01 Visierapport final versie10 februari 2021

Versie 10 februari 2021

Visie

1

Namens de toekomstambassadeurs en projectteam Visievorming 2030 Sittard-Geleen

SITTARD-GELEEN 2030, EEN VEERKRACHTIGE STAD Samen maken we ons sterk voor een gezonde, ondernemende, innovatieve en duurzame stad.

INTRODUCTIE

0

2

Voor u ligt de visie met de belangrijkste speerpunten waar de toekomstambassadeurs van Sittard-Geleen de komende jaren werk van willen maken. De toekomstambassadeurs (zie bijlage 1) hebben de inhoud van voorliggend document verzorgd, met ondersteuning van de mensen van het projectteam. Deze visie is gebaseerd op onderzoek, de uitkomsten van de brede bevraging van de bevolking en heel wat verdiepende sessies en gesprekken met de ambassadeurs zelf. In september 2020 heeft er in SittardGeleen een brede bevraging plaatsgevonden. Daarin stond de vraag centraal: Welke toekomstbeelden leven er bij inwoners, studenten, ondernemers en recreanten in Sittard-Geleen? Op verschillende plekken in Sittard-Geleen hebben we gegraven naar de toekomst. We waanden ons toekomstarcheologen. Een week lang gingen we op expeditie en streken we op verschillende plekken in Sittard-Geleen neer. Op Covid19-proof wijze hebben we honderden mensen gesproken. De beelden in dit rapport getuigen daarvan. Daarnaast heeft er ook een online bevraging plaatsgevonden (zie bijlage 2 voor resultaten) en hebben we dankbaar gebruik kunnen maken van de resultaten van het onderzoek onder jongeren (georganiseerd door Jongk). Centraal in deze visie staat het concept veerkracht. Veerkracht is een goed onderzocht

concept (in de Engelstalige literatuur ‘resilience’ genoemd) dat stimuleert om meerledig naar de kracht en potentie van onze stad te kijken. We hebben het daarom ingezet als raamwerk voor de visie uitwerking. De visie gaat over het gewenste totaalbeeld van Sittard-Geleen in 2030. Dat beeld kun je niet in één keer realiseren. Vandaar dat we voor de komende jaren speerpunten benoemen. Speerpunten oftewel opgaven waarvan we de komende tien jaar (verder) werk willen gaan maken. Speerpunten waar we als toekomstambassadeurs de schouders onder willen zetten. Het moge duidelijk zijn dat we in deze visie gaan voor een brede transitie niet enkel op de schaal van Sittard-Geleen, maar ook op de schaal van de (Eu)regio.

Zulke transities kosten tijd, want een nieuw ‘systeemevenwicht’ bereik je pas na een mogelijk wat chaotische, of op zijn minst minder voorspelbare periode. Bovendien zal het nieuwe evenwicht in 2030 niet meteen in totaliteit gerealiseerd zijn, maar zijn we wel goed op weg. Als toekomstambassadeurs gaan we dan ook op expeditie, samen met de inwoners en ondernemers van Sittard-Geleen. Het doel, de stip aan de horizon hebben we nu voor ogen, de weg ernaartoe verkennen we nog. Het zal een parcours worden van vallen en opstaan, van hindernissen en kansen, maar hoe dan ook een verrijkende reis vol nieuwe ontdekkingen. Wij wensen jullie alvast een fantastische trip naar 2030!

INHOUDSOPGAVE

Waar komen we vandaan?

1

p. 4 - 5

Meervoudige waardecreatie als fundament van de visie

2

p. 6 - 7

Ons wenkend perspectief voor Sittard-Geleen 2030

3

p. 8 - 22

Speerpunten

4

p. 23 - 32

Hoe verder? p. 33

Bijlagen

3

5

WAAR KOMEN WE VANDAAN?

1

4

Voordat we vooruitblikken, blikken we eerst terug. Waar komen we eigenlijk vandaan? We nemen u in sprongen mee in de geschiedenis van Sittard-Geleen. En die geschiedenis gaat ver terug in de tijd. Zo’n 7.000 jaar geleden ontwikkelden zich op de vruchtbare lössgronden tussen de Maas en de Geleenbeek de eerste dorpen van Nederland. Het waren veelal boerengemeenschappen afkomstig uit Centraal-Europa, de zogenaamde Bandkeramiekers, die zich in kleine nederzettingen vestigden en leefden van de akkerbouw en veeteelt. Om nog onduidelijke redenen verdwenen deze gemeenschappen alweer na 400 jaar. In de duizenden jaren erna, woonden er telkens mensen in onze regio. Na de bronstijd en ijzertijd, is de volgende grote beschaving die in deze regio hier duidelijke en talrijke sporen heeft achtergelaten, die van de Romeinen. Zij streken hier neer omstreeks het begin van onze jaartelling. Opgravingen op verschillende locaties in Sittard-Geleen tonen aan dat de Romeinen het hier best naar hun zin hadden. Hiervan getuigen de vele vondsten uit die tijd. Zij bleven tot ongeveer 400 n. Chr. Daarna, tijdens de vroege middeleeuwen, namen de Franken (met opeenvolgend de Merovingische en Karolingische dynastieën) het heersende stokje over van de Romeinen, met Koning Zwentibold misschien wel als bekendste voorbeeld. Dat heersende stokje zal door de

geschiedenis heen nog talloze malen worden doorgegeven en niet elke woonplaats van de gemeente zoals we die nu kennen viel onder dezelfde heersers. Medio en begin 12e eeuw kan men aanstippen als de ‘officiële’ start van de geschiedkunde van SittardGeleen. In 1125 bijvoorbeeld werd Burne als plaatsnaam voor het eerst vermeld, vervolgens in 1148 Glene en in 1157 Siter. Ook andere kerkdorpen die nu deel uitmaken van het huidige Sittard-Geleen kenden hun ‘officiële’ geboorte in deze periode. In 1243 kreeg Sittard stadsrechten. Dankzij de strategische ligging langs enkele handelswegen (Oost-West en Noord-Zuid) kon het zich, in tegenstelling tot de andere dorpen in de omgeving, naast veeteelt en akkerbouw ook toeleggen op de handel en andere nijverheid, zoals de lakenindustrie. Sittard ontwikkelde zich door de jaren heen als het centrum voor religie en onderwijs voor de regio en een volwaardige vestingstad. Die vesting zou standhouden tot het rampjaar 1677, toen de Fransen de hele stad inclusief de meeste van haar poorten met de grond gelijk maakten en Sittard een zogenaamde ‘open stad’ werd. Slechts 68 woningen, twee kloosters, de Grote Kerk en de Sint Michielskerk zijn in dit rampjaar deels of geheel gespaard bleven. De stadswallen werden na de brand gedegradeerd tot wandelpad, de schootsvelden werden deels (volks)tuinen.

Het duurde tot 1839, na de verdeling van Limburg in een Belgische en Nederlandse provincie, dat het gebied definitief tot Nederland zou behoren. De economie ontwikkelde zich met de mijnindustrie als drijvende motor van het geheel. De bevolking nam in omvang toe en het gebied werd beter ontsloten met de komst van spoorwegen en rijkswegen. Want eind negentiende eeuw besloot de toenmalige regering om na te gaan of een staatsexploitatie van kolenmijnen in Limburg wenselijk was om de toenemende vraag naar steenkool op te vangen. In 1915 startte de aanleg van de vierde en tevens grootste Staatsmijn, de Maurits in Lutterade om vervolgens vanaf 1 januari 1926 het zwarte goud te delven. Om al die steenkool af te voeren werd tussen 1925 en 1935 het Julianakanaal aangelegd. Al dat mijnwerk trok arbeiders aan. Om de toestroom van arbeiders op te vangen, werden er nieuwe woonwijken ontwikkeld, zogenaamde ‘koloniën’ als Lindenheuvel en Sanderbout. Er kwam, naast de mijnen ook een sterke tricotage-industrie tot ontwikkeling én Philips vestigde zich, met de grootste vestiging naast Eindhoven, in Sittard. In 1965 besloot de toenmalige minister van Economische Zaken, Joop den Uyl om de mijnen te sluiten. DSM richtte zich vervolgens op de petrochemische industrie in Limburg om op die manier de werkloosheid tegen te gaan en zou later uitgroeien en doorontwikkelen tot Chemelot. Ook werd er

1. Van waar komen we?

de DAF-fabriek (nu VDL NedCar) geopend en het havencomplex aangelegd in Born, en werd de A2 aangelegd die aansluiting kreeg op de A76. In 1982 vond een grote gemeentelijke herindeling plaats om op die manier de bestuurlijke kwaliteit te verbeteren. Born, Grevenbicht en ObbichtPapenhoven vormden samen Born. Limbricht en Munstergeleen werden toegevoegd aan de nieuwe gemeente Sittard en Geleen kreeg het hele DSMterrein binnen haar grenzen. Deze indeling hield stand tot 2001. Op 1 januari 2001 fuseerden Born, Geleen en Sittard en zag één nieuwe gemeente het levenslicht: de gemeente SittardGeleen bestaande uit de voormalige gemeenten Born, Geleen en Sittard alsmede een beperkte grenscorrectie, waardoor het gehele gebied van Nedcar werd toegevoegd aan die nieuwe gemeente.

In bijlage 3 staan meer feiten en cijfers over onze gemeente.

Motivatie voor de herindeling is opgenomen in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel en hebben wij aan de hand van de volgende passage als volgt samengevat; “Door de samenvoeging ontstaat een centrumgemeente die, naast het bereiken van een zekere efficiëntie doordat voorzieningen en ontwikkelingen in dit gebied integraal gepland kunnen worden, voldoende ruimte heeft voor het ontwikkelingsperspectief voor de komende 25 jaar op het terrein van economische, ruimtelijke en stedelijke ontwikkelingen. Het is de verwachting dat deze nieuwe gemeente voldoende ruimte heeft voor de taakstelling op het vlak van wonen en bedrijvigheid voor de komende langere termijn”.

5

MEERVOUDIGE WAARDECREATIE ALS FUNDAMENT VAN DE VISIE

2

6

Met deze visie zetten we volop in op een meervoudige waardecreatie in SittardGeleen (en ook daarbuiten). We willen de veerkracht van Sittard-Geleen versterken. Veerkracht is het vermogen van de stad, met haar stakeholders en inwoners om zodanig te reageren op veranderende omstandigheden dat essentiële kenmerken en kwaliteiten hersteld of vernieuwd worden. We gaan voor een stad die niet alleen tegenslagen weet op te vangen, maar ook zodanig op kansen en vernieuwingen weet in te spelen dat ze een toekomstbestendige stad is. Veerkracht is een concept dat reeds in vele disciplines als ‘denkraam’ wordt gebruikt. Denk aan de duurzaamheidswetenschappen (veerkracht van ecosystemen), de psychologie (veerkracht van onze mentale gesteldheid) de economie (economische veerkracht van regio’s) en de organisatiekunde (institutionele veerkracht van organisaties). Vanwege deze veelzijdige achtergrond is het een zeer bruikbaar integrerend denkraam, een structurerend principe voor onze visie. We zien Sittard-Geleen als een stad van economische, sociaal-culturele, ecologische en institutionele veerkracht. En die veerkrachten versterken elkaar. Door de veerkracht van Sittard-Geleen te versterken op al deze fronten, creëren we meervoudige waarde, niet in alleen in Sittard-Geleen ook in de regio.

De volgende waarden stellen we in onze visie centraal:

SOCIALE VEERKRACHT

Sociale veerkracht gaat over de veerkracht van mensen, fysiek en mentaal. We gaan op de eerste plaats voor de positieve gezondheid van onze inwoners. Positieve gezondheid gaat over het vermogen van mensen om op eigen kracht met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Daarnaast vinden we ook het versterken van de zelf- en samenredzaamheid, inclusiviteit, sociale cohesie, veiligheid, het lerend vermogen, en de betrokkenheid en participatie van onze inwoners belangrijk. ECONOMISCHE VEERKRACHT

In geval van de economische veerkracht gaat het over de veerkracht van onze economische structuur en bedrijvigheid. We leven in tijden van grote transformaties; onze economie en ook onze industrie verduurzaamt, digitaliseert en vernieuwt. Innovatie en ondernemerschap zijn onze huidige sterktes en we zetten dan ook naar de toekomst toe hier volop op in omdat juist deze sterkten onze economie een stuk veerkrachtiger maken. Daarmee zetten we in op brede welvaart, welvaart die niet ten koste gaat van mensen en het milieu. Welvaart niet enkel voor de happy few, maar inclusieve welvaart. Duurzame innovatie en

ondernemerschap dus. De bereikbaarheid van onze gemeente is daarbij zeker een belangrijke randvoorwaarde scheppende waarde. ECOLOGISCHE VEERKRACHT

Deze veerkracht gaat over de veerkracht van ons natuurlijk systeem. Er is veel groen in Sittard-Geleen en in de regio en dat koesteren we. Maar ecologische veerkracht gaat nog een paar stappen verder en gaat vooral over duurzaamheid. Duurzaamheid is een paraplu voor heel wat onderliggende belangrijke waarden als biodiversiteit (soortenrijkdom) ruimtelijke kwaliteit, klimaatbestendigheid, schone lucht, water en bodem, stilte (als positieve tegenhanger van hinder) en esthetiek. INSTITUTIONELE VEERKRACHT

Institutionele veerkracht gaat wat ons betreft over samenwerking op verschillende schaalniveaus; buurten, wijken, kernen, één gemeente Sittard-Geleen, de regio en de Euregio. Een succesvolle samenwerking is een samenwerking die transparant is en waarin je elkaar kunt vertrouwen. Als we meerledig veerkrachtig zijn bereiken we het hoogste doel: een collectieve trots op Sittard-Geleen!

2. Meervoudige waardecreatie als fundament van de visie

Juiste ondertitel

7

ONS WENKEND PERSPECTIEF VOOR SITTARD-GELEEN 2030

3

8

Als we inzetten op het versterken van de veerkracht van Sittard-Geleen dan resulteert dit in het volgende wenkende perspectief voor 2030. In 2030 is Sittard-Geleen een veerkrachtige stad, die in balans is, gelegen in een bijzondere, attractieve regio en euregio.

3.1 SOCIALE VEERKRACHT, EEN GEZOND SITTARDGELEEN Anno 2030 is door preventief aan de slag te gaan en het gezondheidsbewustzijn te stimuleren van kinds af aan, de mentale en de fysieke gezondheid er behoorlijk op vooruitgegaan. Door in te zetten op beweging en sport, met heel wat voorzieningen gericht op beweging, mentale ontspanning en weerbaarheid, ook in de publieke ruimte, is er gezondheidswinst geboekt. Of je nu jong of oud bent, onze inwoners voelen zich vitaal. In 2030 is het voor iedereen een vanzelfsprekendheid, groen draagt ook bij aan de gezondheid van mensen. De ruimtelijke inrichting van wijken, publieke plekken, werklocaties en schoolpleinen

getuigt daarvan. Ook gezonde voeding is gemeengoed geworden, omdat het volop te verkrijgen is tegen een betaalbare prijs. Niet alleen scholen, zorginstellingen en de gemeentelijke overheid maar ook bedrijven en in het bijzonder de detailhandel zijn aan de slag gegaan met het stimuleren van bewustzijn op vlak van gezondheid en gezond gedrag van hun mensen en medewerkers. Mensen stappen niet zomaar naar de arts, de specialist of het ziekenhuis. Een goed gesprek met buren en vrienden kan vaak ook weer nieuwe moed geven evenals terugvallen op je eigen kennis en inzicht. Sociale netwerken met

knooppunten waar je zorg en hulp kan vinden zijn de toekomst. Deze knooppunten, ontmoetingspunten, zijn multifunctioneel en op een mix van mensen gericht. Dat kan in een bruisende kern zijn, bij een ouderencomplex in een wijk, of in/nabij een school. Een plek waar jongeren stage lopen en met ouderen in contact komen … Anno 2030 is ons zorgnetwerk nog steeds integraal georganiseerd. Heel wat gezondheidsgerelateerde specialismen werken met elkaar samen, wat de gezondheid van onze inwoners ten goede komt. Door een gezamenlijke en gestructureerde aanpak, niet alleen in Sittard-Geleen maar ook in

3.1 Sociale veerkracht, een gezond Sittard-Geleen

de regio, doen we niet enkel aan symptoombestrijding maar pakken we uitdagingen en problemen bij de bron aan, vanaf de zwangerschap als het ware. Zo hebben we in tien jaar tijd een trendbreuk gerealiseerd. In 2030 zijn de inwoners van Sittard-Geleen bovendien veel redzamer geworden. We spreken in 2030 over samenredzaamheid. Diverse burgerinitiatieven en coaching trajecten hebben dit mede mogelijk gemaakt. Mensen krijgen de kans om zich een leven lang te ontwikkelen en vinden makkelijker werk. Ook is er veel energie gestoken in het vergroten van de digitale geletterdheid zodat men zich goed staande kan houden in dit digitale tijdperk. Sociale weefsels op bijvoorbeeld kern-, buurt- en wijkniveau zijn versterkt waardoor mensen elkaar opvangen en ze niet direct bij een instantie hoeven aan te kloppen. Mensen hebben oog voor elkaar en dus ook voor kwetsbare mensen in onze samenleving. Zij kennen de weg naar hulp en als ze een duwtje in de rug nodig hebben om deze ook daadwerkelijk te gebruiken, is die er ook. Daarbij hebben we zeker 9

oog voor onze kwetsbare jongeren. Anno 2030 wordt er alles in het werk gesteld om jongeren niet door de mazen van het net te laten vallen. Ze worden begeleid naar de bij hen passende opleiding en/ of werkplek. Zo kunnen ze hun steentje bijdragen aan de samenleving, het collectief. Onderwijs is er voor iedereen, het is inclusief. Er zijn heel wat (nieuwe) banen, in het bijzonder in de circulaire chemie, de verwerking van reststromen en de zorg te vinden. In de reguliere maar ook in de sociale economie zijn er tal van nieuwe werkplekken gecreëerd voor mensen met verschillende profielen. De arbeidsparticipatie is bijgevolg verhoogd. Er zijn genoeg programma’s en plekken, zowel formeel als informeel, (op school, bij het bedrijf, op de campus, bij de culturele partners …) waar mensen terecht kunnen om zich een leven lang te kunnen blijven ontwikkelen. Ook hier is er extra aandacht voor de kwetsbaren, denk bijvoorbeeld aan jongeren die anders zonder perspectief door het leven gaan of het verkeerde pad inslaan. We gaan voor een inclusieve

ANNO 2030 “Thuis heb ik het niet altijd gemakkelijk gehad. We hadden het niet breed en ik verveelde me als puber nogal. Ja, dan haal je soms wat uit. Ik haalde altijd wel hoge cijfers op school, maar raakte van het pad af door de verkeerde keuzes. Vorig jaar werd ik opgepakt voor vandalisme, en in plaats van een taakstraf kreeg ik de keuze om mee te doen aan het leven-lang-leren traject. Dat heeft mijn leven weer op de rails gezet. Mijn coach heet Inge en ze staat echt voor me klaar. Ze helpt me uit te vinden wat ik wil doen met mijn leven en daagt me uit om nieuwe dingen te proberen. Ik volg nu verschillende cursussen aan de Lifecampus in het centrum van Sittard. Daar leer je 21-century skills zoals samenwerken en jezelf presenteren. Dat is heel leerzaam en ik denk er zelfs aan om weer te gaan studeren. Voordat ik aan dit traject begon dacht ik er aan om naar de Randstad te verhuizen, Rotterdam of iets in die richting. Maar nu wil ik hier eigenlijk niet meer weg, er is zo veel te doen en er zijn veel studies en banen die ik interessant vind. In de techniek zijn veel banen bijvoorbeeld, of misschien word ik wel coach net als Inge. Ik heb echt mijn plek gevonden!” Sef Jansse (21) Werkzoekend Limbrichterveld

3.1 Sociale veerkracht, een gezond Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Dat er hier nog naar je omgekeken wordt, ja dat vind ik belangrijk. Nadat mijn vrouw vijf jaar geleden overleed is mijn gezondheid snel achteruit gegaan. Lichamelijk, maar ook geestelijk. Ik voelde me vooral heel eenzaam. Mijn kinderen stelden voor om naar een verzorgingstehuis te verhuizen, maar dat zag ik niet zo zitten. Toen stelde de huisarts voor om met een buddy-op-afstand te praten. Sindsdien spreek ik bijna elke dag met Natalia. Nu ben ik weer helemaal de oude. Natalia is een energieke en vrolijke jonge dame en herinnert me eraan om mijn medicijnen te nemen, voldoende te bewegen, en helpt me de juiste zorg te vinden wanneer dat nodig is. Ik ga ook regelmatig naar de welzijns hotspot in Born. Daar kan ik tegenwoordig makkelijk komen omdat er een zelfrijdende bus bij mij op de hoek stopt. Ideaal, dan ga ik ook meteen even langs bij een stel vrienden.”

Teun Keizers (82) Gepensioneerd Baandert

aanpak, met het motto “iedereen doet mee”. Er is ook veel aandacht voor mensen met een fysieke of mentale beperking in SittardGeleen. Voor hen hebben we oog. Of het nu gaat om participatie op de arbeidsmarkt, op school, in de vrije tijd of het letterlijk bereikbaar maken van het publieke domein en voorzieningen. De sociale veiligheid was in 2020 een nijpende factor, vooral de ondermijning op geconcentreerde plekken leidde tot grote zorgen en overlast. Door hier bij de bron te beginnen en vooral jongeren die anders een vrij uitzichtloos bestaan zouden leiden weer nieuwe perspectieven te bieden middels interessante werk-leertrajecten en werkplekken, is ook hier het negatieve patroon doorbroken. In 2030 hebben we de georganiseerde misdaad weggedreven door bijvoorbeeld vanuit de ruimtelijke ordening op intelligente wijze andere bestemmingen aan kwetsbare panden te geven of deze te verwijderen. Anno 2030 hebben we met veel ouderen in onze samenleving te

maken. Ook in Sittard-Geleen is er sprake van een groeiende groep senioren. Velen van hen zijn nog een hele periode fit en actief en leveren maar al te graag een bijdrage aan de samenleving. Maar er zijn ook veel ouderen die hulpbehoevend worden en noodgedwongen meer beroep moeten doen op bijvoorbeeld de zorg en een geschikte woonomgeving. Het motto luidt ‘zorg zo thuis mogelijk’. Mede dankzij de digitalisering is er anno 2030 heel wat meer mogelijk dan in 2020. Met een innovatieve Maastricht Health Campus in de achtertuin is deze digitalisering snel gemeengoed geworden, zo ook in Sittard-Geleen. Mensen krijgen op afstand advies, begeleiding en zorg. De fysieke zorg vindt uiteraard ook haar weg naar de patiënt. Woningen en woonzorgvoorzieningen bevinden zich niet langer op afgezonderde maar juist op dynamische plekken, waar veel mensen passeren, waar de toegang laagdrempelig is, waar diverse generaties verblijven, denk bijvoorbeeld aan centra van kernen en de stationsomgeving. Dit soort hubs zijn bovendien plekken 10

3.1 Sociale veerkracht, een gezond Sittard-Geleen

waar heel wat functies worden aangeboden waarvan ook andere generaties gretig gebruik maken. Denk aan functiemenging als kinderopvang, schoolprojecten ter plekke, een restaurant voor de hele buurt, studeerplekken en wat al niet meer. Cultuur en dus ook culturele activiteiten en programmering dragen bij aan de ontwikkeling van mensen in Sittard-Geleen. In 2030 is het cultureel aanbod divers, afgestemd en complementair met het aanbod in de rest van de (Eu)regio. Cultuur stimuleert vooral de verwondering van jong en oud en is bovendien niet alleen te genieten in de schouwburg en op andere podia. Deze drempel is voor velen nog hoog. Cultuur komt dan ook naar je toe en ontdek je ook via diverse verrassende opstellingen in de publieke ruimte. Cultuureducatie vindt van jongs af aan plaats. Evenementen versterken de beleving in de centra. Gekende feesten in een nieuw jasje blijft grote, maar ook diverse groepen van mensen trekken. Tegelijkertijd is er ook ingespeeld op nieuwe doelgroepen. Daarnaast staat 11

Sittard-Geleen bekend om zijn cultuuragenda op het snijvlak van jongeren en duurzaamheid. In verschillende kernen is er geregeld iets te doen. Het versterkt de levendigheid buiten de centra en maakt cultuur ook meer inclusief voor inwoners. Het cultuuraanbod is niet per definitie op een specifieke doelgroep gericht, maar juist intergenerationeel van karakter. We genieten er tegelijk allemaal van. Gelet op de economische ambities in deze gemeente, worden mensen van buiten de regio, waaronder een flink aantal kenniswerkers (met hun gezinnen) aangetrokken om zich hier of in de directe omgeving te vestigen. De regio en SittardGeleen staan bij mensen uit hoog dynamisch verstedelijkt gebied bekend als een regio van het goede leven, van genieten, groen en landschappelijke kwaliteit, van rust, bezinning, een plek waar werk met onthaasting goed te combineren valt met interessante werkgelegenheid en een internationale euregionale ligging en goede verbindingen. Waar de stad voor staat ervaar je op straat. Je ziet bijvoorbeeld de innovatie uit het bedrijfsleven in het

ANNO 2030 “De nieuwe welzijns hotspot in Born is best wel uniek vinden wij. Jaren geleden vond je hier een basisschool, maar nadat het pand heel lang leeg stond hebben ze hier de welzijns hotspot gemaakt. Het is een soort markthal, maar dan voor zorg en welzijn. Op de begane grond zijn allerhande zorgaanbieders gevestigd, een fysiotherapeut en een huisarts maar ook een lifecoach, kinderopvang, sportzaal en studieruimtes. Er lopen hier dus ook veel jongeren rond, dat is heel gezellig. En op de bovenverdieping zijn zelfstandige zorgwoningen gemaakt. Daar wonen we nu sinds een jaar of drie hartstikke naar ons zin en we zouden het iedereen aanraden! We gaan ook regelmatig naar de buurthuiskamer om de hoek of naar de Lifecampus in het centrum. Er is genoeg te beleven voor senioren zoals wij. Die bedrijvigheid houdt ons vitaal.”

Amir (68) Annelies Alaoui (72) Gepensioneerd Born

3.1 Sociale veerkracht, een gezond Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Sittard-Geleen is wat mij betreft uniek door de combinatie van innovatie en groen. Ik woon in de Kemperkoul, vlak naast de grens. Daar heb je nog de ruimte om lekker rustig te leven. Als je van natuur houdt zit je hier echt op de juiste plek. Zelf ben ik fanatiek mountainbiker en wandelaar en en kom in het Heuvelland en de Ardennen volop aan mijn trekken. En aan de andere kant heb je de dynamiek van de innovatieve industrie. Tijdens mijn studie Materiaalwetenschappen in Aachen heb ik stage gelopen bij de Chemelot Circular Hub, en sindsdien ben ik daar blijven werken. Dat is inmiddels alweer acht jaar geleden. Nu ben ik bezig met het uitbreiden van het Material Lab in het Innovation Center in Geleen. Daar worden nieuwe bioplastics ontwikkeld en er wordt onderzoek gedaan naar het hergebruiken van lokale reststromen. Het is ook meteen een kenniscentrum waar mensen gewoon binnen kunnen lopen om te zien waar de industrie nou eigenlijk mee bezig is. De combinatie van een rustig leven in het groen en de dynamiek van het Innovation Center vind je niet zo makkelijk. Er zijn hier de afgelopen jaren dan ook veel collega’s en mensen zoals ik komen wonen. Wat ik ook bijzonder vind is de goede aansluiting met het openbaar vervoer over de grens. Binnen no-time sta je in Aachen, en daardoor kan ik bijna wekelijks op bezoek bij mijn familie en vrienden.”

Kristoff Becker (46) Materiaalwetenschapper Geleen Centrum

straatbeeld (onder meer het gebruik van duurzame materialen) en de publieke ruimte verleidt om te bewegen en mensen te ontmoeten in het groen. Anno 20230 wordt die aantrekkingskracht van SitttardGeleen extra in de verf gezet door aantrekkelijke woningen en woonomgevingen, een kwaliteitsvol onderwijsaanbod alsook een aantrekkelijke (meertalige en multi-) culturele agenda. Ook in de woonmilieus zien we nieuwe woonconcepten, het gebruik van circulaire materialen, in aantrekkelijke prijsklassen. Bovenop het bestaande aanbod zijn nieuwe en innovatieve woon- en leefmilieus ontwikkeld voor bèta (kennis) werkers, voor studenten en mensen die voor korte tijd naar de regio komen en waarvan velen werken in de circular hub. Het aanbod is divers en ook voor jonge mensen aantrekkelijk. In Sittard-Geleen kun je bovendien zowel stedelijk als landelijk wonen.

kinderopvang en volgt nadien de levensfasen van de inwoners. We volgen de ‘cirkel van het leven’. Van kinds af aan wordt geïnvesteerd in positieve gezondheid, oftewel in een gezond leven, in duurzaamheidsbewustzijn, zelfredzaamheid en de zin en capaciteiten om je een leven lang te kunnen en willen ontwikkelen. Veerkracht betekent ook dat je in staat bent tegenslag in het leven op te vangen en nieuwe kansen te benutten.

Wat het vergroten van de sociale veerkracht betreft, kun je niet vroeg genoeg starten. Dat begint al in de 12

3. Ons wenkend perspectief voor Sittard-Geleen 2030

3.2 ECONOMISCHE VEERKRACHT, EEN ONDERNEMEND EN INNOVATIEF SITTARDGELEEN

13

De positieve doorbraken op sociaal vlak zijn mede mogelijk gemaakt door een verdere duurzame transformatie van onze economische structuur in Sittard-Geleen en de regio. Die heeft voor een brede welvaart gezorgd, niet voor enkelen maar de gehele bevolking. Van oudsher staat de gemeente vooral bekend om haar economische activiteit op het vlak van chemie. Door te blijven innoveren en te verduurzamen zijn onder meer het chemiecluster en aanverwante bedrijvigheid in Sittard-Geleen in staat gebleken een sterke duurzame competitieve speler op de wereldkaart te blijven. Bovendien hebben we met deze duurzame transitie winst geboekt op vlak van lucht-, bodem-, en waterkwaliteit en het vermijden van hinder door er meer rust en ruimtelijke kwaliteit voor terug te geven.

Grondstoffenschaarste heeft mede aanleiding gegeven om materiaal-, energie- en waterkringlopen op regionale schaal te sluiten. In de context van het Europa van sterke regio’s was dat ook een evidente keuze. Anno 2030 is SittardGeleen de hotspot als het gaat over materialen en de oplossingen van morgen. Dankzij een unieke combinatie van een duurzame chemie en innovatiekracht van de Campus is Sittard-Geleen in staat nieuwe grondstoffen, materialen, verpakkingen voor biomedische, agri-gerichte en mobiliteitstoepassingen te ontwerpen en te produceren. Daarnaast heeft zij unieke kennis en kunde in huis als het gaat

om de ontwikkeling van nieuwe technieken om in 2050 circulair, 100% veilig, 100% schoon en zonder CO2-uitstoot te kunnen produceren. Sittard-Geleen neemt een complementaire positie in op vlak van materiaaltechnologie ten opzichte van toptechnologiecentra in Eindhoven en Aken. Het bruist van de innovatie en het ondernemerschap in onze gemeente en niet alleen in de chemie, en de aanverwante bedrijvigheid maar ook in het MKB dat mee helpt de materiaal/energie/waterkringlopen te sluiten. Deze bedrijven gebruiken niet alleen de nieuwe technologie maar ontwikkelen ze zelf ook. Nieuwe businessmodellen worden ontwikkeld die goed kaderen

3.2 Economische veerkracht, een ondernemend en innovatief Sittard-Geleen

in de circulaire economie en samenleving. Denk aan het leasen en lenen van heel wat producten en gebruiksgoederen. En zo komt die circulariteit en innovatie plots heel dicht bij inwoners. Zij leveren ook een bijdrage door zelf bewuster met materialen om te gaan en duurzamer te leven.

lab-gerichte werking, vinden innovatieve mensen elkaar en werken zij samen aan de oplossingen voor morgen en vergroten zij daarmee ook de kwaliteit van leven van onze eigen inwoners.

Naast bovengenoemde economische spelers zijn er natuurlijk ook nog heel wat andere spelers (denk aan horeca, detailhandel, etc) die evenzeer een belangrijke plek vervullen in Sittard-Geleen in 2030. Deze ondernemers zien kansen voor nieuw ondernemerschap en liften mee op de ontwikkelingen die zich de afgelopen tien jaar manifesteerden (denk aan de toename van vergrijzing en de noden en behoeften die daar uit voortkomen, de verduurzaming van de economie, de belevingseconomie in het cultuurhistorisch hart, het digitale warenhuis van de stad, het innovatiehart in Geleen).

In 2030 is er een goede afstemming met de bedrijvigheid en het ondernemerschap in SittardGeleen en het onderwijslandschap gerealiseerd. Deze sluiten perfect op elkaar aan in nauwe afstemming met het omringende (eu)regionale onderwijslandschap. Kinderen, jongeren en ouderen worden gecoacht en onderwezen in de circulaire economie, in de chemie van materialen, en aanverwante takken van sport. Uiteraard zijn er veel beta-profielen op verschillende niveaus nodig, maar ook mensen die kennis en kunde in huis hebben op vlak van de digitalisering van de circulaire economie, de nieuwe maakindustrie, de verduurzaming van het gedrag van mensen etc.

Sittard-Geleen brengt continu innovatie en ondernemerschap en educatie bij elkaar. Dankzij een ingeburgerde op co-creatie,

In 2030 is er volop samenwerking binnen de hele onderwijskolom: primair onderwijs loopt naadloos over in voortgezet onderwijs,

14

ANNO 2030 “Wij vinden Sittard-Geleen een hele unieke plek omdat het een van de weinige steden in Nederland is waar je nog ruim, groen en duurzaam kan wonen voor een betaalbare prijs. Met onze eerste op komst zouden we het leven in de stad graag inruilen voor een gezonder leven, en zouden we graag een huis kopen. We zijn best gehecht geraakt aan de dynamiek van de stad, maar we denken dat we in Sittard-Geleen niks tekort zullen komen. We komen hier nu al vrij regelmatig om evenementen te bezoeken, leuke dingen te doen of gewoon even te ontkomen aan de hectiek van de stad. Bovendien zit je in een oogwenk over de grens om de buurlanden te verkennen. We hebben een aantal woningen in Sittard-Geleen bezichtigd en waren erg onder de indruk van het oog voor duurzaamheid en klimaatbestendigheid in de woningbouw. De woning die we op het oog hebben is gebouwd met duurzame materialen van lokale herkomst en wordt verwarmd door het lokale warmtenet en staat in een natuur-inclusieve wijk.”

Vera van Vliet (26) Giovanni Giallo (29) Aankomende ouders Rotterdam

3.2 Economische veerkracht, een ondernemend en innovatief Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Wat ik zo leuk vind aan SittardGeleen is het gevoel dat de stad één grote huiskamer is. Het is hier gezellig en mensen gaan goed met elkaar om, los van leeftijd of afkomst. Ik kom zelf uit Eindhoven, en daar is het natuurlijk ook wel gezellig maar op een andere manier. Hier is de samenleving bourgondisch en het voelt allemaal wat internationaler aan, en dat trekt mij aan. Bij ons thuis is mijn vrouw de kostwinner en daardoor kan ik me inzetten voor de wijk. Ik ben medevoorzitter van de buurthuiskamer bij ons op de hoek, en geef daar ook workshops in cyberveilig- en vaardigheid. Daar doen veel senioren aan mee, maar ook de vrienden van mijn zoon van acht. Die combinatie is echt lachen, en daar doe ik het voor.” Gerrit Jacobs (34) Huisvader Limbricht

voortgezet onderwijs zoekt steeds nauwere samenwerking op met het vervolgonderwijs. Tussen het MBO, hogescholen en universiteiten wordt ook steeds nauwer samengewerkt. De samenwerking uit zich op zeer ondernemende en innovatieve wijzen, via nieuwe interfaces als clubhuis-achtige constructies op scholen. Tegen 2030 is ook de Universiteit Maastricht beter uitgerust als het gaat om opleidingen die afgestemd zijn op de regionale economie en haar topsectoren. Daarnaast zijn ook de banden met de universiteiten en hogescholen in Aken, Hasselt, Genk en Luik aangesterkt. Ook hier vinden we opleidingen en kennis op maat van de economische ambities van Sittard-Geleen. Bovendien zijn er genoeg opleidingen voor een heel leven lang ontwikkelen. Dit is ook nodig want de innovatie gaat snel en je moet ook leren bijbenen. In SittardGeleen word je al van jongs af aan wegwijs gemaakt in duurzaamheid en circulariteit en wordt ook de liefde voor innovatie en een technischere opleiding (STEMonderwijs) er met de paplepel

ingegoten. Sittard-Geleen heeft in 2030 ook voor buitenstaanders - een duidelijke economische identiteit. Hier maken we op innovatieve wijze de materialen van morgen, zijnde perfect ingebed in een euregionaal onderwijs- en kennislandschap. Ook andere sectoren liften op deze duurzame drive mee. Verduurzaming en regionale ketens zijn ook aan de orde van de dag in de landbouwsector, de woningbouw, de mobiliteit, de zorgsector… Wat die laatste betreft, zien we de afgelopen tien jaar dat de vergrijzing sterk is toegenomen en dankzij een adaptief en vooruitstrevend zorglandschap waarin zelfredzaamheid de rode draad vormt, goed is opgevangen. Ook voor de ouderen is er sprake van een verhoogde kwaliteit van leven. De zorgeconomie is een speler geworden waar je u tegen zegt, overigens niet alleen voor de ouderen, voor allen. Dus niet alleen in het chemiecluster ook in de zorg is er sprake van verduurzaming en innovatie. 15

3.2 Economische veerkracht, een ondernemend en innovatief Sittard-Geleen

We hebben de aflopen tien jaar heel wat veranderingen op vlak van mobiliteit op ons af zien komen. Transport is intelligenter, autonomer en duurzamer geworden (denk bijvoorbeeld aan electrificatie). Mobiliteit wordt anno 2030 gezien als een dienstverlening: mensen maken meer gebruik van transport, ook als het over transport per auto gaat. Een aardig deel van de samenleving bezit geen auto meer maar deelt, least of huurt deze en geniet daarbij van dienstverlening, zoals het onderhoud. Op deze veranderingen speelt de automotive sector toekomstbestendig in. Er vindt veel innovatie plaats in bijvoorbeeld het productieproces zelf (denk aan vernieuwing in de robotica, het gebruik van artificiële intelligentie, het gebruik van nieuwe duurzame materialen etc), in de productieketen zelf, en op vlak van de business modellen van de automotive industrie in totaliteit. In geval van ons cluster zien we dat deze goed ingebed is in het kennisen onderwijslandschap in de euregio en intensief samenwerkt met materiaal spelers zoals Chemelot. 16

Ook Sittard-Geleen weet in 2030 mee te liften op de toeristische en recreatieve kracht van de omliggende regio en de euregio. Een cultuurhistorisch hart, gelegen in het groen, en ecologisch verbonden met een groot euregionaal park, een aantal nieuwe voorzieningen, exclusieve zaken in het belevingscentrum, een aantrekkelijke cultuuragenda en een soort van innovatie district waar van alles te doen is, maakt SittardGeleen voor haar eigen inwoners en mensen van buiten Sittard-Geleen een prettige plek om te vertoeven. De aantrekkingskracht is groot voor een brede waaier aan inwoners en bezoekers: wandelaars, fietsers, verblijfsgasten, inwoners van de (Eu)regio, authentieke shoppers, zakelijke gasten en mensen die op zoek zijn naar een stukje bezinning (gelet op het religieus verleden van Sittard). Bovendien versterkt dit aanbod de aantrekkingskracht van de gemeente voor mensen van elders die overwegen om zich te huisvesten in de regio. Ooit lag Sittard-Geleen, om preciezer te zijn rond 800 na

ANNO 2030 “Tijdens een fietstocht door SittardGeleen lijk je haast door de tijd te reizen. Wij begonnen onze dag met een wandeling door het historische hart van Sittard. We hebben daar genoten van de prachtige historische panden, geheime tuinen en mooie stadsparken. Daarna hebben we de fiets gepakt en zijn we over de fietssnelweg naar het centrum van Geleen gefietst. Dat was een hele unieke ervaring, er wordt namelijk energie opgewekt als je over de snelweg fietst, en daarmee wordt het hele fietspad ’s avonds verlicht. Zeer innovatief! En dat is ook te zeggen over het Innovation District in Geleen Centrum. We hebben een kijkje genomen in het Material Lab en hebben daar uitgebreid uitleg ontvangen over de duurzame industrie in de regio. Fascinerend! Maar ook de kleinere kernen van de stad zijn het bezoeken waard. Zo hebben we een rustgevende pauze genomen in het stiltepark langs de Geleenbeek en hebben we genoten van een heerlijk diner in de pluktuin in het Limbrichterbos, een van de vele culinaire hotspots in de gemeente.”

Alexandre (69) Joséphine Boulanger (66) Duurzame dagjesmensen Namur, België

3.2 Economische veerkracht, een ondernemend en innovatief Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Sittard-Geleen en de regio er omheen barst van de potentiële verbindingen! Als kartrekker van de Circualar Hub zet ik me in voor het benutten van kansen om zowel Sittard-Geleen als de regio te laten profiteren van de duurzame transitie die we als bedrijf doorgaan. Zo werken we hard samen met spelers in de regio om nieuwe innovaties toe te passen, bijvoorbeeld binnen de automobielindustrie, kunststofverwerking en de biomedische industrie. We leveren zowel aan bedrijven binnen Nederland en de Euregio, als daar buiten. Daarnaast werken we ook aan de verbinding met inwoners. Sinds een paar jaar hebben we ons activeringsplan aardig opgevoerd en zijn er verschillende initiatieven van de grond gekomen. Zo is er een App ontwikkeld waarmee er 24/7 gecommuniceerd wordt over eventuele overlast, en kunnen inwoners nu terecht bij het kenniscentrum in het Innovation Center in het centrum van Geleen om te leren over de toepassingen van de materialen die we ontwikkelen. Ook sponsoren we sinds kort het openbare Fablab met gerecycled filament voor de 3D printers.” Eva Houben (52) Captain of Industry, Chemelot Oud Geleen

Christus, in de tijd van Karel de Grote, nabij de hoofdstad van Europa. Anno 2030 zijn we opnieuw een belangrijk centrum in de euregio, dankzij de goede ontsluiting binnen de gemeente zelf (bijvoorbeeld van centra naar campus en vice versa) maar ook in de regio en euregio: je bent in een zucht in Maastricht, Aken, Hasselt, Luik en Eindhoven. In een stedelijke agglomeratie met zo’n vier miljoen inwoners, vind je vijf universiteiten, zeven high tech campussen, drie academische ziekenhuizen, twee vliegvelden, grote inlandterminals en twee TGV-stations. En we zijn een heel belangrijk logistiek centrum voor goederentransport in Europa (over weg, spoor, water, onder de grond en op een steenworp via de lucht). We vormen samen met onze buren een booming en innovatieve regio, één van de toppers van Europa. Die samenwerkingen zoeken we gericht en op complementaire wijze op. Ter illustratie, de kennis inzake gezondheid halen we in Maastricht en de kennis op vlak van digitalisering in Heerlen. Anno 2030 zijn we nog steeds een belangrijk logistiek

knooppunt: andere grondstoffen, energiestromen, mensen op verplaatsing uit alle denkbare windrichtingen geven ook weer een nieuwe impuls aan ons logistiek knooppunt, boven en onder de grond. In 2030 zijn we aardig op stoom met de transitie naar een duurzame, circulaire economie die met name gestoeld is op de nieuwe maakindustrie. Deze economische structuur is veerkrachtig, is opgewassen tegen onverwachte wendingen (of het nu een pandemie of cyber attack betreft), kan de grondstoffenschaarste aan en zorgt voor brede welvaart (welvaart voor allen). Dankzij de economische ontwikkeling worden mensen van buitenaf aangetrokken die weer nieuwe dynamiek met zich meenemen en daarmee ook de sociale veerkracht van SittardGeleen kunnen versterken. Deze economische transitie draagt bovendien bij aan de verdere verduurzaming van onze gemeente.

17

3. Ons wenkend perspectief voor Sittard-Geleen 2030

3.3 ECOLOGISCHE VEERKRACHT, EEN DUURZAAM SITTARD-GELEEN Dankzij heel wat groene en blauwe structuren en verbindingen op de schaal van SittardGeleen maar ook de euregio, is er sprake van een grote biodiversiteit (soortenrijkdom), klimaatbestendigheid (wateroverlast en hittestress) en ruimtelijke kwaliteit. Dit groene weefsel is ook doorgetrokken in de bebouwde omgeving. Het zogeheten natuurinclusief bouwen en inrichten zorgt ervoor dat we groene gevels, daken en zeer divers groen in de publieke ruimte aantreffen. Groen heeft immers heel wat functies: het versterkt de biodiversiteit, de ruimtelijke kwaliteit, het vergroot de kwaliteit van leven en versterkt de mentale en fysieke gezondheid van mensen, het is een economische drager (denk aan recreatie) en het versterkt het imago van de gemeente. Groen zien we dan ook niet alleen in het buitengebied maar ook in de bebouwde omgeving, 18

inclusief op kantoorlocaties en bedrijventerreinen. Daar waar ruimte vrijkomt is een groene invulling zeker een welkome invulling. Groen versterkt bovendien ook de klimaatbestendigheid van SittardGeleen. In 2030 hebben we heel wat bereikt op dit vlak. Dankzij bronmaatregelen met name in ons industriële cluster (zie de verduurzaming in het kader van de versterking van de economische veerkracht), maar ook in de bebouwde omgeving hebben we al aardig wat resultaat geboekt. Dankzij onze natuurinclusieve inrichting, hebben we ook op vlak van adaptatie successen geboekt; stevige buien en hittestress worden opgevangen door heel wat groene buffers. We dragen anno 2030 ook vanuit Sittard-Geleen ons steentje bij aan

de energietransitie en zijn volop bezig met de overschakeling op duurzame energiebronnen. Middels de industriële restwarmte van ons chemiecluster kunnen we heel wat woningen en bedrijfspanden verwarmen. Ook het gedrag van mensen - mede dankzij voordelige duurzame alternatieven - en de gebouwde omgeving zelf, zijn een stuk duurzamer geworden. Door in te zetten op een duurzame transformatie van onder meer de economie, onze mobiliteit, onze woningvoorraad, ons gedrag, nemen de ecologische ruimtelijke kwaliteiten van onze leefomgeving en de klimaatbestendigheid en de kwaliteit van bodem, water en lucht toe. Dit komt de ecologische veerkracht van Sittard-Geleen en de regio ten goede.

3.3 Ecologische veerkracht, een duurzaam Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Ik ben opgeleid tot Circulair Ontwerper en hou me dus graag bezig met het ontwerpen van circulaire (recyclebare) producten. Ik ben opgegroeid in Amsterdam, en daar is op zich best veel te doen op het gebied van duurzaamheid. Maar toen ik op een online platform voor circulaire ondernemers las, hoe veel er in SittardGeleen wel niet gaande is op het gebied van duurzaamheid en nieuwe materialen, kwam ik erachter dat je hier pas echt dé hotspot van de circulaire economie in Nederland vindt! En misschien zelfs wel van Europa, gezien het grote bereik van de Circular Hub. Er liggen hier dus zo veel kansen voor het oprapen, en naast de vele reststromen waarmee ik kan werken, is hier ook het duurzaamheidsbesef van de mensen al aardig op niveau. Dat is heel bijzonder en totaal niet vergelijkbaar met Amsterdam. Daarom besloot ik hier heen te verhuizen en met Anneke een bedrijf op te starten.” Loes Verbeek (25) Circulair Ontwerper Sittard-Centrum

19

“Ons bedrijfje heet CircuLeer en we bestaan nu alweer bijna drie jaar. Het gaat heel goed! Ik ben zelf ruim 30 jaar basisschool leerkracht geweest en ben daarnaast enthousiast lid van de pluktuinvereniging bij mij in de buurt. Toen Loes voorstelde om samen een bedrijf te starten in Sittard-Geleen dacht ik ‘ja natuurlijk, waar anders?’ Dit is echt de plek waar je duurzaam kunt leven én werken. Al die kansen maken Sittard-Geleen uniek. Wij geven workshops en gastlessen aan scholen, bedrijven en particuliaeren en merken dat er steeds meer vraag naar is. Onze community is nog steeds aan het groeien!”

Anneke Smeets (62) Leerkracht basisonderwijs Obbicht

3. Ons wenkend perspectief voor Sittard-Geleen 2030

3.4 INSTITUTIONELE VEERKRACHT, SAMEN AAN DE SLAG Het wenkend perspectief dat tot nu toe is geschetst is anno 2030 tot stand gekomen door …. heel nauw en intens samen te werken in allerlei verbanden op allerlei schaalniveaus. Anno 2030 is Sittard-Geleen één samenhangende gemeente geworden waar constructief wordt samengewerkt. We vormen één gemeenschap, met energie. De overheid staat niet alleen voor deze opgave. De samenleving wordt vormgegeven door een breed netwerk van mensen, ook wel toekomstambassadeurs genoemd, uit het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, het onderwijs, inwonernetwerken, en de gemeentelijke organisatie. Zij hebben in 2020 de krachten gebundeld en samen de schouders onder de toekomst van SittardGeleen gezet. Ieder neemt zijn/haar verantwoordelijkheid. 20

Anno 2030 bereiken we een positieve gezondheid, meer zelfredzaamheid van mensen, een warm sociaal weefsel, een leven lang ontwikkelen, door wijken en buurten en kernen als vertrekpunt te nemen. Want op dit niveau komen vraagstukken samen en moeten oplossingen gevonden worden. Bij een wijkgerichte aanpak wordt er integraal en multidisciplinair samengewerkt om te stimuleren dat de leefbaarheid in een wijk, buurt of kern verbetert. Op de schaal van de wijken en buurten zien we ook veel inwonerinitiatief ontstaan waardoor sociale weefsels versterkt worden. Inwoners krijgen meer ruimte en ondersteuning om zelf initiatief te nemen en dingen te realiseren. De medewerkers van de gemeente staan middenin de samenleving. Zij zijn ‘mogelijkmakers’ geworden. Zij werken nauw samen met andere

organisaties in de samenleving, om samen voorliggende visie waar te maken. Zij doen niet alles zelf. Ze zijn in hoofdzaak bezig met de uitvoering van hun kerntaken, maar katalyseren en faciliteren daarnaast vooral de energie en het initiatief uit de samenleving. Co-creatie is een tweede natuur geworden: een vraagstuk wordt niet achter een tekentafel uitgedacht en van oplossingen voorzien, maar mensen en organisaties die het vraagstuk aangaat denken mee en werken samen aan de uitvoering. Waar sprake is van een innovatie, zal het inmiddels ingeburgerd instrument experimenteerzone ingezet worden. Om op alle fronten de veerkracht van Sittard-Geleen te versterken is naast een gemeentelijke en wijk/ buurt/kerngerichte samenwerking ook een euregionale en regionale samenwerking een absolute must. Of het nu gaat om het samen

bestrijden van de criminaliteit, het cultuuraanbod afstemmen, materiaalkringlopen sluiten, onderwijsaanbod afstemmen, kennis integreren, ecologische verbindingen versterken, we creëren win-win situaties door de handen ineen te slaan. Op het vlak van weten regelgeving zijn heel wat grenzen geslecht die voorheen mensen en organisaties al te vaak in de weg stonden. Meer samenwerken, één gemeente vormen, met nieuwe samenwerkingsverbanden op allerlei schaalniveaus, met zelfredzaam actief burgerschap heeft anno 2030 de institutionele veerkracht van onze gemeente versterkt. In 2030 is men trots op Sittard-Geleen en draagt men deze trots ook collectief uit. Het is een samenhangende gemeente met alle voordelen van een middelgrote stad zonder de nadelen ervan.

3.3 Ecologische veerkracht, een duurzaam Sittard-Geleen

ANNO 2030 “Dat is zonder twijfel de veerkracht en flexibiliteit van de gemeente en haar inwoners. Dat zie je denk ik pas echt goed als je kijkt naar hoe veel er hier veranderd is de afgelopen tien jaar. Lindenheuvel is daar een goed voorbeeld van. Hier was destijds best veel spanning, het was soms onveilig op straat en er waren problemen met straatvuil. Nu is Lindenheuvel een van de leukste wijken van de stad, en ik kan het weten want ik woon én werk hier met veel plezier! Als stadsdeelmanager sta ik niet alleen in de wijk, maar ben ik ook erg actief in het Stadslab. Dit is een proeftuin waar samen met inwoners en andere betrokkenen nagedacht wordt over oplossingen voor problemen in de wijk. Een aantal jaar geleden heb ik samen met een heel divers team invulling gegeven aan een leegstaand pand op de bloemenmarkt. We hebben er uiteindelijk een cultuurkeuken van gemaakt, waar kookworkshops en wijkdiners georganiseerd worden voor en door wijkbewoners. Dat is nu een groot succes! Allereerst omdat het verschillende culturen, nieuwkomers, doorwinterde buurtbewoners samen brengt. Maar ik merk ook dat mensen zich echt gehoord voelen door dit soort initiatieven, en daardoor heel gemotiveerd zijn om er samen iets moois van te maken. Dat vind ik heel bijzonder.”

Mireia Gómez (26) Stadsdeelmanager Lindenheuvel, gemeente Sittard-Geleen Lindenheuvel

21

3. Ons wenkend perspectief voor Sittard-Geleen 2030

3.4 TOT SLOT, WAT ZIEN WE DAN VOOR ONS IN 2030?

We zien in 2030 vooral de complementaire kracht van de verscheidenheid van Sittard-Geleen. Niet elk stadsdeel heeft eigen identieke voorzieningen. Sittard-Geleen is één geheel met goed transport voor allen, binnen de gemeente- en buiten de gemeentegrenzen verbonden met de euregio; dus alle diverse voorzieningen binnen handbereik. Met één bruisend cultuurhistorisch hart, hotspot voor de toerist met een verrassend belevingscentrum (met winkels en boutiques 2.0), met een grote huiskamer waarbinnen heel wat functies voor de samenleving samenkomen, waar ook ‘mogelijkmakers’ te vinden zijn, die in gesprek gaan met de inwoners en ondernemers van SittardGeleen. Het Innovation district in hartje Geleen is nauw verbonden met onder meer alle innovatie bij Chemelot, de zorgsector en het onderwijs. Ze is ruimtelijk en functioneel een verlengstuk van de Chemelot site,

22

met aantrekkelijke woningen voor starters in haar centrum, met originele horeca en werkvoorzieningen, makerspaces, verbonden met goede fiets- en wandelverbindingen. Onder andere de tentakels van de Campus van Chemelot laten hartje Geleen sprankelen. Geleen centrum heeft een jonge uitstraling. Daarnaast is er een prachtig buitengebied om rustig te wonen, maar ook te bewegen, te genieten van de natuur, de boer te bezoeken en lokaal voedsel in te slaan. De ontwikkeling van de Chemelot Circular Hub in combinatie met de toenemende vraag naar personeel in de zorg en de vergrijzing (en daardoor ook kleiner wordende beroepsbevolking), heeft aanzienlijk wat mensen van buiten naar de regio getrokken. SittardGeleen heeft de afgelopen jaren stevig ingezet op kansenlocaties om die ontwikkeling te kunnen faciliteren.

SPEERPUNTEN

4 De visie ligt binnen handbereik, maar zal niet vanzelf gerealiseerd worden. We willen de visie tot leven wekken. We kunnen niet alles tegelijk aanpakken, focus is gewenst en keuzes moeten gemaakt worden. Als toekomstambassadeurs willen we werk maken van de speerpunten die vooral inzetten op het versterken van de meerledige veerkracht van Sittard-Geleen: de sociale, economische, ecologische en institutionele veerkracht van onze gemeente. Daarbij zetten we in het bijzonder in op gezondheid bevorderen, innovatie en ondernemerschap en verduurzaming. Dat doen we samen, zijnde één gemeenschap in nauwe samenwerking met de regio op weg naar een veerkrachtig Sittard-Geleen. Deze speerpunten moeten nog vertaald worden naar concrete ambities en ontwikkelpaden met concrete acties. Er gebeurt al van alles dat een bijdrage levert aan de beoogde waardecreatie. Dus we beginnen zeker niet bij nul.

23

4. Speerpunten

SPEERPUNT 1 NAAR EEN POSITIEVE GEZONDHEID(SBELEVING) Anno 2021 Sittard-Geleen scoort in de brede welvaartsmonitor aanzienlijk slechter dan in de rest van Nederland op het gebied van gezondheid, bewegen, levensverwachting, maar ook de gezondheidsbeleving. Ter illustratie, de gemiddelde levensverwachting van de inwoners is 80,5 jaar, en dat gemiddelde ligt ruim onder het landelijk gemiddelde. Uit de brede welvaartsmonitor blijkt ook dat Sittard-Geleen slecht scoort op de beoordeling van de eigen gezondheid. Blijkbaar vindt 44% van de mensen dat ze niet genoeg beweegt. Deze slechte gezondheidstoestand van de inwoners vertaalt zich in hoge zorgkosten, lagere levensverwachting, onderwijsachterstand en lagere arbeidsparticipatie. Gezondheid gaat ook over de mentale gezondheid. Ook hier zijn zorgen anno 2021. Volgens de brede welvaartsmonitor hebben de inwoners een lager dan gemiddeld vertrouwen in andere mensen, die niet tot hun directe kring behoren. En 12% van de bevolking geeft aan zich eenzaam te voelen, wat 2% boven het nationale gemiddelde ligt.

Als relatief dichtbevolkte regio, met vele bedrijventerreinen, een levendig industriegebied en dicht mobiliteitsnetwerk, en vanuit milieu oogpunt gezien ongunstig gelegen ten opzichte van bijvoorbeeld het Ruhrgebied en de Luikse bekken, mag het niet verrassen dat de parameters op vlak van luchtkwaliteit (stikstof, fijn stof…), hittestress, geluidsbelasting en lichtbelasting niet al te groen kleuren. Een en ander verdient aandacht vanuit gezondheidsperspectief.

24

De (dubbele) vergrijzing zet stevig door en leidt tot een grotere zorgvraag en ook meer woningen, op maat van de noden en behoeften van de oudere bevolking. Een vraag die niet alleen met extra personeel kan worden opgelost. Dit vraagt inzet en facilitering van zorginnovatie om de kwaliteit en de kosten van de zorg ook in de toekomst beheersbaar te maken. Ook laat de zelfredzaamheid van mensen te wensen over, mensen stappen erg gemakkelijk naar een hulpverlener of specialist. Ongeveer 1/8 deel van onze jeugd doet een beroep op hulpverlening. Ook bij hen is nog een wereld te winnen wat betreft sterker in hun schoenen staan en meer perspectief voor en met hen in te kleuren. Daarentegen mag wel gezegd worden dat de zorgvoorzieningen rijk vertegenwoordigd zijn in SittardGeleen. Met Zuyderland op haar grondgebied beschikt Sittard-Geleen over een hoogtechnologisch en innovatief zorgcentrum dat tevens een belangrijke werkgever is in de gemeente en de regio. Breder in de regio ligt er een nadrukkelijke meerwaarde in de relatie met de Universiteit Maastricht, de Academische werkplaats en de innovaties op het gebied van gezonde voeding, medische apparatuur en andere innovaties. Daarnaast kent Sittard-Geleen een divers en groot palet aan sportvoorzieningen en -clubs.

Ook maakt Sittard-Geleen onderdeel uit van een uitgebreid (grensoverschrijdend) fietsknooppuntennetwerk, het Pieterspad en zijn er diverse wandelroutes te vinden en vinden er sportieve evenementen plaats (bv. De Kennedymars).

4. Speerpunten

Hier zien we onder meer duidelijke koppelkansen:

Op weg naar 2030 Voor 2030 sluiten wij aan bij de ambities van het programma Trendbreuk. In 2030 willen we de achterstand van Zuid-Limburg ten opzichte van de rest van Nederland aanzienlijk hebben ingelopen. Prioriteit heeft de preventieve aanpak en inzet op positieve gezondheid, opschalen van reeds geboekte successen met maatwerk op wijk/kernniveau. Het is belangrijk om aan de voorkant van de problematiek te komen. Dat betekent extra inzet op positieve gezondheid, verbreding van het initiatief van bijvoorbeeld de gezonde basisschool van de toekomst en scholen in wijken met achterstanden. Met als ambitie om iedereen te voorzien van een gezonde en fitte maatschappelijke start. Daarnaast willen we voor de brede groep van inwoners van Sittard-Geleen inzetten op de bevordering van gezondheid tot in ieder geval het landelijk gemiddelde. Vanuit verschillende invalshoeken, waaronder in ieder geval meer bewegen en gezonde voeding.

25

-Het zorgnetwerk goed laten samenwerken en laten landen in de wijk en buurt. We zetten in op sleutelfiguren in de wijk en leveren maatwerk. De ene wijk is de andere niet.

-Verder toepassen van de innovaties op het vlak van E-health in de regio, waaronder zorg op afstand. -Volop de kennis uit de regio inzetten bij het versterken van de gezondheid van onze inwoners.

-De aanwezige sportvoorzieningen en -programma’s optimaal inzetten voor het bevorderen van bewegen bij de eigen inwoners. Men zou hier zelfs een proeftuinontwikkeling kunnen inzetten die van betekenis kan zijn voor de rest van Limburg.

-Meeliften op de ontwikkeling van de Chemelot Circular Hub. Immers ook de Europese Commissie vraagt in het kader van de zogenaamde Green deals om een integrale benadering van de economische, duurzame en sociale ontwikkeling van de regio. Deze transitie gaat een schoner milieu opleveren wat de gezondheid ten goede zal komen.

-Culturele activiteiten inzetten om mensen zich te ontwikkelen en zich goed in hun vel te laten voelen.

- ...

4. Speerpunten

SPEERPUNT 2: NAAR DUURZAME, INNOVATIEVE EN VEILIGE BEDRIJVIGHEID Anno 2021 Sittard-Geleen kent met de chemie (Chemelot), auto-industrie (VDL NedCar) en logistiek enkele belangrijke economische dragers met internationale allures. De Chemelot-site bestaande uit het Industrial Park en de Campus, telt 60 fabrieken, ruwweg 8.100 medewerkers en is goed voor 25% procent van het economische product van Zuid-Limburg. VDL Nedcar is de enige Nederlandse personenautofabriek met eveneens zo’n 5000 werknemers. Al decennia rollen hier iconische automodellen van de productiebanden. Ook de zorgsector (Zuyderland) en de bouwsector, detailhandel en horeca zijn belangrijke economische pijlers in de gemeente. Voorts liggen er vele bedrijventerreinen verspreid over geheel Sittard-Geleen. Het zogeheten 046-knooppunt, op het smalste stukje grondgebied van Nederland is van grote betekenis voor Nederland, de (Eu)regio en Sittard-Geleen. Al deze bedrijven bieden zo’n 56.000 banen, wat betekent dat in de gemeente het aantal beschikbare arbeidsplaatsen de beroepsbevolking van de gemeente overstijgt. De industrie (14.793 banen), gezondheids- en welzijnszorg (9.631 banen) en groot- en detailhandel (8.254 banen) zijn de topsectoren qua aantal banen. Zij leveren zo’n 40% van het totaal aantal banen.

Tegelijkertijd heeft deze bedrijvigheid ook een impact op het milieu, waaronder een groot energiegebruik van overwegend onduurzame energiebronnen.

26

4. Speerpunten

Op weg naar 2030 We zetten in op de circulaire hub. Chemelot (en ook de chemie in Europa) staat voor een grote opgave om te transformeren van productie op basis van fossiele grondstoffen en energie naar productie op basis van groene grondstoffen en energie. De ontwikkeling van die circulaire hub is weliswaar een proces van lange adem, maar de ontwikkeling daarvan moet wel op korte termijn starten. Er is sprake van een zogeheten first mover fenomeen; de kaarten worden nu geschud. Juist nu biedt de ontwikkeling van de circulaire hub grote kansen voor het structureel op een hoger plan brengen van de regio Zuid-Limburg. Er is sprake van een belangrijke sociaal-economische ontwikkeling in het hart van het Europees en nationaal klimaatbeleid. Er ontwikkelt zich daarnaast (upstream) een nieuwe tak van kennis, kunde en bedrijvigheid met betrekking tot het hergebruik van reststromen van plastic en biomassa. Deze ontwikkeling zien we als een aanjager van een brede circulaire transitie in de regio. Er is een krachtig consortium van bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen, en overheden gevormd dat de ontwikkeling ter hand neemt. We maken werk van de verbindingen tussen de nieuwe producten, kennis en kunde die worden ontwikkeld op de Chemelot site / campus en de MKBbedrijven in de (waarde-)ketens.