9. Bijlage 1 Toekomstvisie wonen welzijn en zorg Parkstad Limburg Iedereen een thuis_205078

Niet zorgen voor, maar zorgen dat. Mensen leven zo lang mogelijk zelfstandig, met een eigen sociaal netwerk en plezier in het leven.

35

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

6.4.2. We sturen op woonzorginitiatieven die

6.4.3. Woonzorgconcepten met een hoge mate

kunnen aantonen dat zij financieel levensvatbaar

van aanpasbaarheid bij veranderende behoeften

zijn en kunnen blijven. In algemene zin is

genieten de voorkeur. Flexibiliteit in het ontwerp

het noodzakelijk dat partijen een realistisch en

is daarvoor gevraagd. Bijvoorbeeld door het inzet-

sluitend financieel plan overleggen, met daarbij

ten op multifunctionele ruimtes voor toekomstige

ook aandacht voor onderhoud, beheer en

herbestemming. Levensloopbestendig bouwen is

benodigde servicekosten. Huur- of koopprijzen

daarbij een must.

zijn realistisch en betaalbaar met oog voor de hierboven geformuleerde doelstelling.

Om deze initiatieven naar de toekomst toe

Voor het waarborgen van het langetermijn-

flexibel beschikbaar te houden, is het belangrijk

perspectief is het belangrijk dat initiatiefnemers

dat daarbij oog is voor energiezuinigheid, door

kunnen bogen op duurzame partnerschappen,

bij voorkeur gebruik te maken van duurzame

waarbij samenwerking met gemeenten, woning-

bouwmaterialen en de inzet van hernieuwbare

corporaties en zorginstellingen een pré is.

energiebronnen.

Als gemeenten hebben we immers zicht op de behoeften voor onze wijken. Het is essentieel

6.4.4. We garanderen dat woonzorginitiatieven

dat woonzorgconcepten aansluiten op deze

daadwerkelijk bijdragen aan de voorliggende

gemeentelijke behoeften voor onze inwoners.

woonzorgvisie en de daarin zichtbaar gemaakte

Met een goede samenwerking met woning-

demografische trends. Hiertoe moeten

corporaties kan de betaalbaarheid geborgd

initiatieven laten zien dat zij aansluiten op de

worden alsook een zekere mate van lange-

demografische ontwikkelingen. Waar het kan

termijnfinanciering. De samenwerking met zorg-

wordt deze informatie aangevuld met objectieve

instellingen kan leiden tot zorgintegratie door

(zorg-)data, als wachtlijsten in de zorg of woning-

het koppelen van het woonconcept met zorg-

vraag op basis van woonbehoefteonderzoeken

voorzieningen als thuiszorg, medische onder-

en/of thuis in Limburg (TIL). Tevens dient

steuning en welzijnsvraagstukken. Eenzelfde

duidelijk te zijn dat het initiatief past binnen de

geldt voor de inzet van ondersteunende zorg-

gewenste regionale spreiding van woonzorg-

technologie, denk aan zorgdomotica, voor

voorzieningen en aansluit bij de bestaande infra-

gezondheidsmonitoring en ondersteuning

structuur van de wijk.

(zie ook 5.5.7). Gelet op de demografische ontwikkelingen in

Middels een gezamenlijk in de uitvoeringsagenda

onze regio wordt daarbij, mits ze voldoen aan

op te stellen afwegingskader maken we het als

de basisuitgangspunten, ook ruimte geboden

regio mogelijk om op gemeentelijk niveau te

aan zorgmodellen die de samenwerking tussen

sturen op de totstandkoming van initiatieven die

formele en informele zorgverleners combineren.

in dit concept passen.

Denk daarbij aan mantelzorgwoningen en samenhuizen (co-living).

36

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

6.5 Gemengd wonen (“magic mix”) omarmen

Dit kan ook heel kleinschalig worden georganiseerd, bijvoorbeeld door in een wooncomplex één

Woonvormen kunnen bijdragen aan het bestrijden

appartement in te richten als gezamenlijke huis-

van eenzaamheid en zo ook aan positieve

kamer, of bankjes te plaatsen bij een speelterrein

gezondheid. Het mengen van verschillende doel-

of in een park, beweegtuinen te realiseren voor

groepen (“magic mix”) kan hier in grote mate aan

zowel jonge als oudere mensen en nog veel meer.

bijdragen. Denk bijvoorbeeld aan het samenleven 6.7 Inzet van technologie

met aandacht voor elkaar als buren met en zonder zorgvraag. Andere gezonde mogelijkheden betreft het mixen van uitgestroomde jongeren

Technologie kan er niet alleen voor zorgen dat

met andere jongeren, of studenten en ouderen.

ouderen een verhuizing kunnen uitstellen, maar

Dit soort combinaties ontstaan niet (altijd)

vooral dat zij comfortabeler en veiliger kunnen

vanzelf, en kunnen worden bevorderd door in te

wonen – of dit nu in een instelling is of in een

zetten op meer gemengde, geclusterde woon-

reguliere woning. Via een tablet kunnen ouderen

vormen in de wijk die qua programmering

hun boodschappen bestellen, maar ook video-

inspelen op specifieke doelgroepen.

bellen met een zorgverlener. En GPS-trackers

Voorbeelden elders uit het land laten zien dat

maken het mogelijk om mensen met dementie

wanneer corporaties, zorgaanbieders en

een deel van hun vrijheid te laten behouden.

gemeenten in “community teams” zij aan zij

Hoewel technologie soms als ‘koud’ wordt

optrekken bij de inzet van gemengd-wonen, leidt

ervaren, kunnen goede toepassingen een grote

tot een zachte landing in de wijk voor mensen uit

bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven van

de aandachtsgroepen. Succesvolle experimenten

ouderen. In tijden van arbeidsmarktkrapte is de

in dit kader laten onder andere zien dat “magic

inzet van technologie daarnaast een bittere nood-

mix” woonvormen leiden tot minder politie-inzet

zaak om de zorg te kunnen blijven organiseren.

rondom een complex, minder huisuitzettingen, en zelfs verlaging van zorg-indicaties. Deze voor-

6.8 Instroom voorkomen

beelden vinden wij dan ook nastrevenswaardig. Zet in op preventie om instroom in de 6.6 Eenzaamheid voorkomen

maatschappelijke opvang te voorkomen. Hierbij kunnen laagdrempelige inloopvoorzieningen

Ouderdom is geen ‘medisch probleem’ dat vraagt

bijdragen aan het zelfstandig functioneren van

om ‘oplossingen’ die enkel vanuit zorg worden

mensen en instroom in de maatschappelijke

aangevlogen. Er is gerichte zorg nodig voor de

opvang voorkomen. Daarnaast hebben inloop-

groep die dat echt nodig heeft, maar voor een

voorzieningen als buurthuizen en wijkcentra,

veel grotere groep ouderen is het vooral

een (vroeg)signaalfunctie: heeft iemand onder-

belangrijk om oog te hebben voor het welzijn,

steuning nodig of kan iemand een stap verder

zingevingsvraagstukken en het voorkomen van

maken. Naast de algemene voorzieningen waar

eenzaamheid. Waar het gaat om de behoefte

een brede doelgroep komt zijn er ook inloop-

aan ontmoeting, wordt vaak gesproken over het

voorzieningen die specifiek ondersteuning

belang van ontmoetingsruimtes.

bieden aan mensen met psychiatrisch, psychische, psychosociale en/of verslavingsproblematiek.

37

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

6.10 S  preiding en realisatie van sociale huur

Mensen komen naar deze voorzieningen voor

en betaalbare woningen

de sociale contacten, maaltijdvoorziening of algemene dagbesteding. Ook wordt met Housing2 voorkomen dat mensen in de opvang terecht

Met onder andere het programma “Een thuis

komen. Zo wordt bevorderd dat dakloze mensen

voor iedereen” streeft het Rijk naar een hoger

niet (langer) hoeven te verblijven in de maat-

aantal sociale huurwoningen in heel Nederland en

schappelijke opvang, maar direct een eigen duur-

een ‘eerlijker’ verdeling van die voorraad over alle

zame en stabiele zelfstandige woonplek krijgen of

gemeenten in Nederland. Hierbij wordt een getal

houden in een gemeente binnen de regio, waar zij

genoemd van 30% sociale huurwoningen in iedere

de begeleiding krijgen die zij nodig hebben.

gemeente. Om de in dit onderzoek genoemde groepen én ook de regulier woningzoekenden

Een andere benadering van het beperken van

te kunnen huisvesten, is het nodig dat gemeen-

instroom is het beperken van de kwetsbare

ten waar dit percentage nog niet gehaald wordt,

instroom, waaronder aandachtsgroepen, uit

wel naar dit cijfer toe programmeren. In de Wet

andere delen van het land. Hiervoor is in de

regie (nog onder bewerking) wordt dit als volgt

afgelopen jaren een groeiend instrumentarium

verder toegelicht: gemeenten die op dit moment

ontwikkeld. Gezien de al hoge concentratie van

een aandeel sociale huur hebben dat hoger is dan

kwetsbaarheid in Parkstad, is het wenselijk om dit

het landelijke gemiddelde (op dit moment 27%)

instrumentarium in gebieden in onze regio met

worden verplicht meer dan 40% van hun nieuw-

zulke concentraties te gebruiken. Een voorbeeld

bouwopgave voor middeninkomens in te vullen.

hiervan is de gemeente Heerlen, dat met dit doel

In gemeenten waar het aandeel sociale huur in de

eind 2023 al een stevig beleidspakket heeft

woningvoorraad onder het landelijke gemiddelde

vastgesteld, genaamd “Grip op Wonen”.

is, moet juist een groter deel sociale huur opgenomen worden in de nieuwbouwopgave: zij

6.9 Aanbod voor uitstromers creëren

moeten ten minste 30% sociale huurwoningen in hun nieuwbouwopgave realiseren. Doordat deze

Mensen verblijven langer dan gewenst in de

instructies voor individuele gemeenten samen-

maatschappelijke opvang. Dit komt onder

gaan met de verplichting om in de regio twee

andere doordat er niet voldoende woningaanbod

derde betaalbaar te bouwen, ontstaat een betere

is om naar uit te stromen. Wij kiezen ervoor om

balans in de woningvoorraad in de regio en per

via uitvoeringsagenda’s als regio in een toereikend

gemeente en krijgen zowel middeninkomens als

aanbod te voorzien.

lagere inkomens in de hele regio weer meer kansen op een passende woning.

2 Loket Housing kent binnen Parkstad vier woonprocessen: Housing: helpt woningzoekenden die nu in een opvang, beschermd wonen, GGZ of in een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking verblijven. Housing Plus: van woningbouwwoning naar woningbouwwoning vanwege overlast of iets anders ter voorkomen van huisuitzetting en daarmee de grote kans op dakloosheid. Housing First: Opvang product voor mensen die niet goed tegen een bepaalde groepsdynamiek kunnen (groepsongeschikt). Housing Justitieel: Voor mensen die een detentieverleden hebben waardoor bepaalde expertise nodig is in de begeleiding.

38

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Een inspiratieverhaal

Loket Housing Ruslan is al sinds 1993 in Nederland, zijn vaderland Oekraïne leverde op dat moment teveel politieke spanning op. Hij wilde naar Canada, maar bleef steken in Nederland. Na 15 jaar verblijf in een AZC werd hij geplaatst onder de generaal pardonregeling en kreeg hij een verblijfsvergunning. Pas daarna startte de zoektocht naar een nieuw leven met werk en een eigen woonplek. Dat ging niet vanzelf, via mensen die hij vertrouwde kwam hij in aanraking met drugs. Ruslan raakte zijn huis kwijt en verbleef overal en nergens. Uiteindelijk kwam Ruslan in de Parkstadregio in een opvanglocatie terecht. Daar kickt hij af van de methadon: “Dat heb ik zelf gedaan, zonder begeleiding. Ik kreeg een nieuwe kans voor mijn leven, die wilde ik grijpen.” Inmiddels woont Ruslan al twee jaar zelfstandig, via Loket Housing. “Mijn dagritme bestaat uit vijf dagen per week zeven uur werken, daarna 2 uur per dag sporten en mijn huishouden en tuin bijhouden. Ik vond het wel erg spannend om weer op eigen benen te staan. Ik had met mijn huis en begeleiding veel te verliezen. Na zes jaar diverse opvangcentra en zwervend door Nederland moet ik nu herstellen en bijkomen. Ik wil mensen helpen en inspireren in hun zoektocht naar een baan. Mijn motto is: Goede zin hebben. Het glas is halfvol. Je hebt veel te verliezen, ga voor wat je hebt!”

“Mijn motto is: Goede zin hebben. Het glas is halfvol. Je hebt veel te verliezen, ga voor wat je hebt!”

39

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Een inspiratieverhaal

Loket Housing Mijn voorgeschiedenis is belast, ik heb te maken met een opeenstapeling van trauma’s. Ik heb teveel gezien als kind, veel verlieservaringen gehad en dit alles niet kunnen verwerken. Ik kom eigenlijk wel uit een goed gezin, maar er werd niet gesproken over wat je bezighield en wat moeilijk was: “Morgen is er weer een dag!”. Ik kon niet goed leren en werd geplaatst op een LOM-school en via die route heb ik uiteindelijk ook een beroepsopleiding gedaan. Ik zit het allerliefst op grote machines, zoals graafmachines bij grondverzet. Helaas lukte het niet zo met relaties, dat bracht mij in een neerwaartse spiraal en via soft drugs ben ik ook begonnen met harddrugs. Na een eerste behandeling was er toch een terugval. Ik ben betrokken geweest bij misdrijven en kwam in de cel terecht. Uiteindelijk heb ik zelf aan de bel getrokken bij Mondriaan, het moest anders in mijn leven. Ik heb via slachtofferhulp mijn excuses aangeboden aan de slachtoffers. Deze zijn geaccepteerd. Daarmee kan ik verder. Maar door dit alles is mijn sociaal netwerk wel erg klein geworden. Ik krijg nog begeleiding van Exodus, de reclasseringsmaatregel loopt binnenkort af en daarmee ook de forensische nazorg. Ik heb wel contact met mijn zus. Ze staat altijd voor mij klaar als het nodig is.

Mijn gezondheid laat het nog niet toe, maar eens wil ik weer aan de slag met de grote machines!” Wendy (Loket Housing): Een voorwaarde voor Housing First is het accepteren van begeleiding. “Het eerst jaar is vooral ruimte voor herstel, we forceren niets. Soms is 1-2 koffie drinken per week al genoeg.”

“Eens wil ik weer aan de slag met de grote machines!”

40

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Dit sluit goed aan bij de onder 5.3 reeds

en bieden een oplossing voor jongeren die een

opgenomen keuzes ten aanzien van veerkrachtig

overgangsfase nodig hebben naar zelfstandige

mixen en gezonde spreiding van aandachts-

woonruimte. Deze vormen van begeleid wonen

groepenhuisvesting, en wordt dan ook als

bieden een zelfstandige woonomgeving met

beleidskeuze door de betrokkenen van deze

beperkte tot intensieve ambulante onder-

visie omarmd. Deze keuze vraagt iets van

steuning, waar jongeren kunnen werken aan

verschillende partijen. Zo zijn behalve de

hun zelfredzaamheid en woonvaardigheden.

gemeenten ook de woningcorporaties, in goed

Essentieel hierbij is een soepele instroom-

onderling overleg met partners, aan zet om meer

doorstroom en uitstroom naar een geschikte

sociale woningbouw buiten hun huidige werk-

woning na het doorlopen van een dergelijk traject.

gebied te plannen. De nieuwe groeiambitie van

Dit vraagt tijdig schakelen tussen zorginstelling en

de Parkstadgemeenten op het gebied van

woningcorporaties.

wonen sluit uitstekend aan bij het doel de Parkstedelijke kwetsbaarheid beter te spreiden. Groei

6.12 Uitstroom detentie

biedt namelijk bij uitstek de gelegenheid om beter te mengen, zonder de huidige gemeenschap te

Een verblijf in een penitentiaire inrichting is

verdringen én zonder nieuwe overconcentraties

een ingrijpende gebeurtenis, die ertoe kan leiden,

te organiseren.

dat mensen hun huis kwijtraken. Mensen die langer dan drie maanden in detentie hebben

6.11 Bevordering begeleide woonvormen voor

gezeten, kunnen bij uitstroom een beroep doen

kwetsbare jongeren

op urgentie voor een sociale huurwoning. De geschatte jaarlijkse woonvraag is 39 woningen.

Er is vraag naar woonruimte voor jong-

Voor deze doelgroep is niet alleen stabiele huis-

volwassenen die na een verblijf in een jeugd-

vesting, maar ook een stabiele omgeving een

zorginstelling of pleeggezin kunnen uitstromen

belangrijke voorwaarde om recidive te voor-

naar vervolghuisvesting. Op 1 januari 2023

komen. In lijn met de fair share gedachte kiezen

maakten ongeveer 802 jongeren in de regio

we er dan ook voor de huisvesting voor deze

Parkstad gebruik van een vorm van jeugdzorg

groep kwantitatief bescheiden groep woningen

met verblijf. Als de uitstroom gelijk blijft, laat

toe te wijzen buiten nu al kwetsbare complexen

onderzoek zien dat jaarlijks ongeveer 12 jongeren

en buurten. In combinatie met goede begeleiding

behoefte hebben aan zelfstandige woonruimte en

en/of toezicht om het zelfstandig wonen goed te

ongeveer 27 jongeren behoefte hebben aan een

laten verlopen, maximaliseren we de kans recidive

‘tussenvorm’. Als regio kiezen we dan ook voor de

te voorkomen.

bevordering van dit soort tussenvormen. Het gaat dan om Begeleid Wonen-woonvormen als kamertraining en de Proeftuin Begeleid Wonen in Heerlen. Deze zijn ontworpen om jongeren voor te bereiden op zelfstandigheid met intensieve begeleiding, voornamelijk gefinancierd vanuit de Wmo of Jeugdwet,

41

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

6.13 (Uitstroom) vrouwenopvang en slachtoffers mensenhandel

Dementievriendelijke buurten voldoen minimaal aan de volgende ruimtelijke en sociale randvoorwaarden:

Slachtoffers van huiselijk geweld of mensen-

• toegankelijke en overzichtelijke buitenruimtes:

handel kunnen in Nederland op verschillende

goed verlichte, herkenbare straatinrichting en

plekken hulp vragen. Vrouwen kunnen terecht in

duidelijke bebording die mensen helpen met

de vrouwenopvang. In de regio Parkstad zijn er

dementie zich te oriënteren;

op dit moment 15 plekken voor vrouwenopvang.

• veilige en functionele woningen: levensloop-

Gemeenten geven aan dat zij een groot tekort

bestendige aanpassingen, zoals trapliften of

aan plekken in de vrouwenopvang ervaren.

slimme technologieën die bijdragen aan langer

In recent Onderzoek Maatschappelijke Opvang

zelfstandig wonen; • sociale infrastructuur: het versterken van

Parkstad wordt aangegeven dat het grote tekort niet kan worden bevestigd vanuit de data-analyse.

sociale netwerken en informele zorg, bijvoor-

In lijn met een aanbeveling uit dit onderzoek

beeld via buurtinitiatieven of activiteiten in wijk-

kiezen wij ervoor om, wanneer nadere analyse in

centra, biedt ondersteuning aan mensen met

een gemeente uitwijst dat er inderdaad tekorten

dementie én hun mantelzorgers.

zijn, opvangplekken toe te voegen. Bij uitstroom doen vrouwen vooral een beroep op het goed-

Om dementievriendelijke buurten te realiseren,

kope aanbod in de sociale huur (onder de eerste

is samenwerking tussen gemeenten, woning-

aftoppingsgrens). Hierbij passen één à twee-

corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, en

kamerwoningen goed bij uitstromende vrouwen

inwoners essentieel. Denk aan afspraken over

zonder kinderen, en eengezinswoning beter bij

inclusieve woningbouw en het stimuleren van

vrouwen met kinderen.

buurtnetwerken. Hierover maken we in de uitvoeringsagenda gerichte afspraken.

6.14 Dementievriendelijke buurten 6.15 Inclusieve buurten Met de vergrijzing in de regio Parkstad neemt

In een inclusieve buurt kan iedereen, ongeacht

het aantal mensen met dementie de komende

leeftijd, fysieke of mentale beperking,

decennia sterk toe. Om deze sterke stijging op

sociaaleconomische status of culturele achter-

te vangen, kunnen dementievriendelijke buurten

grond, volwaardig deelnemen aan het leven in de

een cruciale rol spelen. Een dementievriendelij-

gemeenschap. Dit concept vormt een belangrijk

ke buurt is een leefomgeving waar mensen met

bestanddeel van deze visie, waarin sociale cohesie

dementie zo lang mogelijk thuis kunnen blijven

en gelijke kansen centraal staan.

wonen en waar zij zich ondersteund voelen door de fysieke ruimte en sociale structuren. Dit sluit

Inclusieve buurten kenmerken zich door een mix

naadloos aan bij het streven om zorg en welzijn

van betaalbare en toegankelijke woningen, een

dichter bij huis te organiseren en de druk op dure

uitnodigende openbare ruimte, en voorzieningen

intramurale zorg te verminderen.

die tegemoetkomen aan de diverse behoeften van bewoners.

42

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Concrete, fysieke pijlers zijn:

6.16 Woonwagenbewoners

• levensloopbestendige woningbouw: variatie in

Naast arbeidsmigranten en studenten, zijn

woningtypen en aanpassingsmogelijkheden,

ook woonwagenbewoners door het Rijk als

zodat mensen in verschillende levensfasen in

aandachtsgroep benoemd. Zij behoren niet tot

hun eigen buurt kunnen blijven wonen.

de verplichte urgentiecategorieën, maar worden wel in aanvulling op de onder 3.1 opgesomde

• multifunctionele voorzieningen: het clusteren van zorg, onderwijs, sport en cultuur om

aandachtsgroepen als kwetsbaar beschouwd.

ontmoeting en samenwerking te bevorderen.

In 2020 is er een behoeftepeiling gedaan naar woonwagenstandplaatsen in de provincie

• bereikbare en veilige buurten: openbaar vervoer, goede wandel- en fietspaden, en veilige

Limburg. Er is een inventarisatie gedaan van

verkeerssituaties dragen bij aan mobiliteit en

de huidige situatie wat betreft het aantal

zelfstandigheid voor iedereen.

bekende standplaatsen, de eigendomssituatie van de standplaatsen, de bebouwing op

Maar inclusieve buurten zijn meer dan fysieke

de standplaatsen en de eigendomssituatie van

structuren. Ze draaien om gemeenschapsvorming

deze bebouwing. De aanvullende behoefte aan

en het versterken van sociale netwerken.

standplaatsen is in beeld gebracht aan de hand

Dit vraagt om:

van een schriftelijke enquête. Daarbij zijn zowel

• buurtinitiatieven en co-creatie: inwoners en

de huidige bewoners van standplaatsen als

organisaties betrekken bij de inrichting en het

inwonende kinderen en belangstellenden

beheer van hun wijk.

uitgenodigd om deel te nemen aan de peiling. De aanvullende behoefte aan een woonwagen-

• toegankelijke zorg en ondersteuning: zorg dichtbij huis en laagdrempelige toegang tot

standplaats in de regio Parkstad komt uit op

welzijns- en hulpdiensten.

zo’n 80 tot 90 standplaatsen tot 2030. In de behoeftepeiling is er niet gekeken naar spijt-

• diversiteit als kracht: het creëren van een cultuur waarin verschillen worden omarmd en

optanten. De aanvullende behoefte kan hoger

benut als bron van innovatie en veerkracht.

uitvallen wanneer er rekening wordt gehouden met eventuele spijtoptanten. In de diverse

De inclusieve wijk is een belangrijk onderdeel

gemeentelijke Woonvisies die deze bestuurs-

van een breder antwoord op de vergrijzing en

periode zijn vastgesteld hebben gemeenten hier

parallelle uitdagingen als individualisering en

verschillende in geacteerd. De gemeenten

toenemende diversiteit in Parkstad. Door te

Brunssum en Kerkrade hebben aangegeven dat

investeren in inclusie wordt niet alleen de

er in hun gemeente woonwagenstandplaatsen

leefbaarheid verhoogd, maar ontstaat ook een

bijkomen. Hiermee geven beide gemeenten in-

fundament voor sociale duurzaamheid: buurten

vulling aan de in het onderzoek ‘Behoeftepeiling

waar mensen zich verbonden voelen en elkaar

woonwagenstandplaatsen provincie Limburg’

ondersteunen, nu en in de toekomst.

aangetoonde aanvullende behoefte. Gemeente Brunssum neemt daarbij zelfs de gepeilde spijtoptanten mee.

43

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

7

Rolverdeling en stappenplan

44

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

In dit laatste hoofdstuk maken we een eerste

In deze Toekomstvisie Wonen, Welzijn en

beweging van visie richting praktijk. Enerzijds

Zorg Parkstad Limburg is ook oog voor

door in te gaan op de rolverdeling tussen

verantwoordelijkheid van inwoners zelf, waarbij

betrokken partijen (7.1), en anderzijds door met

gewezen wordt op het versterken van eigen regie

een stappenplan inzichtelijk te maken hoe we

en zelfredzaamheid. Huurdersorganisaties zijn via

de komende periode in gezamenlijkheid richting

het ROH aangesloten bij het proces als het gaat

uitvoeringsagenda’s en vervolgens acties trekken,

om belangenbehartiging. Ook zijn burgers

en welke puzzelstukken daar in ieder geval een rol

georganiseerd in cliëntenorganisaties en via de

in zullen spelen (7.2).

talrijke bewonersinitiatieven in Parkstad met een formeel en informeel karakter. De (verdere)

7.1 Rolverdeling bij wonen, welzijn en zorg

ontwikkeling van creatieve en verbonden gemeenschappen én groei van het sociaal

Het spreekt voor zich dat samenwerking

kapitaal in alle leeftijdscategorieën is een belang-

essentieel is bij de uitwerking van deze toekomst-

rijk uitgangspunt. Daar is wel eens ondersteuning

visie naar projecten en nieuwe trajecten.

of een eerste zetje bij nodig. Welzijnsorganisaties

Het motto is “we doen het samen”, waarbij

werken hieraan samen met o.a. zorgpartners in

tegelijkertijd iedere partij of domein handelt van-

opdracht van de gemeente.

uit z’n eigen positie, taak en verantwoordelijkheid. Inzicht en afstemming over elkaars inbreng is

De woningcorporaties staan in het sociale

daarbij een belangrijke succesfactor. Dan kan het

segment aan de lat voor voldoende geschikte

gaan over rolafbakening, overlap maar ook “blinde

woningen voor senioren en aandachtsgroepen.

vlekken” die moeten worden herkend, benoemd

Ook dragen ze binnen de mogelijkheden bij aan

en ingevuld.

de realisatie en beheer van maatschappelijk- en zorgvastgoed. Het stimuleren van de leefbaarheid

De gemeenten zijn op lokaal niveau regievoerder

en de kwaliteit van de openbare ruimte in hun

voor de zorg en maatschappelijke ondersteuning.

eigendom hoort daarbij. Woonruimteverdeling is

Gemeenten voeren de Wet Maatschappelijke

een primaire verantwoordelijkheid van de

Ondersteuning uit met als doel maatschappelijke

woningcorporaties en ze zijn uitvoerings-

participatie te bevorderen en mensen te helpen

organisaties voor de verplichte urgentie-

bij het bouwen van een sociaal netwerk. Ook

categorieën die in de Regiewet worden voor-

de publieke gezondheid en clientondersteuning

geschreven en door de gemeente aldus deze

hoort bij dit takenpakket alsmede de financiering

wet moeten worden vastgelegd in bij voorkeur

en het toezicht. Verbinding leggen tussen het

regionaal afgestemde urgentieverordeningen.

sociaal en ruimtelijk domein, wordt - ook binnen

Dit traject komt in samenspel tussen gemeenten,

de gemeentelijke organisatie - steeds belangrijker

regio en woningcorporaties tot stand.

om de Wet Regie Volkshuisvesting tot uitvoering te brengen. Ook de relatie met het domein veilig-

Ouderenzorgorganisaties leveren de zorg die

heid neemt in betekenis toe. In beeld hebben van

speciaal is gericht op senioren. Het omvat een

vastgesteld beleid dat zich over en weer bijt is

breed scala aan diensten die zijn bedoeld om

hierbij een noodzaak om nieuwe beleidskeuzes te

ouderen te ondersteunen bij hun dagelijkse

maken die in elkaars verlengde liggen.

activiteiten en hun welzijn te verbeteren.

45

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Ouderenzorg kan variëren van thuiszorg in de

Kijkend naar de logische samenhang op gemeen-

thuissituatie tot woonzorgcentra of verpleeg-

telijk, maar vooral ook regionaal niveau, zien we

huizen waar ouderen kunnen wonen en 24uurs-

verbeterkansen, die met nog verder te maken

zorg krijgen.

samenwerkingsafspraken kunnen worden benut. De toekomstvisie Wonen Welzijn en Zorg is

De partijen bezig met geestelijke gezondheids-

een belangrijke bouwsteen voor het Volkshuis-

zorg (GGZ) bieden ondersteuning, behandeling

vestingsprogramma en betreft vooral het domein

en begeleiding aan mensen van alle leeftijden die

wonen. Dit VHV-programma wordt regionaal

te maken hebben met mentale gezondheids-

op- en vastgesteld onder leiding van de Bestuurs-

problemen. De GGZ levert een ruim palet aan

commissie Wonen en Herstructurering, alwaar

diensten, variërend van preventie en lichte

vanuit de stadsregio Parkstad Limburg het

begeleiding tot intensieve behandeling en

mandaat ligt voor volkshuisvesting in brede zin

langdurige zorg voor ernstige psychische

van het woord, dus voor alle doelgroepen.

aandoeningen. Loket Housing is een voorbeeld

Aandachtsgroepen maken daar een relatief

waarbij de huisvestingsvraag, meestal in te vullen

beperkt deel vanuit, maar vragen wel speciale

door de woningcorporatie, samengaat met

aandacht. Deze bestaat nu al onder meer uit

begeleidingsnoodzaak die door een zorg-

samenwerkingsafspraken ten behoeve van

aanbieder wordt gefaciliteerd. Verder zijn er nog

bijvoorbeeld uitstroom maatschappelijke opvang

organisaties actief die - al dan niet vanuit een

en statushouders (opgenomen in prestatie-

christelijk motief - werken aan maatschappelijke

afspraken).

opvang en verslavingszorg of mensen ondersteunen met een lichamelijk en/of verstandelijke

Specifiek te benoemen vormt, door de

beperking en kinderen met een ontwikkelings-

toenemende vergrijzing, de juist grotere huis-

achterstand.

vestingsvraag voor de doelgroep senioren (anders dan intramuraal) welke al specifiek geadresseerd

Het zorgkantoor opereert regionaal en is

is in de Regionale Woonvisie en lokale woonvisies

verantwoordelijk voor de organisatie en

van de Parkstadgemeenten. In het afsprakenkader

financiering van langdurige zorg, zoals verpleging

voor de ontwikkeling van woonproducten voor

en verzorging. Zorgkantoren hebben een belang-

de doelgroep senioren zal deze input uit dit

rijke taak bij de uitvoering van de Wet langdurige

document wat betreft de doelgroep senioren dan

zorg (Wlz). Denk daarbij aan inkoop van zorg,

ook meegenomen worden.

zorg- en PGB-toewijzing en informatie/advies. De overige aandachtsgroepen zullen door De basisgedachte bij de voorliggende visie is dat

het sociaal domein en hun collega’s van wonen

het woondomein én sociaaldomein steeds meer

verder in kaart worden gebracht met betrekking

in samenhang de opgave moeten gaan oppakken.

tot type woning/doelgroep gekoppeld aan

Op wijk- en buurtniveau weten partijen elkaar al

randvoorwaarden (leveren zorg en begeleiding).

redelijk goed te vinden in wijkteams en buurt-

Die door de Parkstadgemeenten aangedragen

coalities.

inventarisatie zal vervolgens door Bestuurscommissie Wonen worden omgezet in een regionale fysieke programmering (bouwopgave).

46

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

De bestuurscommissie zal ook de doorvertaling

Zogezegd zijn er op wijkniveau al veel

van de gemeentelijk opgestelde omgevings-

verbindingen zichtbaar. Het betrekken van

plannen (aldus de omgevingswet) stroomlijnen

zorgpartijen bij de lokale prestatieafspraken,

met de fysieke regionale programmering die

die samenhangen met het huisvesten van voor-

wordt geborgd in de regionale prestatieafspraken.

noemde aandachtsgroepen, tussen gemeenten,

Het bepalen en monitoren van de juiste balans op

woningcorporaties en bewonersorganisaties is

gebiedsniveau tussen de sociale woningvoorraad

een van de volgende stappen. Dat neemt niet weg

en particuliere voorraad ligt bij de individuele

dat de lokale en vooral regionale positionering van

gemeente, waarbij de regio en de bestuurs-

partijen op verschillende punten nog beter kan

commissie de balans tussen de gemeentes

worden geduid lettend op de Wet Regie Volks-

bewaakt. Het sociaal domein zal zich meer dienen

huisvesting en de Woondeal Limburg. In de op te

te richten op de aandachtgroepen en de daarbij

stellen uitvoeringsagenda van deze visie zal het

behorende huisvestings- en verdeelopgave.

benoemen en aanscherpen van de schakels

Dit uiteraard op de tandem met het woon-

(o.a. tussen het ruimtelijk en sociaal domein)

domein. Denk hierbij aan de omvang van de

nader worden geconcretiseerd, met ook onder

aandachtsgroepen, de gesprekken over fair share

andere aandacht voor de eerste lijn zorg,

en de rangorde in urgentie van huisvesting

clientondersteuning en ziekenhuiszorg. Daarbij

van aandachtsgroepen. Dit kan alleen op basis

zal ook een link worden gelegd met de rol en het

van een bovengemeentelijke (lees regionale)

uit werken instrumentarium van de provincie.

afstemming en regie. De regionale afstemming tussen gemeenten wat betreft het sociaal domein

Deze visie wordt gedragen door een breed scala

zit in de aanloopfase. Dit zal de komende jaren

aan betrokken partijen, die zich zoals hierboven

verder zijn beslag krijgen want er komt meer op

beschreven tot elkaar verhouden. Om de visie

dat bordje zoals ook het regionaal af te stemmen

met succes tot uitvoer te brengen, is het belang

WMO-beleid en mogelijk ook de urgentie-

dat ook de uitvoeringsagenda gedragen en

verordeningen. Daarvoor zijn nieuwe overleg-

gemonitord wordt door deze betrokken partijen.

modellen nodig waarbij de verbinding met het

In het verleden ontbrak een gremium waarin

woondomein en andere visie-dragende partijen

deze partijen elkaar treffen om integraal van

een relevante randvoorwaarde is.

gedachten te wisselen, afspraken te maken en voortgang bij te houden. Het Bestuurlijk

De onderlinge positionering van partijen zal zich

Gremium Wonen, Welzijn en Zorg dat de voor-

nog verder moeten uitkristalliseren. Dat geldt

liggende visie heeft ontwikkeld heeft als zodanig

ook voor de verankeringen en borging via

een gat in het bestaande bestuurlijk ecosysteem

prestatieafspraken vanuit de lijn regionale Visie

gevuld. Als voortvloeisel van deze Toekomstvisie

Wonen Welzijn en Zorg - de lokale versies

zal ook de komende Uitvoeringsagenda Wonen,

daarvan en de uitvoeringsprogramma’s.

Welzijn en Zorg dan ook door dit gremium worden opgewerkt, vastgesteld, en vervolgens op basis van voortgang worden bijgehouden en waar nodig bijgestuurd.

47

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

De eerste stap in deze richting is het optuigen van

7.2.1 Uitgangspunten uitvoeringsagenda

een bijbehorende governance- en onder-

Om echt tot actie over te gaan is samenwerking

steuningsstructuur, waarover hieronder meer.

essentieel en moeten (soms) individuele belangen plaatsmaken voor de gemeenschappelijke maat-

7.2 Stappenplan

schappelijke opdracht. Een integrale actiegerichte agenda voor wonen, welzijn en zorg, gebaseerd

In sectie 4.3 hebben we de fundamentele doel-

op onze gedeelde visie is een belangrijke voor-

stelling voor de komende 5 jaar gepresenteerd,

waarde om te komen tot concrete resultaten.

namelijk voorzien in voldoende huisvesting voor

In een zorgvuldig proces heeft zich een coalitie

aandachtsgroepen in onze regio door de verwach-

gevormd die aan deze samenwerking wil gaan

te tekorten in te lopen. In hoofdstuk 5 is vervol-

bouwen. Dit heeft geleid tot een vijftal uitgangs-

gens breed geschetst op basis van welke princi-

punten die breed gedragen worden voor het ter

pes en beleidskeuzes we dit doel willen bereiken,

hand nemen van de uitvoeringsagenda.

waarbij de kwantitatieve opgave is ingebed in de veel bredere sociale context waarin ze thuishoort.

1. Echt samenwerken in een leidende regionale

In voorgaande sectie is geconcretiseerd welke

coalitie die meerdere lokale doe-coalities

partijen een rol hebben bij de realisatie van onze

ondersteunt. In beide draait om samenwerken

collectieve doelen, principes, en beleidskeuzes.

met oog voor de grote maatschappelijke

Ten slotte rijst nu de cruciale slotvraag: wat gaan

opgave enerzijds, en focus op concrete samen-

we concreet ondernemen om van visie over te

werkingsafspraken anderzijds - van te realiseren

gaan op actie? De belangrijkste stap richting actie

huisvestingsplaatsen tot het harmoniseren van

is het vaststellen van één Meerjarige Uitvoerings-

urgentieregelingen. Werk maken van coalities

agenda Wonen, Welzijn en Zorg Parkstad, voor-

die willen en doen binnen de gemeenten en in

zien in Q3 2025. Deze slotsectie beschrijft onze

de regio.

uitgangspunten ten aanzien van deze visie (6.2.1),

2. Ontwikkelen van een integrale en actiegerichte

de hoofdbestanddelen van de uitvoeringsagenda

agenda voor wonen, welzijn en zorg op basis

(6.2.2), en het pad richting de vaststelling en

van een gedeelde visie. Spreken van een

implementatie van de uitvoeringsagenda (6.2.3).

gemeenschappelijke taal en concretiseren van ambities. 3. V  anuit een leidende en integrale agenda initiatief nemen en versterken van de doorzettingskracht. Helderheid creëren over agenda en regie met focus op de korte en lange termijn. Vasthoudend en koersvast. Snel aan de slag met overzichtelijke, concrete en beheersbare initiatieven, die leiden tot resultaten op korte en lange termijn.

48

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Denk aan een gezamenlijke lobby-lijn richting

4. V  ersterken van de vitaliteit van wijken en buurten, door buurtgericht te werken met

buurtregio’s, provincie en Rijk, housing-

aandacht voor functies die sociale cohesie,

afspraken over het ontzien van specifieke

gezonde leefstijl, inclusie versterken. Een

kwetsbare gebieden (complex/kern/buurt/

belangrijk aspect daarbij is het betrekken van

wijk), de benutting van gemeentelijke beleids-

de inwoners om te komen tot passende

instrumenten rondom kwetsbare instroom

oplossingen.

(bijvoorbeeld op aanpassingen van de Huisvestingswet 2014), en/of de harmonisatie

5. Bevorderen van preventie, leren en innoveren.

van urgentieverordeningen.

Ruimte maken voor essentiële innovaties:

3) Samenwerkingsafspraken rondom zowel

technische innovaties, sociale innovaties, innovaties in financiering, en in samenwerking.

realisatie als financiering van de bouw van

Delen van opgedane inzichten. Samenwerken,

per aandachtsgroep en gemeente gespeci-

samen doen, samen innoveren en samen

ficeerde aantallen wooneenheden. Hiertoe

leren. Daarbij gebruik maken van goede voor-

behoren zowel de toevoeging (door middel van

beelden en voorkomen dat het wiel opnieuw

nieuwbouw of transformatie) als toekomst-

uitgevonden wordt. De voortgang van de

bestendige aanpassing van wooneenheden in

uitvoeringsagenda zal immers met vaste

lijn met de woonzorgbehoefte.

regelmaat gedeeld en vervolgens al dan niet bijgestuurd worden, aan de hand van de status

7.2.3 P  ad richting vaststelling en implementatie van de uitvoeringsagenda

van actuele uitdagingen.

Het overzicht hieronder biedt aan de hand van 7.2.2 Hoofdbestanddelen uitvoeringsagenda

acties per periode houvast voor de weg van vast-

De uitvoeringsagenda zal in ieder geval de

stelling van deze Toekomstvisie in Q1 2025 naar

volgende drie hoofdbestanddelen bevatten,

vaststelling van de Uitvoeringsagenda in Q3 2025,

waarvan de tweede en derde expliciet gevraagd

en vervolgens richting het einde van het door het

worden vanuit het landelijk programma

Rijk genoemde tijdspad van 5 jaar (in casu tot en

“Een thuis voor iedereen”:

met 2030). Aangaande de weg ná vaststelling van de uitvoeringsagenda gaan we voor nu uit van, in ieder geval, halfjaarlijkse tussenrapportage over

1) Samenwerkingsafspraken op de zeven thema’s van de vitale en inclusieve buurt zoals

de voortgang in Q2 van ieder kalenderjaar en

beschreven in 5.2. Denk aan het opleveren van

een voortgangsevaluatie en actualisatie in Q4

een integraal afgestemd afwegingskader

van ieder kalenderjaar. Totdat er in Q3 (of, indien

voor wenselijke woonzorgconcepten waar

mogelijk en gewenst, eerder) conform het

gemeenten gebruik van kunnen maken bij de

landelijk programma “Een thuis voor iedereen”

beoordeling van initiatieven.

een voorstel voor een regionale ondersteuningsen governance structuur Wonen, Welzijn en Zorg

2) S  amenwerkingsafspraken rondom het veerkrachtig spreiden van aandachtsgroepen

ligt, behouden we de huidige werkwijze met een

om overconcentraties van kwetsbaarheid

bestuurlijk gremium ondersteund onder

tegen te gaan en te voorkomen.

voorlopige procesverantwoordelijkheid van Heerlen als centrumgemeente van Stadsregio Parkstad Limburg.

49

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

Tabel 4: Planning vervolgtraject Wonen, Welzijn en Zorg Parkstad Periode

Actie

• Vaststelling Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg door gemeenteraden. • Opwerken voorstel voor governance- en ondersteuningsstructuur Wonen, Welzijn en Zorg richting vaststelling, implementatie, en monitoring van Q1 2025

uitvoeringsagenda, cf. landelijk programma “Een thuis voor iedereen”. Totdat deze structuur er is, vinden werkzaamheden plaats onder procesverantwoordelijkheid van Heerlen als centrumgemeente van Stadsregio Parkstad Limburg. • Opwerken onderdelen uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg. • Opleveren voorstel governance- en ondersteuningsstructuur • Opwerken onderdelen uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg. In ieder geval: actielijnen vitale- en inclusieve buurt; overzicht beleidsinstrumenten

Q2 2025

t.b.v. veerkrachtig mixen en spreiding; afwegingskader woonzorgconcepten; concept-urgentieverordening. • Eerste bespreking governance- en ondersteuningsstructuur en andere relevante ontwikkelingen door bestuurlijk gremium. • Vaststelling governance- en ondersteuningsstructuur door bestuurlijk

Q3 2025

gremium. • Vaststelling uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg door bestuurlijk gremium.

Q2 2026 Q4 2026 Q2 2027-2030 Q4 2027-2030

• Eerste halfjaarlijkse tussenrapportage aan bestuurlijk gremium. • Eerste voortgangsevaluatie en actualisatie uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg door bestuurlijk gremium. • Halfjaarlijkse tussenrapportages aan bestuurlijk gremium. • Voortgangsevaluaties en actualisaties uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg door bestuurlijk gremium.

50

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg

We doen het samen.

51

Regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg