7. 24-12 Bijlage 1 Kadernota grondbeleid gemeente Simpelveld 2024-2028

KADER NOTA GRONDBELEID 2024 -2028

Een nieuwe balans in het grondbeleid

status: definitief vastgesteld: 21 maart 2024

1

KADERNOTA GRONDBELEID Actualisatie en herijking (PERIODE 2024-2028)

Gemeente Simpelveld Een nieuwe balans in het grondbeleid Status:

EINDVERSIE

Inhoud

1

Inleiding...............................................................................................................5 Algemeen........................................................................................................................................ 5 Aanleiding ....................................................................................................................................... 5 Doelstellingen actualisatie ............................................................................................................. 7 Grondbeleid in de begroting van de gemeente Simpelveld ........................................................... 7 Rolverdeling raad en college .......................................................................................................... 8 Hogere regelgeving ........................................................................................................................ 9 Leeswijzer ..................................................................................................................................... 10

2

Samenvatting ..................................................................................................... 11

3

Grondbeleid en wettelijke kaders ....................................................................... 12 Algemeen...................................................................................................................................... 12 Omgevingswet en Aanvullingswet grondeigendom ..................................................................... 12 Aanbesteding................................................................................................................................ 13 Staatssteun ................................................................................................................................... 13 Sociale woningbouw..................................................................................................................... 14 Wet markt en overheid ................................................................................................................ 15

4

Grondbeleid gemeente Simpelveld ..................................................................... 16 Vormen grondbeleid .................................................................................................................... 16 Keuze gemeente Simpelveld ........................................................................................................ 16 Keuze voor situationeel grondbeleid ........................................................................................... 20 Praktisch kader (maatwerk en stappenplan) ............................................................................... 22 Samenvatting................................................................................................................................ 26

5

Gronden: verwerving en strategie ...................................................................... 27 Inleiding ........................................................................................................................................ 27 Grondverwerving.......................................................................................................................... 28 Uitgangspunten voor (vrijwillige) aankoop van gronden ............................................................. 29 Bevoegdheidsverdeling en aankopen .......................................................................................... 32 Afsluiting....................................................................................................................................... 34

6

Kostenverhaal .................................................................................................... 35 Inleiding ........................................................................................................................................ 35 Anterieure overeenkomst ............................................................................................................ 35 3

Privaatrechtelijk kostenverhaal .................................................................................................... 36 Publiekrechtelijke regeling kostenverhaal ................................................................................... 39

7

Financiële bijdragen ........................................................................................... 41 Inleiding ........................................................................................................................................ 41 Afdwingbare financiële bijdrage kwaliteitsverbetering ............................................................... 42 Vrijwillige financiële bijdrage gebiedsontwikkeling ..................................................................... 42 Onderbouwing.............................................................................................................................. 44 Stappenplan gemeente ................................................................................................................ 44 Afsluiting....................................................................................................................................... 45

8

Grondprijsbeleid en gronduitgifte ...................................................................... 47 Grondprijsbeleid ........................................................................................................................... 47 Methodieken ................................................................................................................................ 47 Taxaties......................................................................................................................................... 48 Uitgiftebeleid ................................................................................................................................ 48 Afsluiting....................................................................................................................................... 51

9

Beheer ............................................................................................................... 53 Inleiding ........................................................................................................................................ 53 Huur .............................................................................................................................................. 53 Pacht ............................................................................................................................................. 53 Ingebruikgeving (bruikleen).......................................................................................................... 55 Keuze rechtsfiguur........................................................................................................................ 55 Zakelijke rechten .......................................................................................................................... 55 Het tegengaan van oneigenlijk grondgebruik van derden ........................................................... 56

10 Opgaven gemeente Simpelveld .......................................................................... 59 Inleiding ........................................................................................................................................ 59 Woningbouw ................................................................................................................................ 59 Wateroverlast ............................................................................................................................... 60 Klimaat en energie........................................................................................................................ 61 Afsluiting....................................................................................................................................... 62

11 Onderhoud Kadernota Grondbeleid ................................................................... 63 12 Begrippenlijst..................................................................................................... 64 13 Overzicht bijlagen .............................................................................................. 68

1 Inleiding Algemeen Dit is de Kadernota grondbeleid van de gemeente Simpelveld. In deze nota wordt beschreven welke beleidskeuzes Simpelveld maakt ten aanzien van grondbeleid en hoe de gemeente hieraan uitvoering geeft. De gemeente Simpelveld kiest daarbij voor het concept “situationeel grondbeleid” dat hierna nader zal worden toegelicht. Deze kadernota grondbeleid vormt deels een actualisatie van het eerder door de gemeente Simpelveld gehanteerde beleid. Grondbeleid is voor gemeenten een belangrijk middel om doelstellingen en ambities op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en huisvesting te realiseren. De gemeente Simpelveld formuleert de doelstelling van het grondbeleid als volgt: Het bevorderen van het gewenste ruimtegebruik en de ruimtelijke kwaliteit en het bevorderen van een rechtvaardige verdeling van kosten en opbrengsten. In de Regionale Woonvisie Parkstad Limburg 2023-2028 zijn de beleidskaders en de opgaven op het gebied van volkshuisvesting vastgelegd. De focus van het beleid ligt hier op het aanpassen van de bestaande woningvoorraad, het toevoegen van nieuwe woningen en het bevorderen van langer zelfstandig wonen passend binnen het oogmerk ‘Kansrijk wonen voor iedereen, nu en in de toekomst’ Deze Kadernota Grondbeleid sluit aan en borduurt voort op zowel de inhoud van de Omgevingswet als die van de Woonvisie en de Structuurvisie.

Aanleiding Huidige nota grondbeleid De vigerende Nota Grondbeleid dateert van 2010. Er zijn nadien verschillende ontwikkelingen (zowel op landelijk niveau als binnen de gemeente zelf) geweest die van invloed zijn op het grondbeleid en vragen om aanpassing van de vigerende nota. Daarnaast is binnen Simpelveld behoefte aan enerzijds meer flexibiliteit en daarnaast ook structuur ten aanzien van het uit te voeren grondbeleid. Dit mede met het oog op de verschillende (ruimtelijke) opgaven voor de gemeente zowel op het ruimtelijke spoor als ook op het sociaal maatschappelijke spoor. Omgevingswet Een recente ontwikkeling die van invloed is op de uitvoering het gemeentelijk grondbeleid is de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024. De invoering van de Omgevingswet vraagt op zich geen directe aanpassing van het grondbeleid van de gemeente Simpelveld, maar is wel van invloed op de toe te passen grondbeleidsinstrumenten.

5

In dat kader is van belang dat dus ook de wet- en regelgeving op het gebied van onder meer het grondbeleid, het kostenverhaal, het voorkeursrecht, onteigening en kavelruil is gewijzigd. Eerder is reeds de Aanvullingswet grondeigendom door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen en deze wet treedt als onderdeel van de Omgevingswet tegelijkertijd met die wet in werking. Zoals aangegeven gaat met name voor het kostenverhaal, de financiële bijdragen, de instrumenten voorkeursrecht en onteigening het nodige veranderen. Hier wordt in deze Nota verder op ingegaan. Actueel en eenduidig beleid De gemeente Simpelveld heeft behoefte aan actueel en eenduidig beleid voor het gehele grondgebied en wil ook tijdig voorbereid zijn op wetswijzigingen. Een van de belangrijke wijzigingen heeft betrekking op de inwerkingtreding van de Omgevingswet (per 1 januari 2024).

Overzicht: Omgevingswet en aanverwante wet en regelgeving De actualisatie van het huidige grondbeleid is vooral bedoeld om een helder, duidelijk en eenduidig kader op te stellen ten aanzien van de aspecten die met het grondbeleid van doen hebben (zoals de vorm van grondbeleid, aan- en verkoop van gronden door de gemeente, kostenverhaal, financiële bijdragen en de inzet van grondinstrumenten). Ook is de doelstelling dat in de nota wordt ingegaan op een aantal relevante en actuele ontwikkelingen (zoals onder meer woningbouw, duurzaamheids- en klimaatopgave( en versterking van de economische structuur). Kader (2024-2028) De actualisatie vormt daarmee het gemeentelijke kader voor de (fundamentele) keuzes die de gemeente Simpelveld zal (moeten) maken in het kader van het grondbeleid voor de komende 4-5 jaar en de aspecten die daarmee samenhangen (zoals o.a. de Woonvisie en de afspraken genoemd in Woondeal Limburg).

Doelstellingen actualisatie Met het vaststellen van deze nota wil de gemeente Simpelveld op praktische wijze duidelijk maken (zowel inals extern) hoe de beleidskeuzes worden afgewogen en het beleid wordt uitgevoerd. De doelstellingen van de Kadernota Grondbeleid kunnen als volgt worden omschreven: • het door de gemeente naar buiten toe kenbaar maken van het door haar te hanteren grondbeleid; • het vaststellen van een beleidsdocument waar ambtelijk en bestuurlijk aan wordt getoetst; • het beantwoorden van de vraag hoe een specifieke ruimtelijke ontwikkeling door middel van het voeren van grondbeleid kan worden gerealiseerd. De Kadernota grondbeleid 2024 - 2028 geeft de strategie weer die de gemeente Simpelveld voert bij haar grondbeleid zowel in het algemeen als per project en per locatie. Aspecten die hierbij een rol spelen zijn onder andere: de gewenste mate van betrokkenheid bij projecten, het risicomanagement voor de gemeente, de rolverdeling en verantwoording binnen de gemeente, financiële en organisatorische capaciteit en de gemeentelijke grondpositie binnen een project. Het kunnen blijven voeren van de regie, een optimaal kostenverhaal en een minimum aan risico (in voor de gemeente in ieder geval beheersbaar risico) zijn belangrijke uitgangspunten.

De gemeente bepaalt op welke wijze de grondbeleidsinstrumenten worden ingezet om daarmee het voeren van de regie en het optimaliseren van het kostenverhaal te waarborgen en de risico's voor de gemeente te minimaliseren op het moment dat zij participeert (op dit moment loopt de gemeente immers weinig risico). Het is bij het hanteren van deze nota de bedoeling dat de diverse disciplines binnen de gemeente op dezelfde wijze omgaan met het grondbeleid. Dat wil zeggen het grondbeleid eenduidig toepassen bij door de gemeente gewenste ruimtelijke ontwikkelingen, zodat naar buiten toe bij voorbaat duidelijk is hoe de gemeente zich opstelt in onderhandelingen met grondeigenaren en marktpartijen. Belangrijk is dat elke discipline binnen de gemeente Simpelveld in deze zijn rol kent en die conform de gemaakte afspraken vervult. In deze nota zal ook worden ingegaan op meer praktische aspecten zoals onder meer hoe om te gaan met zogenaamd snippergroen. De kadernota grondbeleid is een raamnota, waarin algemene beleidsuitgangspunten voor het te voeren grondbeleid zijn beschreven. Dit kunnen zowel bestaande als nieuwe elementen zijn. De nota moet als richtinggevend worden beschouwd. Hierbinnen past een flexibele toepassing met het oog op gewenst maatwerk.

Er is gekozen voor een opzet waarin de nota primair duidelijkheid dient te geven over de vraag hoe de gemeente Simpelveld wenst om te gaan met (de risico’s van) grondbeleid, het beheer van gemeentelijke eigendommen en de financiële aspecten van het grondbeleid.

Grondbeleid in de begroting van de gemeente Simpelveld In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV) is opgenomen dat een paragraaf grondbeleid verplicht moet worden opgenomen in de begroting (artikel 9.2 BBV). Jaarlijks dient de paragraaf Grondbeleid te worden opgenomen in de beleidsbegroting. De paragraaf geeft de visie op het grondbeleid weer in relatie tot de wijze waarop wordt getracht de ruimtelijke doelstellingen van de gemeente Simpelveld, te (laten) realiseren. 7

De paragraaf Grondbeleid in de begroting bevat tenminste (artikel 16 BBV): a. Een visie op het grondbeleid in relatie tot de doelstellingen van de programma's die zijn opgenomen in de begroting; b. Een aanduiding van de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert; c. Een actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie (indien van toepassing); d. Een onderbouwing van de winstneming (indien van toepassing); e. Dekking bij tekorten (indien van toepassing); f. Beleidsuitgangspunten in relatie tot de risico's van grondzaken. Aangezien de gemeente Simpelveld geen eigen grondexploitaties voert en dit beleid ook voor de komende jaren voortzet, zullen de onderdelen zoals vermeld c., d., e. en f. geen onderdeel uitmaken van deze Kadernota Grondbeleid.

Rolverdeling raad en college De raad en het college zijn afzonderlijke gemeentelijke bestuursorganen met ieder zijn eigen bevoegdheden en deze worden met deze nota niet gewijzigd. De gemeenteraad heeft een kader stellende en richtinggevende functie, stelt onder andere verordeningen (op basis van de Gemeentewet), de gemeentebegroting en de jaarrekening vast en controleert het college. Het college is verantwoordelijk voor het bestuur, voert het beoogde beleid uit en neemt daartoe alle privaatrechtelijke beslissingen. Voor het uitvoeren van grondbeleid heeft het college, op basis van de in deze nota gestelde kaders, een aantal grondbeleidsinstrumenten ter beschikking waarover in de navolgende paragrafen meer. Bevoegdheden college van burgemeester en wethouders Het college kent op basis van de Gemeentewet eigen bevoegdheden. Ook de Omgevingswet biedt aan het college – vaker in samenspraak met de raad – bevoegdheden. De bevoegdheid tot het aangaan van privaatrechtelijke overeenkomsten ligt bij het college van burgemeester en wethouders (artikel 160 lid 1, sub e Gemeentewet). Het college licht de raad van tevoren in als de raad daar om verzoekt of als de uitoefening van de in artikel 160 lid 1 genoemde bevoegdheid ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente.

Het college mag dan geen besluit nemen voordat de gemeenteraad haar wensen en bedenkingen heeft kunnen uiten (artikel 169 lid 4 Gemeentewet). Het college dient, op grond van artikel 5 van de Financiële verordening, met betrekking tot een aantal besluiten vooraf de gemeenteraad gelegenheid te geven om wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Bevoegdheden raad De gemeenteraad is in een aantal gevallen wettelijk bevoegd tot het nemen van besluiten, bijvoorbeeld als het gaat om het toepassen van het voorkeursrecht of bij onteigening. De raad heeft de bevoegdheid om financiële middelen beschikbaar te stellen (budgetrecht, artikel 189 lid 1 Gemeentewet).

Alle door de raad ter beschikking gestelde bedragen voor de uit te voeren taken en activiteiten worden jaarlijks in de begroting opgevoerd, evenals de te verwachten opbrengsten.

Inhoud

Wanneer

Beleidsdocument

Ruimtelijke ontwikkelingen

Continu

Ruimtelijke kaders (omgevingsvisie, omgevingsplan Simpelveld)

Vaststellen beleidskaders

Per 4 jaar

Vaststellen Kadernota Grondbeleid Simpelveld

Kredietverstrekking

In voorkomend geval

Vaststellen startbesluit grondexploitatie of ontwikkeling

Beoordelen resultaten

Jaarlijks

P&C cyclus

Schema: overzicht taken gemeenteraad

De gemeenteraad van Simpelveld geeft de kaders van het te voeren grondbeleid aan. Zij doet dat door het vaststellen van kader stellende nota´s zoals deze Kadernota Grondbeleid, door middel van overige bevoegdheden zoals het openen van grondexploitaties en het vaststellen van omgevingsplannen. Door de vaststelling van de gemeentelijke begroting stemt de raad in met het voorgenomen beleid van het college zoals dat is verwoord in de verplichte paragraaf Grondbeleid van de gemeentebegroting. Achteraf keurt de raad op vergelijkbare wijze het gevoerde grondbeleid van het college goed door in te stemmen met de Jaarrekening (en bijlagen).

Hogere regelgeving Bij het bepalen van het gemeentelijk (ruimtelijk) beleid moet tevens het grondbeleid op Europees-, Rijks-, provinciaal- en regionaal niveau betrokken worden. Europese regelgeving is in de voorbije periode steeds belangrijker geworden. Kernbegrippen daarbij zijn staatssteun, aanbesteding en transparantie. Het niet voldoen aan Europese aanbestedingsregels kan ingrijpende (financiële) gevolgen of sancties tot gevolg hebben voor de gemeente. De Europese regelgeving treedt bij de uitvoering van grondbeleid vooral op bij aankoop- en verkooptransacties met bedrijven en bij de aanbestedingen voor bouw- en woonrijp maken. Gebiedsontwikkeling is een beleidsterrein waar decentrale overheden met staatssteun te maken kunnen krijgen. De gemeente Simpelveld voert tot op heden het beleid dat bouw- en woonrijp maken aan de markt wordt overgelaten.

9

De voorwaarden waaronder grondtransacties als marktconform worden gezien, staan in de 'Mededeling staatssteun en grondtransacties'. Deze is van toepassing op de verkoop van grond en gebouwen in eigendom van de overheid aan ondernemingen. In de praktijk wordt de Mededeling ook toegepast op de aankoop, uitgifte in erfpacht of verhuur van gronden en gebouwen. Verloopt de verkoop van de overheidsgrond via één van de volgende verkoopprocedures, dan wordt er vanuit gegaan dat er geen sprake is van staatssteun: 1. De overheidsgrond wordt via een openbare en onvoorwaardelijke biedprocedure, verkocht aan de hoogste bieder. 2. De marktwaarde van de overheidsgrond wordt voor de verkoop door een onafhankelijke taxateur vastgesteld. Volgens deze marktwaarde wordt de overheidsgrond verkocht. Steunmaatregelen van de gemeente die in omvang onder de zogenaamde 'de minimis' drempel blijven, hoeven niet te worden gemeld, er is geen rapportageverplichting. De hoogte van de 'minimis' steun is geregeld in de 'De minimisverordening', het plafondbedrag is vastgesteld op € 200.000,- per onderneming per drie belastingjaren. Steunmaatregelen aan ondernemingen die binnen de marges van deze regeling blijven, worden geacht het handelsverkeer niet ongunstig te beïnvloeden en niet als staatssteun aangemerkt.

Wettelijk uitgangspunt Indien van toepassing vormen de Europese regels het uitgangspunt van het gemeentelijk inkoop- en aanbestedingsbeleid is en wordt aan die regels ook uitvoering gegeven.

Leeswijzer Deze Kadernota Grondbeleid 2024-2028 (onder andere een actualisatie van het bestaande beleid) is opgebouwd uit verschillende hoofdstukken. In elk hoofdstuk wordt een onderwerp of deelaspect beschreven. In deze Nota wordt allereerst een beeld geschetst van het wettelijk kader dat betrekking heeft op het grondbeleid en van de actuele ontwikkelingen (hoofdstuk 2). In hoofdstuk 3 komen de vormen van grondbeleid aan de orde. Welke vormen zijn er allemaal en wat zijn de bijbehorende instrumenten die de gemeente Simpelveld in kan zetten voor de uitvoering van het grondbeleid? Daarbij wordt ingegaan op de vraag aan de hand van welke criteria de gemeente uiteindelijk een keuze maakt. Ook worden de bevoegdheden van college en raad binnen het grondbeleid toegelicht. In hoofdstuk 5 wordt het grondprijsbeleid behandeld. Welke methodieken voor grondprijsbepaling zijn er allemaal en welke methodiek heeft de voorkeur? Bij het uitgiftebeleid (hoofdstuk 6) wordt beschreven welke prijzen er toegepast worden per categorie te verkopen gronden. Naast verkoop zijn er nog meer vormen van uitgifte mogelijk. Deze vormen worden beschreven in hoofdstuk 7 (beheer gronden en gebouwen). In hoofdstuk 8 is de relatie tussen grondexploitaties en financiën beschreven.

Naast een stukje financiële wetgeving, wordt beschreven hoe de resultaten verwerkt worden in de financiële stukken van de gemeente Simpelveld.

2 Samenvatting

Uitvoering van het grondbeleid van de gemeente Simpelveld vindt plaats binnen het wettelijke kader en houdt rekening met beleidsmatige kaders van de gemeente Simpelveld en andere overheden. Het uitgangspunt bij grondverwerving is minnelijke verwerving. Hierbij is sprake van het doen van een aankoop van gronden waarbij de gemeente met een grondeigenaar op vrijwillige basis tot overeenstemming komt. Planmatige verwerving van gronden vindt plaats voor zover deze past binnen de vastgestelde exploitaties van de gemeente Simpelveld. Indien nodig, en mogelijk, maakt de gemeente Simpelveld gebruik van de bevoegdheden die de Omgevingswet biedt. Het college kan via een voorstel worden gemandateerd om strategische aankopen tot een door de raad te bepalen bedrag te doen, waarbij het college de gemeenteraad zo spoedig mogelijk zal informeren. Voorafgaand aan een strategische aankoop wordt een uitgebreide risicoanalyse gemaakt waarin de realisatietermijn, risico’s, prijs, dekking en toekomstig resultaat beschreven worden. De gemeente Simpelveld kiest telkens voor maatwerk en daarmee ook voor het concept van situationeel grondbeleid. Dat betekent dat per ontwikkellocatie of project wordt gezocht naar de gewenste vorm van grondbeleid: actief, facilitair of een van de vele tussenvormen (samenwerking).

Voor de afweging welk grondbeleid op een bepaalde locatie wordt gevoerd, wordt gebruik gemaakt van het beslismodel. Op basis van grondeigendom, capaciteit en financiële draagkracht, mogelijke risico’s en de invloed op de gewenste invulling van een gebied wordt een keuze gemaakt voor de gewenste vorm van grondbeleid. De gemeente zorgt ervoor dat ze op elke ontwikkelingslocatie haar gewenste regierol in beeld heeft. Indien gekozen wordt voor samenwerking met marktpartijen weegt de gemeente per project de vorm van samenwerking af. Staatssteun- en aanbestedingsvraagstukken zijn een vast onderdeel van het keuzeproces. Bij een selectie kan het college kaders meegeven voor de invulling van de ontwikkellocatie en de voorkeur uitspreken voor het aanschrijven van een selectie van ontwikkelaars of voor openbare uitschrijving. In het verleden werden de in eigendom zijnde gronden ook zoveel mogelijk openbaar aangeboden. Er wordt binnen de gemeente minimaal een marktconforme grondprijsbenadering gehanteerd. De gemeente laat de gronden en gebouwen door een extern deskundige taxeren, tenzij dit expliciet anders besloten en beargumenteerd is. Dit geldt tevens voor interne leveringen van maatschappelijke gronden. Bij sociale woningbouw, gerealiseerd door corporaties, gelden de prestatieafspraken. Bij realisatie door derden wordt eveneens de getaxeerde waarde gehanteerd.

Gronden en gebouwen worden in erfpacht uitgegeven of verhuurd tegen een marktconforme getaxeerde waarde. (en dat geldt voor toekomstige overeenkomsten tot pacht of huur). Bij reguliere en geliberaliseerde pacht worden de pachtprijzen gebaseerd op de jaarlijkse pachtnormen van de rijksoverheid. Indien er een nieuwe overeenkomst wordt afgesloten, heeft geliberaliseerde pacht de voorkeur.

11

3 Grondbeleid en wettelijke kaders

Algemeen De kaders van het grondbeleid worden gevormd door de wettelijke kaders en de beleidsmatige kaders van de gemeente Simpelveld. De wetgeving op het gebied van grondbeleid is aan verandering onderhevig. De afgelopen jaren zijn er meerdere wijzigingen doorgevoerd. Ook de komende jaren gaat er nog veel veranderen en die veranderingen zijn ingeluid met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024.

Omgevingswet en Aanvullingswet grondeigendom De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden en heeft als doel vereenvoudiging van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving (omgevingsrecht). Tientallen wetten en honderden regels zijn gebundeld tot één nieuwe wet. Deze wet betekent een aanzienlijke inhoudelijke bundeling van regels op het terrein van water, lucht, bodem, natuur, infrastructuur, gebouwen en cultureel erfgoed. Ook duurzaamheid en circulariteit maken deel uit van de fysieke leefomgeving. Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de levensbehoeften van de huidige generatie, zonder die van de toekomstige generaties tekort te doen. Het gaat hierbij om economische, sociale en leefomgevingsbehoeften. Voorbeelden zijn een schoon milieu, biodiversiteit in de natuur, een hoogopgeleide en gezonde bevolking, goed werkende sociale netwerken en maatschappelijk vertrouwen. Een belangrijke nationale doelstelling is een volledig circulaire economie in 2050 en een halvering van het primaire grondstoffenverbruik in 2030 en daarin zal ook de gemeente Simpelveld een rol vervullen door (tijdig) maatregelen te nemen. Onderdeel is een digitaal stelsel Omgevingswet (DSO), met als doel onder meer het beschikbaar stellen van informatie over de fysieke leefomgeving. Dit is de opvolger van het digitale Omgevingsloket.

Het instrumentarium voor grondbeleid gaat onderdeel uitmaken van de Omgevingswet. Daarin worden de kaders vastgelegd voor onder meer voorkeursrecht, onteigening, kavelruil en kostenverhaal. De instrumenten omgevingsplan, omgevingsvisie en programma zijn van belang voor het grondbeleid van de gemeente Simpelveld. Onder meer omdat die instrumenten een grondslag kunnen vormen voor het kostenverhaal, het vragen van financiële bijdragen en de inzet van grondinstrumenten.

Opmerking Vanaf 1 januari 2024 beschikt de gemeente Simpelveld van rechtswege over een omgevingsplan voor de gehele gemeente. De gemeente heeft vervolgens 10 jaar de tijd om dat plan om te zetten naar een plan dat voldoet aan de nieuwe systematiek van de Omgevingswet (“omgevingsplan nieuwe stijl”). Uitgangspunt De gemeente Simpelveld zal bij het opstellen van het omgevingsplan (nieuwe stijl) en de omgevingsvisie rekening houden met de bredere doelstellingen van de gemeente en de mogelijkheden van kostenverhaal, financiële bijdragen en de inzet van grondinstrumenten.

Aanbesteding Aanbesteden is een afgewogen wijze om te komen tot een contract met een geschikte contractpartner met het meest geschikte product (levering/dienst/werk) tegen de meest gunstige prijs, waarbij prijs/kwaliteit verhouding een belangrijke factor is. Europees aanbesteden is een vorm van aanbesteden volgens door de Europese Unie voorgeschreven procedures. Voor inkopen die boven de Europese drempelbedragen voor leveringen en diensten/werken uitkomen, dient de gemeente één van de voorgeschreven procedures te hanteren en zich te houden aan het aanbestedingsrecht. Daarnaast is de gemeente gehouden aan haar eigen inkoop- en aanbestedingsbeleid en de Gids Proportionaliteit. In het gemeentelijke inkoop- en aanbestedingsbeleid zijn nadere regels uitgewerkt ten aanzien van opdrachten onder de drempelbedragen en boven de drempelbedragen. Dit beleid is vastgesteld door de raad. Beleidsuitgangspunt De gemeente Simpelveld heeft regels vastgesteld voor inkoop- en aanbesteding en hanteert die regels ook in het kader van het gemeentelijke grondbeleid.

Staatssteun Indien de gemeente een onderneming steun verleent ten behoeve van een economische activiteit, kan er sprake zijn van een steunmaatregel waarop het Europese staatssteunrecht van toepassing is. Het algemene Europees staatssteunverbod is neergelegd in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Uit dit verbod is een aantal voorwaarden af te leiden waaraan moet worden voldaan om een maatregel als staatssteun aan te kunnen merken. Deze voorwaarden zijn cumulatief, er is alleen sprake van staatssteun als aan alle voorwaarden is voldaan: a) De steun wordt verleend aan een onderneming die een economische activiteit verricht; b) De steun wordt door staatsmiddelen bekostigd; c) Deze staatsmiddelen verschaffen een economisch voordeel dat niet via normale commerciële weg zou zijn verkregen (non-marktconformiteit); d) De maatregel is selectief: het geldt voor één of enkele ondernemingen, een specifieke sector/regio e) De maatregel vervalst de mededinging (in potentie) en (dreigt te) leiden tot een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer in de EU. 13

Staatssteun kan onder andere spelen bij verwerving van gronden, opdrachtverlening voor bouw- en woonrijp maken en bij verkoop van bouwrijpe grond. Dit betekent dat telkens een waardering en/of taxatie nodig is ter onderbouwing van het marktconform handelen. Beleidsuitgangspunt In het kader van het grondbeleid hanteert de gemeente Simpelveld als uitgangspunt dat telkens een objectieve en recente waardering van gronden en eventuele opstallen plaatsvindt.

Sociale woningbouw De gronden voor sociale woningbouw mogen onder bepaalde voorwaarden onder de marktconforme waarde worden verkocht aan een onderneming die belast is met de uitvoering van een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB). Woningcorporaties zijn hiermee in de Woningwet voor bepaalde taken belast. In dat geval is er wel sprake van staatsteun, maar is die steun uitgezonderd van aanmelding bij de Commissie. Hierover dient wel gerapporteerd te worden aan de Commissie. Op grond van artikel 45 Woningwet zijn er drie categorieën die kunnen worden aangemerkt als DAEB (artikel 45 Woningwet): • woningen; • gebouwen met een maatschappelijke gebruiksbestemming; • gebouwen met een bedrijfsmatige gebruiksbestemming. Artikel 47 Woningwet bepaalt wanneer een woning als DAEB kan worden aangemerkt. Voor het bouwen en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed is er in de Woningwet minder ruimte dan voorheen. Onder de categorie ‘gebouwen met een bedrijfsmatige gebruiksbestemming’ worden nog enkel toegestaan: • eigen kantoorruimte van de woningcorporatie; • gebouwen waarin de corporatie een aandeel van maximaal 25% heeft en dat maximaal € 10 miljoen bedraagt.

Steunvormen die door de Europese Commissie zijn goedgekeurd als DAEB-compensatie zijn: • grondkostensubsidies: grond kan dan onder de marktprijs verkocht worden, normaal zou dit een selectief voordeel opleveren; • sanerings- en projectsteun van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV); • borging van leningen (onder een garantiestelsel) aan corporaties door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het rentevoordeel dat de woningcorporaties hiermee ontvangen, wordt jaarlijks door het WSW gerapporteerd aan het ministerie van BZK. Dit betekent dat ook het sluiten van een “achtervangovereenkomst” door de gemeente met het WSW hieronder valt. Hier hoeft niet over te worden gerapporteerd door de gemeenten.

Uitgangspunt De gemeente Simpelveld kan gebruik maken van de mogelijkheid om woningcorporaties te steunen door overheidsgrond, bedoeld voor de realisatie van sociale woningbouw en maatschappelijk vastgoed, onder de marktwaarde te verkopen. De gemeente zal dat rapporteren aan de Europese Commissie.

Wet markt en overheid Op het moment dat er geen sprake is van staatsteun en de gemeente Simpelveld een economische activiteit, verricht dan is de Wet Markt en Overheid van toepassing. De gemeente Simpelveld verricht over het algemeen publiekrechtelijke taken. In de afgelopen jaren zijn gemeentelijke overheden zelf of via hun overheidsbedrijven steeds meer economische activiteiten gaan verrichten. Voorbeelden hiervan zijn de verhuur van sportzalen, het verzorgen van groenvoorzieningen bij particulieren, het aanbieden van reclamediensten of het verrichten van adviesdiensten aan ondernemingen. Met deze economische activiteiten treedt een gemeente in concurrentie met particuliere ondernemingen. Dit kan leiden tot oneerlijke concurrentie, omdat overheden vanuit hun publieke functie concurrentievoordelen kunnen hebben en daarmee in staat zijn goederen of diensten aan te bieden voor een lagere prijs dan concurrerende ondernemingen. De Wet Markt en Overheid bevat in ieder geval vier gedragsregels die een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen beogen te creëren: 1. Integrale kostendoorberekening: de gemeente moet ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven doorberekenen. 2. Bevoordelingverbod: de gemeente mag haar eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen ten opzichte van concurrerende bedrijven. 3.

Gegevensgebruik: de gemeente mag de gegevens die zij vanuit haar publieke taak verkrijgt niet gebruiken voor economische activiteiten die niet dienen ter uitvoering van de publieke taak. Dit verbod geldt niet als andere overheidsorganisaties of bedrijven ook over de gegevens kunnen beschikken. 4. Functiescheiding: als een gemeente op een bepaald terrein een bestuurlijke (bijvoorbeeld toetsende) rol heeft voor bepaalde economische activiteiten en ook zelf die economische activiteiten uitvoert, mogen niet dezelfde personen betrokken zijn bij de uitoefening van de bestuurlijke bevoegdheid en bij het verrichten van de economische activiteiten van de overheidsorganisatie. Als de gemeente goederen of diensten op de markt aanbiedt, dan moet zij zich aan deze gedragsregels houden. Als afwijking hierop kan de raad besluiten om bepaalde diensten als algemeen belang aan te merken. Deze mogelijkheid is niet onbegrensd en aan voorwaarden gebonden. Algemeen uitgangspunt Uitvoering van het grondbeleid gebeurt binnen het wettelijke kader en houdt rekening met beleidsmatige kaders van de gemeente Simpelveld en andere overheden.

15

4 Grondbeleid gemeente Simpelveld Vormen grondbeleid Net als vele andere gemeenten maakte de gemeente Simpelveld in het verleden onderscheid tussen actief en passief grondbeleid: • Actief grondbeleid gaat uit van een overheersende rol voor de overheid die grond verwerft, bouwen woonrijp maakt en uitgeeft. • Passief grondbeleid gaat uit van een overheersende rol van de grondeigenaar c.q. marktpartij, waarbij de gemeente slechts faciliterend optreedt door het bestemmingsplan vast te stellen en de grondverwerving en –uitgifte over te laten aan private partijen. Het theoretische onderscheid tussen actief en passief grondbeleid is in de huidige context enigszins achterhaald en om die reden aan herziening toe. Bij elke locatieontwikkeling is sprake van overleg en onderhandelingen tussen de gemeente, grondeigenaren en marktpartijen. Medewerk(st)ers van Simpelveld zijn in die zin regisseurs, die het concept situationeel grondbeleid overzien en initiëren, zo nodig in samenwerking met marktpartijen. Voor het onderhandelingsproces en het optimaliseren van de onderhandelingspositie van de gemeente Simpelveld is het van belang kennis te hebben van het in onderlinge samenhang toepassen van grondbeleidsinstrumenten in de vorm van situationeel grondbeleid.

Keuze gemeente Simpelveld Het grondbeleid draagt bij aan het zo efficiënt mogelijk behalen van doelen op andere beleidsterreinen.

ACTIEF

FACILITEREND

SAMENWERKEND

SITUATIONEEL

Actieve overheidsrol waarbij de gemeente actief strategische gronden aankoopt, ontwikkelt en verkoopt aan derden

Private ontwikkeling door ontwikkelaar of particulier op grond van derden waarbij de gemeente een faciliterende rol vervult

Gemeente en ontwikkelaar werken samen op grond van gemeente en private partij, er zijn meerdere vormen van publiekprivate samenwerking

De keuze van het grondbeleid is maatwerk en afhankelijk van de aansluiting op de doelen van de gemeente, haalbaarheid, locatie, de omstandigheden en andere factoren

Actief grondbeleid Dit type grondbeleid wordt gekenmerkt door een actieve overheidsrol, waarbinnen de gemeente de benodigde gronden verwerft, de gronden ontwikkelt en vervolgens bouwkavels verkoopt aan derden: • De gemeente heeft zelf de gronden in eigendom, of verwerft deze; • De gemeente maakt de gronden zelf bouwrijp, dus geschikt voor bebouwing. De gemeente sloopt, saneert, legt kabels en leidingen aan en voert de bestemmingsplanprocedure;

• •

Daarna geeft de gemeente de gronden uit. Dat kan zijn aan een ontwikkelaar, maar ook aan particulieren; Zijn de woningen gebouwd, dan maakt de gemeente ze woonrijp (aanleg groen, parkeren, straten, riolering, verlichting, speeltoestellen e.d.).

Faciliterend grondbeleid Bij dit type grondbeleid is sprake van een private ontwikkeling door een ontwikkelaar of particulier. De gemeente heeft hierbij alleen een faciliterende rol. • De gemeente stelt kaders via publiekrechtelijke instrumenten (bijvoorbeeld bestemmingsplan, woningbouwprogramma) maar laat de ontwikkeling over aan de markt; • Bij deze vorm van grondbeleid maakt de gemeente het mogelijk dat private (externe) partijen een gebied ontwikkelen. De aankoop, het produceren en uitgeven van (bouw)grond wordt overgelaten aan deze partijen. Samenwerkend grondbeleid Naast deze uiterste vormen van grondbeleid zijn er uiteraard meerdere hybride varianten mogelijk. Bij hybride varianten is sprake van participerend of samenwerkend grondbeleid: een vorm van samenwerken tussen de gemeente en ontwikkelaar / particulier. Situationeel grondbeleid In de praktijk is waarneembaar dat het goed is dat de gemeente het grondbeleid meer gaat toesnijden op de situatie, ook wel situationeel grondbeleid genoemd. De keuze van het ontwikkelingsmodel is dan afhankelijk van onder meer de te ontwikkelen functie, de aard en kenmerken van het te ontwikkelen gebied, de verdeling van de eigendomsposities, enzovoort. Het gaat bij ruimtelijke ontwikkelingen om maatwerk per project. Op deze wijze kan per project een bewuste afweging gemaakt worden tussen actief grondbeleid en faciliterend grondbeleid.

Uitgangspunt Er kunnen goede redenen zijn om in bepaalde gevallen te kiezen voor een actieve rol op locaties waar de gemeente zelf ambities heeft. Bijvoorbeeld om een bepaalde ontwikkeling sneller op gang te brengen. Daarbij kan worden gedacht aan een buurt waar de kwaliteit van de woningen te wensen overlaat: herontwikkeling kan hier van belang zijn. Als marktpartijen geen interesse hebben, kan de gemeente samen met bijvoorbeeld een corporatie een actievere rol kiezen. De gemeente hoeft echter niet alle gronden te verwerven, maar kan actief partners zoeken en randvoorwaarden stellen voor ontwikkeling. Kortom: het gaat telkens om inspelen op de specifieke situatie bij de realisatie van projecten en/of ontwikkelingen binnen de gemeente Simpelveld. Afhankelijk van de omstandigheden en de situatie bepaalt de gemeente haar rol. Uitgangspunt Het grondbeleid is een van de instrumenten om een ontwikkeling mogelijk te maken en vervolgens ook te realiseren. In die zin gaat het meer om een houding vanuit de gemeente die afhangt van de voorliggende ontwikkeling. 17

De verschillende vormen van grondbeleid (beter gezegd: welke houding neemt de gemeente Simpelveld aan) worden in het volgende schema kort uiteengezet.

Schema: verkort overzicht vormen grondbeleid Met deze Kadernota Grondbeleid wordt de beleidskeuze gemaakt voor het toepassen van het concept situationeel grondbeleid. Dit concept gaat uit van een manier van werken die door de tijdige inzet van grondbeleidsinstrumenten, toegespitst op de locatie en situatie, leidt tot de tijdige bestuurlijk gewenste verandering in het ruimtelijk grondgebruik. Situationeel grondbeleid De wijze waarop gebiedsontwikkelingen plaatsvinden, en de rollen die de verschillende partijen daarbij hebben, zijn door de afgelopen jaren veranderd en zijn ook nog aan verandering onderhevig. Een harde keuze in welk grondbeleid men voert is niet altijd eenvoudig te maken. De wijze waarop de gemeente Simpelveld handelt, is afhankelijk van een aantal aspecten, dat per locatie en ontwikkeling anders (kunnen) kan zijn. Bij de wijze van handelen worden door de gemeente de navolgende aspecten betrokken: • Bestuurlijke ambitie/beleidsdoelen: in hoeverre worden de ambities en belangen van Simpelveld geborgd en in hoeverre is sturing vereist; • Eigendomspositie van partijen en de gemeente Simpelveld; • Financiële aspecten: wat zijn de financiële consequenties en risico’s en in welke mate kunnen kosten verhaald worden; • Afspraken met partijen: in hoeverre willen en kunnen marktpartijen de ontwikkeling zelf dragen en realiseren.

• Bovenlokale ontwikkelingen en beleid: met welk beleid vanuit de regio Parkstad of de Provincie Limburg dient rekening te worden gehouden.

Er is altijd sprake van maatwerk en dat betekent dat de gemeente Simpelveld per locatie en vraag haar houding zal aanpassen. Daarmee kiest de gemeente Simpelveld voor een model van situationeel grondbeleid. Situationeel grondbeleid kan worden toegepast op elke willekeurige locatie en kan worden aangepast aan iedere specifieke situatie. Hierbij wordt de gemeente Simpelveld beschouwd als een deelnemende partij in het maatschappelijke krachtenveld, die een initiërende en regisserende rol opeist en bereid is om met initiatiefnemers, bouwers en corporaties op voet van gelijkheid te onderhandelen en samen te werken. Indien er niet, niet tijdig of niet op voor de gemeente acceptabele voorwaarden tot overeenstemming kan worden gekomen, kan de gemeente de realisatie van een nieuwe bestemming afdwingen door het inzetten van een aantal wettelijke instrumenten, de grondbeleidsinstrumenten. Wanneer deze instrumenten actief en in onderlinge samenhang door de overheid worden ingezet, spreken we van 'situationeel grondbeleid'. Doel van het gebruik van de grondbeleidsinstrumenten is het voeren van de regie over een ruimtelijke ontwikkeling. Het gaat daarbij om instrumenten die ingezet kunnen worden om een door de gemeente gewenste ontwikkeling op gang te brengen of mogelijk te maken.

Het is niet zo dat het een van de instrumenten is en dat de inzet van dit instrument zeker niet betekent dat daarmee de ontwikkeling wel kan doorgaan. Of een ontwikkeling kan doorgaan, is immers afhankelijk van diverse aspecten en factoren. Ook kunnen door middel van de grondbeleidsinstrumenten kosten worden verhaald die worden gemaakt ten behoeve van de realisatie van een locatie. Het gemeentelijk grondbeleidsinstrumentarium bestaat uit: grondverwerving; vestiging voorkeursrecht; het vaststellen van een omgevingsplan; het sluiten van samenwerkings- of exploitatieovereenkomsten inclusief kostenverhaal; onteigenen. Onteigening van gronden kan alleen plaatsvinden rekening houdend met alle belangen (en dus op basis van een zorgvuldige belangenafweging) en op basis van een weloverwogen besluit. Dit instrument is een “ultimum remedium”. In bovengenoemde grondbeleidsinstrumenten is een tweedeling te maken voor wat betreft de grondeigendom: 1. De instrumenten grondverwerving, vestiging voorkeursrecht en onteigening hebben tot doel dat de grond in eigendom van de gemeente Simpelveld komt, veelal als onderdeel van de samenwerking met een marktpartij aan wie de grond wordt doorgestoten. 2. Het sluiten van een samenwerkings- of exploitatieovereenkomst veronderstelt dat het grootste deel van de grond niet in handen komt van de gemeente.

Deze instrumenten zien op het verhalen van kosten, gemaakt voor de exploitatie van een gebied, zoals het verhalen van de kosten voor de aanleg van de infrastructuur.

19

In een samenwerkingsovereenkomst wordt tussen de gemeente en de initiatiefnemer overeengekomen hoe, wanneer en voor wiens rekening en risico de nieuwe bouwlocatie zal worden gerealiseerd. Aan- en verkoop Er zal doordacht moeten worden omgegaan met de aan- en verkoop van gronden en onroerend goed (verwerving en uitgifte). Er wordt gekozen voor een meer strategische benadering en inzet. Het grondbeleid zal in de basis actiever worden ingezet om de verschillende (ruimtelijke) doelen en opgaves te bereiken. Het grondbeleid zal als middel eerder worden meegenomen in de afwegingen om bepaalde ontwikkelingen mogelijk te maken. Snelheid van handelen Er moet aandacht zijn voor de snelheid van handelen en de mogelijkheden voor het college om slagvaardig aan de slag te gaan. Ook met de mogelijke verwerving van gronden en onroerend goed op basis van een werkbudget voor het college. Beleidsuitgangspunt De gemeente Simpelveld kiest voor het toepassen van het concept situationeel grondbeleid. Met behulp van deze Kadernota Grondbeleid beslist de gemeente of, en zo ja, welke grondbeleidsinstrumenten ze wil toepassen om bepaalde gewenste ruimtelijke ontwikkelingen of doelstellingen te realiseren.

Keuze voor situationeel grondbeleid Situationeel grondbeleid waarborgt de gewenste flexibiliteit in de uitvoering en per locatie kan maatwerk worden geleverd. Er zijn overwegingen die de keuze voor een project en het daarbij te hanteren grondbeleid rechtvaardigen. Dit kunnen overwegingen van maatschappelijke aard (het is gewenst dat de gemeente bijvoorbeeld voldoende sportvoorzieningen realiseert) of van financiële aard zijn (de gemeente kan een bepaald rendement behalen), een en ander binnen de kaders van het voorgenomen ruimtelijk beleid als opgenomen in de Omgevingsvisie. Maatwerk De gemeente Simpelveld zal telkens aan de hand van deze nota nagaan welke vorm van grondbeleid passend is bij de gewenste ontwikkeling. Met de keuze voor het concept situationeel grondbeleid bepaalt de gemeente Simpelveld situationeel hoe zij handelt ten aanzien van het te voeren grondbeleid. De gemeente kijkt naar de gewenste ontwikkelingen in het licht van de maatschappelijke doelstelling en visie op Simpelveld. Bij iedere opgave worden voor wat betreft de keuze van het grondbeleid door de gemeente Simpelveld in ieder geval de navolgende aspecten betrokken: 1.

Urgentie/planning.

Afhankelijk van de urgentie van de ontwikkeling bepaalt de gemeente Simpelveld of men al dan niet een actievere houding inneemt. Als de ontwikkeling noopt tot snel ingrijpen (bijvoorbeeld omdat sprake is geweest van een calamiteit en de voorziening wel noodzakelijk is) zal eerder worden ingegrepen. Ook als sprake is van een unieke kans om een reeds lopende ontwikkeling vlot te trekken. Bijvoorbeeld doordat een stuk grond of een onroerend goed opeens wordt aangebonden op de markt.

2.

Specifieke ruimtelijke opgaven.

Er zijn bepaalde ruimtelijke opgaven waar de gemeente Simpelveld vanuit meerdere perspectieven wel belang aan hecht maar die voor de markt minder interessant zijn (bijvoorbeeld de aanleg van natuur, de aanleg van voorzieningen voor het waterbeheer en de aanleg van voorzieningen in het kader van het veranderd klimaat. Of de ontwikkeling komt niet voldoende van de grond (zoals woningbouw) omdat de noodzaak bij partijen ontbreekt of sprake is van beperkte financiële middelen Dit zijn dus specifieke ontwikkelingen die maatschappelijk gezien voor de gemeente Simpelveld aanleiding kunnen geven een actiever grondbeleid te voeren. Voorbeeld Er is een toenemende behoefte aan (schone) energie. Om daarin te kunnen voorzien, is ook sprake van een toename van behoefte aan voorzieningen om het opslaan van energie en het transporteren van energie te regelen. Het huidige systeem van kabels, leidingen en andere energie-infrastructuur is immers onvoldoende om aan de duurzame energievraag van de toekomst te voldoen. Bij de aanleg van het nieuwe energiesysteem moet rekening gehouden worden met de overgang van fossiele naar duurzame energiebronnen en een stijging van de energiebehoefte. De gemeente Simpelveld speelt een rol bij het voorzien in de dringende behoefte om ruimte te hebben om extra voorzieningen re realiseren. 3.

Sturingsmogelijkheden ontwikkeling

De gemeente kan vaker op verschillende wijze invloed uitoefenen op een bepaalde ontwikkeling. Naast het privaatrechtelijke kader (eigendom, erfpacht etc.) kan de gemeente ook via het publiekrecht invloed uitoefenen. Zo is de raad onder meer bevoegd tot het vaststellen van een omgevingsplan. Als de gemeente niet over grondpositie in het gebied beschikt, speelt de vraag of de gemeente vanuit haar publiekrechtelijke rol voldoende kan sturen of dat ambities en doelen beter en sneller bereikt kunnen worden wanneer de gemeente wél beschikt over een (grotere) grondpositie binnen de beoogde ontwikkeling. De vraag of de gemeente Simpelveld kan sturen op basis van het publiekrecht kan dus een rol spelen bij de beantwoording van de vraag of de gemeente in een bepaalde situatie een actievere houding inneemt. 4.

Sturen op uitgifte

De gemeente Simpelveld kan redenen hebben om invloed te willen uitoefenen op de uitgifte van bouwkavels. Marktpartijen hebben doorgaans minder belang bij uitgifte aan eigen inwoners of ondernemers. Met een actievere houding kan de gemeente Simpelveld daar meer invloed op uitoefenen en ook een andere positie innemen om op die wijze de ontwikkeling mogelijk te maken. 5.

Afweging doelstelling tot financieel risico

De gemeente Simpelveld zal altijd streven naar het beperken van risico’s. Bij iedere ontwikkeling is sprake van een bepaalde mate van risico. Bijvoorbeeld voor wat betreft de waarde van de gronden. Bij de afweging of al dan niet actiever beleid wordt gevoerd, zal de gemeente nagaan of de te realiseren maatschappelijke doelstelling in verhouding staat tot de financiële risico's. 21

Voorbeeld Gemeenten kunnen op basis van de huidige wetgeving al de helft van de beschikbare huurwoningen toewijzen op basis van economische of maatschappelijke binding. Deze wetgeving is nog wel in ontwikkeling. 6.

Bestuurlijke en ambtelijke capaciteit

Uiteraard speelt ook een rol dat de gemeente Simpelveld niet onbeperkt iedere ontwikkeling ter hand kan nemen. Ook voor de gemeente geldt immers dat sprake is van een grens aan de bestuurlijke en ambtelijke capaciteit. Bij de beoordeling zal met die capaciteit rekening worden gehouden. Bij het inzetten van actief grondbeleid en dus het aankopen van grond of grond met opstallen wordt vooraf altijd een integrale afweging gemaakt op onder meer de te behalen maatschappelijke doelen en financiële risico’s. Uitgangspunt is situationeel grondbeleid. Per ruimtelijke opgave en situatie dient te worden beoordeeld welke vorm het beste ingezet kan worden om de doelstellingen van de gemeente Simpelveld te verwezenlijken. Zo ontstaat er, als het maatschappelijke, ruimtelijke belang daarom vraagt, meer ruimte voor een actievere rol/houding van de gemeente Simpelveld bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Praktisch kader (maatwerk en stappenplan) De gemeente Simpelveld hanteert de methode dat telkens maatwerk plaatsvindt. In dat kader zal de gemeente per ontwikkeling nagaan welke houding het beste past bij die ontwikkeling en voor welke aanpak wordt gekozen. Voorbeeld De gemeente Simpelveld heeft onder meer als taak om woningen te realiseren. In die opgave is de gemeente actief aan de slag. Het kan voorkomen dat een corporatie gronden heeft of vrij kan maken die geschikt zijn voor woningbouw. Afhankelijk van de ligging, de planologische invulling en de afwegingen in het kader van de fysieke leefomgeving kan vervolgens het besluit worden genomen om die ontwikkeling verder ter hand te nemen en mogelijk te maken. Op basis van het uitgangspunt dat maatwerk wordt geleverd, kan de gemeente dan onder meer besluiten: • Of de behoefte bestaat aan het verwerven van gronden door de gemeente; • Welke vorm van samenwerking wordt gekozen; • Welke rol de gemeente vervult bij de financiële dekking van het plan; • Of er behoefte bestaat aan de inzet van een bepaald instrument. Wat is dus nodig van de gemeente Simpelveld en wat is mogelijk voor de gemeente zijn daarbij belangrijke vragen voor de rol en positie van de gemeente Simpelveld. Vraag: Hoe pakt de gemeente Simpelveld dat concreet aan? Antwoord: Als praktische invulling wordt telkens een vast stappenplan gevolgd.

Dat plan helpt de gemeente Simpelveld bij het maken van keuzes en het nemen van besluiten.

Stappenplan Hoofdkeuze De gemeente Simpelveld gaat uit van situationeel grondbeleid. De keuze voor de vorm of sprake is van een actieve, faciliterende of passieve houding vindt plaats aan de hand van een vast beoordelingskader. Hoofduitgangspunt daarbij is telkens de vraag in hoeverre sprake is van een ontwikkeling die aansluit bij de centrale doelstellingen van de gemeente Simpelveld. Stap 1: aansluiten bij de centrale doelen Simpelveld Bij iedere nieuwe ontwikkeling gaat de gemeente Simpelveld eerst na of de ontwikkeling aansluit bij een van de centrale doelen van de gemeente Simpelveld en of daarmee sprake is van een ontwikkeling die past binnen de visie van de gemeente.

Overzicht: relatie tussen grondbeleid, doeleinden Simpelveld en strategische inzet gronden

Doeleinden gemeente Simpelveld (samenvatting) 1. Wonen (Woonvisie) Woningbouw passend binnen de Woonvisie Simpelveld. Het gaat om het realiseren van gewenste, extra woningen, in de gemeente Simpelveld zoals vastgelegd in het beleid. 2. Economie en toerisme (economische visie) Versterking economische structuur in de gemeente en/of in de regio (Parkstad). Daarbij gaat het om detailhandel (concentratie) en het mogelijk maken van bedrijvigheid, het stimuleren van toeristische infrastructuur (zoals voorzieningen).

23

3. Water Aanpak wateropgaven, wateroverlast en waterverwerking. De overheidsaanpak van wateroverlast richt zich op het zorgen voor voldoende ruimte voor waterberging en waterafvoer. Waterschappen en het Rijk (Rijkswaterstaat) kunnen als waterbeheerder ruimte voor water maken binnen het watersysteem. Provincies en gemeenten kunnen gebieden aanwijzen voor waterberging. Gemeenten zorgen daarnaast voor de afvoer van overtollig water vanuit bebouwd gebied. 4. Duurzaamheid De thema’s klimaat, water, circulaire economie, energie en biodiversiteit vergen de komende jaren extra aandacht van de gemeente Simpelveld. 5. Omgevingsvisie/visie De gemeente Simpelveld zal na inwerkingtreding van de Omgevingswet (per 1 januari 2024) een Omgevingsvisie (GOVI) opstellen en vaststellen. Ontwikkelingen passend binnen die visie zullen worden benaderd via een actievere houding vanuit de gemeente. De gemeente Simpelveld heeft eerder al visies vastgesteld. Die visies vormen de basis totdat door de gemeente een omgevingsvisie wordt vastgesteld. De bestaande visies verliezen immers niet aan betekening door de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Indien de ontwikkeling niet past binnen een van de doeleinden kiest de gemeente Simpelveld voor een passieve(re) houding.

Als de ontwikkeling een vorm van publiek-private samenwerking is kan de gemeente uiteraard wel nog een faciliterende rol vervullen (bijvoorbeeld door een bijdrage te leveren aan infrastructuur of het wijzigen van het omgevingsplan). Stap 2: financiële haalbaarheid plan/ontwikkeling Als het plan of de ontwikkeling past binnen een van de beleidsdoeleinden van de gemeente Simpelveld is de volgende belangrijke stap om na te gaan of het plan/ontwikkeling ook financieel haalbaar is voor de gemeente. Als blijkt dat aan het plan financiële risico’s zijn verbonden en die risico’s niet kunnen worden opgevangen dan kiest de gemeente er in principe voor om geen rol te vervullen in het plan. Hierop geldt een uitzondering en dat is dat het plan mogelijk wel haalbaar kan zijn indien sprake is van gemeentelijk eigendom of dat subsidies of bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente gaat dus altijd na of de gemeente een bijdrage kan leveren aan de eventuele financiële haalbaarheid van een plan met als doel het plan alsnog mogelijk te maken. De gemeente Simpelveld kan in het kader van de haalbaarheid van het plan ook nagaan of mogelijk via een ander spoor extra financiële middelen kunnen worden verkregen. Zoals onder meer het aanvragen van subsidies of het aangaan van een lening.

In het kader van de mogelijke financiële haalbaarheid van de beoogde ontwikkeling kan ook het latere financiële rendement dan wel eventuele structurele financiële opbrengsten als gevolg van de ontwikkeling bij de besluitvorming worden betrokken. Naast sociaal-maatschappelijke meerwaarde worden er immers ook vaker andere aantoonbare financiële opbrengsten gegenereerd. Stap 3: eigendom gronden gemeente De gemeente betrekt bij de beoordeling de vraag of de gemeente zelf gronden gelegen binnen de ontwikkeling in eigendom heeft. Indien het project past een van de beleidsdoeleinden van de gemeente Simpelveld wordt vervolgens beoordeeld of: • de gemeente gronden in eigendom heeft; • het plan financieel haalbaar is voor de gemeente; • de gemeente een verantwoord risico neemt.

Indien uit de beoordeling volgt dat de gemeente gronden heeft en het plan ook financieel haalbaar is (en dat betekent een positieve grondexploitatie op de korte en lange termijn) dan neemt de gemeente een actieve houding in. Dat betekent onder meer dat de gemeente kan besluiten om gronden aan te kopen en ook een actieve houding in het project inneemt. Bij alle stappen speelt een rol of sprake is van voldoende capaciteit (zowel bestuurlijk als ambtelijk) om de actieve(re) rol van de gemeente Simpelveld te kunnen vervullen in de ontwikkeling. Indien uit de inzet en begroting volgt dat die capaciteit niet aanwezig is, kan de gemeente eerst nog in overweging nemen om capaciteit in te huren (bijvoorbeeld op het gebied van projectleiding of planeconomie). Als uit het overzicht en het voorstel aan het college volgt dat de capaciteit niet kan worden geleverd (ook niet via inhuur) dan kan de gemeente alsnog besluiten om een passieve houding in te nemen dan wel het voortouw te geven aan een private partij. Stap 4: samenwerking met de markt / gemeentelijke regie De gemeente gaat na of eventueel sprake kan zijn van samenwerking met de markt en welke rol de gemeente daarbij vervult. De markt wordt daarbij benaderd met het uitgangspunt dat wordt gezocht naar mogelijkheden en oplossingen. De markt bestaat niet alleeen uit private partijen maar ook uit woningbouwverenigingen, stichtingen.