VII-12 Bijlage 1 Groenstructuurplan gemeente Simpelveld.pdf
Tekst van het document
Groenstructuurplan gemeente Simpelveld Actualisatie
Opdrachtgever: Gemeente Simpelveld Datum: 21 februari 2022
2
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp Limmelderweg 6 6222 PB Maastricht tel. +31 (0)43 450 30 45 info@bureauverbeek.nl www.bureauverbeek.nl
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan gemeente Simpelveld Actualisatie Projectnummer: NL SI-21.01.01 Opdrachtgever: Gemeente Simpelveld Datum: 21 februari 2022
Groenstructuurplan Simpelveld
Inhoud Inleiding 5 1. Beleidskader 7 2. Inventarisatie en analyse huidige groenstructuur 10 3. Simpelveld floreert, samen werken aan een versterking van de groenstructuur 13 4. Groenstructuurplan kernen en buitengebied 15 4.1 Vergroenen kernen 15 4.1.1 Simpelveld 17 4.1.2 Huls 21 4.1.3 Bosschenhuizen 23 4.1.4 Bocholtz 25 4.1.5 Bocholtzerheide 29 4.1.6 Baneheide 31 4.1.7 Waalbroek, Broek, Prickart, Zandberg 33 4.2 Het versterken van landschappelijke karakteristieken in het buitengebied 35 Literatuurlijst 39 Bijlagen Bijlage 1. Inventarisatie en analyse 40 Bijlage 2. Hoofdgroenstructuur gemeente Simpelveld 57 Bijlage 3. Gereedschapskist kernen Simpelveld en Bocholtz 65
3
4
Blik op het Hulsveld
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
5
Inleiding Aanleiding De gemeente Simpelveld werkt aan een actualisering van de beheerprogramma’s voor de openbare ruimte, waarbij gezocht wordt naar mogelijkheden om vooral groen binnen de kernen op te waarderen en een ecologische kwaliteitsimpuls te geven. Basis voor dit plan zijn de uit 2000 en 2001 daterende groenstructuurplannen en de actualisatie uit 2014. Doelstelling In deze actualisatie van het groenstructuurplan is de nadruk gelegd op de groenstructuur binnen de verschillende kernen van de gemeente Simpelveld. Ook de landschappelijke inbedding van de verschillende kernen wordt hierin meegenomen. Naast de openbare ruimten, zijn ook terreinen van Krijtland Wonen en particulieren beschouwd, omdat het landschap niet ophoudt bij de grens van het openbare domein. De doelstelling voor de actualisatie van het groenstructuurplan is: • Het inzichtelijk maken van kansen om de zeven dorpen en buurtschappen te vergroenen; • In kaart brengen van locaties om in de komende 10 jaar 1.000 bomen aan te planten. • Het actualiseren van het beleid dat van toepassing is op de gemeentelijke groenstructuur; • Het actualiseren van de ambitie ten aanzien van de gewenste ontwikkeling van de gemeentelijke groenstructuur.
Leeswijzer Dit rapport omvat het geactualiseerde groenstructuurplan voor de gemeente Simpelveld. Het rapport valt uiteen in de volgende hoofdstukken: • Hoofdstuk 1 - Beleidskader: De kaders voor de ontwikkeling van de groenstructuur liggen vast in het vigerende beleid van het Rijk, de provincie en de gemeente. In dit hoofdstuk is een samenvatting van het voor de groenstructuur relevante beleidskader weergegeven. In de bijlagen wordt het beleid nader toegelicht. • Hoofdstuk 2 - Inventarisatie en analyse huidige groenstructuur: Op basis van de huidige verschijningsvorm van het landschap en de daarin aanwezige groenstructuur is aangegeven wat sterke en zwakke punten zijn. De volledige inventarisatie en analyse van het landschap staat in de bijlagen van dit document. • Hoofdstuk 3 - Simpelveld floreert, samen werken aan een versterking van de groenstructuur. De opgave voor waterbeheersing, klimaatadaptatie en het vergroten van de biodiversiteit is niet alleen een rol van de gemeente, maar zal door de gehele samenleving gedragen moeten worden. Samen werken aan de groenstructuur en de kernwaarden van het landschap is daar een wezenlijk onderdeel van. • Hoofdstuk 4 - Groenstructuurplan kernen en buitengebied: In dit hoofdstuk wordt het groenstructuurplan van de gemeente beschreven, waarbij een duidelijke opdeling is gemaakt tussen
het buitengebied en de verschillende kernen. Iedere kern wordt afzonderlijk belicht, met daarbij een beschrijving van de ingrepen die op de kaart worden weergegeven, en enkele visualisaties van toekomstige situaties.
6
Groenstructuurplan Simpelveld
Legenda
Legenda
Groenvlauwe mantel
Groenvlauwe mantel
Buitengebied
Beschermingsgebied Nationaal Landschap Zuid-Limburg
Bedrijventerreinen
Natuurnetwerk
Landelijke kern
Natura 2000
Natuurnetwerk Limburg
Beekdal
Groenstructuurplan Simpelveld
7
1. Beleidskader De basis voor het actualiseren van het groenbeleidsplan is mede gevormd door de uitkomsten van de evaluatie van het vigerende beleid en de bestaande ontwikkelingen ten aanzien van de groenstructuur. Op basis van de studie naar ontwikkelingen en beleid die relevant zijn aangaande groen, zijn de volgende constateringen gedaan: • Het Rijksbeleid: Het Rijk heeft als doel het realiseren en beschermen van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), inclusief Natura2000gebieden. De Putberg, gelegen aan de noordzijde van de gemeente, valt gedeeltelijk binnen het Natura2000-gebied Kunderberg. Binnen dit gebied zijn de habitattypen Kalkgraslanden en EikenHaagbeukenbossen beschermd. Doelsoorten zijn voor dit gebied niet aangewezen. Rondom de kern Simpelveld liggen diverse percelen NNN. De realisatie van de NNN heeft het Rijk gedelegeerd aan de provincie. Wat betreft infrastructuur is opgenomen in het Rijksbeleid dat de A76 behoort tot de (inter)nationale hoofdstructuur. Het Rijk is verantwoordelijk voor een duurzame landschappelijke inpassing van de snelweg. •
Provinciaal beleid: De Provinciale Omgevingsvisie (POVI) is een integraal plan voor het omgevingsbeleid op het grondgebied van de Provincie Limburg. De doelstelling is om op basis van de POVI te werken aan een duurzame ontwikkeling van de kwaliteitsregio
Limburg. Daartoe zijn voor de gehele provincie ontwikkelingsperspectieven vastgesteld. Met betrekking tot de groenstructuur is vooral het beleid ten aanzien van natuur- en landschapsontwikkeling van belang. Dit betreft voornamelijk de ontwikkelingsperspectieven Natuurnetwerk Limburg, de Groenblauwe mantel en het Nationaal Landschap Zuid-Limburg.
De provincie biedt mogelijkheden voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer die bijdragen aan de instandhouding en versterking van de landschappelijke kernkwaliteiten. De focus ligt hier op het versterken van het klimaatadaptieve karakter met meer ruimte voor de beken, de biodiversiteit en kernkwaliteiten van het landschap. Bij nieuwe ontwikkelingen zal rekening gehouden moeten worden met de aanwezige omgevingskwaliteiten, maar ook met regionale afspraken ten aanzien van de ontwikkeling van onder meer wonen, bedrijventerreinen, detailhandel en vrijetijdseconomie.
Natuurnetwerk Limburg In de gemeente Simpelveld beperkt het Natuurnetwerk zich tot de omgeving van de Putberg, diverse percelen rondom de kern Simpelveld en de Eyserbeek en enkele percelen aan de rand van het Platte Bosch. Doelstelling voor deze percelen is natuurbehoud en -ontwikkeling. Het Natuurnetwerk binnen Simpelveld is nog niet compleet. Een aantal percelen verspreid over de gemeente is ‘Nog om te vormen natuur’. Het initiatief hiervoor ligt bij de provincie. Groenblauwe mantel Deze gebieden liggen als een soort mantel tussen en om het Natuurnetwerk Limburg. Het zijn gebieden waar de provincie goede combinatiemogelijkheden ziet voor duurzame vormen van (kringloop) land- en tuinbouw en andere economische functies, vooral door hergebruik van reeds aanwezige monumentale en beeldbepalende gebouwen.
Nationaal Landschap Zuid-Limburg De provincie continueert de regelgeving ten aanzien van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Gemeenten houden een motiveringsplicht om in de toelichting op nieuwe omgevingsplannen of omgevingsplanactiviteiten aan te geven hoe met de bescherming en versterking van de kernkwaliteiten in de betreffende gebieden wordt omgegaan. De kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg zijn: het reliëf, het contrast tussen open- en beslotenheid, het groene karakter en het cultuurhistorisch erfgoed. •
Intergemeentelijke structuurvisie Parkstad: Specifiek voor de gemeente Simpelveld wordt in deze visie aangeduid dat de ambitie is om verschillende Natura2000-gebieden met elkaar te
8
Groenstructuurplan Simpelveld
verbinden. Onderaan de Putberg bij de Daelsweg ligt op Voerendaals grondgebied de ambitie om een lokaal natuurtransferium te realiseren met een koppeling aan het bijbehorende routenetwerk. De beekstructuur van de Eyserbeek dient binnen de bebouwde kom van Simpelveld versterkt te worden en in de hele gemeente waar mogelijk gerenatureerd te worden. De visie stelt dat krimp als een kans gezien moet worden door in te zetten op onder andere het groen in en nabij de woongebieden, de landschappelijke rijkdom en de afwisseling tussen park en stad. •
Legenda Zorg en onderwijs ontwikkelingslocatie Aanbod Gravenrode versterken Landschap met beekdalen Bestaand woongebied Waterloop Bebouwd gebied: werken Tussenliggende groengebieden verbinden Stadsranden verbeteren Beekstructuren versterken in stedelijk gebied Intergemeentlijke structuurvisie, ontwikkelingskaart
Gemeentelijk groenstructuurplan 2014: Dit groenstructuurplan kent de volgende doelstellingen: • Landschappelijk kader van Simpelveld: De karakteristiek van het beekdallandschap van de Eyserbeek vormt de landschappelijke onderlegger van de kernen. • Historische linten in het landschap: De historische samenhang in zowel het Eyserbeekdal als de heerweg tussen Valkenburg en Aachen kan meer zichtbaar worden door hier de groenstructuur op aan te passen. • Infrastructuur in relatie tot de groenstructuur: In de kernen geldt dat de groenstructuur in belangrijke mate kan bijdragen aan de oriëntatie van gebruikers van de openbare ruimte. • Stimulering van recreatie door een groene inrichting: De stationsomgeving van het Miljoenenlijntje dient in Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
•
•
•
9
heringericht te worden met in ieder geval ook een representatieve groene inrichting. Ook hebben verblijfs- en kleinschalige recreatie, horeca, panoramapunten en sport baat bij een goedgekozen beplanting die op het landschap inspeelt. Ontsnipperen door verbinden: De Eyserbeek wordt verder geoptimaliseerd als leefgebied en natte ecologische verbinding. Dit geldt ook voor het Miljoenenlijntje, maar dan als droge ecologische verbinding. Groen voor een schoner leefklimaat: In zowel Simpelveld als Bocholtz is het wenselijk om op de lange termijn te komen tot een volledige afkoppeling van de hemelwaterafvoer van het riool. Economisch belang van een goede groenstructuur: De centra van Simpelveld en Bocholtz vervullen een belangrijke rol voor vrijetijdsbesteding en hebben daarmee een economische functie.
Gemeentelijk groenstructuurplan 2014
10
Groenstructuurplan Simpelveld
2. Inventarisatie en analyse huidige groenstructuur De tweede pijler waar de actualisatie van de groenstructuur op rust zijn de uitkomsten van een gedegen inventarisatie en analyse van de kwaliteiten van de huidige groenstructuur. Sinds 2014 is binnen de gemeente Simpelveld een divers aantal projecten uitgevoerd of in voorbereiding dat een positieve impuls levert aan de groenstructuur. Voorbeelden hiervan zijn de herinrichting van de Pastoriestraat en de Vroenhofstraat in Simpelveld en de planvoorbereiding voor de herinrichting van de stationsomgeving en het uitzichtpunt op de Huls. Ook de locatie van de voormalige kerk van de Huls en het dorpshart van Bocholtz zijn heringericht met aandacht voor de groenstructuur, net als het Bongerdplein en De Pomerio. Tegelijkertijd moet ook geconcludeerd worden dat rond 2014 sprake was van een verschraling van het openbaar groen als gevolg van de beschikbare middelen van groenbeheer. Vanuit die achtergrond bestaan kansen voor versterking van de groenstructuur in samenhang met klimaatadaptatie en het vergroten van de biodiversiteit in het openbaar groen.
Daarnaast moet, als het gaat om afkoppeling van hemelwater en de vergroting van de biodiversiteit binnen de bebouwde kom, geconstateerd worden dat particulieren op diverse locaties een positieve bijdrage kunnen leveren aan het vergroenen van de gemeente Simpelveld, door de voortuin te ontstenen. Daarmee
wordt tevens een positieve bijdrage geleverd aan het tegengaan van het zogenaamde stedelijke ‘hitte eiland’effect. Op basis van de studie naar de ontwikkeling van de groenstructuur in het buitengebied en het bekijken van de huidige uitstraling van deze groenstructuur van de gemeente Simpelveld, zijn de volgende conclusies getrokken. • Landschappelijke samenhang: De landschappelijke samenhang tussen plateaus, hellingen, droogen beekdalen en de in het landschap aanwezige kernen is in de gemeente Simpelveld grotendeels behouden gebleven. Als gevolg van de bevolkingsontwikkeling in de afgelopen eeuw en de bijbehorende ontwikkeling van de infrastructuur - en dan met name de aanleg van de noodzakelijke grondlichamen - is echter de continuïteit van het Eyser- en Bocholtzerbeekdal verloren gegaan en is op diverse locaties de relatie tussen dal en helling verdwenen. Ook is de landschappelijke inbedding van de dorpen en buurtschappen aan verandering onderhevig, waarbij met name het verdwijnen van kleine landschapselementen als gevolg van de inrichting van paardenweides een bedreiging vormt. • Continuïteit en zichtbaarheid van beken: Zoals reeds aangegeven is de continuïteit van de beekdalen verloren gegaan. De bovenloop van de Bocholtzerbeek is geheel dichtgebouwd en heeft haar hemelwater afvoerende functie verloren. In
Groenstructuurplan Simpelveld
•
Simpelveld ligt de Eyserbeek deels in overkluizing en voor een deel weggedrukt achter de bebouwing. In de groenstructuur liggen echter ook kansen om piekafvoeren zoals in juli 2021 beter te bergen, zodat overlast voor de omgeving wordt beperkt. Ecologie: Het buitengebied geeft leefruimte aan de karakteristieke doelsoorten van agrarisch ZuidLimburg door onder andere de aanwezigheid van bijzondere kalkgraslanden. De beide spoorlijnen vormen een belangrijke schakel tussen zoogdierpopulaties in het Nationaal Landschap Zuid-Limburg, Parkstad en aangrenzend Duitsland. Wat mist is een ecologische verbinding tussen de Putberg en het Imstenraderbos die voor meerdere soorten functioneel is. Daarnaast is op dit moment geen uitwisseling mogelijk tussen het buitengebied van Simpelveld en de bovenloop van de Sourethbeek. De Eyserbeek heeft bovenstrooms van het Bulkemsbroek een weinig natuurlijk karakter en de beek kent enkele lange duikers, waardoor de kwaliteit van het leefgebied en de migratiemogelijkheden voor watergebonden diersoorten beperkt zijn. Door verbetering van het natuurlijke karakter van de Eyserbeek is de biodiversiteit van de beek de afgelopen jaren al toegenomen, alsmede de belevingswaarde voor bewoners en bezoekers van de gemeente. Zo heeft de Bever zich intussen in het Bulkemsbroek en in het park van Huize Damiaan gevestigd.
Door het beheer van het openbaar groen af te stemmen op natuurdoeltypen, is de biodiversiteit van
11
•
•
•
•
bijvoorbeeld wegbermen reeds vergroot. Beleefbaarheid hoogteverschillen: Buiten de bebouwde kom is het hoogteverschil duidelijk beleefbaar, in het bijzonder de hoog gelegen randen van de gemeente. De ‘kopjes van Ubachsberg’ zijn vanwege hun hoge ligging en de aanwezigheid van bos duidelijk herkenbaar als bijzonder geologisch fenomeen. Een bijzondere locatie betreft de kruising Sint Remigiusstraat - Hulsbergweg. Voor deze locatie bestaan plannen om een representatief uitzichtpunt met horeca te realiseren. Hemelwaterafvoer: De huidige bodemopbouw kan problemen opleveren bij piekbuien doordat de lössbodem slechts een beperkte infiltratiecapaciteit heeft. De oriëntatie van het natuurlijke reliëf kan benut worden bij het afkoppelen van de hemelwaterafvoer van het riool. Historische infrastructuur: Een groot deel van de historische wegenstructuur is behouden gebleven, in samenhang met de historische bebouwingskernen, de Eyserbeek, de watermolens en beide kastelen. Van de oude heerwegen is de weg van Valkenburg over de historische kernen Baneheide, Bocholtzerheide en Bocholtz naar Aachen als belangrijke lijn in het landschap intact gebleven. Bos: De aanwezigheid van oude boslocaties bij Baneheide en Bosschenhuizen biedt kansen voor natuurontwikkeling (denk aan de Nationale bossenstrategie), maar ook voor teelten met houtige gewassen, agroforestry en strokenteelt.
12
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
13
3. Simpelveld floreert - samen werken aan een versterking van de groenstructuur De gemeente Simpeldveld is onderdeel van de groene rand van Parkstad Limburg en het Heuvelland, met agrarische gebieden en de grote kernen Simpelveld en Bocholtz, door het dal van de Eyserbeek met elkaar verbonden. Menselijke ingrepen hebben er voor gezorgd dat de kwaliteit en de kernwaarden van dit landschap, alsook biodiversiteit en bodemvitaliteit, onder druk zijn komen te staan, waardoor de ontwikkeling van natuur en landschap wordt geremd of helemaal tot stilstand is gebracht. Om deze ontwikkelingen weer vlot te trekken en om het landschap te beheren en te versterken is het belangrijk dat ieder individu en iedere organisatie zijn verantwoordelijkheid neemt om hier een bijdrage aan te leveren. Binnen de gemeente Simpelveld zal dat inhouden dat er niet alleen een sturende en uitvoerende overheid is, die haar beleid en beheerstaken zal behouden, maar dat die overheid ook ondersteuning verleent tot op het allerkleinste schaalniveau. Daar gaan burgers, scholen of (lokale)ondernemers direct aan de slag om de kleinste uitdagingen in het landschap aan te pakken.
Naast een versterking van de landschappelijke waarden en het karakter van de gemeente, zullen deze particulieren in staat zijn om door middel van een vergroening van tuin, straat of dorp een positieve bijdrage leveren aan biodiversiteit, microklimaat en volksgezondheid. Om die stap te maken is het van groot belang om bewustwording en waardering voor
groen te creëren en ervoor te zorgen dat mensen betrokken raken bij hun buurt, dorp of gemeente. •
•
•
•
Iedere inwoner van de gemeente, van Simpelveld to Bocholtz, wordt gevraagd om een actieve rol te spelen in het behoud, de ontwikkeling en het beheer van het landschap op het allerkleinste schaalniveau. Voor- en achtertuinen vormen belangrijke schakels in het grotere natuurlijke netwerk en dragen bij aan een positieve ontwikkeling van waterbeheersing, microklimaat en biodiversiteit. Burgers en corporatie worden aangespoord om samen de gemeenschappelijke leefomgeving te verbeteren, op het niveau van straat, plein of dorp, om zo waterbeheersing, biodiversiteit en microklimaat op kleine schaal op te waarderen. Doordat is gebleken dat de jeugd op een steeds grotere afstand tot het landschap en de natuur staat, is het nodig om de educatie hier op aan te passen en in te stellen. In de meest letterlijke zin door bijvoorbeeld speelplaatsen te vergroenen, maar ook door bewustwording van het landschap en de natuur te vergroten onder de bevolking. Hoewel de gemeentelijke overheid haar primaire taken zal behouden, waarbij zij beleid- en beheerkaders aangeeft, en haar sturende taak uit zal blijven voeren, zal zij nog meer een beroep doen op haar inwoners dan tevoren. Burgerparticipatie op een groot schaalniveau, waarbij initiatieven van particulieren voorop staan en door de overheid begeleid en gesteund worden.
•
•
•
•
•
Waar mogelijk zal de gemeente bijdragen in het vergroenen en verduurzamen van de eigen openbare ruimte. Ook daar liggen, al dan niet in samenspraak en samenwerking met omwonenden, kansen voor vergroening ten behoeve van een gezonde, biodiverse en klimaatadaptieve omgeving. In het verlengde van het 1 miljoen bomenplan van de provincie Limburg streeft de gemeente Simpelveld de komende 10 jaar naar de aanplant van 1.000 bomen om zo een positieve bijdrage te leveren aan het landelijke klimaatbeleid. De grootste groep gebruikers van het landschap vormend, zijn agrariërs zeer bepalend voor het in stand houden van het cultuurlandschap. Samen met andere (lokale)ondernemers kunnen zij een leidende rol nemen in het ontwikkelen van het landschap en kunnen zij (recreatief)medegebruik mogelijk maken. Daaronder vallen naast het faciliteren van recreatieve functies, ook onderhoud en beheer van het landschap. De Eyserbeek die door de gemeente stroomt en de kernen Bocholtz en Simpelveld met elkaar verbindt dient beheert en onderhouden te worden, een taak weggelegd voor het Waterschap Limburg. Terrein Beherende Organisaties (TBO) zoals Staatsbosbeheer, IVN, Natuurmonumenten of Stichting het Limburgs Landschap beschermen het landschap en zijn daarnaast van belang bij de ondersteuning van initiatieven die het versterken van het kenmerkende landschap mogelijk maken.
Zij vormen een schakel tussen initiatiefrijke ondernemers en burgers en de sturende overheid.
14
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
4. Groenstructuurplan kernen en buitengebied In voorgaande hoofdstukken zijn beleid, inventarisatie en analyse en de groenvisie besproken. Deze vormen samen de aanzet voor het groenstructuurplan. In het groenstructuurplan is de gewenste ontwikkeling van de openbare groenstructuur (en daar waar relevant is verwezen naar privé groen) van de gemeente Simpelveld uiteengezet. Er is onderscheid gemaakt in de ontwikkeling van de groenstructuur in de kernen en de ontwikkeling van de groenstructuur in het buitengebied.
4.1 Vergroenen kernen In de volgende paragrafen worden van het groenstructuurplan worden de vergroeningskansen voor de verschillende kernen binnen de gemeente Simpelveld uitgelicht. Dit betreft onder andere kansen voor het aanbrengen van boomstructuren langs wegen, het vergroenen van openbare ruimtes en het leveren van een (ecologische) kwaliteitsimpuls van bestaande groene ruimtes binnen het bebouwde gebied. Dit laatste heeft vooral betrekken op de vele plekken in woonwijken waar de openbare ruimte voornamelijk bestaat uit een monocultuur van gras en verspreide bomen. Bij het bepalen van de kansen voor het vergroenen van de openbare en particuliere ruimte is onderscheid gemaakt tussen kansen voor gemeente, woningcorporatie en particuliere terreinen. De gemeente heeft de mogelijkheid om het eigen terrein te vergroenen of van een kwaliteitsimpuls te voorzien, maar kan hiervoor op meerdere locaties bijvoorbeeld ook de samenwerking met de woningcorporatie zoeken, zoals nu ook gebeurt op de Schilterstraat.
15 Legenda van de vergroeningskaarten van de verschillende kernen die op volgende pagina’s besproken worden.
16
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
17
4.1.1 Simpelveld De groene zoom rond het spoor vormt de belangrijkste drager van de openbare groenstructuur in Simpelveld. Deze ecologische verbindingszone biedt flora en fauna de mogelijkheid zich door het gebied te bewegen en om vanuit daar verder de wijken binnen te dringen. Bij wegreconstructies is het belangrijk om meer ruimte te genereren voor groen, waarbij indien mogelijk een boomstructuur wordt aangebracht. Hiermee wordt het netwerk van groene ruimte binnen Simpelveld versterkt. Is de ruimte te krap en ontbreken voortuinen, dan vormen geveltuintjes mogelijk een alternatief. Verfraaien van verschillende openbare grasvelden langs de Sint Remigiusstraat met bloemen- en kruidenmengsels.
Het gebied aan de zuidzijde van de markt zal in de nabije toekomst herontwikkeld worden. Meer groen aan dit gebied toevoegen is belangrijk, om zo ook hittestress tegen te gaan.
Een verspreide boomstructuur aanbrengen of aanvullen langs belangrijke verbindingswegen tussen buitengebied en centrum, mits hier ruimte voor is in de boven- en ondergrond. Voorbeeld is de Bulkumstraat - Sint Nicolaasstraat - Irmstraat, waar op sommige plekken reeds een boomstructuur aanwezig is, maar een uitbreiding tot de voor de hand liggende mogelijkheen behoort. De verschillende groene longen in de woonwijken van Simpelveld kennen op dit moment veelal een monocultuur van gras en enkele verspreide bomen. Hier liggen kansen om biodiversiteit te vergroten en ecologisch waardevol groen aan te planten. Daarnaast
De Sint Nicolaasstraat en Irmstraat bieden (bovengronds) kansen voor het versterken van de bomenstructuur. In de smalste delen van de straat zijn geveltuintjes mogelijk een goed alternatief.
Bij een locatie als Cultuurcentrum De Klimboom is een vergroting van de biodiversiteit mogelijk door bijvoorbeeld het aanbrengen van vaste planten en/of lage sierheesters.
18
Groenstructuurplan Simpelveld
Verhogen van de ecologische waarden van openbaar groen om onder andere de biodiversiteit te vergroten. het voorbeeld betreft de Scheelenstraat in Simpelveld.
Het straatprofiel van de Molsberg biest kansen voor het aanbrengen van een (verspreide) boomstructuur.
De Eyserbeek stroomt dwars door Simpelveld. Stedelijk groen en beekbegeleidende natuur gaan hier goed samen.
Voor de stationsomgeving is een herinrichtingsplan opgesteld.
Uitzicht vanaf het Hulsveld.
Groenstructuurplan Simpelveld
19
kan ook een mengsel van bloemen- en kruidenrijke vegetatie worden ingezaaid. Dit heeft niet alleen een esthetische functie, maar is ook ecologisch waardevol. Enkele centrale locaties in Simpelveld zijn in het recente verleden heringericht, zoals het gebied rondom de kerk, het Oranjeplein en gebied achter het gemeentehuis. Op sommige plekken zijn echter mogelijkheden om vegetatie meer divers te maken, of om meer groen toe te voegen. Een belangrijk voorbeeld is de markt, waar op dit moment de groene ruimte minimaal is. Om verrommeling van de dorpsrand tegen te gaan,wordt de aanplant van hoogstamboomgaarden aan de rand van de bebouwing gestimuleerd. Daarnaast draagt het aanleggen en terugbrengen van graften bij aan het behouden en versterken van het karakteristieke landschap.
Groenstroken in de Diddenstraat vragen om een kwaliteitsimpuls, waarbij biodiversiteit gestimuleerd wordt.
De woningcorporatie kan een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van de groenstructuur door de buitenruimte van wooncomplexen te vergroenen en diversiteit in beplanting te vergroten. Daarnaast kunnen zij bewoners aanmoedigen versteende tuinen om te vormen naar een groen alternatief, om zo een bijdrage te leveren aan het verminderen van hittestress en klimaatadaptatie te vergroten. Bewoners en andere particulieren worden gestimuleerd om tuinen te vergroenen en ecologisch waardevol groen aan te planten.
Groene longen in de woonwijken van Simpelveld bestaan momenteel uit monoculturen van gras en bomen. Een meer diverse beplanting geeft de ecologische kwaliteit van groen een impuls.
20
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
21
4.1.2 Huls De verspringende boomstructuur langs het historische lint van Huls is op enkele plekken onderbroken. Hier liggen kansen om deze structuur aan te vullen, waardoor de hoofdgroenstructuur in het lint een opwaardering krijgt. De locatie van de voormalige kerk van Huls is aangeplant, maar kan op het gebied van ecologie en biodiverseit een opwaardering krijgen. Ook het meer centraal gelegen groengebied op de kruising Kapelstraat - Huls heeft welliswaar een groen karakter, maar de mogelijkheid om meer bomen aan te planten en biodiversiteit te vergroten is aanwezig. Het voormalige voetbalveld krijgt een landschappelijke en ecologische invulling. Hierbij ontstaat een aantrekkelijk uitloopgebied en krijgen bijzondere flora en fauna een kans zich te ontwikkelen.
Op de locatie van de voormalige kerk is het gebouw geaccentueerd met de aanplant van enkele rijen leibomen.
Op enkele plekken kunnen particulieren geïnspireerd worden versteende tuinen en buitenruimten te vergroenen. Dit komt niet alleen het straatbeeld ten goede, ook positieve effecten op hittestress en klimaatadaptatie spelen hierbij een rol. Langs de dorpsrand waren van oudsher hoogstamboomgaarden gelegen. Om de dorpsranden in het landschap in te passen, is aan te raden hier hoogstamboomgaarden aan te leggen.
De Bouwerweg grenst welliswaar aan het buitengebied, maar het karakter van de straat wordt beïnvloed door de vele versteende voortuinen.
De boomstructuur langs Huls is op verschillende plaatsen onderbroken. Hier liggen kansen om de groenstructuur aan te vullen en groen meer diversiteit en ecologische waarde te geven.
22
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
23
4.1.3 Bosschenhuizen De volwassen groenstructuur in en rondom Bosschenhuizen zorgt voor de karakteristieke uitstraling van de kleine kern. Deze kan versterkt worden door de aanplant van enkele hoogstamboomgaarden in de weilanden rondom de bebouwing. De in het centrum van de kern gebouwde kapel wordt omzoomd door een groene rand bestaande uit gras en enkele hagen. Het aanbrengen van verschillende soorten vaste planten en kruidenrijke mengsels op deze plek draagt bij aan het creëren van een ecologisch waardevolle groenstructuur binnen de bebouwing,.
Referentiebeeld hoogstamboomgaarden.
Het centrum van Bosschenhuizen wordt ingenomen door de kapel en het omliggende groen.
De entreewegen tot de kern Bosschenhuizen worden reeds door een volwassen groenstructuur begeleid.
De weilanden rondom de bebouwing lenen zich voor de aanplant van hoogstamboomgaarden.
De reconstructie van de Bosschenhuizerweg is recent afgerond.
24
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
25
4.1.4 Bocholtz De spoorlijn Simpelveld - Aken vormt een groene ader die dwars door het bebouwde gebied van Bocholtz voert. De beplanting die de spoorlijn omzoomt is een van de belangrijkste dragers van de groenstructuur in het dorp, waarbij een ecologische verbinding tuissen de zuidoost- en noordwestzijde wordt gerealiseerd. Langs verschillende wegen die vanuit het buitengbied naar de kern van Bocholtz voeren kan een verspreide boomstructuur worden aangebracht, mits de hier ruimte voor is in de boven- en ondergrond. De verschillende groene longen in de woonwijken van Bocholtz kennen op dit moment veelal een monocultuur van gras en enkele verspreide bomen. Hier liggen kansen om biodiversiteit te vergroten en ecologisch waardevol groen aan te planten.
De spoorlijn Simpelveld - Aken vormt een belangrijke drager van de groenstructuur in Bocholtz.
Bewoners en andere particulieren worden gestimuleerd om tuinen te vergroenen en ecologisch waardevol groen aan te planten. Om verrommeling van de dorpsrand tegen te gaan,wordt de aanplant van hoogstamboomgaarden aan de rand van de bebouwing gestimuleerd. De woningcorporatie kan een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van de groenstructuur door de buitenruimte van wooncomplexen te vergroenen en diversiteit in beplanting te vergroten. Daarnaast kunnen zij bewoners aanmoedigen versteende tuinen
Verbindingswegen tussen het buitengebied en de kern hebben in veel gevallen een breed straatprofiel, waar het aanbrengen van een boomstructuur mogelijk is.
Het groengebied in De Pomerio is recentelijk opnieuw aangelegd. Daarmee is Bocholtz een waardevol groengebied rijker geworden.
26
Groenstructuurplan Simpelveld
In het dorpshart van Bocholtz is de openbare ruimte nagenoeg geheel heringericht. Ook de groenstructuur heeft daarbij een positieve impuls gekregen.
Groenstructuurplan Simpelveld
27
om te vormen naar een groen alternatief, om zo een bijdrage te leveren aan het verminderen van hittestress en klimaatadaptatie te vergroten. Bij wegreconstructies is het belangrijk om meer ruimte te genereren voor groen, waarbij indien mogelijk een boomstructuur wordt aangebracht. Hiermee wordt het netwerk van groene ruimte binnen de kern Bocholtz versterkt.
Woonstraten zoals de Persoonstraat zijn versteend, met alle gevolgend voor hittestress van dien.
Verschillende woonstraten kennen een hog aandeel versteende tuinen. Projecten als Ikgroenhet en Operatie Steenbreek kunnen hier een bijdrage leveren aan het tegengaan van hittestress en wateroverlast.
28
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
29
4.1.5 Bocholtzerheide De doorgaande weg tussen Baneheide en Bocholtz wordt geflankeerd door een boomstructuur, die alleen ter plaatse van Bocholtzerheide wordt onderbroken. De brede opzet van de weg biedt voldoende mogelijkheden om een losse boomstructuur aan te brengen, aan de zijde waar in de huidige situatie parkeervakken zijn gesitueerd. Langs de Groeneweg kan ook een boomstructuur aan de zijde van de weg worden aangelegd waar ook parkeervakken gesitueerd zijn. Verfraaien bermen langs de Baneheiderweg met een bloemen- en kruidenmengsels. Particulieren worden aangemoedigd om hun tuin te vergroenen of het bestaande groen een opwaardering te geven. Dit vormt de basis voor het vergroten van biodiversiteit en het verhogen van de ecologische kwaliteit van groen. Voorbeeld is de hoek Groeneweg - Verlengde Koolhovenweg, waar vergroting van de biodiversiteit een positieve bijdrage op de kwaliteit van de groene ruimte kan hebben.
Openbaar groen in het straatprofiel heeft momenteel weinig (ecologische) kwaliteit.
Prominente bebouwing wordt omzoomd door een monocultuur van hagen en heesters. Meer (bio)diversiteit in beplanting is wenselijk.
De Groeneweg heeft aan één zijde een parkeerstrook, die ruimte biedt voor de aanplant van een boomstructuur.
Ook de Baneheiderweg biedt, dankzij het brede straatprofiel, de mogelijkheid om bomen tussen parkeervakken aan te planten.
Langs de dorpsrand waren van oudsher hoogstamboomgaarden gelegen. Om de dorpsranden in het landschap in te passen, is het aan te raden de aanplant van hoogstamboomgaarden te stimuleren.
30
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
31
4.1.6 Baneheide De robuuste hoofgroenstructuur langs de Nijwillerweg bestaat uit laanbeplanting, die ter hoogte van de kruising Baneheide en Baneheiderweg is onderbroken. Mogelijkheden om de groenstructuur hier aan te vullen zijn aanwezig. Langs Baneheide biedt de breedte van de straat voldoende kansen om een (verspringende) boomstructuur aan te brengen. Het centraal gelegen dorpshart heeft een zeer groene uitstraling, echter aan de randen is een opwaardering van de openbare ruimte mogelijk. Versteende voortuinen passen niet in het karakteristieke beeld van de lintbebouwing. Bewoners worden gestimuleerd voortuinen te vergroenen.
Het dorpshart heeft een groene uitstraling, maar aan de randen is nog ruimte voor verbetering.
Het brede straatprofiel van Baneheide biedt ruimte om een verspreide boomstructuur aan te brengen.
Langs de dorpsrand waren van oudsher hoogstamboomgaarden gelegen. Om de dorpsranden in het landschap in te passen, is aan te raden de aanplant van hoogstamboomgaarden te stimuleren.
De aanwezigheid van grindstroken in de openbare ruimte draagt niet bij aan doelstellingen op het gebied van hittestress en biodiversiteit.
32
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
33
4.1.7 Waalbroek, Broek, Prickart en Zandberg Op de hoek Prickart - Zandberg zou een karakteristieke boom een toevoeging zijn aan het straatbeeld. Op veel plekken hebben deze buurtschappen al groene ruimte, vooral in de strook langs de beek aan de zuidkant van Prickart en Broek. Particulieren worden gestimuleerd voortuinen te vergroenen, niet alleen vanwege klimaatadaptatie en het verminderen van hittestress, maar ook vanwege het straatbeeld in deze kleine kernen. Langs de dorpsrand en in de huisweides waren van oudsher hoogstamboomgaarden gelegen. Om de dorpsranden in het landschap in te passen, is aan te raden de aanplant van hoogstamboomgaarden te stimuleren.
Het straatbeeld van Prickart vraagt om een groenere invulling.
Particulieren worden aangemoedigd voortuinen te vergroenen.
De omgeving van de Bocholtzerbeek bezit een bijzondere landschappelijke en ecologische kwaliteit. Het krooshek voor de duiker van de N281 voorkomt hier nadelige activiteit van de Bever.
34
De Baneheiderweg kent een fraaie groenstructuur
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
35
4.2 Het versterken van landschappelijke karakteristieken in het buitengebied De groenstructuur in het buitengebied is gerelateerd aan de landschappelijke karakteristieken van ZuidLimburg. Zoals gebleken uit de inventarisatie en analyse is de landschappelijke samenhang tussen de Eyserbeek, de aanliggende buurtschappen, de N281 en het Miljoenenlijntje niet optimaal. Het groenstructuurplan stelt daarom de volgende groene interventies voor: • Op locaties van oude boscomplexen en ‘heide’velden rondom Baneheide en Bosschenhuizen is het voorstel om bermen te verschralen, (knot)boomstructuren aan te brengen in hagen en bosontwikkeling mogelijk te maken om zo de biodiversiteit te stimuleren. Ontwikkelingen als agroforestry, bosbouw en strokenteelt zijn hier ook kansrijk. • Op flauwe hellingen wordt de groenstructuur opengehouden. Holle wegbeplantingen en graften worden waar nodig hersteld om bodemerosie te voorkomen. Het beheer van bermen is gericht op verschraling, zodat de natuurwaarde ervan toeneemt. • Het vergroten van de herkenbaarheid van de landgraaf van het Aachener Reich door hier met de groenstructuur markeringen aan te brengen zodat de lijn als element in het landschap meer zichtbaar wordt.
• In de beekdalen wordt behoud, herstel en ontwikkeling van beekbegeleidende beplantingen gestimuleerd, zodat de landschappelijke herkenbaarheid en landschappelijke kwaliteit van de beekdalen verder wordt vergroot. Bermende
•
•
•
voorzieningen ten aanzien van de Bever zijn noodzakelijk om een kaalslag langs de beek te voorkomen. De Eyserbeek duidelijk herkenbaar maken als landschapselement in het buitengebied en het verbeteren van de waterkwaliteit voor ecologische doeleinden. Beplanting die van nature voorkomt in natte gebieden (broekvegetatie zoals essen en elzen en oeverplanten) zal bijdragen aan de herkenbaarheid van de beek in het landschap. Om de beek haar natuurlijke karakter, waar nodig, terug te geven, is het voorstel om obstakels uit de beek te verwijderen. Dit betreft bijvoorbeeld beschoeiingen langs de beek bij Waalbroek. Het natuurlijke karakter van de Bocholtzerbeek dient waar nodig versterkt te worden door de beekzone te verbreden en op ecologisch passende wijze in te richten. Het visueel vergroten van de continuïteit van de Eyserbeek op het punt waar de N281 het stuk tussen Waalbroek en Broek doorsnijdt. Het voorstel is op de flanken van het grondlichaam aan beide zijden van de N281 een wigvormig deel van de houtkant om te vormen naar een kruidenrijke graslandvegetatie, zodat vanaf de N281 de beekdalpassage herkenbaar wordt en vanuit het dal continuïteit wordt gesuggereerd door de onderbreking in de opgaande beplanting. Het Miljoenenlijntje versterken als leefgebied en droge ecologische verbinding. Dit betekent voor het buitengebied dat de beplanting in de bermen
•
•
•
langs de spoorlijn wordt versterkt teneinde voldoende dekking te creëren voor reewild en kleine zoogdieren. De beplanting zal bestaan uit afwisselend bossen, opgaande beplanting en lage bermvegetaties, zodat het landschap vanuit de trein beleefbaar blijft. Kernen inbedden in het landschap door het stimuleren van de aanleg van hoogstamfruit en hagen, afgewisseld met knotbomen. Deze aanleg van structuren houdt rekening met de karakteristieken van dorpsranden die van oudsher aanwezig zijn. Paardenweides zijn veelal gelegen in de dorpsranden. Ten behoeve van de landschappelijke inbedding van de dorpen is het wenselijk dat ook de paardenweides zich voegen naar de landschappelijke karakteristiek van het buitengebied. Paarden, zeker buitenpaarden, zijn goed bestand tegen de soorten die van oudsher in hagen worden gebruikt. Fruitbomen vormen evenmin een probleem, zolang het fruit geplukt wordt en valfruit wordt opgeruimd. Nieuwe aanplant dient wel in eerste instantie consequent uitgerasterd te worden. Volwassen hagen vormen echter een prima alternatief voor witte linten. Aandacht besteden aan de landschappelijke inbedding van Huls. Naast het gebruiken van kleine landschapselementen als hagen, knotnomen en hoogstamfruit is hier ook het gebruik van houtkanten mogelijk, vergelijkbaar met de buiten de bebouwde kom gelegen bospercelen op de ‘kopjes van Ubachsberg’.
36
Uitzicht vanaf de Zandberg op de achterliggende paardenweides
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
•
•
•
Eenheid creëren in de laanbeplanting aan de oude heerweg tussen Baneheide, Bocholtzerheide en Bocholtz. De oude heerweg meer herkenbaar maken binnen en buiten de bebouwde kom als zijnde een historische verbindingslijn in het landschap (Baneheide, Baneheiderweg, Heiweg, Doctor Nolensstraat, Minister Ruijsstraat, Akerweg). Wel is van belang rekening te houden met verschil in beplantingsstructuur tussen binnen- en buitengebied (respectievelijk verspringend en laan opstelling). Door consequent dezelfde boomsoort toe te passen en de openbare ruimte over de volledige lengte een herkenbare samenhangende inrichting te geven is de heerweg als herkenbaar element in het landschap terug te brengen. De Preutersweg vormde in het verleden de toegangslaan naar kasteel Overhuizen vanuit de richting Herzogenrath. Teneinde de aantrekkingskracht van de kasteelhoeve en het slechts beperkt door recreanten gebruikte bosgebied tussen de Preutersweg en de Keulenderweg te vergroten is het voorstel om de laanbeplanting langs de Preutersweg te herstellen, zodat ook vanuit de zijde van Avantis een duidelijke en representatieve entree ontstaat naar dit wat achteraf gelegen kasteel. Door het opheffen van migratiebarrières ontstaan mogelijkheden tot uitwisseling tussen populaties en kunnen nieuwe gebieden koloniseren, zodat de biodiversiteit van het landschap omhoog gaat.
37
•
•
•
Zo is het wenselijk om daar waar de N281 de Eyserbeek kruist ook te voorzien in passages voor klein wild zoals Dassen. Ditzelfde geldt voor de A76, alwaar een verbinding ter hoogte van de Sourethbeek gewenst is en ter hoogte van de Putberg alwaar wellicht een combinatie te maken is met de viaduct in de Imstenraderweg. Aandachtspunt is het voorkomen dat de Bever de N281 passeert, zodat de Wilgen en Populieren aan de Bocholtzse zijde van de weg gevrijwaard blijven van vraat en zo de aanwezige landschapselementen behouden blijven. Langs de Rolduckerweg ontbreekt de beleving van landschappelijke continuïteit langs weerszijden van de weg. Daarom is het voorstel om de continuïteit van het dal van de Sourethbeek weer zichtbaar te maken. Daarbij is het wellicht mogelijk om de Sourethbeek zover mogelijk te ontkluizen, zodat tevens een landschapsecologische verbinding kan ontstaan tussen beide zijden van de Rolduckerweg. Het blijkt dat in gebieden waar ecologische ontwikkeling wenselijk is, ook recreatieve doeleinden liggen. Met de juiste zorg gaan deze functies tot op zekere hoogte samen. De ecologische zone zal breed genoeg moeten zijn zodat recreanten flora en fauna zo min mogelijk verstoren. Hiervoor is het ook van belang dat recreatieve routes aan de rand van een zone liggen.
Groene ingrepen kunnen de aandacht vestigen op de bijzondere plekken waar restanten uit het Romeinse tijdperk te vinden zijn. Dit zou
bijvoorbeeld kunnen door het aanplanten van Italiaanse populieren op locaties nabij de plekken waar Romeinse restanten te vinden zijn. De bomen dienen als groene ‘Romeinse’ markering en onderscheiden zich duidelijk van de inheemse landschapselementen.Voor de toeristen vormen de bomen eenvoudige herkenningspunten in relatie tot locaties die iets vertellen over het Romeinse verleden van bijvoorbeeld Bocholtz. Via een informatiepaneel bij de boom of via een app kan dan verteld worden waarom.
38
Uitzicht vanaf het Hulsveld
Groenstructuurplan Simpelveld
Groenstructuurplan Simpelveld
39
Literatuurlijst Bade, T., G. Smid & F Tonneijck, 2011. Groen loont, Over maatschappelijke en economische baten van stedelijk groen. TripleE, Arnhem. Buro W. van Heukelom tuin- en landschapsarchitecten bv, 2000. Groenstructuurplan kern Simpelveld. Buro W. van Heukelom tuin- en landschapsarchitecten, Gulpen. Buro W. van Heukelom tuin- en landschapsarchitecten bv, 2001. Groenstructuurplan gemeente Simpelveld, kernen Baneheide, Bocholtzerheide en Bocholtz. Buro W. van Heukelom tuin- en landschapsarchitecten, Gulpen. Gemeente Simpelveld, 2012. Programmabegroting 2012, Paragraaf H: Krimp. Gemeente Simpelveld, Simpelveld. Ministerie van economische zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2013. Jaarverslag 2012 Meerjarenprogramma Ontsnippering. Ministerie van economische zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Delft. Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2012. Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig. Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Den Haag. Parkstad Limburg, 2009. Intergemeentelijke structuurvisie Parkstad Limburg. Parkstad Limburg, Heerlen.
Provincie Limburg, 2021. POL 2021, Provincie Limburg, Maastricht.
40
Groenstructuurplan Simpelveld
Bijlage 1 Inventarisatie en analyse 1.1 Veldverkenning Naar aanleiding van het groenstructuurplan uit 2001 is opnieuw de gemeente bezocht en is er gekeken naar veranderingen die sindsdien hebben plaatsgevonden. De foto’s op deze twee pagina’s geven enkele kernplekken en voorbeelden van openbaar en semi-openbaar groen in de gemeente weer, waar ook reconstrcuties en herinrichtingen in de afgelopen periode voltooid zijn of op dit moment uitgevoerd worden.
De markt is heringericht. Opvallend is dat het aandeel openbaar groen zeer minimaal is, embakken getracht meer groen aan te brengen.
Snippergroen is op veel plekken nog aanwezig.
Het Oranjeplein is een aantrekkelijke verblijfsruimte, waar solitaire bomen in een groene, openruimte geplant zijn. Meer diversiteit in de beplanting geeft een impuls aan de ecologische waarde van het groen.
Het Doctor Poelsplein is een mooi visitekaartje voor de gemeente.
Groenstructuurplan Simpelveld
41
De Eyserbeek aan de Brandstraat - Scheelenstraat heeft een hoge ecologische waarde en is daarnaast, vanwege de aangebrachte waterbuffers belangrijk voor de opvang van hemelwater.
De reconstructie van het Bongerdplein in Bocholtz is voltooid.
Bulkemplein is naar aanleiding van voorgaand groenstructuurplan heringericht. De ecologische waarde van het groen kan een kwalitietsimpuls krijgen, door de aanplant van meer diverse beplanting.
Veel groene, openbare plekken in woonwijken bestaan op dit moment uit monoculturen van gras en enkele verspreide bomen.
De reconstructie van de openbare ruimte rondom de kerk in Simpelveld voltooid.
Het centrumplan Bocholtz is in uitvoering.
42
Groenstructuurplan Simpelveld
1.2 Abiotische structuur Reliëf en geomorfologie • Het zogenaamde ‘eiland van Ubachsberg’ vormt het hoogste deel van de gemeente met hoogtes oplopend tot ca. 230m +NAP. De hier gelegen hoogtes vormen de unieke geologische restanten van de scheidingszone tussen de Oost- en de Westmaas; • Het laagste punt bevindt zich in het dal van de Eyserbeek, ca. 120m +NAP. Dit dal heeft de oriëntatie van de hel-lingen in een groot deel van de gemeente bepaald. Plateaus zijn alleen aan de randen van de gemeente aan te treffen; • Het dal van de Eyserbeek kent een scherpe knik in Simpelveld als gevolg van breuken in de ondergrond; • Het ‘eiland van Ubachsberg’ vormt de grens van het erosiebekken van Heerlen, een opvallend lager gelegen gebied dat afwatert op de Geleenbeek; • Zowel Bocholtz als Simpelveld zijn ontstaan aan de rand van het dal van de Eyserbeek. Buurtschappen als Baneheide en Bocholtzerheide liggen op een plateau; • Menselijke ingrepen in het reliëf zijn buiten de kernen beperkt gebleven tot enkele groeves, de dammen en insnijdingen van beide spoorlijnen en het tracé van de N281. Met name de spoorlijnen en de N281 hebben ervoor gezorgd dat de continuïteit van het natuurlijke reliëf niet meer overal beleefbaar is.
Geologie en bodem • Het grootse deel van de gemeente is bedekt met windafzettingen bestaande uit löss. Vanwege de beperkte infiltratiecapaciteit komt het hemelwater hier in pieksitua-ties tot oppervlakkige afstroming; • In delen van de gemeente dagzomen kalksteenlagen, zoals op de hellingen van het ‘Eiland van Ubachsberg’, in het dal van de Eyserbeek en op de hellingen zuidelijk van Bocholtz. Daarmee is de basis gelegd voor de aanwezigheid van bijzondere kalkminnende vegetaties; • In het dal van de Eyserbeek dagzoomt tevens de laag Vaalser groenzand die is gelegen onder de kalksteen. Deze slecht waterdoorlatende laag is verantwoordelijk voor een groot deel van de bronnen die in het beekdal aanwezig is; • Met uitzondering van het ‘Eiland van Ubachsberg’ komen onder de deklaag van löss afzettingen voor van de Maas, welke goed waterdoorlatend zijn; • Op het ‘Eiland van Ubachsberg’ zijn mariene afzettingen aanwezig van zand en zavel, in tegenstelling tot de löss die op de andere hoogtes in de gemeente aanwezig is. Deze bijzonder schrale bodem heeft geleid tot de aanwezigheid van eerst heide en tegenwoordig bospercelen, waardoor de ‘kopjes van Ubachsberg’ al van ruime afstand herkenbaar zijn. Natuurlijke waterhuishouding • De Eyserbeek is bepalend voor het watersysteem van de gemeente Simpelveld. Slechts een klein
•
•
deel in het noorden watert af op een ander watersysteem, namelijk dat van de Geleenbeek; De Eyserbeek ontspringt als Bocholtzerbeek in Bocholtz en wordt tussen Bocholtz en Simpelveld gevoed vanuit meerdere bronnen. In Simpelveld voegen zich de Rode Putserbeek en de Sourethbeek bij de Eyserbeek; Vanwege de deklaag van löss is de infiltratie van hemelwater op veel plekken in de gemeente beperkt. Als gevolg daarvan komt bij pieken hemelwater tot afstroming over de hellingen. Om overlast te voorkomen zijn diverse grasbanen en hemelwaterbuffers aangelegd.
Sterkte-Zwakte analyse Sterk: • Buiten de bebouwde kom is het hoogteverschil duidelijk beleefbaar, in het bijzonder de hoog gelegen randen van de gemeente; • Een bijzondere locatie betreft de kruising Sint Remigius-straat - Hulsbergweg. Voor een locatie binnen de bebouwde kom is hier een riant uitzicht mogelijk over de omgeving; • De ‘kopjes van Ubachsberg’ zijn vanwege hun hoge ligging en de aanwezigheid van bos duidelijk herkenbaar als bijzonder geologisch fenomeen. Zwak: • Als gevolg van de aanwezigheid van dammen in de spoorlijn en de N281 is de continuïteit van het Eyserbeekdal en de aangrenzende hellingen niet
Groenstructuurplan Simpelveld
43
140m
214m
230m
150m
174m
130m
180m
150m
174m
200m
Hoogtekaart van de gemeente Simpelveld
Plateauterras
Droog dal
Afbraakwand
Losswand
Storthoop en opgehoogd terrein
Beekdalbodem
Geomorfologie
Hoge terrasrest-heuvel
44
Groenstructuurplan Simpelveld
Windafzetting - löss Rivierafzettingen van de Maas
Geologische kaart
Kunrader kalksteen
Gesteenten aangevoerd door de Maas
Oude rivierafzettingen
Bergbrikgrond
Kalksteenhellinggronden
Fijn zand en zavel
Vaalser groenzand
Zandstenen
Erosieafzettingen
Kuilbrikgrond
Kalkloze poldervaaggrond
Grof zand en grind
Bodemkaart
Siltige leem, colluviaal in dal Loss, terras- en kalksteenhellinggronden
Groenstructuurplan Simpelveld
• •
45
overal beleefbaar; De bebouwde kom van Simpelveld beperkt de beleving en de continuïteit van het Eyserbeekdal en de zijbeken die daarop uitkomen; Het brongebied van de Bocholtzerbeek is bebouwd, waardoor het begin van het beekdal nauwelijks herkenbaar is in het landschap. Vanwege de ligging van de buurtschappen heeft de bovenloop van de Eyserbeek slechts in beperkte mate een echt natuurlijk karakter.
Bedreiging: • De huidige bodemopbouw kan problemen opleveren bij piekbuien, doordat de lössbodem slechts een beperkte infiltratiecapaciteit heeft. Potentie: • De beleving van de continuïteit van de Eyserbeek kan verbeterd worden door kansen te benutten bij herinrich-ting en herstructurering van bebouwingsclusters in Simpelveld; • De oriëntatie van het natuurlijke reliëf kan benut worden bij het afkoppelen van het hemelwater van het riool.
Watersysteemkaart
46
Groenstructuurplan Simpelveld
1.3 Biotische structuur Ecologische waardevolle gebieden • De Putberg en de Kunderberg vormen een complex met bijzondere kalkgraslanden en EikenHaagbeukenbossen; • Op de Klingeleberg, aan de rand van de wijk Hulsveld, komen eveneens kalkgraslanden voor; • Het bos op de Kruisberg en groeve Sweijer vormen bijzondere natuurkernen aan de oostzijde van Simpelveld; • Tussen Simpelveld en Bocholtz komen langs de Eyserbeek bijzondere vegetaties voor dankzij de aanwezigheid van verschillende bronnen; • Het dal van de Eyserbeek vormt tussen Simpelveld en Eys het leefgebied van meerdere bijzondere diersoorten, zoals de Watervleermuis en de Kamsalamander; • Aan de rand van het Platte Bosch liggen enkele fraaie soortenrijke droge graslanden; • Het gehele buitengebied rondom Bocholtz vormt een potentieel leefgebied van de Korenwolf; • De spoorlijnen vormen gezien hun begroeiing op de taluds ideaal leefgebied voor bijvoorbeeld de Das. Flora en fauna • In het open agrarische gebied van Simpelveld komen meerdere soorten karakteristieke akkeren weidevogelsoorten tot broeden; • In Simpelveld komt een omvangrijke kolonie van de Roek voor; • De Das is op meerdere plekken in de gemeente Ecologisch netwerk van de gemeente en context
Groenstructuurplan Simpelveld
• •
aan te treffen; De omgeving van de Putberg vormt het actuele leefgebied van de Vroedmeesterpad; De Eyserbeek als geheel kent een vitale vispopulatie. De soortdichtheid neemt echter bovenstrooms van het Bulkemsbroek sterk af vanwege de beperkte natuurlijke levensomstandigheden in de beek.
Faunavoorzieningen • Diverse bruggen en onderdoorgangen in de spoorlijn vormen actuele en potentiële faunavoorzieningen die zowel door klein wild als door bijvoorbeeld Reeën worden gebruikt; • Nabij Baneheide bevinden zich een tweetal dassentunnels onder de N281. Ter hoogte van de Eyserbeek ontbreekt echter een passage; • Met uitzondering van een dassentunnel ontbreken ecologische verbindingen tussen de Putberg en het Imstenraderbos. Hierdoor is uitwisseling tussen diersoorten nagenoeg onmogelijk; • In het viaduct van de A76 ter hoogte van de Stevensweg bevindt zich een passage onderlangs. Deze is met name van belang voor de migratie van Das en amfibieën; • De boven- en benedenloop van de Sourethbeek zijn van elkaar gescheiden door een lange duiker onder zowel de A76 als de Beitel/Rolduckerweg. Migratie tussen het buitengebied van Simpelveld en het groengebied tussen de snelweg en De Beitel is zodoende niet mogelijk, noch voor amfibieën, noch voor klein wild.
47
Sterkte-Zwakte analyse Sterkte: • Het buitengebied biedt leefgebied aan de karakteristieke doelsoorten van agrarisch ZuidLimburg; • In de gemeente Simpelveld zijn bijzondere kalkgraslanden aanwezig; • De beide spoorlijnen vormen een belangrijke schakel tussen zoogdierpopulaties in het Nationaal Landschap, Parkstad en aangrenzend Duitsland; Zwakte: • Tussen de Putberg en het Imstenraderbos ontbreekt een ecologische verbinding die voor meerdere soorten functioneel is; • Tussen het buitengebied van Simpelveld en de bovenloop van de Sourethbeek is op dit moment geen uitwisseling mogelijk; • De Eyserbeek heeft bovenstrooms van het Bulkemsbroek een weinig natuurlijk karakter en de beek kent enkele lange duikers, waardoor de kwaliteit van het leefgebied en de migratiemogelijkheden voor watergebonden diersoorten beperkt zijn. Bedreiging: • Potentie: • De realisatie van doelen uit de EHS en Natura2000 biedt kansen voor de ontwikkeling van de
•
•
•
populaties van enkele bijzondere diersoorten, zoals de Vroedmeesterpad en de Das; Door verbetering van het natuurlijke karakter van de Eyserbeek is de biodiversiteit van de beek toegenomen, alsmede de belevingswaarde voor bewoners en bezoekers van de gemeente; Door het opheffen van migratiebarrières ontstaan mogelijkheden tot uitwisseling tussen populaties en kunnen nieuwe gebieden worden gekoloniseerd, zodat de biodiversiteit van het landschap omhoog gaat; Door het beheer van het openbaar groen af te stemmen op natuurdoeltypen kan de biodiversiteit van bijvoorbeeld wegbermen vergroot worden.
48
Historische kaart uit de 18e eeuw, Ferraris
Groenstructuurplan Simpelveld
Historische kaart uit begin 19e eeuw, Tranchot
Groenstructuurplan Simpelveld
1.4 Antropogene structuur Cultuurhistorische ontwikkeling 1777: Ferraris • De gemeente Simpelveld valt grotendeels onder de Oostenrijkse Nederlanden; • De beide kastelen, Overhuizen en de Bongard, de kerken van zowel Simpelveld als Bocholtz en de beide watermolens staan op de kaart; • De dorpen zijn omringd door hoogstamboomgaarden; • De Eyserbeek is inclusief natte hooilanden weergegeven. Dit geeft een duidelijk beeld van de bron/kwelgebieden die ook nu nog deels aanwezig zijn.Verspreid langs de beek liggen hoeves; • Opvallend is het bos nabij Baneheide (tussen de Eijkenpleijweg en de Hartjensweg) en Bosschenhuizen (tussen de Trintelerbosweg en de Schanternelsweg); • De wegenstructuur geeft een duidelijk beeld van de historische ontsluiting van de dorpen. Zo zijn de Stevensweg en de Akerweg, beide onderdeel van oude heerwegen, duidelijk herkenbaar. 1805: Tranchot en kadastraal minuutplan • Ten opzichte van de kaart van Ferraris zijn slechts een beperkt aantal wijzigingen zichtbaar; • Opvallend is, dat ook tussen Baneheide en Bocholtzerheide een bosgebied aanwezig is (tussen de Aretsweg en het Neerhagerbos); • Zowel tussen de Baneheiderweg en de Baneheiderplateweg als rondom de buurtschap Huls en op de ‘kopjes van Ubachsberg’ was
49
•
•
•
heide (veelal in de vorm van heischraal grasland) aanwezig; Langs de grens met Duitsland zijn delen van de landgraaf van Aachen zichtbaar, een grens die al vanaf begin 15de eeuw vast ligt als grens van het Aachener Reich; Verschillende heerwegen kruisen de gemeente en verbinden daarmee niet alleen de verschillende delen van het Land van Rode, waartoe de gemeente behoort, maar ook de verschillende steden, zoals Aachen, Heerlen,Valkenburg en Maastricht; De Eyserbeek ontspringt op dat moment bij Bocholtz. Conform de Topografische Militaire kaart moet het begin van de beek aan de huidige Paumstraat nabij de grens worden gezocht.
1924 • Dit betreft de periode van de opkomst van de mijnbouw in Parkstad; • Eind 19de eeuw is de spoorlijn van Maastricht naar Aachen gereed gekomen, met een aftakking naar de Domaniale mijn in Kerkrade. In Simpelveld is een station, terwijl in Bocholtz een eenvoudige halte aanwezig is; • De voormalige doorgaande weg van Simpelveld naar Bocholtz is gedeeltelijk verlegd ten behoeve van de spoorlijn; • De ontwikkeling van de omvang van de kernen is beperkt. Opvallend is de bouw van de beide kloosters in Simpelveld (huize Loreto en huize Damiaan);
•
•
•
De totale oppervlakte aan bos is sterk gereduceerd en vervangen door akkerland. Hetzelfde geldt voor de heidegebieden. Alleen de ‘kopjes van Ubachsberg’ hebben zich van heide doorontwikkeld tot bos; De totale oppervlakte aan hoogstamfruit rondom de kernen is toegenomen. Deze boomgaarden, maar ook de weides, worden omgeven door hagen, al dan niet voorzien van knotbomen; Van wegbegeleidende beplanting is op de kaart geen indicatie te vinden, uitgezonderd beplantingen in holle wegen en de hagen die langs aangrenzende weides en boomgaarden aanwezig zijn.
1968 • Dit betreft de periode van de mijnsluitingen in Parkstad; • In de jaren ’30 reeds wordt de doorgaande weg van Nijswiller naar Simpelveld aangelegd en wordt de verbinding tussen Simpelveld en Locht verbeterd. In dezelfde periode wordt een briketfabriek en een steenfabriek geopend aan de Bocholtzerweg bij de spoorsplitsing; • De ontwikkeling van de kernen gaat tot in de jaren ’50 geleidelijk, door het uitbreiden van bebouwingslinten. Rond 1960 verschijnen de eerste planmatig opgezette woonbuurten op de kaart, zoals aan De Baan in Bocholtz en de Schilterstraat in Simpelveld. In dezelfde periode wordt de huidige Bocholtzerweg aangelegd;
50
Historische kaart uit 1926
Groenstructuurplan Simpelveld
Historische kaart uit 1968
Groenstructuurplan Simpelveld
•
•
• • •
51
In de jaren ’60 worden de oudste delen van de wijk Hulsveld gerealiseerd, evenals de portiekflats aan de Brandstraat en Scheelenstraat in het beekdal van de Eyserbeek. In Bocholtz wordt de wijk rondom het Patersplein gebouwd. Baneheide en Bocholtzerheide breiden eveneens uit; Groenstructuren langs wegen zijn alleen aanwezig langs de doorgaande weg van Nijswiller, via Simpelveld naar Locht en langs het lage deel van de Sint Remigiusstraat; De beide kloosters zijn voorzien van parkstructuren; Langs de oostzijde van de gemeente komen enkele groeves in exploitatie, zoals de groeve Rodeput en de groeve aan de Keulenderweg; De oppervlakte hoogstamfruit neemt gestaag af als gevolg van de introductie van laagstamfruit.