6. Bijlage 1 Omgevingsvisie Simpelveld
Tekst van het document
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Simpelveld Samen maken we morgen! 2 3 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD INHOUD INHOUDSOPGAVE IS KLIKBAAR 1. | INLEIDING | 5 | 4. | THEMATISCHE UITWERKING | 23 1.1 | Aanleiding en doel | 54.1 | Inleiding | 23 1.2 | De omgevingsvisie | 64.2 | Sterke kernen in een vitaal Simpelveld | 24 1.3 | Proces en participatie | 6 | 4.3 | Lokale schakel in een innovatieve regio | 38 1.4 | Leeswijzer | 6 | 4.4 | Een toekomstbestendig landschap | 46 4.5 | Omgevingsvisiekaart Simpelveld | 58 2. | HET PROFIEL VAN SIMPELVELD | 9 2.1 | Historische context | 9 | 5. | GEBIEDSGERICHTE UITWERKING | 61 2.2 | Positie in de regio | 10 | 5.1 | Inleiding | 61 2.3 | Identiteit en kernkwaliteiten | 11 | 5.2 | Woonkern | 63 2.4 | Opgaven voor de toekomst | 13 | 5.3 | Centrum | 68 5.4 | Bedrijventerrein | 73 5.5 | Beekdal | 78 3. | ONS PERSPECTIEF OP SIMPELVELD IN 2050 | 17 | 5.6 | Buitengebied | 83 6. | UITVOERING EN MONITORING | 89 6.1 | Inleiding | 89 6.2 | Sturingsfilosofie | 89 6.3 | Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten | 91 6.4 | Lokale en regionale samenwerking | 94 6.5 | Grond en financiën | 94 6.6 | Een levend document | 94 3 4 5 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 01 Inleiding ©JOHN KREUKNIET 1. Inleiding 1.1 AANLEIDING EN DOEL Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden.
De Omgevingswet bepaalt dat iedere gemeente vóór 1 januari 2027 een omgevingsvisie voor het gehele grondgebied moet opstellen. De omgevingsvisie bevat het strategische beleid voor de lange termijn over de fysieke leefomgeving. Daarnaast is in de wet vastgelegd dat elke gemeente over een omgevingsplan moet beschikken, waarin de regels voor de fysieke leefomgeving zijn opgenomen. Daarmee wordt bijvoorbeeld bepaald waar industrie is toegestaan en hoe hoog ergens mag worden gebouwd. De omgevingsvisie vormt de beleidsmatige basis voor het omgevingsplan en biedt het afwegingskader voor afwijkingen, zoals buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Gemeenten kunnen daarnaast kiezen om specifieke programma’s op te stellen, waarin bepaalde thema’s of gebieden nader worden uitgewerkt. De gemeente Simpelveld heeft in 2025 de strategische toekomstvisie ‘Simpelveld 2040, samen maken we morgen!’ opgesteld. Deze visie is nadrukkelijk samen met een groep bewoners ontwikkeld. Daarmee vormt deze toekomstvisie een breed gedragen vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van Simpelveld. De omgevingsvisie bouwt daarop voort en vertaalt deze gezamenlijke koers naar een integrale langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving.
De verdere uitwerking van de strategische toekomstvisie en de uitvoering van deze omgevingsvisie worden daarbij inhoudelijk op elkaar afgestemd, zodat visie en uitvoering in elkaars verlengde blijven liggen. Figuur 1: Samenhang fysieke en sociale domein ENERGIE WERKEN INFRASTRUCTUUR RECREATIE CULTUURHISTORIE WONEN WATER LANDSCHAP SOCIALE COHESIE VRIJWILLIGERSWERK EMANCIPATIELEEFBAARHEID ONTGROENING MANTELZORG PARTICIPATIE MAATSCHAPPELIJKE VERGRIJZING VOORZIENINGEN FYSIEK DOMEIN SOCIAAL DOMEIN BETROKKENHEID 5 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Inleiding 1.2 DE OMGEVINGSVISIE De omgevingsvisie schetst voor de periode tot 2050 een perspectief op de ruimte waar we wonen, werken en ontspannen. Daarnaast gaat de visie in op onze verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning van onze inwoners en de voorzieningen die daarbij horen. Maatschappelijke ondersteuning, onderwijs, jeugdhulp en werk maken daar deel van uit. De Omgevingswet en de omgevingsvisie gaan over de fysieke leefomgeving, maar veel thema’s in deze visie raken meerdere domeinen tegelijk. Leefbaarheid is daarvan een goed voorbeeld.
In het sociaal domein ondersteunen we hiervoor onder andere de sociale samenhang, de zorg en het verenigingsleven in onze kernen, terwijl we in de fysieke leefomgeving werken aan onder andere sterke dorpsharten, bereikbare voorzieningen en een openbare ruimte die prettig en bruikbaar is voor het dagelijks leven. Omdat veel onderwerpen met elkaar samenhangen, kiezen we ervoor om in deze omgevingsvisie over al deze opgaven na te denken. Dat helpt ons om de verschillende domeinen met elkaar te verbinden en een samenhangend beleid te voeren. 1.3 PROCES EN PARTICIPATIE Bij het opstellen van de onderliggende strategische toekomstvisie ‘Simpelveld 2040, samen maken we morgen!’ is uitgebreid aandacht besteed aan participatie. Naast maatschappelijke organisaties, de raad, het college van burgemeester en wethouders heeft een denktank van bewoners, jongeren en ondernemers actief meegedacht over de toekomst van Simpelveld. Bij het opstellen van deze omgevingsvisie hebben sessies met betrokkenen plaatsgevonden, waaronder medeoverheden en ketenpartners, maatschappelijke organisaties, burgers, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Ook is er een bewonersenquête uitgezet. De participatie-opbrengsten zijn verwerkt in deze visie. 1.4 LEESWIJZER Deze paragraaf licht de opbouw van de omgevingsvisie toe.
Omdat de gemeenteraad deze visie vaststelt, hanteren we de ‘wij-vorm’ , waarmee we de gemeenteraad bedoelen. Als er Simpelveld staat wordt de gemeente bedoeld. Als we de kern Simpelveld bedoelen, gebruiken we die term of dorp. › Hoofdstuk 1 beschrijft de inleiding en de aanleiding van de omgevingsvisie. › Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de kracht van Simpelveld, belicht vanuit historisch en geografisch perspectief. Dat vormt het vertrekpunt voor de toekomst. › Hoofdstuk 3 geeft de kern weer van onze omgevingsvisie. › Hoofdstuk 4 beschrijft de belangrijkste ambities, uitgewerkt per thema en onderwerp. › Hoofdstuk 5 werkt deze ambities verder uit voor de verschillende deelgebieden. › Hoofdstuk 6 bevat de uitvoeringsparagraaf. Daarin leggen we uit hoe de visie doorwerkt in andere Omgevingswetinstrumenten, hoe we de voortgang monitoren en actualiseren, en welke programma’s in ontwikkeling zijn. In de bijlage is het participatieverslag opgenomen, met daarin de bijdrage van inwoners en belanghebbenden. 6 7 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 7 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 8 9 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 02 Het profiel van Simpelveld ©JOHN KREUKNIET 2. Het profiel van Simpelveld 2.1 HISTORISCHE CONTEXT De geschiedenis van Simpelveld ligt nog herkenbaar in het landschap en in de dorpen zelf.
De huidige gemeente Simpelveld ontstond bij de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1982, toen de voormalige gemeenten Simpelveld en Bocholtz werden samengevoegd. De naam Simpelveld is echter al in 1137 opgetekend. Bocholtz verschijnt in 1253 in de geschriften als Bukehout. De oudste historische laag in de gemeente is het Romeinse verleden. Simpelveld maakt deel uit van een Romeins cultuurlandschap dat over de Duitse grens doorloopt richting Aken. De vruchtbare lössgronden en de ligging langs oude verbindingen maakten dit gebied al vroeg aantrekkelijk voor bewoning en landbouw. Die laag is in Simpelveld opvallend tastbaar gebleven. De resten van Romeinse villa’s tussen Simpelveld en Aken en de sarcofaag van de Dame van Simpelveld, een archeologisch topstuk in de geschiedenis van Nederland, zijn tastbare herinneringen aan dit verleden. Daar overheen liggen latere tijdlagen die het beeld van Simpelveld verder hebben gevormd. De twee kernen liggen midden in het dal van de Eyserbeek. De agrarische ontwikkeling van de gemeente is nog altijd zichtbaar in het landschap door haar historische boerderijen en hoeves. Ook religieus erfgoed heeft een vaste plaats behouden. In Simpelveld staan met Loreto en Damiaan twee beeldbepalende kloostercomplexen; het voormalige meisjeshuis van Loreto dateert uit 1878 en behoort tot de zogenoemde Kulturkampf-kloosters.
Met de spoorlijn Maastricht–Aken en het grensstation van Simpelveld kreeg de gemeente in de negentiende en vroege twintigste eeuw bovendien een nieuwe positie in het regionale spoornetwerk. Ook vandaag kenmerken zowel de ligging in het Heuvelland als de sterke verbondenheid met Parkstad het karakter van Simpelveld. Figuur 2: Simpelveld door de jaren heen. (Bron: TopoTijdreis) 1850 1935 1990 1880 1965 2024 9 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Het profiel van Simpelveld 2.2 POSITIE IN DE REGIO 2.2.1 GEOGRAFISCHE CONTEXT Simpelveld ligt op een markante positie tussen het stedelijk deel van Parkstad, het Heuvelland en Aken. De gemeente maakt deel uit van de Stadsregio Parkstad Limburg, een bestuurlijk samenwerkingsverband in Zuidoost Limburg met ruim 255.000 inwoners. Samen met Heerlen, Kerkrade, Brunssum, Voerendaal, Landgraaf en Beekdaelen vormt het Parkstad Limburg. Binnen Zuid-Limburg ligt Simpelveld op de overgang tussen meer stedelijke en meer landelijke delen van de regio. Economisch gezien is de gemeente sterker verbonden met Parkstad en de stedelijke omgeving daaromheen. Landschappelijk en toeristisch sluit Simpelveld sterker aan op het Heuvelland en het grensgebied richting Aken. De gemeente maakt daarmee bovendien deel uit van een grensregio waarin de oriëntatie op Duitsland van oudsher sterk aanwezig is.
2.2.2 HET NARRATIEF: GROEIAMBITIE PARKSTAD Na decennia van krimp streeft Parkstad Limburg nu naar een evenwichtige bevolkingssamenstelling door strategische groei. Dit betekent inzetten op onderwijs, economie, woningbouw en bereikbaarheid om de regio aantrekkelijk te maken voor jonge inwoners en gezinnen. De toenemende vergrijzing vraagt om een langetermijnvisie die de regio vitaal en toekomstbestendig houdt. Door deze groeiopgave actief op te pakken, kan Parkstad niet alleen de demografische balans herstellen, maar ook bijdragen aan nationale vraagstukken zoals klimaat, energie en woningbouw. Investeren in duurzame mobiliteit, innovatieve werkgelegenheid en toekomstbestendige woningen draagt bij aan een economisch en sociaal sterke inclusieve regio. Ook Simpelveld geeft hiermee concreet invulling aan het gezamenlijke groeinarratief van Parkstad, waarin regionale en euregionale samenwerking en toekomstgericht handelen centraal staan. Parkstad heeft zich met het Regionaal Afstemmingskader GOVI’s (Gemeentelijke Omgevingsvisies) Parkstad bovendien voorbereid op toekomstige regionale uitdagingen. Dit kader biedt een richtinggevend toekomstperspectief. Het fungeert als bouwsteen voor de zeven gemeentelijke omgevingsvisies, zonder strikte planologische regels, maar als inspirerend vergezicht.
Het afwegingskader helpt binnen dit document om lokale ontwikkelingen te toetsen aan de gezamenlijke ambities. Parkstad werkt aan een actualisatie van het afstemmingskader dat in 2022 door alle Parkstadraden is vastgesteld. 2.2.3 PROVINCIALE OMGEVINGSVISIE LIMBURG De Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI) is het strategische kader van de provincie voor de ruimtelijke en fysieke leefomgeving. Daarin legt de provincie haar ambities, doelen en kaders vast voor onder meer wonen, natuur, landbouw, water, energie, economie, mobiliteit, erfgoed, gezondheid en leefbaarheid. Provinciale Staten hebben de POVI 2026 op 8 mei 2026 vastgesteld; na verwerking van amendementen volgt publicatie in juni 2026. Deze omgevingsvisie sluit aan op de provinciale koers en vertaalt waar gepast de relevante provinciale ambities naar de ruimtelijke praktijk. Concreet betekent dit dat provinciale uitgangspunten voor water en bodem, landschap, wonen, mobiliteit en energie zijn meegenomen bij de keuzes voor de fysieke leefomgeving in Simpelveld. Wanneer de POVI Limburg definitief is gepubliceerd, zal de gemeentelijke omgevingsvisie in de eerstvolgende actualisatieronde worden herijkt aan de provinciale kaders.
10 11 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 2.2.4 NOTA RUIMTE De Nota Ruimte is de nationale langetermijnvisie van het Rijk op de ruimtelijke inrichting van Nederland. De ontwerpversie maakt keuzes richting 2030 en 2050, met een doorkijk naar 2100, en wordt na vaststelling de opvolger van de Nationale Omgevingsvisie. De Ontwerp-Nota Ruimte is op 26 september 2025 aangeboden aan de Tweede Kamer. Deze omgevingsvisie sluit aan op de nationale koers doorthema’s als zorgvuldig ruimtegebruik, water en bodem, wonen, bereikbaarheid, energie en landschap integraal mee te wegen in de lokale keuzes voor Simpelveld. 2.2.5 EUREGIONALE POSITIE Simpelveld ligt vlak bij Aken. De nabijheid van Aken biedt economische en maatschappelijke kansen, mede door de aanwezigheid van de Rheinisch- Westfälische Technische Hochschule (RWTH) Aachen en de bredere kennis- en innovatiemilieus in en rond de stad. Samen vormen Parkstad Limburg en de Städteregion Aachen een grensoverschrijdende agglomeratie van ruim 800.000 inwoners. Deze strategische ligging vraagt om het wegnemen van grensbarrières en het benutten van de kansen die de euregionale ligging biedt. 2.3 IDENTITEIT EN KERNKWALITEITEN 2.3.1 INLEIDING Deze paragraaf belicht de identiteit en kernkwaliteiten van Simpelveld.
Dit zijn de unieke kenmerken waar we trots op zijn en die we koesteren als fundament voor de toekomst van onze gemeente. 2.3.2 DORPS WONEN AAN DE RAND VAN PARKSTAD Simpelveld is een groene, landelijke gemeente met een rustig en dorps woonmilieu. De kwaliteit van wonen hangt sterk samen met de directe landschappelijke omgeving. De compacte centra met herkenbare dorpsstructuren en de nabijheid van het buitengebied geven de gemeente een woonmilieu waarin dorp en landschap nauw met elkaar verbonden zijn. Tegelijkertijd liggen ook stedelijke voorzieningen en werkgelegenheid nabij door de nauwe verwevenheid met Parkstad, vaak zelfs binnen fietsbereik. De kracht van wonen in Simpelveld zit in het samengaan van een landschappelijk woonmilieu met stedelijke voorzieningen binnen handbereik. Het uitzicht is iedere dag prachtig 11 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 2.3.3 VOORZIENINGEN EN VERENIGINGEN Simpelveld en Bocholtz vormen samen een kleine meerkernige gemeente, waarin beide kernen ongeveer even groot zijn maar een eigen dorpskarakter en gemeenschapsleven kennen. De gemeenschap wordt gekenmerkt door sterke sociale cohesie, een rijk verenigingsleven en een grote betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving. Die betrokkenheid blijkt uit de traditie van burgerparticipatie en uit de manier waarop inwoners, verenigingen en lokale netwerken bijdragen aan de leefbaarheid van hun kern.
Ook in de buurtschappen is dit goed zichtbaar, bijvoorbeeld bij RKVV WDZ in Bocholtzerheide. Tegelijk heeft de kern Simpelveld een duidelijke centrum- en verzorgingsfunctie voor omliggende dorpen en buurtschappen. Ook Bocholtz heeft daarin een eigen positie als volwaardige woonkern, maar met een eigen kleinschaliger voorzieningenprofiel. 2.3.4 LIMBURGS LANDSCHAP Het landschap van Simpelveld wordt sterk bepaald door het reliëf van het Heuvelland. Beekdalen, plateaus en hoogteverschillen geven de gemeente een landschappelijke opbouw die herkenbaar Zuid-Limburgs is. De landschappelijke basis wordt gevormd door het Eyserbeekdal en de hellingen daaromheen, met de plateaus van Ubachsberg en Bocholtz, de hooggelegen randen en het Land van Kalk als omringende landschappelijke structuren. Die structuur blijft niet beperkt tot het buitengebied. Simpelveld en Bocholtz liggen zichtbaar in het landschap en hebben er ook ruimtelijk een directe relatie mee. Historische linten, groene dorpsranden, bosranden en open agrarische delen zorgen ervoor dat de overgang tussen kern en buitengebied in de gemeente op veel plekken ervaren kan worden. Dat geeft Simpelveld een landschappelijke identiteit waarin het hoogteverschil en de dorpsbebouwing nauw op elkaar aansluiten. Landschap en erfgoed zijn ook belangrijke economische dragers voor Simpelveld.
Het buitengebied biedt prachtige mogelijkheden voor wandelen, fietsen en andere vormen van dagrecreatie. Met een ligging aan de rand van het Heuvelland kent de gemeente een sterk recreatief profiel. Daarin zijn ook de stoomtrein van de Miljoenenlijn, de imposante kloosters en de bourgondische sfeer belangrijke toeristische trekkers. 12 13 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 2.4 OPGAVEN VOOR DE TOEKOMST 2.4.1 INLEIDING Het is essentieel om onze kwaliteiten te behouden, te versterken en waar mogelijk uit te breiden. Bestaande uitdagingen, nieuwe trends en ontwikkelingen kunnen deze kwaliteiten echter onder druk zetten. Tegelijkertijd is er de overkoepelende opgave om de brede welvaart in de gemeente te versterken. Met de omgevingsvisie spelen we hier tijdig op in, zodat Simpelveld goed voorbereid de toekomst tegemoet gaat. 2.4.2 WONEN EN DEMOGRAFIE Net als in de overige gemeenten in Parkstad veranderen vergrijzing, ontgroening en huishoudensverdunning de samenstelling van de bevolking. Een onevenwichtige bevolkingsopbouw maakt het moeilijker de voorzieningen in de lucht te houden. De bestaande woningvoorraad sluit bovendien steeds minder goed aan op de veranderende vraag, en daarmee ligt er ook een stevige herstructureringsopgave.
Voor starters en jonge gezinnen is het passende en betaalbare aanbod beperkt, terwijl de vraag naar levensloopgeschikte woningen en woonvormen voor ouderen en mensen met een zorgvraag groeit. De woningbouwopgave hangt daarnaast samen met de ambitie van Parkstad om jongeren, starters, gezinnen en werkenden voor de regio te behouden en aan te trekken. Parkstad zet in de komende tien jaar in op minimaal 7.500 nieuwe woningen, vooral voor starters en doorstromers en deels ter vervanging van woningen die niet meer toekomstbestendig zijn. Het is van belang om de juiste keuzes in de woningbouwopgave te maken. Een passend woningaanbod draagt namelijk bij aan een evenwichtige bevolkingsopbouw, en dat is noodzakelijk om de kernen en de samenleving levendig te houden. Simpelveld is een goede uitvalsbasis voor het Heuvelland, Parkstad, Aken en zelfs Maastricht 13 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 2.4.3 LEEFBAARHEID De leefbaarheid vormt in delen van de gemeente een belangrijke opgave. Door vergrijzing en ontgroening verandert de samenstelling van de bevolking en krimpt tegelijk de beroepsbevolking. De vraag naar zorg en ondersteuning neemt daardoor toe, terwijl het draagvlak voor voorzieningen en vrijwilligerswerk minder vanzelfsprekend wordt.
In een gemeente als Simpelveld maakt dat ontmoeting, informele hulp en dagelijkse voorzieningen minder vanzelfsprekend, vooral in Bocholtz en de kleinere kernen waar bereikbaarheid en dorpsfuncties kwetsbaar zijn. De andere kant van leefbaarheid zijn veerkracht en veiligheid. Veerkrachtonderzoek laat zien dat we hierbij alert moeten blijven: het behouden en versterken van de veerkracht van inwoners, buurten en dorpen is een belangrijke opgave voor de komende jaren. Overlast, jeugdcriminaliteit en ondermijning tasten het vertrouwen van bewoners in hun buurt of dorp aan. Hoe het met kinderen en jongeren gaat, is belangrijk voor hun eigen toekomst en voor de toekomst van Simpelveld. Parkstad benadert deze opgave daarom regionaal, met een gezamenlijke inzet op gelijke kansen, gezondheid en sociale veerkracht waarin de jeugd centraal staat. De vitaliteit van de kernen hangt uiteindelijk af van de mate waarin kinderen, jongeren en gezinnen er perspectief vinden en zich blijvend aan Simpelveld kunnen verbinden. 2.4.4 KLIMAATADAPTATIE Waterveiligheid en klimaatadaptatie zijn in Simpelveld uitgegroeid tot urgente ruimtelijke opgaven. Klimaatverandering zorgt vaker voor hevige buien en wateroverlast, maar ook voor perioden van droogte.
De overstromingen van juli 2021 hebben ook in Simpelveld laten zien hoe groot de impact op woningen, natuur en leefomgeving kan zijn, terwijl de jaren daarvoor juist uitzonderlijk droog waren. Een klimaatadaptieve inrichting draagt daarnaast bij aan een aangenamere en koelere leefomgeving, bijvoorbeeld door minder opwarming van stenige oppervlakken en meer natuurlijke verkoeling door groen en schaduw. De opgave ligt daarbij niet uitsluitend in de kernen zelf. Het watersysteem in Simpelveld is opgebouwd uit een reeks dalen en watergangen die afstroming bundelen richting het centrum van Bocholtz en vervolgens doorzetten naar de kern Simpelveld. Door de bodemgesteldheid, met slecht doorlatende lagen, is infiltratie op grote delen van het grondgebied echter beperkt of nauwelijks mogelijk. Het is daarom belangrijk om water in de gemeente op de juiste plekken vast te houden, af te voeren of juist door te laten stromen. 2.4.5 MOBILITEITSTRANSITIE De bereikbaarheid van Simpelveld staat onder druk. Dagelijkse verplaatsingen naar Parkstad en de grensregio maken de gemeente sterk afhankelijk van regionale verbindingen. Een van deze regionale verbindingen, tussen Parkstad en Heuvelland, loopt bovendien dwars door het centrum van Simpelveld.
Tegelijk hebben de kernen zelf belang bij een goed functionerend lokaal netwerk, met veilige schoolroutes en goede verbindingen tussen Simpelveld, Bocholtz en de buurtschappen. Ook de aard van mobiliteit verandert. Het aandeel van het elektrisch vervoer groeit, het gebruik van verschillende vervoersmiddelen raakt sterker met elkaar verweven en de druk op de openbare ruimte neemt toe. Daarmee wordt de spanning tussen bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefkwaliteit groter. De opgave voor Simpelveld ligt in het opvangen van die druk binnen een fijnmazig netwerk van kernen, voorzieningen en regionale routes. 14 15 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 2.4.6 ENERGIETRANSITIE De energietransitie is voor Simpelveld een forse opgave. De gemeente wil in 2030 in de gebouwde omgeving minimaal 20 procent minder aardgas gebruiken. Deze doelstelling is een lokale tussenstap binnen de bredere landelijke klimaatopgave en de regionale ambitie om toe te werken naar een energieneutrale regio. De zwaarste opgave ligt bij woningen en andere gebouwen, waar veel energie naar verwarming gaat. Tegelijk groeit de elektriciteitsvraag, onder meer door de overstap naar andere vormen van verwarmen en door elektrisch vervoer. Die omslag vraagt ook meer ruimte.
Nieuwe opwekking, extra transformatorstations, kabels en laadpunten moeten een plek krijgen in een regio waar wonen, water, natuur, landbouw en energie steeds vaker om diezelfde ruimte concurreren. Daar komt bij dat het elektriciteitsnet steeds voller raakt. Netcongestie beperkt de ruimte voor nieuwe aansluitingen voor woningen en bedrijven. Daardoor hangt de energietransitie direct samen met opgaven als woningbouw, mobiliteit en economische groei. 2.4.7 GRENSOVERSTIJGENDE ECONOMIE De economische opgave van Simpelveld staat in het teken van een bredere Parkstadse beweging. In de Strategische Agenda zet Parkstad in op het slechten van drempels met de Städteregion Aachen op het gebied van onderwijs, economie, wetenschap en arbeidsmarkt, als stap naar een gezamenlijke innovatieve economie. Die koers krijgt inmiddels concreet vorm in de versterking van de Brightlands Smart Services Campus, Medlands Parkstad en de samenwerking met kennisinstellingen als RWTH Aachen, Zuyd, Vista en Universiteit Maastricht. Simpelveld kan als grensgemeente en landschappelijk woonmilieu op haar eigen manier inspelen op de kansen die deze ontwikkelingen bieden. Behoud het dorpse en exclusieve karakter van de gemeente.
15 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Recreatief knooppunt tussen Parkstad, Aken en Heuvelland Het beekdal als basis Verduurzaming op passende schaalErfgoed en gemeen- schap als dragers van identiteit 16 17 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 03 Ons perspectief op Simpelveld in 2050 3. Ons perspectief op Simpelveld in 2050 DRIE PIJLERS Simpelveld ligt op een bijzondere plek tussen Parkstad, Heuvelland en Aken. In deze groene gemeente gaan dorps wonen, landschappelijke kwaliteit en regionale nabijheid hand in hand. De rust en schaal van Simpelveld en Bocholtz maken het prettig wonen, terwijl werk, onderwijs en voorzieningen in de regio dichtbij zijn. Wij koesteren deze identiteit en kernkwaliteiten. We trekken de lijnen uit het verleden door naar de toekomst. Dit gaat echter niet vanzelf. Er komen immers ontwikkelen op de gemeente af, zoals demografische ontwikkelingen en klimaatverandering, die vragen om actie om het goede te behouden en daar nieuwe kwaliteiten aan toe te voegen. Zo zijn we tot drie pijlers voor Simpelveld in 2050 gekomen: › Sterke kernen in een vitaal Simpelveld › Een toekomstbestendig landschap › Lokale schakel in een innovatieve regio Samen borgen deze drie pijlers de brede welvaart in Simpelveld. Dit werken we als volgt uit.
STERKE KERNEN IN EEN VITAAL SIMPELVELD Met nieuwe woningen voor starters, gezinnen en ouderen, voor huidige en nieuwe inwoners, versterken we de vitaliteit van onze kernen. Dat doen we zonder de dorpse maat, het eigen karakter en de nauwe verwevenheid met het landschap los te laten. We investeren in jeugd, in zorg en ontmoeting dichtbij huis en in voorzieningen die het dagelijks leven dragen. Ook de inrichting van de openbare ruimte moet daaraan bijdragen, met meer groen, ruimte om te bewegen en plekken waar mensen elkaar vanzelf tegenkomen. In Simpelveld en Bocholtz versterken we de dorpsharten als compacte en levendige plekken voor het dagelijks leven. Daar komen voorzieningen, ontmoeting en wonen samen, met ruimte voor jong en oud door elkaar. Nieuwe woningen voegen we bij voorkeur toe binnen het bestaande bebouwde gebied, op plekken waar zij ook bijdragen aan groen, verblijfskwaliteit en een aantrekkelijker centrum. EEN TOEKOMSTBESTENDIG LANDSCHAP Voor de toekomst van Simpelveld nemen we water en bodem als vertrekpunt, werken we aan een gezonde leefomgeving en kiezen we voor verduurzaming die past bij de maat van onze gemeente. Het beekdallandschap, de dorpsranden en het omliggende Heuvelland vormen daarbij de basis voor onze leefkwaliteit.
Tegelijk geven het Romeinse verleden, de Miljoenenlijn, de kloosters en het omliggende landschap Simpelveld een herkenbare identiteit en een sterk recreatief profiel. Dit maken we nog beter zichtbaar en beleefbaar. LOKALE SCHAKEL IN EEN INNOVATIEVE REGIO Dankzij de ligging midden in de Euregio kan Simpelveld ook op grotere schaal betekenis hebben. De nabijheid van Aken, de verbinding met Parkstad, het grensoverstijgende bedrijventerrein Avantis, het naastgelegen Trilandis en de aansluiting op regionale kennis- en routenetwerken bieden kansen voor kleinschalig ondernemerschap, toerisme en een aantrekkelijk woonmilieu. Zo verbindt Simpelveld de dynamiek van de regio met de rust, ruimte en kwaliteit van het Zuid-Limburgse heuvellandschap. 17 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Ons perspectief op Simpelveld in 2050 Doorsnede van Simpelveld in 2050: sterke kernen, een toekomstbestendig landschap en een innovatieve lokale economie.
’ PANORAMA: SIMPELVELD IN 2050 Recreatief knooppunt tussen Parkstad, Aken en Heuvelland Het beekdal als basis Verduurzaming op passende schaalErfgoed en gemeenschap als dragers van identiteit 18 19 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Opgroeien en oud worden in een kansrijke gemeente Woningbouw als impuls voor levendige dorpen Grensgemeente als schakel in een euregionaal mobiliteitssysteem Natuur en landbouw in een toekomstbestendig landschap Lokale kracht in een grensoverstijgende regio 19 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Figuur 3: De kernambities voor Simpelveld in 2050. In het diagram hieronder staan de drie pijlers voor Simpelveld. Elke pijler heeft drie kernambities. Die zijn weer verdeeld in thema’s. Zo werken we stap voor stap van de kernwaarden van de gemeente naar plannen en projecten. Simpelveld: Samen maken we morgen! 20 21 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 21 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 22 23 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 04 Thematische uitwerking 4. Thematische uitwerking 4.1 INLEIDING In dit hoofdstuk hebben we de drie thematische pijlers voor Simpelveld uitgewerkt. De drie pijlers staan voor de sociale, economische en fysieke aspecten van de leefomgeving.
Oftewel, ze beschrijven hoe we samen leven, hoe we bouwen aan onze welvaart en hoe we onze omgeving beschermen. Iedere pijler is daarom onderverdeeld in drie kernambities. Deze kernambities zijn gebaseerd op het Regionaal Afstemmingskader Parkstad, maar wel vertaald op een Simpelveldse manier. Zo zorgen we dat ontwikkelingen in onze gemeente goed samengaan met ontwikkelingen in de regio, zonder daarbij onze eigen kwaliteiten en opgaven uit het oog te verliezen. De kernambities zijn: Sterke kernen in een vitaal Simpelveld › Opgroeien en oud worden in een kansrijke gemeente › Woningbouw als impuls voor levendige dorpen › Erfgoed en gemeenschap als dragers van identiteit Een toekomstbestendig landschap › Het beekdal als basis › Natuur en landbouw in een herkenbaar landschap › Verduurzaming op passende schaal Lokale schakel in een innovatieve regio › Lokale kracht in een grensoverstijgende regio › Grensgemeente als schakel in een euregionaal mobiliteitssysteem › Recreatief knooppunt tussen Parkstad, Aken en Heuvelland Samen zorgen deze negen kernambities voor het beschermen en ontwikkelen van de brede welvaart in Simpelveld. Deze kernambities staan niet op zichzelf, maar hebben allemaal invloed op elkaar. We hebben iedere kernambitie daarom vertaald vanuit het regionale naar het gemeentelijke schaalniveau en vervolgens uitgewerkt in een aantal thema’s voor de leefomgeving.
Zo gaan we van groot naar klein. We gaan van de kernwaarden van onze gemeente naar concrete projecten en plannen, en zorgen zo dat ontwikkelingen elkaar kunnen versterken. 23 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Thematische uitwerking 4.2 STERKE KERNEN IN EEN VITAAL SIMPELVELD 4.2.1 INLEIDING De regionale sociale lijn richt zich op wijken en kernen waar inwoners prettig, gezond en vitaal kunnen samenleven. Dat vraagt om langdurige investeringen in de sociale en ruimtelijke basis van gemeenschappen. Voor Simpelveld betekent dit een koers waarin de vitaliteit van de kernen Simpelveld en Bocholtz wordt versterkt vanuit hun dorpse schaal, sociale samenhang en eigen voorzieningenstructuur. 4.2.2 OPGROEIEN EN OUD WORDEN IN EEN KANSRIJKE GEMEENTE 4.2.2.1 Inleiding Simpelveld heeft een dorpse schaal, korte afstanden en een hechte sociale infrastructuur. Daardoor zijn zorg, voorzieningen en verenigingsleven dichtbij en kunnen inwoners elkaar gemakkelijk ontmoeten, steun vinden en gezond blijven. Deze schaal wordt ook herkend door de samenleving (zie resultaten enquête). We versterken die basis door zorg en ondersteuning dichter bij het dagelijks leven te brengen. Ook richten we de leefomgeving zo in dat inwoners elkaar gemakkelijker ontmoeten, gezond kunnen leven en in alle kernen gelijke kansen hebben om op te groeien, ouder te worden en mee te doen.
Behoud verenigingen in de kernen omwille van de leefbaarheid. 24 25 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Afstemmingskader: Sterke kernen in een vitaal Simpelveld 25 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 4.2.2.2 Sterke sociale basis Maatschappelijke knooppunten dichtbij Sterke kernen vragen om plekken waar ontmoeting, ondersteuning en eigen initiatief samenkomen. Een sterke sociale basis betekent dat inwoners in beide kernen, van jong tot oud, gemakkelijk steun kunnen vinden. In de kernen Simpelveld en Bocholtz vervullen onder meer de bibliotheek, D'r Durpswinkel, wijkcentra De Rode Beuk, Op de Boor en andere maatschappelijke voorzieningen daarin een belangrijke rol (zie de themakaart 'Sterke kernen in een vitaal Simpelveld' aan het eind van deze paragraaf ). We versterken deze plekken als herkenbare knooppunten in het dagelijks leven: plekken waar inwoners elkaar ontmoeten, mee kunnen doen en zo nodig snel op de juiste ondersteuning worden gewezen. Dat sluit aan bij de wens uit de strategische visie Simpelveld 2040 om zorg, welzijn en ontmoeting in de buurt op één toegankelijke plek samen te brengen. Daarbij sturen we op samenwerking en doorontwikkeling, zodat voorzieningen beter zichtbaar worden, en de verbinding tussen beide kernen wordt versterkt.
Voorzieningen als basis voor leefbaarheid Leefbaarheid begint bij een voorzieningenstructuur die past bij de schaal van de gemeente en tegelijk voldoende kwaliteit biedt. Voor het dorp Simpelveld betekent dat een sterke hoofdkern met een bredere verzorgingsfunctie, en Bocholtz dat als volwaardige woonkern over goede basisvoorzieningen blijft beschikken. We bouwen aan één samenhangende voorzieningenstructuur die past bij het dagelijks leven in beide kernen. Daarbij sturen we niet op losse voorzieningen, maar op een goed bereikbaar en elkaar aanvullend aanbod van kwaliteit. Leefbare buurten Sociale samenhang ontstaat niet alleen in gebouwen, maar ook in de manier waarop straten, pleinen en centra functioneren. Het dorpshart van Simpelveld en andere ontmoetingsplekken in de gemeente kunnen sterker bijdragen aan contact, verblijf en gemeenschapsgevoel. We benutten de ontwikkeling van de dorpsharten en de inrichting van onze woonwijken daarom bewust om ontmoeting te stimuleren. Zo kunnen we eenzaamheid verminderen en buurten aantrekkelijker en socialer maken, voor jong en oud samen. Meer groen, verblijfskwaliteit en kleinschalige activiteiten horen daar nadrukkelijk bij. Bestaanszekerheid en meedoen Een sterke sociale basis vraagt ook aandacht voor bestaanszekerheid.
Wanneer inwoners door geldzorgen of praktische drempels moeilijk toegang krijgen tot regelingen en voorzieningen, wordt meedoen minder vanzelfsprekend. Daarom willen we problemen eerder zien, ondersteuning toegankelijker maken en bestaande instrumenten zoals De VoorzieningenWijzer, die inwoners helpt om regelingen en toeslagen te vinden en aan te vragen, beter gebruiken om inwoners praktisch te helpen bij geldzorgen en meedoen. Zo maken we de ondersteuning begrijpelijker en brengen deze dichterbij. Daarnaast leggen we het accent eerder in de eigen omgeving: minder vanuit zorg achteraf, meer vanuit welzijn, preventie en laagdrempelige ondersteuning. Samenredzaamheid en initiatief uit de samenleving De kracht van Simpelveld ligt voor een belangrijk deel in de gemeenschap zelf. De kracht van het lokale verenigingsleven, vrijwilligerswerk en bewonersinitiatief maakt Simpelveld dagelijks leefbaarder, socialer en zorgzamer. Zij vragen echter ook om vernieuwing en goede randvoorwaarden. Daarom geven we inwoners meer ruimte om initiatief te nemen, maken we vrijwilligerswerk toekomstbestendiger en zorgen we dat participatie echt uitnodigt tot meedoen. Daarbij betrekken we ook jongeren, kwetsbare groepen en minder mondige inwoners actief bij de ontwikkeling van hun leefomgeving. Veilige en leefbare buurten Een sterke sociale basis vraagt ook om buurten waar inwoners zich veilig voelen.
Veiligheid gaat daarbij niet alleen over toezicht en handhaving. Ook een overzichtelijke, schone en goed onderhouden openbare ruimte helpt. Net als plekken waar inwoners elkaar kennen, signalen op tijd delen en samen verantwoordelijkheid nemen voor hun buurt. Daarom kijken we extra goed naar plekken waar problemen zich opstapelen, zoals overlast, kwetsbaarheid of verloedering. We willen zulke signalen eerder herkennen en samen aanpakken, ook wanneer het gaat om jongeren, middelengebruik of minder zichtbare vormen van criminaliteit. Dat doen we niet als gemeente alleen, maar samen met inwoners, politie, handhaving, zorg, jongerenwerk en regionale partners. Zo werken we aan buurten waar inwoners prettig wonen, elkaar durven aanspreken en zich veilig voelen. 26 27 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 4.2.2.3 Kansrijk opgroeien in Simpelveld Kansrijk vanaf het begin In Simpelveld willen we dat kinderen al vanaf de eerste levensfase een goede basis krijgen. Juist in de eerste levensfase wordt voor een belangrijk deel bepaald hoe gezond, veerkrachtig en kansrijk kinderen zich kunnen ontwikkelen. We bouwen daarom verder aan een preventieve aanpak waarin ouders en gezinnen vroegtijdig passende ondersteuning kunnen vinden.
Binnen het actieprogramma Kansrijke Start werken we met partners rond kind en gezin aan vroege signalering en begeleiding op belangrijke momenten in de ontwikkeling van het kind. Een sterke doorgaande lijn rond het kind Kinderen ontwikkelen zich beter wanneer hun leer-, zorg- en leefwereld als één samenhangende lijn werkt. In Simpelveld willen we daarom een sterke doorgaande lijn organiseren, van kinderopvang naar basisschool en van school naar verdere ontwikkeling en passende hulp. We zorgen voor betere afstemming tussen kinderopvang, onderwijs en jeugdhulp, zodat achterstanden eerder in beeld komen en kinderen minder tussen systemen in vallen. Daarbij sturen we op een herkenbaar basisaanbod voor kinderen en ouders, ongeacht woonplaats of schoollocatie. Het integraal kindcentrum als lokale basis Het integraal kindcentrum in Bocholtz is meer dan een school. Het integraal kindcentrum brengt de belangrijkste ontwikkelvoorzieningen voor kinderen samen en is daarmee een centrale plek waar kinderen en ouders gemakkelijk steun vinden en anderen ontmoeten. We versterken deze functie als maatschappelijk knooppunt voor de volgende generatie. Dat betekent dat we deze voorziening toekomstbestendig houden en de samenwerking rond kinderen versterken, ook met welzijn, opvoedondersteuning en naschoolse activiteiten.
Gezond opgroeien als dagelijkse praktijk Gezond opgroeien vraagt een dagelijkse omgeving waarin bewegen, gezonde voeding en welbevinden vanzelfsprekend onderdeel zijn van het leven van kinderen. Simpelveld heeft daarvoor met het programma Gezonde Basisschool van de Toekomst een sterke basis. We bouwen daarop door en verbinden deze aanpak aan Trendbreuk, GALA, IZA, AZWA en andere regionale gezondheidsprogramma’s. Met partners rond kind en gezin werken we aan een gezonde schooldag waarin een gezonde ontwikkeling vanzelfsprekend onderdeel is van de dag, van voorschool tot vervolgonderwijs. Taal, talent en gelijke kansen Ieder kind moet in Simpelveld de kans krijgen om de eigen talenten te ontdekken en basisvaardigheden stevig te ontwikkelen. Een rijk leerklimaat helpt kinderen hun taal en talenten te ontwikkelen, zodat zij later kunnen meedoen, doorleren en zelfstandig hun weg vinden. Daarom versterken we de samenwerking rond kinderen, zodat zij opgroeien in een taalrijke en ontwikkelrijke omgeving die past bij de meertalige grensregio. Daarnaast bouwen we aan rijke schooldagen en activiteiten in buurt en regio, zodat kinderen ook buiten de les hun talenten kunnen ontplooien. Veilig en weerbaar Een kansrijke jeugd vraagt ook om een omgeving waarin kinderen zich veilig voelen, op tijd worden gezien en steun kunnen krijgen wanneer dat nodig is.
Daarom organiseren we alles rond leren, ondersteuning en sociale veiligheid in Simpelveld meer in samenhang. We zetten in op schoolomgevingen waarin jongeren zich mentaal gezond, gesteund en weerbaar kunnen ontwikkelen, en waarin problemen vroeg worden gezien. Tegelijk werken we samen aan preventie van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit, onder meer via de verbinding met regionale partners en programma’s zoals de Integrale Jeugd Aanpak Parkstad en, waar passend, regionale inzet rond preventie en veiligheid. 27 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 4.2.2.4 Gezonde leefomgeving In Simpelveld benaderen we gezondheid als een brede leefomgevingsopgave. Daarbij gaat het om gezondheidsbevordering. Gezond gedrag ontstaat niet alleen door zorg of voorlichting. Ook de inrichting van de openbare ruimte en de nabijheid van voorzieningen bepalen hoe gemakkelijk inwoners gezond kunnen leven. Juist in een gemeente met hardnekkige gezondheidsverschillen moet de fysieke leefomgeving bijdragen aan veerkracht, ontmoeting en dagelijkse beweging. Daarom wegen we gezondheid standaard mee bij gebiedsontwikkeling, herinrichting en beheer. Die inzet moet inwoners breder gezond houden, problemen helpen voorkomen en gezondheidsachterstanden verkleinen. Preventie en positieve gezondheid Goede zorg begint niet pas wanneer problemen zwaar worden, maar veel eerder in het dagelijks leven van inwoners.
In Simpelveld benaderen we gezondheid daarom breed: als het vermogen van inwoners om lichamelijk en mentaal gezond te blijven, gezond te leven en volwaardig mee te doen, mede bepaald door hun sociale omstandigheden. We werken vanuit positieve gezondheid en willen problemen eerder voorkomen, eerder herkennen en inwoners beter in staat stellen om met hun gezondheid om te gaan. Dat doen we onder meer via het voorliggend veld en instrumenten zoals Welzijn op Recept. Samen met partners binnen GALA, IZA, Trendbreuk en Parkstad richten we ons extra op inwoners bij wie gezondheidsrisico’s zich opstapelen, bijvoorbeeld door mentale problemen, eenzaamheid, vallen, overgewicht, middelengebruik of sociaaleconomische kwetsbaarheid. Groene en koele kernen Een gezonde leefomgeving vraagt om meer groen op de plekken waar mensen wonen, lopen, spelen en elkaar ontmoeten. Meer toegankelijk groen maakt de openbare ruimte aantrekkelijker en gezonder, doordat het verkoeling biedt, het microklimaat verbetert en bijdraagt aan mentaal welbevinden. In de kernen Simpelveld en Bocholtz vergroenen we stenige plekken gericht, vooral waar vergroening veel verschil maakt in het dagelijks gebruik: in de centra, rond scholen, langs wandelroutes en bij ontmoetingsplekken.
We zorgen dat vergroening niet op zichzelf staat, maar ook helpt om klimaatverandering op te vangen, water vast te houden en prettige routes voor lopen en fietsen te maken. Zo versterken gezondheid, waterbeheer en verblijfskwaliteit elkaar in de openbare ruimte. Bewegen in het dagelijks leven In een compacte gemeente als Simpelveld kan dagelijkse beweging veel vanzelfsprekender door een beter ingerichte leefomgeving. Goede loop- en fietsverbindingen maken dagelijkse bestemmingen beter bereikbaar en stimuleren beweging. Daarmee zijn zij niet alleen een mobiliteitsmaatregel, maar ook een investering in gezondheid. De beweegroute (zie de themakaart 'Sterke kernen in een vitaal Simpelveld' aan het eind van deze paragraaf ) is hiervan een concreet voorbeeld: zij verbindt dagelijkse plekken in de kern en nodigt jong en oud uit om te bewegen, te spelen, te sporten en elkaar onderweg te ontmoeten. We maken dagelijkse routes beter bruikbaar: veiliger, aantrekkelijker, toegankelijker en ook op warme dagen prettiger. Zo bouwen we aan een bewegingsvriendelijke gemeente waarin lopen en fietsen voor jong en oud een normaal onderdeel van het dagelijks leven worden. Gezonde plekken om elkaar te ontmoeten Gezondheid hangt ook samen met de kwaliteit van de plekken waar inwoners verblijven, spelen, sporten en elkaar tegenkomen.
Een aantrekkelijk plein, parkje of dorpsrand kan ontmoeting stimuleren, eenzaamheid verkleinen en buiten zijn vanzelfsprekender maken. Daarom benutten we centrumvernieuwing en herinrichting van de openbare ruimte om plekken te maken waar inwoners prettiger kunnen verblijven, spelen en bewegen. Dat doen we onder meer rond de Markt in Simpelveld en bij andere dagelijkse ontmoetingsplekken. Waar mogelijk richten we de openbare ruimte zo in dat zij uitnodigt tot actief gebruik, verblijf en ontmoeting. Een gezonde omgeving voor kinderen Voor kinderen en jongeren is de leefomgeving van directe invloed op gezondheid, ontwikkeling en kansengelijkheid. Veilige schoolomgevingen, groene speelplekken en ruimte om te bewegen dragen eraan bij dat 28 29 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD 29 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD gezond opgroeien niet beperkt blijft tot binnen de schoolmuren. We bouwen daarom voort op de lokale en regionale inzet rond gezonde schoolomgevingen en groene schoolpleinen, bijvoorbeeld wanneer het gaat om speelruimte, verkeersveiligheid en routes naar school. Zo maken we van de leefomgeving voor de jeugd een actief onderdeel van onze preventieve gezondheidsaanpak. Gebiedsgericht en samen uitvoeren De gezonde leefomgeving vraagt om een gebiedsgerichte aanpak waarin fysieke en sociale investeringen elkaar versterken.
In Simpelveld sluiten we daarvoor aan op regionale beleidslijnen zoals Trendbreuk, GALA, IZA en AZWA, en vertalen we die naar concrete keuzes in onze kernen. We werken samen met scholen, welzijns- en zorgpartners, sportaanbieders, corporaties en inwoners om juist op kwetsbare plekken gerichter te investeren. Daarbij kiezen we voor maatregelen en projecten die aantoonbaar werken, zodat de gezondheidsaanpak zichtbaar landt in de dagelijkse leefomgeving. Gezondheidsbescherming Een gezonde leefomgeving moet gezond gedrag mogelijk maken én inwoners beschermen tegen ongezonde omgevingsinvloeden. Bij ruimtelijke keuzes wegen we luchtkwaliteit, geluidbelasting, hittestress en milieudruk daarom vroeg mee. We sturen minimaal op een goede fysieke basiskwaliteit en zoeken per ontwikkeling naar verbetering. Dat betekent dat gevoelige functies zoals wonen, zorg, onderwijs en ontmoeting zorgvuldig worden geplaatst ten opzichte van verkeer, bedrijvigheid en andere bronnen van milieubelasting. Zo voorkomen we dat nieuwe plannen gezondheidsrisico’s vergroten, en benutten we ruimtelijke keuzes juist om de leefomgeving schoner, veiliger en prettiger te maken. Gezond omgaan met water, bodem en landgebruik Ook in het buitengebied is gezondheidsbescherming een ruimtelijke opgave.
De manier waarop het buitengebied wordt gebruikt, werkt direct door in de kwaliteit van bodem en water en daarmee in de leefomgeving van inwoners. Daarom sturen we op landbouwontwikkeling die zorgvuldig omgaat met het landschap en risico’s voor bodem en water beperkt, onder meer rond middelengebruik, uitspoeling en erosie. Samen met agrariërs en gebiedspartners zoeken we naar maatregelen die de landbouw toekomstbestendig houden en tegelijk bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving. 4.2.2.5 Zorg en welzijn dicht bij huis Zorg en welzijn dichtbij Simpelveld gaat zorg en welzijn zo organiseren dat inwoners ondersteuning dichtbij in hun eigen leefomgeving kunnen vinden. Juist in een compacte gemeente met korte afstanden kunnen zorg, praktische hulp en ontmoeting beter deel worden van de eigen woonomgeving. Daarom versterken we een fijnmazige lokale zorg- en welzijnsstructuur. Waar mogelijk koppelen we huisartsenzorg, dagbesteding en laagdrempelige hulp aan plekken waar inwoners toch al komen en elkaar ontmoeten, in de kernen Simpelveld en Bocholtz. Daarbij kijken we niet alleen naar formele aanspraken, maar vooral naar wat inwoners nodig hebben om zo zelfstandig, gezond en volwaardig mogelijk mee te blijven doen. Langer thuis wonen mogelijk maken Steeds meer inwoners worden ouder in hun eigen dorp, terwijl de zorgvraag toeneemt en intramurale zorg afneemt.
Dat vraagt om woningen en woonomgevingen die langer zelfstandig wonen daadwerkelijk ondersteunen. Daarom zetten we in op woningen waarin inwoners langer zelfstandig kunnen wonen: geschikt voor zorg, zonder onnodige drempels en bruikbaar in verschillende levensfasen, met zorg, dagelijkse voorzieningen en openbaar vervoer binnen bereik. Voor ouderen en minder mobiele inwoners is goed bereikbaar openbaar vervoer daarbij een belangrijke voorwaarde om zelfstandig mee te blijven doen, voorzieningen te bereiken en sociale contacten te onderhouden. Ook benutten we zorgtechnologie en digitale toepassingen zolang die zorgvuldig worden ingezet en aantoonbaar bijdragen aan veiligheid, contact en zelfstandigheid in het dagelijks leven. Wonen met zorg op de juiste plek Naast ondersteuning in de bestaande woning is er behoefte aan passende woonzorgvormen voor inwoners die meer nabijheid van zorg of 30 31 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD begeleiding nodig hebben. Zulke woonvormen werken het best op plekken waar zorg nabij is en bewoners actief en sociaal verbonden kunnen blijven wonen. Daarom maken we gerichte afspraken met woningcorporaties en zorg- en welzijnspartijen over wonen met zorg. Ook bieden we ruimte aan vernieuwende woonzorgconcepten op dorpse schaal, waarin ontmoeting tussen jong en oud vanzelfsprekend onderdeel kan zijn.
Mantelzorg en nabuurschap versterken In Simpelveld dragen mantelzorg, vrijwillige inzet en nabuurschap in hoge mate bij aan het dagelijks welzijn van inwoners. Die informele zorg wordt alleen maar belangrijker naarmate de zorgvraag groeit en professionele capaciteit onder druk staat. We ondersteunen mantelzorgers daarom zichtbaarder en laagdrempeliger, met praktische hulp en goede aansluiting op professionele ondersteuning. Tegelijk versterken we plekken en netwerken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, helpen en signaleren, zodat informele zorg duurzaam vol te houden blijft. Inclusieve en dementievriendelijke buurten Een zorgzame gemeente vraagt om buurten waarin mensen ook bij kwetsbaarheid volwaardig kunnen blijven deelnemen. Dat vraagt niet alleen om ondersteuning, maar ook om een leefomgeving die overzichtelijk, toegankelijk en uitnodigend is. Daarom sturen we op buurten waar ook mensen met dementie of een beperking zich goed kunnen redden: met herkenbare routes, passende woningen, toegankelijke openbare ruimte en een sterke sociale basis. Zo maken we het makkelijker om te blijven bewegen, elkaar te ontmoeten en langer zelfstandig onderdeel te blijven van de gemeenschap.
4.2.3 WONINGBOUW ALS IMPULS VOOR LEVENDIGE DORPEN 4.2.3.1 Inleiding Simpelveld en Bocholtz hebben compacte kernen en concrete ontwikkellocaties, maar ook een waardevolle voorzieningenstructuur die kwetsbaar kan zijn. Daardoor hangt woningbouw direct samen met leefbaarheid, centrumkwaliteit en het draagvlak voor dagelijkse voorzieningen. We zetten woningvernieuwing en herstructurering in om beide kernen sterker te maken. Die vernieuwing koppelen we aan een groenere en betere openbare ruimte, terwijl we de dorpsharten verder uitbouwen tot compacte centra voor ontmoeting en dagelijks gebruik. 4.2.3.2 Bouwen aan sterkere en toekomstbestendige kernen Woningbouw als kernversterking Simpelveld zet woningbouw in als middel om de kernen sterker, completer en toekomstbestendiger te maken. Nieuwe woningen moeten meer doen dan woonruimte toevoegen: ze moeten de dorpen leefbaarder, diverser en aantrekkelijker maken en het draagvlak voor voorzieningen versterken. Daarbij vraagt iedere kern om een eigen benadering: in de kern Simpelveld versterkt woningbouw in het centrum vooral de voorzieningenkern en ruimtelijke samenhang, terwijl in Bocholtz gerichte toevoegingen helpen om de sociale basis van het dorp te verbreden. We koppelen woningbouw daarom steeds aan kernversterking en aan een herkenbare kwaliteitsimpuls voor de omgeving.
Passende woningen voor doorstroming De grootste woonopgave ligt in Simpelveld bij woningen die doorstroming mogelijk maken en aansluiten op veranderende huishoudens. Vooral starters, ouderen, kleinere huishoudens en inwoners met een zorgvraag hebben in of nabij de kernen behoefte aan woningtypen die doorstroming mogelijk maken, zoals appartementen, nultredenwoningen, middenhuur en betaalbare koop. Met die woningtypen brengen we de woningmarkt beter in balans en geven we inwoners, jongeren en terugkeerders meer perspectief om in de kernen Simpelveld en Bocholtz te blijven of terug te keren. Zo geven we gevolg aan de strategische visie Simpelveld 2040, die wil dat het leven in elke levensfase hier een plek heeft. Daarom sturen we op een gevarieerd woningprogramma dat betaalbaar is, past bij verschillende levensfasen en ook op langere termijn bruikbaar blijft. Daarbij houden we ook rekening met specifieke woon- en opvangopgaven die vanuit wetgeving of maatschappelijke urgentie op de gemeente afkomen. 31 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD Eerst de kern versterken Het vertrekpunt voor woningbouw ligt in de bestaande kernen. We zoeken groei eerst binnen de bestaande kernen: op plekken waar ruimte vrijkomt, vastgoed leegstaat of vernieuwing nodig is. Zo draagt woningbouw direct bij aan de vernieuwing van centra, dorpslinten en woonbuurten.
Daarmee gebruiken we de ruimte zuinig en versterken we tegelijk de kwaliteit van bestaande structuren. Waar dat nodig en ruimtelijk passend is, blijft ook gerichte uitbreiding aan de randen van de kernen mogelijk. We hanteren daarom een voorkeursvolgorde van inbreiding, transformatie en pas daarna beperkte uitbreiding op zorgvuldig gekozen locaties, zoals aan de Kruinweg en Orsbacherweg-Biesweg in Bocholtz. Bij uitbreiding moet woningbouw worden ingebed in een groene en waterrijke omgeving volgens het principe ‘water en bodem sturend’ , die landschappelijk klopt en waar mogelijk natuur herstelt. Gerichte vernieuwing van de woningvoorraad Een belangrijk deel van de opgave ligt in het vernieuwen van verouderde of niet-passende woningen en woongebieden. In delen van de particuliere voorraad en op specifieke herstructureringslocaties is renovatie alleen niet voldoende en is sloop-nieuwbouw of een ingrijpende kwaliteitsverbetering nodig. Zo vernieuwen we de woningvoorraad op een manier die woningen beter maakt, betaalbaar houdt, gezond wonen ondersteunt en de kern toekomstwaarde geeft. We werken daarom gericht aan vernieuwing van zwakke woningvoorraad, onder meer samen met woningcorporaties en particuliere eigenaren. Julianastraat en met name de Schilterstraat zijn voorbeelden voor de toekomst.
Wonen en leefomgeving in één aanpak Wijkvernieuwing omvat in Simpelveld ook de verbetering van de kwaliteit van de woonomgeving. Een sterke woonbuurt vraagt om openbare ruimte die meer doet dan er goed uitzien: zij moet vergroenen, water opvangen, ontmoeting mogelijk maken en voorzieningen op kernschaal ondersteunen. Wanneer woningbouw tegelijk bijdraagt aan klimaatbestendigheid, energie- en netbewuste keuzes, prettig verblijf en sociale samenhang, ontstaat een gezondere en toekomstbestendigere leefomgeving. Uitvoering met partners en projecten De woonopgave vraagt om een actieve en langdurige uitvoeringsaanpak. Alleen met goede samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties, particuliere eigenaren, marktpartijen en de stadsregio Parkstad kunnen we voldoende tempo maken in nieuwbouw, herstructurering en verduurzaming. Daarbij horen ook instrumenten die plannen haalbaar maken en doorstroming ondersteunen. We actualiseren onze woonsturing daarom steeds op basis van behoefteonderzoek, zetten actief grondbeleid en financiële instrumenten in waar de situatie daarom vraagt en de markt het niet vanzelf oppakt, en geven gericht uitvoering aan of faciliteren projecten zoals het Centrumplan Simpelveld, Muyrers-Wijnen, Schoolstraat-Kloosterhof, Kruinweg en de gebiedsgerichte aanpak van De Baan.
Ook kijken we, waar juridisch mogelijk en doelmatig, naar instrumenten voor woonruimteverdeling die de positie van lokale woningzoekenden kunnen versterken. Tijdelijke opvang zorgvuldig inpassen Simpelveld neemt haar verantwoordelijkheid in de tijdelijke opvang van asielzoekers, als onderdeel van een bredere regionale en landelijke opgave. Deze opvang is geen reguliere woningbouwopgave, maar vraagt wel om zorgvuldige ruimtelijke en maatschappelijke inpassing. Daarom kiezen we voor opvanglocaties die tijdelijk, veilig en goed beheerd zijn. Vooraf maken we duidelijke afspraken over het functioneren van de locatie: zij moet goed bereikbaar zijn, passend worden ondersteund en zorgvuldig worden ingebed in de omgeving, zonder onevenredige druk op lokale voorzieningen. Daarbij werken we samen met de Veiligheidsregio, het COA, maatschappelijke organisaties en regiogemeenten. De tijdelijke opvang aan de Nijswillerweg laat zien dat zulke opgaven zorgvuldig en in regionaal verband moeten worden opgepakt. Deze opvanglocatie loopt nog tot oktober 2026. Of er draagvlak is voor een nieuwe tijdelijke opvanglocatie, Bouw meer betaalbare seniorenwoningen, maar ook starters woningen en woningen voor jongvolwassenen. 32 33 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD zal moeten blijken uit een participatietraject met bewoners.
Oekraïense ontheemden Naast asielopvang heeft Simpelveld ook te maken met de opvang en ondersteuning van Oekraïense ontheemden. Deze groep valt onder een andere regeling dan asielzoekers, maar vraagt in de praktijk om een tijdelijke woon- en ondersteuningsstructuur waarin ook onderwijs, zorg en participatie goed zijn geregeld. We houden daarom rekening met tijdelijke woon- en opvangvragen die voortkomen uit oorlog, crisis of humanitaire nood. Daarbij zoeken we naar oplossingen die passen bij de schaal van onze kernen, die bestaande woonopgaven niet onnodig verdringen en die tijdelijke bewoners helpen om zo goed mogelijk deel te nemen aan het dagelijks leven in Simpelveld. 4.2.3.3 Voorzieningen als basis voor vitale kernen Voorzieningen dichtbij Simpelveld wil in beide kernen een toegankelijk en toekomstbestendig basisniveau van voorzieningen behouden. Daarbij gaat het om functies die direct samenhangen met leefbaarheid, zelfstandig functioneren, sociale samenhang en meedoen, zoals de supermarkt, eerstelijnszorg, onderwijs, welzijn, ontmoeting en openbaar vervoer. We benaderen Simpelveld en Bocholtz als complementaire kernen: Simpelveld dorp heeft een bredere verzorgingsfunctie, terwijl Bocholtz een volwaardige woonkern blijft waar basisvoorzieningen ook ontmoeting, kleinschalig ondernemerschap en recreatief-toeristische kansen dragen.
We sturen daarom op bereikbare, herkenbare en kwalitatief goede voorzieningen in beide dorpen. Overigens heeft de gemeente beperkt sturing op en verantwoordelijkheid over de commerciële voorzieningen zoals winkels, maar kunnen wel de omstandigheden gunstig worden ingericht, zoals een prettig verblijfs- en beleefklimaat. Kwaliteit en transformatie Waar centra onder druk staan, vraagt dat om gerichte kwaliteitsverbetering. Leegstand, beeldverstorende panden en gaten in de straatwand verzwakken de levendigheid en uitstraling van de dorpsharten en ondermijnen op termijn ook het draagvlak voor voorzieningen. We pakken zulke plekken daarom doelgericht aan, koppelen transformatie aan ruimtelijke kwaliteit en werken samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en andere partners aan aantrekkelijke en verzorgde centrumgebieden. Daarbij benutten we lopende trajecten, zoals de centrumontwikkeling in de kern Simpelveld en de verdere opwaardering van het dorpshart van Bocholtz. Compacte dorpsharten Sterke voorzieningen vragen om sterke centra. Om leegstand en gaten in de winkelstraten te voorkomen zetten we in op compacte dorpsharten waar publieksfuncties elkaar versterken en waar voorzieningen, ontmoeting en verblijf ruimtelijk samenkomen.
Daarbij ligt het accent in Simpelveld sterker op de bredere commerciële voorzieningenfunctie, terwijl Bocholtz vooral vraagt om versterking van het dorpshart, passende basisvoorzieningen en lokaal ondernemerschap. Door functies te concentreren ontstaat meer levendigheid, een duidelijker kernwinkelgebied en meer draagvlak voor ondernemers en maatschappelijke functies. Verder begeleiden we de herontwikkeling van zwakke plekken in de straten rondom het centrum. Levendige centra Een vitaal centrum bestaat uit meer dan winkels alleen. De dorpsharten worden sterker wanneer zij niet alleen winkelgebied zijn, maar een bredere plek voor ondernemen, maatschappelijke functies, cultuur, ambacht en verblijf. Zo worden de centra niet alleen functioneel, maar ook herkenbare plekken voor dagelijks gebruik, beleving en spontane ontmoeting. We richten de ontwikkeling van de centra daarom op functiemenging en een openbare ruimte die uitnodigt tot verblijven, bewegen en elkaar treffen. In de kern Simpelveld werken we daarnaast aan een prettig winkelrondje, en bieden we ruimte voor kleinschalige evenementen. Maatschappelijke knooppunten Voorzieningen zijn in Simpelveld ook plekken waar inwoners elkaar tegenkomen, steun vinden en de gemeenschapskracht groeit.
We willen in en rond de centra maatschappelijke functies beter bundelen en doorontwikkelen, zodat inwoners op logische plekken terechtkunnen voor activiteiten, informatie, lichte ondersteuning en passende doorverwijzing. De bibliotheek, het integraal kindcentrum en bestaande ontmoetingsplekken als de wijkcentra de Rode Beuk en Op de Boor zijn 33 OMGEVINGSVISIE GEMEENTE SIMPELVELD daarvoor belangrijke ankers (zie de themakaart 'Sterke kernen in een vitaal Simpelveld' aan het eind van deze paragraaf ). We werken aan sterke maatschappelijke knooppunten, onder meer via doorontwikkeling van bibliotheekfuncties, betere samenwerking tussen organisaties en waar nodig een herschikking van culturele, jeugd- en buurtvoorzieningen, met oog voor de verbinding tussen beide kernen. Lokaal gedragen voorzieningen Toekomstbestendige voorzieningen vragen ook om ruimte voor initiatieven die aansluiten op het dagelijks leven van inwoners. In de kernen Simpelveld en Bocholtz bestaan daarvan al herkenbare voorbeelden, zoals D’r Durpswinkel, de Crea Hoeskamer en andere kleinschalige ontmoetings- en voorzieningsconcepten. Zulke initiatieven versterken niet alleen het aanbod, maar ook het ‘wij-gevoel’ en de sociale veerkracht van de kernen.