01 Denkrichting 1 en 2 - Natuur- en landschapsvisie via Bureau Verbeek

Oude zwem- en sportlocatie Sittard Natuur- en landschapsvisie Oktober 2021

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Datum: 26 oktober 2021 Opdrachtgever: gemeente Sittard-Geleen Dit document is opgemaakt in boekvorm, formaat liggend A4. Afdrukken op beide zijden van papier.

II

Gemeente Sittard-Geleen Postbus 18 6130 AA Sittard

bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp Limmelderweg 6 6222 PB Maastricht

telefoon: 14 046 e-mail: info@sittardgeleen.nl

telefoon: +31 (0)43 450 30 45 e-mail: info@bureauverbeek.nl

Inhoud 1.

Inleiding

2

Inventarisatie vigerend beleid en beleidsambities 2.1 Provinciaal Omgevingsplan Limburg 2.2 Programma Nationaal Landschap Zuid Limburg 2.3 Omgevingsvisie Sittard-Geleen 2.4 Bestemmingsplan 2.5 Zitterd Waterproof 2.6 Conclusies vigerend beleid en beleidsambities

7 10 12 14 15 17 19

3

Ruimtelijke analyse 3.1 Natuur 3.2 Cultuurhistorie 3.3 Recreatie 3.4 Gebruik

21 24 28 32 36

4

Natuur- en Landschapsvisie 4.1 Groter verband 4.2 Denkrichting 1: Natuur, cultuur, rust en ruimte 4.3 Denkrichting 2: Natuur in balans met intensiever gebruik

41 44 46 50

Bijlagen

57

1

III

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

IV

1. Inleiding

V

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

VI

1. Inleiding Aan de noordkant van Sittard, ingeklemd tussen de wijken Stadbroek, Broeksittard, Baandert en natuurgebied de Schwienswei, ligt de oude zwem- en sportlocatie: het voormalige Euregionaal Sport en Congrescentrum (ESCS). Een aantal jaar geleden zijn de gebouwen van het ESCS gesloopt, met uitzondering van zwembad De Nieuwe Hateboer. De gemeenteraad heeft echter ingestemd met het voornemen om ook het zwembad te sluiten, in samenhang met de ambitie de oude zwem- en sportlocatie te vermarkten, en de activiteiten aldaar te verplaatsen naar de te vernieuwbouwen zwem- en sportvoorziening Glanerbrook in Geleen. Waar tot voor een aantal jaren geleden scholieren en sporters gebruik maakten van sportvelden, sporthal en school, is nu een ruigte ontstaan. Alleen de boom- en bosstructuur herinnert nog aan de inrichting van de ESCS-locatie. Anno 2021 vormt de locatie een recreatief uitloopgebied voor bewoners van de aangrenzende woonwijken, aansluitend op het aangrenzend gelegen natuurgebied Schwienswei. Naar aanleiding van de sloop van eerdergenoemde bebouwing en de aanstaande sluiting van het zwembad, is de gemeente op zoek naar een nieuwe invulling van dit gebied. Projectontwikkelaar Smart Property heeft daarom in 2018 een ontwerpvoorstel bij de gemeente SittardGeleen ingediend om meer dan 200 recreatiewoningen te

realiseren op en om de oude zwem- en sportlocatie. Dit voorstel heeft de gemeente ertoe bewogen om na te gaan wat de draagkracht van de oude zwem- en sportlocatie is voor ruimtelijke ontwikkelingen en binnen welke kaders deze vorm kunnen krijgen. Daarmee wil de gemeente een sturingsmechanisme in handen krijgen om initiatieven te kunnen afwegen. De gemeente heeft als prioriteit om de locatie kwalitatief en duurzaam te ontwikkelen, waarbij leefbaarheid en verbinding met de omgeving voorop staan. Vanuit deze achtergrond heeft bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp opdracht gekregen een natuur- en landschapsvisie op te stellen voor het gebied. De focus van de natuur- en landschapsvisie ligt op het terrein van de oude zwem- en sportlocatie. Het omringende buitengebied met onder andere de Schwienswei wordt ook bekeken, zodat kansen voor het leggen van verbindingen en het creëren van een integrale opwaardering van het gebied kunnen worden meegenomen in de visie. Doelstelling De visie dient antwoord te geven op de vraag welke ruimtelijke waarden in het projectgebied aanwezig zijn en die in samenhang met een ruimtelijke ontwikkeling

in het projectgebied behouden en versterkt kunnen worden. Deze waarden worden vertaald in ambities en bijbehorende ruimtelijke kaders waarmee de wenselijkheid van ruimtelijke ontwikkelingen en hun ruimtebeslag in het gebied kan worden onderzocht. Dit document geeft de uitgangspunten voor nieuwe ruimtelijke programma’s ter plaatse van de oude zwem- en sportlocatie en het ruimtelijk raamwerk waarbinnen deze kunnen plaatsvinden en verbonden zijn met de omgeving. Aanpak Om tot deze natuur- en landschapsvisie te komen is een bureaustudie en veldverkenning uitgevoerd, naast een uitgebreid participatietraject waarbinnen omwonenden, gebruikers en andere stakeholders zijn gehoord. De uitkomsten van dit onderzoek vormen de bouwstenen van de natuur- en landschapsvisie. Bureaustudie en veldverkenning Ten eerste is een beleidsinventarisatie uitgevoerd. Hierbij is gekeken naar vigerend beleid ter plekke en beleidsambities voor het gebied van de verschillende overheden: provincie, gemeente, waterschap. Ten tweede is een veldverkenning uitgevoerd, waarbij het landschap ter plekke is bestudeerd en in kaart gebracht.

1

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Ten derde is het landschap geanalyseerd met behulp van de lagenbenadering. Dat wil zeggen dat de verschillende elementen die het landschap vormen zoals geomorfologie, reliëf, water of natuur, ieder afzonderlijk en in hun onderlinge samenhang zijn geïnventariseerd en geanalyseerd.

Participatietraject Gebruikers en stakeholders vormen een belangrijke en invloedrijke factor binnen de ontwikkeling van een gebied en daarom is het belangrijk dat ook zij gehoord worden over de toekomstige invulling van het projectgebied. Aan de hand van al de verzamelde informatie, de bouwstenen van de natuur- en landschapsvisie, is een eerste concept opgesteld. Dit concept is gepresenteerd

aan het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad van Sittard-Geleen, stakeholders, gebruikers en omwonenden. De reacties op dit concept zijn daarop verwerkt in de definitieve natuur- en landschapsvisie. Het volledige participatietraject dat bij het opstellen van deze rapportage is gevolgd wordt hieronder in chronologische volgorde weergegeven. De uitkomsten van deze participatiemomenten worden in het rapport bij

Omgevingssessie 1

Tuinmansessie

Omgevingssessie 2

Doel: aftrap participatietraject 21 & 22 april 2021

Doel: verdiepingssessie 6 juni 2021

Doel: verdiepingssessie 15 juli 2021

Op 21 en 22 april 2021 hebben gesprekken plaatsgevonden tussen omwonenden en gebruikers van het plangebied en omgeving enerzijds en medewerkers van de gemeente SittardGeleen en bureau Verbeek anderzijds.

Op 6 juni heeft een tuinmansessie met betrokken ambtenaren van de gemeente Sittard-Geleen plaatsgevonden. Doel van deze sessie was het ophalen van informatie over het projectgebied vanuit de verschillende beleidsafdelingen van de gemeente.

Op 15 juli 2021 heeft, verspreid over twee momenten gedurende de dag, de tweede omgevingssessie plaatsgevonden. Het doel van deze sessie was het ophalen van informatie van gebruikers en omwonenden binnen de thema’s natuur, geschiedenis, recreatie en gebruik.

Participatietraject

Tijdens deze gesprekken is uitleg gegeven over de stand van zaken aangaande het initiatief van een vakantiepark door projectontwikkelaar Smart Property en over de op te stellen natuur- en landschapsvisie inclusief participatieproces. Omwonenden en gebruikers hebben gedurende deze gesprekken hun zorgen geuit over de plannen voor een vakantiepark, maar hebben daarbij ook kenbaar gemaakt hoe zij de ontwikkeling van het gebied voor ogen hebben.

Voorafgaand aan deze sessie heeft bureau Verbeek een eerste inventarisatie en analyse van het plangebied uitgevoerd, waarbij onderzoek is gedaan naar vigerend beleid, en beleidsambities met betrekking tot het plangebied, biotische en abiotische waarden, cultuurhistorie en recreatie. Deze eerste resultaten zijn aan de aanwezigen gepresenteerd. Gedurende het tweede deel van de sessie was er ruimte voor persoonlijke inbreng van aanwezigen, waar zij waardevolle aanvullingen op de door bureau Verbeek opgestelde inventarisatie en analyse konden doen. Er is daarnaast een online vragenlijst via het platform metsittardgeleen.nl gepubliceerd. Via die weg is ook de mogelijkheid geboden input te leveren voor de visie.

2

ieder specifiek onderwerp afzonderlijk in samenvatting getoond. De losse verslagen van de verschillende sessies en gesprekken zijn te vinden in bijlage 2 van dit document.

Wij Schwienswei De Vrienden van de Schwienswei en Actiegroep Omwonenden Schwienswei werken samen onder de naam Wij Schwienswei. Zij hebben een alternatief plan voor de Schwienswei opgesteld, een document waarin zij een ontwikkelrichting voor de Schwienswei en de oude zwem-

en sportlocatie voorstellen. Daarnaast hebben zij eerder in 2021 een petitie aan de gemeente overhandigd, waarin zij aangeven tegen de ontwikkeling van een vakantiepark in het projectgebied te zijn. Deze petitie is meer dan 2700 keer ondertekend.

Werkgroepsessie 1

Werkgroepsessie 2

Omgevingssessie 3

Doel: verdiepingssessie juli - augustus - september 2021

Doel: terugkoppeling concept visie 14 september 2021

Doel: terugkoppeling concept visie 28 september 2021

Op 22 juli 2021 heeft de eerste werkgroepsessie plaatsgevonden. Het doel van deze sessie was het ophalen van informatie van stakeholders binnen de thema’s natuur, geschiedenis, recreatie en gebruik.Gedurende deze sessie is met stakeholders gesproken over hun kijk op ontwikkelingen in het projectgebied en welke waarden zij daar op dit moment belangrijk vinden.

De tweede werkgroepsessie heeft op 14 september plaatsgevonden. De concept natuur- en landschapsvisie is tijdens deze sessie gepresenteerd aan stakeholders, waarbij zij de mogelijkheid hebben gekregen op het concept te reageren.

De derde omgevingssessie heeft op 28 september plaatsgevonden. Hier is gedurende een middag- en een avondsessie de concept natuur en landschapsvisie gepresenteerd aan omwonenden en overige gebruikers.

Tijdens de bijeenkomst konden verschillende stakeholders niet aanwezig zijn. Om toch hun inbreng mee te nemen, hebben er individuele gesprekken plaatsgevonden tussen deze stakeholders en bureau Verbeek.

Tijdens deze bijeenkomst, waar ook de wethouder bij aanwezig was, is er aan de aanwezigen de mogelijkheid geboden om vragen te stellen over de conceptvisie en om reacties en opmerkingen over dit concept achter te laten. De presentatie is later gepubliceerd op de gemeentelijke website metsittardgeleen.nl, zodat iedereen deze nogmaals heeft kunnen bekijken.

3

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

4

Foto: Ermindo Armino

Leeswijzer Dit rapport is ingedeeld in 4 hoofdstukken, waarin de belangrijkste bevindingen van de inventarisatie en analyse en de natuur- en landschapsvisie worden besproken. In dit eerste hoofdstuk werden de opdracht, aanpak van het onderzoek en de opzet van het participatietraject beschreven. In het tweede hoofdstuk worden vigerend beleid en beleidsambities met betrekking tot het plangebied besproken, waarna kort de uitkomsten van de landschappelijke analyse volgen. In het derde hoofdstuk worden huidige waarden, wensen en kansen die in samenspraak met gebruikers, omwonenden en stakeholders zijn verzameld uiteengezet in vier thema’s: natuur, cultuurhistorie, recreatie en gebruik. In het vierde hoofdstuk volgt hieruit de natuur- en landschapsvisie voor de oude zwem- en sportlocatie in twee denkrichtingen. Tot slot zijn in de bijlagen aanvullende kaarten, ecologisch onderzoek en verslagen opgenomen.

5

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

6

2. Inventarisatie vigerend beleid en beleidsambities 7

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

8

Foto: Ermindo Armino

2. Inventarisatie vigerend beleid en beleidsambities In dit hoofdstuk wordt de inventarisatie van vigerend beleid en beleidsambities uiteengezet. Achtereenvolgens provinciaal, gemeentelijk en beleid van het waterschap komen aan bod: - Provinciaal Omgevingsplan Limburg - Programma Nationaal Landschap Zuid-Limburg - Omgevingsvisie Sittard-Geleen - Bestemmingsplan Sittard-Geleen - Zitterd Waterproof Uit deze beleidsdocumenten en beleidsambities zijn voor het plangebied relevante aspecten en elementen uitgelicht.

9

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie Provinciaal Omgevingsplan Limburg

Goudgroene natuurzone Zilvergroene en Bronsgroene natuurzone Landschaftsschutzgebiet (DE) Overige bebouwing

10

2.1 Provinciaal Omgevingsplan Limburg Het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) is in 2014 vastgesteld en beschrijft op provinciaal niveau thema’s als wonen, verkeer, energie, natuur, landschap, water etc. Het document laat zien hoe de kwaliteit van de omgeving in de provincie Limburg binnen tien jaar verbeterd wordt.1 De oude zwem- en sportlocatie en de Schwienswei hebben in dit beleidsdocument de volgende aanduidingen gekregen: De oude zwem- en sportlocatie wordt in het POL aangeduid als ‘Overig bebouwd gebied’. Dat wil zeggen dat dit een locatie is met gemengde woon/werk voorzieningen, deels met een stedelijk karakter. De Schwienswei is grotendeels ‘Goudgroene Natuurzone’, ofwel natuurgebied. Bouwen is niet toegestaan. Een grootschalige ruimtelijke ontwikkeling is hier alleen mogelijk indien een groot maatschappelijk belang gediend wordt.

waarden waarmee zorgvuldig omgegaan dient te worden. Bouwen is hier onder voorwaarden mogelijk. Ook het gebied aan de Duitse zijde van de grens heeft een aanduiding gekregen, in dit geval door de deelstaat Nordrhein-Westfalen: Het buitengebied aan de zuidkant van Tüddern is aangewezen als Landschaftsschutzgebiet, ofwel beschermd landschap. Het open karakter door het agrarische grondgebruik, de aanwezige natuur en bijzondere elementen zoals hagen, bomenrijen, bosjes, greppels, beekjes en (rijks)monumenten en de ligging daarvan vormen belangrijke waarden. Het toevoegen van bebouwing en andere functies is aan (strenge) regels gebonden.

Aansluitend liggen percelen ‘Zilvergroene Natuurzone’, ofwel agrarische gebieden met belangrijke natuurlijke en landschappelijke waarden en kansen voor natuurontwikkeling. Ruimtelijke ontwikkelingen en nieuwbouw (verstedelijking) in de vorm van bijvoorbeeld permanente (recreatie)woningen zijn in beginsel niet toegestaan. Hierbij geldt een ‘nee, tenzij’-principe. De Keutelbeek en enkele percelen langs deTudderenderweg behoren tot de ‘Bronsgroene Landschapszone’, ofwel betreffen gebieden met belangrijke landschappelijke

1

Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL), Provincie Limburg (2014) 11

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

2.2 Programma Nationaal Landschap Zuid-Limburg De provincie omschrijft in het Programma Nationaal Landschap Zuid Limburg acht stad-landzones, gelegen tussen landelijk gebied van het Nationaal Landschap en de omliggende agglomeraties. Deze stad-land zones zijn belangrijke scharnierpunten tussen stad en landschap met kansen om economische ontwikkelingen te combineren met versterking van landschappelijke kwaliteiten en verbetering van het leef- en vestigingsklimaat.1 Door de directe relatie tussen stad aan de ene kant en landschap aan de andere kant te versterken, wordt het leefklimaat in en om de steden vergroot en kan de recreatieve overdruk in het landelijk gebied van het Nationaal Landschap verminderen. Al langer bestaat het idee dat nieuwe stedelijke functies die baat hebben bij een groene omgeving, zoals maneges, crematoria, intensieve vormen van recreatie of wellness, al dan niet in combinatie met stadslandbouw, kostendrager zouden kunnen zijn voor de herstructurering van deze gebieden. Op die manier kan de landschappelijke karakteristiek en kwaliteit een impuls krijgen, terwijl het waardevolle landschap gespaard blijft van functies die daar niet thuishoren.

De oude zwem- en sportlocatie is net als de omliggende Schwienswei ingedeeld binnen de stad-landzone ‘Landgoederenzone Swentibold’, naast ‘Stad-landzone De Graven’ de tweede stad-landzone binnen de gemeente Sittard-geleen.

Kaart begrenzing stad-landzones Zuid-Limburg 12

1

Programma Nationaal Landschap Zuid Limburg, Provincie Limburg (2018-2021)

Dit gebied wordt gekarakteriseerd als overgangsgebied tussen stad en buitengebied met een sterke interactie en verwevenheid tussen stedelijke en economische functies enerzijds en natuur en landschap anderzijds. Provincie Limburg ziet hier kansen om economische ontwikkelingen te combineren met versterking van de landschappelijke kwaliteit en verbetering van de stedelijke leefomgeving.

Stad-landzone Swentibold 13

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

2.3 Omgevingsvisie gemeente Sittard-Geleen In het Programma Nationaal Landschap Zuid-Limburg zijn twee gebieden binnen de gemeente SittardGeleen aangewezen als stad-landzone, die buiten de beschermingszone van het Nationaal Landschap Zuid Limburg liggen: aan de noordkant van Sittard stad-land zone Swentibold, waar de oude zwem- en sportlocatie en de Schwienswei in gelegen zijn en aan de zuidkant van Sittard stad-landzone de Graven. Gelegen op de grens van stad en land worden deze gebieden gekenmerkt door economische en ruimtelijke dynamiek, doorsnijding van infrastructuur, aanwezigheid van functionaliteiten en het hebben van regionaal belang. Deze twee stad-landzones vormen belangrijke schakels in het groen, blauw en infrastructureel netwerk van de regio. Versterken van groen, water en erfgoed als ruimtelijke dragers kan leiden tot herstel van structuur en herkenbaarheid van deze gebieden. Het verbeteren van oriëntatie en ruimtelijke ervaring helpt bij het structureren van bestaande en toekomstige ingrepen en uitbreidingen, waarmee binnen de stad-landzones een nieuw type landschap ontstaat waarin groene en rode elementen elkaar versterken. Stad-landzone Swentibold wordt gekenmerkt door een landschap van beekdalen, waarin kastelen, huizen en hoeves met omringend landgoed gelegen zijn.

De zone wordt doorsneden door infrastructuur, waarbij ook verschillende industriële gebieden een grote invloed hebben op het landschap in deze zone. 1

Stad-landzones in Sittard-Geleen 14

1

Omgevingsvisie Sittard-Geleen, Gemeente Sittard-Geleen (2016)

2.4 Bestemmingsplan gemeente Sittard-Geleen De oude zwem- en sportlocatie heeft de bestemming ‘Maatschappelijk’.1 Deze bestemming biedt ruimte voor instellingen op medisch, sociaal cultureel, educatief, openbaar bestuur of religieus gebied. De speciale functie ‘Sporthotel’ is bestemd op het daartoe aangewezen besluitvlak. In het bestemmingsplan wordt de Schwienswei grotendeels aangeduid met de bestemming ‘Natuur’.2 Het grootste deel van de Schwienswei is dus aangewezen voor de instandhouding van bijzondere soorten planten en dieren. Extensieve vormen van recreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden, zijn toegestaan. Andere ruimtelijke ontwikkelingen, zoals de bouw van (recreatie)woningen zijn binnen deze bestemming niet toegestaan. Diverse percelen aan de Clootsweg en de Tudderenderweg hebben de bestemming ‘Agrarisch met waarden – Natuur en landschapswaarden’. Agrarisch grondgebruik (akkerbouw, veeteelt) vindt hier plaats binnen een gebied waarbij ook rekening gehouden moet worden met bijzondere natuurwaarden en landschapselementen (zoals bloemrijke bermen, hagen, hoogteverschillen, bomenrijen). Ontwikkelingen op het gebied van sporten intensieve recreatie, maar ook de bouw van (recreatie) woningen zijn binnen deze bestemming niet toegestaan zonder het bestemmingsplan te wijzigen.

2

Euregionaal Sport- en Congrescentrum, Gemeente Sittard-Geleen (2013)

1

Buitengebied Sittard, Gemeente Sittard-Geleen (2013)

Bestemmingsplan Sittard-Geleen 15

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Geleenbeek (Molenbeek) door de oude zwem- en sportlocatie 16

2.5 Zitterd Waterproof In het document Zitterd Waterproof zijn de ambities vastgelegd voor het omvormen van Sittard-Geleen in een klimaatbestendige stad.1 In dit document, een samenwerking tussen gemeente en waterschap, zijn ten aanzien van de voormalige zwem- en sportlocatie en de aangrenzende Schwienswei is een tweetal ambities geformuleerd: De eerste is het weer laten meanderen van de Geleenbeek (ook bekend als Molenbeek) tussen de Stadbroekermolen en de aansluiting op de Keutelbeek. Op deze wijze kan water langer worden vastgehouden in het gebied en kunnen bijzondere natuurwaarden ontstaan. Een belangrijk aandachtspunt binnen deze ambitie is dat het toekomstige tracé van de beek nog niet is vastgesteld. Nader onderzoek dient uit te wijzen hoe dit tracé exact vormgegeven dient te worden, waarbij rekening gehouden moet worden met een omliggende zone rondom de beek. Deze zone biedt de mogelijkheid aan de beek om op een natuurlijke wijze te meanderen. De beekloop zoals deze op de beleidskaart is ingetekend is gebaseerd op het historische tracé en gaat uit van een sluiting van zwembad de Nieuwe Hateboer. De tweede ambitie bestaat uit het reconstrueren van het zuidelijk deel van de Hateboer op het terrein van de voormalige zwem- en sportlocatie.

In samenhang met de visvijver en het noordelijk deel van de Hateboer wordt zo ruimte gevormd om pieken in de waterafvoer tijdelijk te bufferen om dan vertraagd af te voeren via de Roode beek. In droge periodes kan zo ook water vastgehouden worden om daarmee natte natuur te beschermen tegen verdroging. 1

Grachten van de Hateboer

Beide ambities vormen een voortzetting van het meerjarenprogramma Corio Glana tussen Heerlen en Sittard, waarvan anno 2021 de herinrichting van het Geleenbeekdal tussen de Middenweg en Agricolastraat in Sittard in uitvoering is.

Zitterd Waterproof, Gemeente Sittard-Geleen en Waterschap Limburg (2016)

17

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

18

Foto: Ermindo Armino

2.6 Conclusies vigerend beleid en beleidsambities. In de beleidskaders door provincie en gemeente opgesteld wordt de oude zwem- en sportlocatie beschouwd als onderdeel van het bebouwde gebied van Sittard, waar in het bestemmingsplan op dit moment een maatschappelijke functie aan is toegewezen. Bij een ruimtelijke ontwikkeling die niet binnen deze kaders valt, dient een wijziging van het bestemmingsplan te worden doorgevoerd. Daarnaast is de oude zwem- en sportlocatie aangewezen als onderdeel van de stad-landzone Swentibold, een beleidsambitie van provincie en gemeente. Een ruimtelijke ontwikkeling kan hierbij hand in hand gaan met een versterking van kwaliteit en karakteristiek van het landschap. Aan klimaatadaptatie en hemelwaterberging kan de oude zwem- en sportlocatie een positieve bijdrage te leveren door op deze plek de Hateboer terug te brengen in het landschap en de Geleenbeek weer te laten meanderen.

19

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

20

3. Ruimtelijke analyse

21

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

22

Foto: Ermindo Armino

3. Bestaande waarden, wensen en kansen De inventarisatie en analyse van bureau Verbeek, gecombineerd met de inbreng van omwonenden, gebruikers en stakeholders, heeft een groot aantal bouwstenen opgeleverd waar de natuur- en landschapsvisie op wordt gefundeerd. Deze bouwstenen zijn in vier categorieën onderverdeeld: natuur, cultuurhistorie, recreatie en gebruik. Binnen iedere categorie is er een onderscheid gemaakt tussen bestaande waarden aan de ene kant en wensen en kansen voor de toekomst aan de andere kant. Op die manier is duidelijk in kaart gebracht welke waarden binnen het projectgebied reeds worden gewaardeerd en aanwezig zijn en waar verbeter- en aandachtspunten liggen waar een bij een ontwikkeling van het gebied rekening mee gehouden kan worden. In de volgende paragrafen worden deze bouwstenen nader toegelicht, waarbij er speciale aandacht uitgaat naar de uitkomsten van het participatietraject. Uitgebreidere kaartbeelden zijn opgenomen in bijlage 1. Hier is relevante informatie over de thema’s geomorfologie, water, natuurbeheertypen, recreatieve routestructuren en relicten in het landschap weergegeven.

23

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

24

Natuur: bestaande waarden

3.1 Natuur Bestaande waarden Op de oude zwem- en sportlocatie komen weinig bijzondere soorten voor, zoals het ecologisch onderzoek dat in dit gebied is uitgevoerd heeft uitgewezen. De Schwienswei daarentegen vormt een schakel binnen een grotere ecologische verbindingszone, waar verschillende bijzondere soorten voorkomen. Op de kaart zijn een aantal van de meest in het oog springende soorten genoemd, die volgens waarneming.nl in dit gebied voorkomen. Oude zwem- en sportlocatie - Oude zwem- en sportlocatie bestaat uit kruidenrijke graslandvegetaties, pioniervegetaties en aangeplante plantsoenen waar de natuur vrij spel heeft. Bijzondere soorten ontbreken, zo blijkt uit natuurwaardenonderzoek van Ecologica uit 2021. Toch herbergt gebied belangrijke (stads)natuurwaarden. Deze zijn met name verbonden aan bossingels/ houtopstanden die op verschillende plekken in het terrein voorkomen. De extensieve graslanden op deze plek vormen niet vanwege bijzondere plantensoorten maar vanwege behoorlijke variatie aan vegetatiestructuren een belangrijke natuurwaarde. Deze graslanden worden op dit moment niet beheerd. Bij voortgaande successie zal de diversiteit weer afnemen, omdat de graslanden verder verruigen, bloemenrijkdom afneemt en uiteindelijk bos zal ontstaan.

- Het onderzoek Verkenning beschermde en overige natuurwaarden Sportcentrumlaan te Sittard (2021) heeft de volgende conclusies per soortgroep opgeleverd: Broedvogels: Veel vogels nestelen in houtige begroeiingen: bossingels, bosvakken, bosschages, losse bomen en struweel. Jaarronde aanwezigheid van beschermde nesten van

roofvogels. Aanwezigheid gebouwbewonende soorten, grote gele kwikstaart kan niet worden uitgesloten. Zoogdieren: Bossingels zijn foerageergebied en vliegroute voor vleermuizen, vooral gewone dwergvleermuis. Effecten op streng beschermde bever zijn mogelijk indien nabij de visvijver aan de Schwienswei ingrepen plaatsvinden. Amfibieën en reptielen: De alpenwatersalamander komt mogelijk voor in dit gebied, beschermde reptielen komen niet voor. Insecten: Iepenpage komt mogelijk voor in dit gebied. Op dit moment komen beschermde libellen niet met een populatie voor. De kans op aanwezigheid Teunisbloempijlstaart wordt niet groot geacht, maar de soort is niet geheel uit te sluiten. Moerassprinkhaan komt voor in oostelijke graslanden. Vissen: Beschermde vissoorten komen in wijde omgeving, alsook de Molenbeek niet voor. Planten: In het gebied en de omgeving zijn geen beschermde plantensoorten bekend en niet te verwachten. Schwienswei en omgeving - De Schwienswei wordt gekenmerkt door vegetaties met afwisselend veel en weinig verschillende en bijzondere dieren- en plantensoorten. Een deel van de vegetaties heeft een redelijk goed ontwikkelde natuurwaarde. - In regionaal verband vormt de Schwienswei samen met Parkbos Millen en het Tüdderner Fenn een belangrijke natuurverbinding tussen de Brunssummerheide in het

zuidoosten en Nationaal Park De Meinweg in het noorden. Tal van soorten van half open en besloten landschap maken gebruik van deze verbinding. Denk daarbij aan Ree, Das,Vos, Bever. - Daarnaast hebben vele soorten, beschermd en niet beschermd, hun leefgebied op de Schwienswei. Naast al genoemde soorten en een aantal roofvogels worden bijvoorbeeld ook Grote gele kwikstaart, IJsvogel en Koekoek waargenomen. De Bever laat herkenbare knaagsporen achter in het terrein. Onbekend is echter of in het gebied ook een beverburcht is gelegen.

Participatie

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Veel diersoorten komen in het gebied voor, waar enkele bijzondere soorten in het oog springen: onder andere ijsvogel, grote bonte specht, grote gele kwikstaart, bever, vos. - Ecologische diversiteit is belangrijk. - De verscheidenheid in verschillende natuurtypen is een aantrekkingskracht, denk hierbij ook aan de variatie in open en besloten gebieden. Werkgroepsessie: - Op de percelen aan de noordwestelijke rand van de Schwienswei zijn in de afgelopen jaren veel bomen aangeplant. - In het gebied komt de Ringslang voor (mededeling Richard Wagemans).

25

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Natuur: wensen en kansen

3

6

4

1 2 5

26

7

Natuur Wensen en kansen Wensen en kansen op het gebied van natuur hebben betrekking op het versterken en verbeteren van de kwaliteit van zowel de oude zwem- en sportlocatie als de Schwienswei, waarbij ook cultuurhistorische waarden een rol spelen. Ecologische verbindingen met omliggende natuurgebieden dragen daaraan bij. Oude zwem- en sportlocatie: - Vergroten van de mogelijkheden voor natuurontwikkeling door reconstructie zuidelijk deel Hateboer en opnieuw laten meanderen van de Geleenbeek (Molenbeek) tussen de Stadbroekermolen en de aansluiting met de Keutelbeek. Daarbij kan ook natuur benut worden voor hemelwaterbuffering en als bescherming van natte natuur tegen uitdroging in hete zomers. (1) - Vergroenen voormalige tennisvelden in zuidoosthoek oude zwem- en sportlocatie. (2) - Benutten bestaande groenstructuren voor verdere natuurontwikkeling, waarmee biodiversiteit gestimuleerd kan worden. - Bufferzone tussen Schwienswei en oude zwem- en sportlocatie. (3) Schwienswei en omgeving: - SGL en ZoWonen hebben ambities voor de aanpak van het eigen bezit in de omgeving Keutelbeek/ Geleenbeek. Dit biedt kansen voor het vergroten van de natuurwaarden langs de Keutelbeek tussen het centrum en de Schwienswei. (4) - Uitplaatsen van Menten Metaal Recycling naar een bedrijventerrein draagt bij aan het creëren van rust in

het gebied, niet alleen voor zoogdieren en vogels, ook voor de recreant. (5) - Uitplaatsen woonwagenstandplaats bij het gronddepot naar de overzijde van de Tudderenderweg. Dit is vigerend beleid van de gemeente. (6) - Herstel van de Hateboer kan bijdragen aan het beperken van de droogtegevoeligheid van de bossen langs de Roode Beek. - Optimalisatie van beheer en onderhoud van de Schwienswei kan bijdragen aan het vergroten van de natuurwaarden. - Beken als gids tussen het projectgebied en het stadscentrum. Daarmee kunnen niet alleen de natuurwaarden langs de beek worden versterkt, maar wordt de verbinding ook voor wandelaars en sporters verbeterd. (7)

Participatie

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Dit natuurgebied vormt een groene tegenhanger van alle industrie die rondom Sittard-Geleen gelegen is. - Meer natuur, denk aan 1000 bomenplan en daaraan gekoppeld mogelijkheid voor afname CO2. - Laat de natuur hier haar gang gaan, voorkom een ruimtelijke ontwikkeling op deze plek. Werkgroepsessie: - Oude zwem- en sportlocatie moet gebruikt worden voor uitbreiding van de Schwienswei, het gehele terrein wordt daarmee ingevuld als bos en natuur. - Grotere, meer gedoseerde waterafvoer op Roode beek, waardoor meer water richting de watermolen van Millen stroomt - Hemelwaterberging dient, bij een eventuele ruimtelijke ontwikkeling, op eigen terrein worden voorzien, conform vigerend beleid. - Vanuit regionale visie belangrijk om overweging voor natuurcompensatie te realiseren. - Natuur moet behouden en uitgebreid worden. Dit hangt samen met natuurcompensatie die volgen uit andere projecten binnen de gemeente. De gronden ontbreken nu nog, terwijl deze hier voorhanden zijn. - Rekening houden met doelen uit rapport Zitterd Waterproof.

27

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Cultuurhistorie: bestaande waarden

4

7

5

2

1

6

3

2

28

2

7

3.2 Cultuurhistorie Bestaande waarden Cultuurhistorische waarden in en om het projectgebied zijn aanwezig in de ondergrond, waar de Romeinse weg Heerlen-Xanten en de Romeinse villa ten noorden van de visvijvers toe behoren. Wel zichtbaar aanwezig in het landschap zijn enkele bijzondere gebouwen zoals de voormalige douanegebouwen en de Stadbroekermolen.

Participatie

Omgevingssessie: - Het gebied rondom Selfkant is in het verleden verschillende malen van eigendom gewisseld tussen Duitsland en Nederland.

Oude zwem- en sportlocatie - De voormalige zwem- en sportlocatie kent als gevolg van de egalisatie van het terrein in het verleden alleen potentiële archeologische waarden in de ondergrond, waarbij sporen van de Romeinse weg en de Hateboer vrijwel zeker aanwezig zullen zijn. Schwienswei en omgeving - In de Schwienswei liggen waardevolle restanten van het greppelsysteem van de Hateboer. Dit is anno 2021 nog zichtbaar in het landschap ten noorden van de visvijvers. (1) - Een drietal voormalige watermolens ligt als stille getuigen van een bedrijvig verleden in het landschap. (2) - De Tudderenderweg met het voormalige douanegebouw (3), de onverharde Clootsweg (4) en de restanten van de Romeinse weg Heerlen-Xanten (5) en een Romeinse villa (6) vertellen het verhaal van de in de loop der eeuwen verschuivende belangen in de verbinding tussen beide zijden van het Roode beekdal. Voor de buitenstaander is dit verhaal echter onzichtbaar. - Een deel van de Schwienswei en een deel van de bospercelen noordelijk van de Jan Steenstraat bezit nog restanten van oude landschapselementen en structuren van voormalig agrarisch en bosbouwkundig gebruik (7).

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Voormalige douanegebouwen aan de Tudderenderweg

Werkgroepsessie: - In het gebied zijn enkele belangrijke cultuurhistorische waarden aanwezig: de Hateboer, een (deels dubbel) omgracht terrein van circa 5,5 hectare dat dateert uit de Middeleeuwen. Vermoedelijk had dit terrein de functie van vluchtweg voor mensen en vee. - Daarnaast loopt de Romeinse weg tussen Heerlen en Xanten door dit gebied, waarbij ook restanten van een Romeinse villa ten noorden van de visvijver is aangetroffen.

Stadbroekermolen

29

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Cultuurhistorie: wensen en kansen

2

1

30

Cultuurhistorie Wensen en kansen Doordat enkele van de meest waardevolle cultuurhistorische elementen momenteel niet in het landschap zichtbaar zijn, is de nadrukkelijke wens uitgesproken om deze beleefbaar te maken om zo de historie van het gebied te vertellen.

Participatie

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Maak de historie beleefbaar en vertel het verhaal van dit gebied, zowel over de Hateboer als de Romeinse weg en villa. - Betrek de Stadbroekermolen bij het gebied

Oude zwem- en sportlocatie: - Op de voormalige zwem- en sportlocatie bestaan kansen voor het herstel van het historisch watersysteem. Zo kan de Geleenbeek (Molenbeek) weer terugkeren in haar oude bedding en bestaan mogelijkheden voor het herstel van het zuidelijk deel van de Hateboer (1). Dit biedt ook kansen om de Stadtbroekermolen te verbinden met de voormalige zwem- en sportlocatie en zo de verbinding tussen de woonwijken en de Schwienswei te verbeteren. - Omdat het terrein van de voormalige zwem- en sportlocatie deels is opgehoogd in het verleden, zijn waarschijnlijk nog interessante sporen uit het Romeinse verleden aanwezig in de ondergrond, bijvoorbeeld een deel van de weg Heerlen-Xanten (2)

Werkgroepsessie: - Bekijk cultuurhistorie niet alleen vanuit Nederlands perspectief, maar vertel het hele verhaal waar ook het grotere verband in betrokken wordt, onder andere verhalen van de Duitse kant van de grens. - Cultuureducatie is hier belangrijk.

Schwienswei en omgeving - Voor de Schwienswei en omgeving geldt, dat nog interessante historische verhalen liggen te wachten om verteld te worden als onderdeel van recreatieve routes. - Ook al is de Schwienswei een natuurgebied, historische structuren zoals greppels kunnen in het terrein zichtbaar worden gemaakt door verschillende vormen van natuurbeheer toe te passen en vast te houden aan een afwisseling tussen bos en kruidenrijk grasland.

Hateboer weergegeven op de kadastraal minuutkaart

31

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

32

Recreatie: bestaande waarden

3.3 Recreatie Bestaande waarden Op dit moment wordt het gehele projectgebied door velen gebruikt als wandelgebied, waarbij er op verschillende locaties ruimte is voor overige recreatieve functies. Denk hierbij aan het zwembad, de visvijvers, scouting en de aanwezigheid van camperplaatsen. Oude zwem- en sportlocatie - Zwembad de Nieuwe Hateboer is nog volop in gebruik. Velen zien er ook tegenop dat de gemeenteraad heeft besloten om het zwembad te sluiten ten voordele van zwembad Glanerbrook. - De parkeerplaats van het zwembad in verkleind en deels ingericht als goed bezochte camperplaats. - De voormalige zwem- en sportlocaties kent een netwerk aan struinpaden dat verbonden is met de padenstructuur van de Schwienswei en de visvijver. - De voormalige zwem- en sportlocatie kent een heldere hoofdentree, die voor alle verkeer toegankelijk is. Langs de Sportcentrumlaan liggen echter meerdere oversteekvoorzieningen waarvan de functie niet duidelijk is en/of de verkeersveiligheid te wensen overlaat.

tussen Sportcentrumlaan en de aangrenzende woonwijk, maar ligt daar enigszins verloren voor de recreant. - De entrees van het gebied zijn niet goed herkenbaar en daardoor niet goed vindbaar. Dat maakt van de Schwienswei ook een goed bewaarde groene parel. - De Visvijver wordt gebruikt en onderhouden door HSV De Aanhawtesj. Zij hebben een parkeerplaatsje aan de Tudderenderweg en twee zeecontainers voor opslag van materiaal. Deze situatie is niet ideaal. - De onderhoudstoestand van hekwerken, poortjes en informatieborden kan beter.

Participatie

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Wandelen door de gebieden is op dit moment een van de belangrijkste recreatieve activiteiten in het gebied. - Vissen rondom de vijvers komt veel voor. - Camperplaatsen zijn vaak in gebruik. - Het gebied wordt op dit moment al gebruikt voor natuureducatie. - Zwemmen in zwembad De Nieuwe Hateboer Werkgroepsessie: - De Schwienswei vervult een belangrijke plek als een van de laatste groene uitloopgebieden in Sittard. - Zwemfunctie is op dit moment een belangrijke voorziening voor de omliggende wijken.

Schwienswei en omgeving - De Schwienswei en de omgeving daarvan worden veelvuldig gebruikt voor ommetjes, om de hond uit te laten of om paard te rijden. Ook de scouting is actief in het gebied. Een toeristische routestructuur ontbreekt, zodat het gebied vooral functioneert als waardevol stedelijk uitloopgebied. - De Clootsweg is onderdeel van het Pieterpad. - De Stadbroekermolen vormt een markant element

33

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

34

Recreatie: wensen en kansen

Recreatie Wensen en kansen Wensen op het gebied van recreatie hebben veelal betrekking op het verbeteren van routestructuren, opwaarderen en onderhouden van wandelpaden en het creëren van betere verbindingen met de omliggende (natuur)gebieden. Onderdeel daarvan is ook het beleefbaar maken van de cultuurhistorie van het gebied. Oude zwem- en sportlocatie - Het verhaal van het landschap kan beter naar worden gebracht op zowel de voormalige zwem- en sportlocatie als op de Schwienswei. - Al dan niet in samenhang met zwembad de Nieuwe Hateboer bestaan mogelijkheden voor het creëren van nieuwe zwem- en sportfaciliteiten, eventueel gecombineerd bijvoorbeeld met de reconstructie van de Hateboer. - De locatie biedt mogelijkheden voor een betere recreatieve verbinding tussen de Stadbroekermolen en de Schwienswei. - Er is ruimte voor een meer intensievere recreatieve ontwikkeling, waarbij gedacht kan worden aan een blote voetenpad, een outdoor adventurepark (bijvoorbeeld een klimbos), een parcours voor buitensporters, een speeltuin of kinderboerderij of recreatiepark. Schwienswei en omgeving - Vertel het verhaal van het landschap in het gebied, zodat natuurwaarden en historie beter voor het voetlicht komen. Denk hierbij aan het Romeins verleden, zowel de Romeinse weg tussen Heerlen en Xanten als de Romeinse villa. Ook de historische Hateboer speelt hierin een belangrijke rol.

- Veranker padenstructuur van de Schwienswei in omliggende routestructuren, met heldere entrees en parkeervoorzieningen. De voormalige watermolens in en om het gebied bieden potentie om als startpunt (eventueel met horeca) te functioneren. Hier liggen ook mogelijheden om natuur- en cultuureductie een plek te geven. - Verbeteren verkeersveiligheid en oversteekbaarheid Sportcentrumlaan, Tudderenderweg en rotondes Dr. Nolenslaan en Tudderenderweg. - Creëren van een uitzichtpunt op het voormalig gronddepot en aanleg van verbindende paden richting Schwienswei en Tudderenderweg. - Optimaliseren ommetjes door aanpassing padenstructuur waar nodig en aanleg ontbrekende verbindingen. - Verbeteren beheer en onderhoud terreinen, zodat het gebied aantrekkelijker wordt voor recreatie en sociale veiligheid beter is gewaarborgd. - Balans houden tussen gebruiksfuncties wandelen, fietsen, vissen, paardrijden, zodat natuurwaarden niet achteruit gaan. - Verbeteren voorzieningen visvereniging nabij de visvijvers en de parkeerplaats aan de Tudderenderweg. - Beken kunnen functioneren als gids in een verbinding tussen het centrum en de natuurgebieden rondom de stad gelegen.

Participatie

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Géén vakantiepark aanleggen maar natuur ontwikkelen, rust en ruimte. - Wandelpaden beter verbinden met omliggende natuurgebieden, ook zorgen dat het Pieterpad een beter aansluiting krijgt. Padenstructuur verduidelijken en onderhouden. - Bed & breakfast woningen voor toeristen, natuurcamping. - Een voedselbos, waar passerende wandelaars bessen, noten of fruit kunnen plukken. - Oversteekplek naar eilanden in visvijvers verbeteren of aanbrengen. - Natuurlijk zwembad. - Uitkijktoren op het gronddepot plaatsen, vanwaar ene prachtige uitzicht op de omgeving geboden kan worden. Werkgroepsessie: - Zwembad behouden, omdat dit een belangrijke recreatievoorziening voor de omliggende wijken vormt. - Verblijfsrecreatie/vakantiepark op deze plek vormt een kans om onder andere de binnenstad van Sittard een impuls te geven, vanwege de aantallen toeristen die de stad dan bezoeken. - Ruimte voor dagrecreatie, outdoor adventurepark, klimbos, blote voetenpad. Betrek Stadbroekermolen hierbij, denk aan aansluiting met Tüddern.

35

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

36

Huidig gebruik

3.4 Huidig gebruik Op dit moment worden de oude zwem- en sportlocatie en de Schwienswei gebruikt als recreatiegebied waar volop gewandeld wordt, gevist in de vijvers en gezwommen in zwembad de Nieuwe Hateboer. De verscheidenheid in open en gesloten gebieden maakt het voor gebruikers een aantrekkelijke locatie om te recreëren. Oude zwem- en sportlocatie - Zwembad de Nieuwe Hateboer is nog in gebruik.Velen zien er ook tegenop dat de gemeenteraad besloten heeft om het zwembad te sluiten ten voordele van zwembad Glanerbrook. - De parkeerplaats van het zwembad is verkleind en deels ingericht als goed bezochte camperplaats. - De oude zwem- en sportlocatie kent een netwerk aan struinpaden dat verbonden is met de padenstructuur van de Schwienswei en de visvijver. Schwienswei en omgeving - De Schwienswei en de omgeving daarvan worden veelvuldig gebruikt voor ommetjes, om de hond uit te laten of om paard te rijden. Ook de scouting is actief in het gebied. - Rust en ruimte zijn belangrijke karakteristieken van de Schwienswei, die door gebruikers hoog gewaardeerd worden. - De visvijvers worden gebruikt en onderhouden door HSV De Aanhawtesj.Voorzieningen voor deze vereniging zijn aanwezig in de vorm van opslagcontainers en een kleine parkeerplaats aan de Tudderenderweg.

- Door de ligging van het gebied ten opzichte van Sittard en de verscheidenheid in open en gesloten natuur wordt de Schwienswei volop gebruikt als recreatiegebied.

Participatie

Zwembad De Nieuwe Hateboer

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Overlast ontstaat door (drugs)handel en afvaldumping, een probleem dat veelvuldig in dit gebied voorkomt. - Gebied is nu vooral een wandel- en recreatiegebied, waar rust een belangrijke factor in is. - Natuur - Sporten en zwemmen zijn belangrijke activiteiten die nu hier beoefent worden. - Camperplaatsen zijn vaak in gebruik. - Onderhoud aan onder andere paden op dit moment niet voldoende. Werkgroepsessie: - Visvereniging heeft bijna geen voorzieningen op deze plek, alleen twee opslagcontainers en een kleine parkeerplaats. - Vuilstorten komt helaas nog te vaak voor in dit gebied. Daarnaast zijn voorzieningen als afvalbakken te weinig voorhanden. Daarnaast ook geen horeca in dit gebied aanwezig voor wandelaars die een kop koffie willen drinken, of overige voorzieningen als toiletten.

Visvijvers en eilanden te midden van het water

37

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Wensen en kansen voor toekomstig gebruik Er is een duidelijke tweedeling in denkrichtingen over het toekomstige gebruik van het projectgebied. Enerzijds wordt door een meerderheid van de aanwezigen bij de omgevingssessies en in de reacties op de digitale vragenlijst een invulling met natuur genoemd, aan de andere kant wordt ook genoemd dat er ruimte moet zijn voor een ruimtelijke ontwikkeling, zolang deze in balans is met de natuur. De eerste denkrichting richt zich op een groene invulling van de oude zwem- en sportlocatie. Hier is ruimte voor: - Natuur. Een uitbreiding van de Schwienswei in zuidelijke richting, waardoor het natuurgebied vergroot wordt en natuurwaarden versterkt. - Natuur- en cultuureducatie. Een voorziening kan in de vorm van een bezoekerscentrum, waarbij onder andere aandacht is voor educatie over verschillende dier- en plantensoorten die in het gebied voorkomen en over de ontstaanswijze van het landschap, inclusief cultuurhistorische geschiedenis van het gebied. - Uitbreiding routestructuren zodat het gebied meer gebruikt kan worden als wandelgebied. - Géén vakantiepark, maar rust en ruimte. De tweede denkrichting richt zich op het een ontwikkling van de oude zwem- en sportlocatie waarbij natuur in balans met intensiever gebruik mogelijk is. Hier is ruimte voor: - Zwemfunctie.

Het verdwijnen van de zwemfunctie uit Sittard wordt door velen gezien als een grote fout. Behoud van een zwembad voor deze locatie behoort tot de mogelijkheden. - Sportvelden als alternatieve locatie voor sportvelden in de omliggende woonwijken. - Openbaarheid van het gebied waarborgen, zodat Oude zwem- en sportlocatie: invulling met natuur 38

Participatie iedereen gebruik kan blijven maken van dit terrein en de verbinding met de Schwienswei behouden blijft. - Outdoor adventurepark, waar bijvoorbeeld een klimbos of een blote voetenpad onderdeel van uitmaken. Een ontwikkeling in de recreatieve sector kan bijdragen aan de ontwikkeling van natuur in het gebied. - Tiny houses, om onder andere woningtekorten tegen te gaan.

- (Natuur)camping als verblijfsrecreatie, op dit moment niet in deze vorm aanwezig in Sittard. - Vakantiepark, waar ruimte is voor toeristen om te verblijven aan de rand van de stad. De ligging van het terrein ten opzichte van de binnenstad kan op een positieve manier bijdragen aan een ontwikkeling in deze vorm.

Deze input is verwerkt in de waarden, wensen en kansen

Omgevingssessie: - Geen vakantiepark op deze locatie. Een groene invulling van de oude zwem- en sportlocatie is gewenst. Denk aan CO2 uitstoot bij toenemende verkeersbewegingen. - Meer natuur, meanderen beek. - Natuureducatie, wandelen of een blote voetenpad. Beter onderhoud van onder andere paden hoort hier zeker bij. - Tiny houses, natuurcamping, blokhut, horeca voor wandelaars of een bezoekerscentrum, beperkt aantal ecologische vakantiehuizen. - Zwembad behouden, openbare zwemvijver. Werkgroepsessie: - Oude zwem- en sportlocatie moet gebruikt worden voor uitbreiding van de Schwienswei, het gehele terrein wordt daarmee ingevuld als bos en natuur. - Voorzieningen voor wandelaars, vissers en overige gebruikers. - Ontwikkelingen in de recreatieve sector zorgen voor meer levendigheid, positieve impuls Sittard en de binnenstad.Voorkom horizonvervuiling. - Een vakantiepark sluit aan op de grotere toeristische visie van Sittard, maar zorg voor ontwikkeling van initiatief parallel aan een opwaardering van de Schwienswei. Belangrijk is dat verbindigen met de binnenstad in orde zijn, zodat het centum een impuls krijgt. - Dagrecreatie zoals blote voetenpad, klimbos, speeltuin, kinderboerderij. - Behouden zwemfunctie is belangrijk voor de stad. - Natuur- en cultuureducatie.

Oude zwem- en sportlocatie: invulling met een rode ontwikkeling 39

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

40

4. Natuur- en landschapsvisie

41

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

42

Foto: Ermindo Armino

4. Natuur- en landschapsvisie In dit hoofdstuk wordt de Natuur- en landschapsvisie voor de oude zwem- en sportlocatie beschreven. Voortbordurend op alle bouwstenen die door gebruikers, omwonenden, stakeholders en beleidsmedewerkers van de gemeente zijn geleverd, alsook de inventarisatie en analyse die bureau Verbeek heeft uitgevoerd zoals in hoofdstuk 2 en 3 is beschreven. Zoals beschreven zijn tijdens gesprekken met omwonenden, gebruikers en stakeholders op het gebied van gebruik - wensen en kansen, twee verschillende zienswijzen naar voren gekomen: allereerst is door een duidelijke meerderheid genoemd dat het projectgebied ontwikkeld dient te worden tot een natuurgebied, waar ook plaats is voor rust en ruimte, natuur- en cultuureducatie. Aan de andere kant is genoemd dat een ruimtelijke ontwikkeling op deze locatie mogelijk moet zijn, waarbij de nadrukkelijke wens is uitgesproken om deze uit te voeren in balans met natuur. Dit heeft geleid tot het opstellen van een natuur- en landschapsvisie met twee denkrichtingen: - Denkrichting 1: Natuur, cultuur, rust en ruimte - Denkrichting 2: Natuur in balans met intensiever gebruik

43

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

Wensen en kansen in groter verband

5

6

4 2

1

3

44

4.1 Wensen en kansen in groter verband Deze natuur- en landschapsvisie heeft betrekking op de Oude zwem- en sportlocatie, maar ook buiten de grenzen van dit plangebied liggen er wensen en kansen die ertoe bijdragen dat het gehele gebied opgewaardeerd wordt. Deze ontwikkelingen kunnen bijdragen aan een verbeterde beleving van het gebied, alsook een impuls bieden aan ecologische verbindingen en ontwikkelingen. - Verplaatsen SGL van de noordzijde van de Sportcentrumlaan naar de zuidzijde van deze straat. Het terrein aan de noordzijde kan daarmee ontwikkeld worden tot natuurgebied, waarbij meekoppelkansen bestaan voor waterbuffering en/of retentie (1). - Uitplaatsen woonwagen standplaatsen naast het gronddepot aan de Tudderenderweg (dit is reeds gemeentelijk beleid). Dit gebied kan dan definitief bij de Schwienswei getrokken worden (2). - Uitplaatsen van Menten Metaal Recycling naar een bedrijventerrein zorgt voor het creëren van rust in het natuurgebied en de verdere omgeving (3). - Uitzichtpunt op het voormalige gronddepot als extra voorziening voor de recreant. (4) Daarmee wordt invulling gegeven aan plannen uit het verleden van Landschapspark De Graven, waarvan het informatiepaneel nog steeds aanwezig is aan de Roode beek. - Meanderen beken volgens project Corio Glana (5). - Bereikbaar maken eilanden in visvijvers (6).

45

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

4.2 Denkrichting 1 Natuur, cultuur, rust en ruimte Binnen denkrichting 1 vormt de oude zwem- en sportlocatie een uitbreiding van de Schwienswei, waarbij het terrein als natuur wordt ingevuld. Hiermee krijgt biodiversiteit een kans zich te ontwikkelen en kan, door zorgvuldig beheer en onderhoud toe te passen, de gewenste structuurvariatie die het gebied kenmerkt behouden blijven.

Stimuleren biodiversiteit en structuurvariatie. Gerichte aanplant natuur en bos, om de diversiteit in bos en landschapselementen te vergroten.

46

De randvoorwaarden en uitgangspunten die nodig zijn om deze denkrichting te realiseren zijn in onderstaande kaarten weergegeven, resulterend in de visiekaart op pagina 48.

Hateboer terugbrengen in het landschap. Om het verhaal van het gebied te vertellen en cultuurhistorische elementen weer zichtbaar te maken in het landschap.

Romeins verleden zichtbaar en beleefbaar maken. De Romeinse weg Xanten-Heerlen loopt dwars door dit gebied, dit biedt kans om het Romeinse verhaal te vertellen.

Groenstructuren en singels behouden. Binnen het projectgebied staan op verschillende locaties groenstructuren en singels die waardevol zijn voor verschillende diersoorten, waaronder vleermuizen en broedvogels.

Geleenbeek (ook wel Molenbeek) renatureren. Het exacte tracé dient nader onderzocht te worden. Aan beide zijden van de beek een zone van 25 meter vrijwaren, waarbinnen ruimte is voor afstroming, natuurlijke oevers en vegetatie. De huidige beekloop, parallel aan de Sportcentrumlaan, kan hiernaast behouden blijven voor extra hemelwaterberging.

Verbinding maken met Stadbroekermolen. De ligging van de Stadbroekermolen biedt een uitgelezen kans om deze meer bij het projectgebied te betrekken. Er is hier ruimte voor natuur- en cultuureducatie in een historisch waardevolle omgeving.

Recreatief medegebruik mogelijk maken. Wandelaars, sporters of natuurliefhebbers moeten van het gebied gebruik kunnen blijven maken.

Beheer en onderhoud om variatie in graslanden te behouden en versterken. Door natuurlijke successie zal de variëteit aan graslanden langzaam verdwijnen en bos ontstaan. Beheer en onderhoud draagt ertoe bij dat de structuurvariatie in stand blijft.

47

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

48

Natuur, cultuur, rust en ruimte Er is plek om waardevolle cultuurhistorische elementen beleefbaar te maken, waardoor ze onder andere kunnen dienen als onderwerp voor educatie. Daarnaast kan ook natuureducatie hier een belangrijke rol spelen. Voor extensieve recreatie in de vorm van wandelpaden door het gebied is ruimte. Voor intensieve recreatie is binnen deze denkrichting geen plek, omdat deze vorm van gebruik niet aansluit bij de ambitie van natuur, rust en ruimte. Een zwemfunctie, bijvoorbeeld in de vorm van een openbare zwemvijver inclusief de daarbij behorende randvoorzieningen, past hier daarom niet. Het gebied biedt in deze denkrichting ook ruimte voor klimaatadaptatie en hemelwaterberging, mede door het renatureren van de Geleenbeek (Molenbeek). De kaart rechts schetst een ontwikkeling van het projectgebied binnen denkrichting 1, waarbij een onder andere een mogelijke beekloop is ingetekend, de Hateboer is teruggebracht in het landschap en de Romeinse weg beleefbaar is gemaakt.

Schets van mogelijke ontwikkeling oude zwem- en sportlocatie in denkrichting 1.

49

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

4.3 Denkrichting 2 Natuur in balans met intensiever gebruik In denkrichting 2 is er op het terrein van de oude zwemen sportlocatie naast ruimte voor natuur, plaats voor een ruimtelijke ontwikkeling of intensieve recreatie. Deze denkrichting sluit daarmee aan op de beleidskaders van provincie en gemeente, die het gebied aanwijzen als stadlandzone, waar ruimtelijke ontwikkelingen en versterken van landschappelijke karakteristiek hand in hand gaan. De randvoorwaarden en uitgangspunten die nodig zijn om deze denkrichting te realiseren zijn op de kaarten rechts weergegeven, resulterend in de visiekaart op pagina 52.

50

Groene horizon Sittard behouden. Een ontwikkeling in dit gebied moet rekening houden met maximale gebouwhoogtes, waarbij de horizon van Sittard behouden dient te blijven

Hateboer terugbrengen in het landschap. Om het verhaal van het gebied te vertellen en cultuurhistorische elementen weer zichtbaar te maken in het landschap.

Zwemfunctie behouden. De exacte locatie en invulling dient nader onderzocht te worden, waarbij de huidige locatie van het zwembad niet uitgesloten is. Mogelijkheden voor de aanleg van een natuurzwemvijver zijn aanwezig, maar er dient altijd onderzoek plaats te vinden naar de waterkwaliteit om de haalbaarheid te toetsen.

Romeins verleden zichtbaar en beleefbaar maken. De Romeinse weg Xanten-Heerlen loopt dwars door dit gebied, dit biedt kans om het Romeinse verhaal te vertellen.

Verbinding maken met Stadbroekermolen. De ligging van de Stadbroekermolen biedt een uitgelezen kans om deze meer bij het projectgebied te betrekken. Er is hier ruimte voor natuur- en cultuureducatie in een historisch waardevolle omgeving. Cultuurhistorisch cluster. De geschiedenis van het gebied door de eeuwen heen komt aan de oostkant van de oude zwem- en sportlocatie samen. Dit biedt kansen om het verhaal van dit gebied hier te vertellen.

Doordachte verkeersontsluiting. Een ontwikkeling is gebaad bij functionele ontsluiting, de rotonde aan de Sportcentrumlaan functioneert hiermee als entree tot het gebied.

Groenstructuren en singels behouden. Binnen het projectgebied staan op verschillende locaties groenstructuren die waardevol zijn voor verschillende diersoorten, waaronder vleermuizen en broedvogels. Veel dieren bewegen zich langs randen van bosgebieden, daarom dient rondom de boomkronen een zone van 10 meter ingericht te worden voor duurzame ontwikkeling en instandhouding van singels en groenstructuren. Ecologische waarden worden gehandhaafd en waar mogelijk versterkt. Verder onderzoek naar kwaliteit huidige groenstructuren noodzakelijk.

Geleenbeek (ook wel Molenbeek) renatureren. Het exacte tracé dient nader onderzocht te worden. Aan beide zijden van de beek een zone van 25 meter vrijwaren, waarbinnen ruimte is voor afstroming, natuurlijke oevers en vegetatie. De huidige beekloop, parallel aan de Sportcentrumlaan, kan hiernaast behouden blijven voor extra hemelwaterberging.

Groene bufferzone van 25 meter tussen natuurgebied de Schwienswei en de oude zwem- en sportlocatie aanleggen. Deze bufferzone zorgt voor meer afstand tussen een ontwikkeling en het Goudgroene natuurgebied. Ook voor de op de Schwienswei voorkomende bever is een bufferzone vanaf de waterkant langs de visvijvers belangrijk.

Doorwaadbaarheid van de oude zwemen sportlocatie voor langzaam verkeer garanderen. Ook voor omwonenden en andere gebruikers dient het gebied toegankelijk te blijven, in het geval hier een ontwikkeling plaatsvindt. 51

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

52

Natuur in balans met intensiever gebruik De randvoorwaarden die bij deze denkrichting gesteld worden, zorgen dat op een beperkte oppervlakte van de totale oude zwem- en sportlocatie ruimte geboden wordt voor een ruimtelijke, rode ontwikkeling (weergegeven met rode stippel-arcering). Iedere ontwikkeling die op deze locatie plaats gaat vinden, dient ten alle tijden rekening te houden met overige weten regelgeving. De afbeelding rechts weergegeven schetst een beeld van een mogelijke ontwikkeling van het projectgebied, waarbij naast enkele mogelijke beektracés ook de Hateboer, Romeinse weg en villa en een uitkijktoren op het gronddepot ingetekend. De arcering geeft ook hier aan waar intensiever gebruik mogelijk is.

Schets van mogelijke ontwikkeling oude zwem- en sportlocatie in denkrichting 2.

53

Oude zwem- en sportlocatie Natuur- en landschapsvisie

54

Foto: Ermindo Armino

Participatie Omgevingssessie: - Denkrichting 1 geniet de voorkeur bij de aanwezigen, hoewel sommigen aangeven het belang van een rode ontwikkeling in de zien. - Overstromingsfunctie van het gebied is belangrijk, ongeacht de denkrichting die gekozen wordt. - Een kosten-batenanlyse van de denkrichtingen op basis van verschillende thema’s moet een volgende stap zijn om een weloverwogen beslissing te nemen welke denkrichting de voorkeur geniet. Hierbij moeten niet alleen financiële afwegingen worden gemaakt, maar ook effecten op leefomgeving, natuur, recreatie dienen te worden meegenomen. - Omwonenden hebben geen behoefte aan een vakantiepark op deze locatie, maar een plek om te struinen en te wandelen. - Is er wel behoefte aan een vakantiepark? - Hebben bewoners nog een stem in het verdere proces en een eventuele toekomstige ontwikkeling, zowel binnen denkrichting 1 als denkrichting 2? - Rekening houden met de uitstoot van CO2. De gemeente heeft als opdracht om de effecten van een ontwikkeling op de omgeving zoals voorgesteld in denkrichting 2 te onderzoeken. - Denkrichting 2 wordt niet uitgesloten, mits vakantiehuisjes hier niet worden gebouwd. - Een economische functie in dit gebied draagt bij aan het realiseren van overige voorgestelde ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van cultuurhistorie.

Denkrichting 3 Werkgroepsessie: - Hemelwaterberging van een eventuele ontwikkeling bij denkrichting 2 dient op eigen terrein te worden voorzien. - Gebied kan nodig zijn voor natuurcompensatie. - Het gebied moet ingepast worden in natuur, er moet bos worden aangeplant, daarbij is geen ruimte voor een rode ontwikkeling. - Een zwemfunctie zoals in denkrichting 2 voorgesteld niet plaatsen binnen de Hateboer. Dat is niet de juiste plek, omdat de Hateboer juist een droog gebied is met een omranding van grachten - Waarom wordt er niet een keer voor natuur gekozen, maar steeds voor industrie? - Bij een eventuele keuze voor denkrichting 2 deze wel verder uitwerken en begeleiden. - Nietsdoen is geen optie: dan wordt het gebied uiteindelijk een vuilstort en dat kan niet de bedoeling zijn. - Verblijfsrecreatie in Sittard is nu uitsluitend B&B en hotels, een andere vorm zou uniek en een kans zijn voor de stad. - De balans tussen wat het naastgelegen gebied aan kan en een ontwikkeling op de oude zwem- en sportlocatie is belangrijk om te vinden. - Er moet altijd onderzoek worden gedaan naar effecten van een ontwikkeling op naastgelegen Goudgroene natuur, ongeacht welke ontwikkeling dat is.