan de ontvangende kant heeft men juist te maken met een ‘braingain’. Dit fenomeen is anno 2021 al zeer actueel in SittardGeleen en de regio. Er zijn nu reeds kenniswerkers nodig in de economische structuur van stad en regio. Daarbij verlaten ook nog eens veel beloftevolle studenten en afgestudeerden de regio, en komen ze na verloop van tijd maar mondjesmaat terug.

Veel Westerse landen hebben te maken met vergrijzing als gevolg van de naoorlogse geboortegolf en de stijgende levensverwachting, waardoor er zelfs een nieuw cohort ouderen kan ontstaan. We spreken van ontgroening wanneer het geboortecijfer afneemt en/ of jongeren wegtrekken uit de regio. Dubbele vergrijzing is een combinatie van vergrijzing en ontgroening en dus een fenomeen dat zeker in Zuid - Limburg en dus ook Sittard-Geleen aan de orde is.

Bijlage 4: mogelijke toekomstige veranderingen nu-2030

LEVENSLANG LEREN

KLOOFVORMING

Leren doe je niet alleen meer aan het begin van je leven. Leren evolueert naar een levenslange activiteit waarbij het formele en het informele leren worden gecombineerd. Mensen zijn gedreven om te leren uit eigen keuze, alsook om relevant te blijven in een steeds veeleisender wordende ‘nieuwe economie’. De 21ste Eeuw Competenties, ofwel 21st Century Skills worden steeds belangrijker (denk aan analytisch denkvermogen, integraal werken over disciplines heen, teamwork, toekomstgericht denken, netwerken etc). Sittard-Geleen kent een rijk en divers leerlandschap waar deze trend wordt opgepakt. Ook buiten de school ligt hier een kans: hoe laten we onze eigen inwoners een leven lang leren? De inzet van cultuur en culturele activiteiten kan hier bijvoorbeeld ook ingezet worden.

Hoewel er de afgelopen eeuwen wereldwijd een positieve stijging van de gemiddelde levensstandaard heeft plaatsgevonden, tonen recente studies aan dat tegelijkertijd er meer kloofvorming in de samenleving optreedt, denk aan: kloven wat betreft sociaal-economische status, maar ook bijvoorbeeld digitale geletterdheid, participatie in de samenleving en zelfredzaamheid. Groepen aan de uiteinden van het spectrum groeien, wat wijst op een uitdunning van de middenklasse. Dit fenomeen zien we ook in de regio en in Sittard-Geleen optreden, waarbij de veronderstelling is dat de COVID-19 pandemie nog eens een extra steentje bijdraagt aan deze kloofvorming. In onze visie willen we dit fenomeen in een zo vroeg mogelijk stadium adresseren.

2

TOENEMENDE EENZAAMHEID IN DE SAMENLEVING Hoewel digitale netwerken iedereen met iedereen verbinden, betekent dit niet noodzakelijkerwijs dat mensen meer betekenisvolle relaties in het leven genieten. Bovendien heeft zeker niet iedereen toegang tot deze netwerken. Volgens sommige sociologen bereikt eenzaamheid in de toekomst epidemische proporties tot op het punt dat men het een maatschappelijke ziekte zou kunnen noemen (waarbij COVID19 een katalysator kan vormen). Eenzaamheid nemen we in SittardGeleen zeker serieus. Vandaar dat we in onze visie sterk inzetten op samenredzaamheid, het versterken van sociale weefsels en participatie (in de brede zin des woords).

LEVENSSTIJLZIEKTES Levensstijlziektes nemen toe in onze samenleving, ondanks dat een bepaalde groep mensen meer waarde hecht aan bewuste en gezonde levensstijlen; dat is helaas een kleinere groep op het geheel. Van eetstoornissen tot internetverslaving, van cardiologische problemen tot burnout, van vruchtbaarheidsproblemen tot depressie, zowel op het fysieke als op het mentale vlak evolueren gezondheidsvraagstukken mee met onze levensstijlen. De gevolgen en ongemakken zijn niet beperkt tot het individu, maar vanwege de schaal waarop ze zich voordoen, brengen ze ook maatschappelijke kosten en gevolgen met zich mee. Ook in Sittard-Geleen kampen we met dit fenomeen. Door in onze visie de kanteling naar preventieve (fysieke en mentale) gezondheid te maken, middels een gezamenlijke aanpak van alle zorginstellingen die hier een bijdrage aan kunnen leveren, willen we dit negatieve patroon doorbreken.

Bijlage 4: mogelijke toekomstige veranderingen nu-2030

NIEUWE VORMEN VAN ONDERMIJNING

TOENEMEND BELANG BELEVINGSECONOMIE

TOENEMENDE VRAAG NAAR NIEUWE WOONVORMEN

OPKOMST VAN NIEUWE VORMEN VAN WERKEN

Georganiseerde criminaliteit is continu op zoek naar nieuwe vormen van ondermijning. Leegstand kan als trekpleister fungeren evenals een grensligging van een gemeente. Als gevolg van ondermijning neemt het veiligheidsgevoel van onze inwoners af. De problematiek is uiteraard een stuk complexer dan hier geduid, maar feit is wel dat we er last van hebben in onze gemeente. In de visie besteden we zeker aandacht aan dit vraagstuk, en willen we ons verder sterk maken voor een preventieve aanpak. Mensen die dreigen te verzanden in dit criminele circuit nieuw duurzaam perspectief bieden.

Er wordt vaak gesproken over de opkomst van de belevingseconomie. Het consumeren van producten of diensten staat niet langer centraal, maar vooral onze beleving tijdens deze consumptie. Faciliteiten worden steeds vaker gecombineerd met vermaak, ontspanning of cultuur om belevingen of ervaringen plaats te laten vinden. Denk aan een bibliotheek met muziekpodium of een kledingzaak met een gezellige koffiehoek. Hier liggen kansen, voor plekken in Sittard-Geleen waar mensen elkaar willen ontmoeten, zich willen vermaken, een nieuwe winkelsensatie willen beleven. Daar waar steeds meer dorps- en stedelijke kernen kampen met een slinkend winkelaanbod en het online aanbod groeit, vaak pijnlijk zichtbaar in het straatbeeld door leegstand, ligt hier een kans en tevens noodzaak om te transitioneren als gemeente. In de visie schetsen we een beeld hoe we in de toekomst drukke plekken in onze stad opzoeken om vooral iets te beleven en mensen te ontmoeten.

De bevolkings- en gezinssamenstelling verandert. De samenleving vergrijst en de hoeveelheid eenpersoonshuishoudens en multi-generationele gezinnen neemt toe. En daar horen nieuwe woonformules- en concepten bij. Denk bijvoorbeeld aan woonhofjes, tiny houses, multigenerationele woonvormen, modulaire woningen, woon-zorg complexen en omgebouwde woningen, al dan niet met nadruk op de woningvoorraad voor starters. Daarnaast is de energietransitie en het verduurzamen van het woningaanbod van belang in deze ontwikkeling. In de visie spelen we op deze ontwikkeling in, waarbij we extra oog hebben voor attractieve woonformules voor jongeren.

In Covid19-tijd ervaren we dat werken een heel andere en vooral meer plaatsloze beleving kan zijn voor bepaalde beroepsgroepen. Ook is de verwachting dat de verdere digitalisering (en de introductie van nieuwe technologieën), en de transformatie van de economie (onder meer naar een meer circulaire) zal zorgen voor het verdwijnen en veranderen van huidige banen en de ontwikkeling van nieuwe soorten banen. Daarnaast zagen we voor de COVID-pandemie uitbraak dat er steeds meer freelancers en zzp-ers aan het werk zijn die graag zelf hun werk organiseren. De verwachting is dat zeker mensen in de kennis/ diensteneconomie niet meer vijf dagen per week gaan reizen om op kantoor te werken. Ook zal de nood toenemen om meer co-working en andere soortgelijke plekken in de eigen gemeente te hebben. Het nieuwe werken zal ook in SittardGeleen nieuwe behoeften en kansen opleveren die we in de visie verder adresseren.

3

Bijlage 4: mogelijke toekomstige veranderingen nu-2030

ONTWIKKELING ZORGECONOMIE Waar de Westerse gezondheidszorg zich lange tijd voornamelijk richtte op het genezen van het fysieke lichaam, zien we een verbreding en verschuiving van focus, gericht op het belang van preventie (beter voorkomen dan genezen), en met meer aandacht voor mentale gezondheid. In Sittard-Geleen zien we dat de zorgeconomie sterk vertegenwoordigd is en daar ook veel innovatie plaatsvindt. Hier liggen kansen richting 2030, zeker als de vergrijzing doorzet, preventieve aanpakken versterkt worden en ook meer menskracht in de zorg nodig zal zijn.

4

VERDUURZAMING VAN DE ECONOMIE EN OPKOMST CIRCULAIRE ECONOMIE Als gevolg van de grondstoffenschaarste, maar ook vraagstukken als de klimaatverandering, verwachten we ook naar de toekomst toe dat de verduurzaming van onze economie toe zal nemen. De transitie richting circulaire economie, waarin stromen van materialen, energie en water zo veel mogelijk op een zo klein mogelijke schaal worden gesloten, laat reeds een veelheid aan nieuwe businessmodellen, nieuwe nieuwe productiewijzen en (circulaire) materiaal- en productiecycli zien. Deze transitie pakken wij met beide handen vast in Sittard-Geleen. Gelet op onze huidige economische structuur in Sittard-Geleen (denk daarbij aan ons chemisch cluster, het automotive cluster, ons MKB, onze logistieke activiteiten), hebben we hier te maken met een grote uitdaging en tevens kans om frontrunner te zijn. In onze visie laten we zien hoe de Chemelot Circular Hub ambitie een vliegwiel voor de gehele stad en regio kan zijn in termen van ontwikkeling.

NIEUWE MOBILITEIT De opkomst van autonoom en slim vervoer, elektrificatie en duurzamer transport, gaan met een automotive cluster op ons grondgebied niet ongemerkt aan ons voorbij. Naar de toekomst toe zijn bovendien nieuwe doorbraken als zelfrijdende auto’s en personendrones denkbaar. Ook verwachten we een en ander van het concept mobiliteit als dienstverlening, hetgeen leidt tot flexibel gebruik van transport, betere ontsluiting, meer toegankelijkheid van mobiliteit voor allen.

KLIMAATVERANDERING ZET DOOR Droogtes, overstromingen, stijgende zeespiegels, tropische stormen, stijgende en dalende temperaturen, extreme weersomstandigheden met hogere frequentie, afnemende biodiversiteit, migrerende ziekten, klimaatvluchtelingen… De lijst met gevolgen van de wereldwijde klimaatverandering is lang. Ook in Sittard-Geleen krijgt men te maken met (sommige van) deze gevolgen, met name hittestress en wateroverlast op gezette tijden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat in onze visie voor 2030 de aanpak van deze uitdaging een plek heeft gekregen,

Bijlage 4: mogelijke toekomstige veranderingen nu-2030

TOENEMENDE URGENTIE ENERGIETRANSITIE

NATUURINCLUSIEVE STEDENBOUW

TOENAME VAN PARTICIPATIE

In het verlengde van het klimaatvraagstuk staan we ook voor de uitdaging om werk te maken van de energietransitie. Het doel van het Klimaatakkoord van 2015 is een vermindering van broeikasgassen met 49% in 2030 en met 95-100% in 2050. 2030 komt snel dichter bij en om de gestelde doelen te behalen moeten er de komende jaren grote stappen gezet worden binnen de energietransitie. Dit heeft zowel betrekking op het overstappen op duurzame energiebronnen, als op het vergroten van het duurzaamheidsbewustzijn en het aanpassen van ons gedrag, ook in Sittard-Geleen.

Steeds meer Europese steden zetten in op natuurinclusiviteit vanuit de overtuiging dat groen in de bebouwde omgeving bijdraagt aan ons welzijn, onze leefomgeving beter bestand maakt tegen klimaatgrillen zoals hittegolven en zware regenval. Daarnaast zorgen bepaalde ruimtelijke ingrepen ervoor dat verschillende diersoorten zich binnen de bebouwde omgeving kunnen vestigen en dat biodiversiteit behouden blijft. Door de samenloop van klimaatverandering en verstedelijking wordt natuurinclusieve stedenbouw in de toekomst steeds belangrijker. Dit zien wij als een kans voor SittardGeleen: de vergroening van onze bebouwde omgeving leidt tot waardecreatie op vlak van natuur, economie en welzijn van mensen.

Steden en dorpen zoeken in toenemende mate naar nieuwe instrumenten, vrijplaatsen en samenwerkingsverbanden en nieuwe vormen van co-creatie om inwoners te betrekken bij (o.a.) de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. Bekende instrumenten zijn bijvoorbeeld de ‘stadslabs’ en wijkgerichte aanpakken: burgers, ambtenaren, ondernemers, creatievelingen, mensen uit maatschappelijke instellingen en het onderwijs, slaan de handen ineen om oplossingen te zoeken op gedeelde uitdagingen. Deze trend loopt als rode draad door onze visie: we moeten het samen doen in Sittard-Geleen.

5