16. Bijlage 2 Concept jaarstukken 2024 SPL

Instrumentontwikkeling MKB Innovatieregeling (voucherregeling) De MKB Innovatieregeling “Duurzaam en Sociaal Ondernemerschap in Parkstad Limburg” is in 2023 wegens vroegtijdige uitputting van het budget stopgezet. Deze regeling is mede gefinancierd door de Provincie Limburg. De innovatieregeling had tot doel om het sociale en duurzame ondernemerschap van het MKB te versterken (totaal 51 ondernemers). In 2024 is de afronding van de MKB-projecten en de regeling als geheel voorbereid, en hebben enkele follow up sessies met MKB ondernemers plaatsgevonden. Streetwise De inzet van Stichting Streetwise Parkstad is al jaren een cruciale pijler in het Uitvoeringsprogramma Retail, in de uitvoering van het SVREZL-beleid en de stimulering van ondernemerschap in de regio. De resultaten in 2024 worden op korte termijn verwacht en hierover zal via een raadsinformatiebrief worden gecommuniceerd waarbij dit wordt uitgedrukt in het aantal nieuwe ondernemers, het aantal daardoor gecreëerde nieuwe banen, het aantal ingevulde metrage en de totale investeringen die hiermee gemoeid zijn gegaan.

Instrumentarium Uitvoeringsprogramma Retail De afgelopen jaren is werk gemaakt van het ‘dichtdraaien van de kraan’ in de bestemmingsplannen, in die zin dat er volgens één methode is gewerkt aan het onttrekken van detailhandelsbestemmingen op plekken die volgens het door de gemeenteraden vastgestelde SVREZL-beleid, niet meer wenselijk worden geacht voor die functie. Dit heeft in 2024 geleid tot vastgestelde bestemmingsplannen waarmee ruim 3,5 miljoen vierkante meter detailhandel in planologisch-juridische zin is geschrapt. Ook in 2024 was het Regio Deal-project ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’ in uitvoering, dat tot doel heeft om in (voormalige) aanloopstraten de transformatie van leegstaande winkels te stimuleren en te faciliteren. Vastgoedeigenaren kunnen in aanmerking komen voor een bijdrage in de kosten die gemoeid zijn met de functiewijziging van het pand. Tot nu toe zijn er zeventien aanvragen van vastgoedeigenaren toegekend, met een totale subsidiewaarde van € 279.785, op een totaal van €2,07 miljoen aan transformatiekosten voor deze 17 panden. Hiermee worden 17 leegstaande panden met een nieuwe functie (meestal wonen) ingevuld en is iets meer dan 3.000 m2 detailhandel aan de markt onttrokken.

Knopen Lopen In 2024 hebben de voorbereidende werkzaamheden, waaronder het bepalen van de routestructuur en locaties, van een nieuw wandelknooppuntensysteem voor heel Zuid-Limburg plaats gevonden. Dit nieuwe systeem is vergelijkbaar met het bestaande fietsknooppuntensysteem. Komend jaar zal de aanleg (plaatsen van de bordjes) plaats vinden. Gestart wordt met de Westelijke Mijnstreek, vervolgens Parkstad en daarna in het Heuvelland en Maastricht. Dit zorgt in Parkstad voor het eerst voor een over gemeente- en landsgrenzen heen, dekkende wandelstructuur, afgestemd op belangwekkende locaties in de regio op het vlak van natuur en landschap, cultuurhistorie en horeca. Regionale initiatieven Via Stadsregio Parkstad Limburg hebben de Parkstadgemeenten ook in 2024 samen diensten afgenomen behorende tot de ‘regionale initiatieven’, zijnde Starterscentrum Limburg, Vestigingenregister, het Routebureau, Visit Zuid-Limburg en Bedrijventerreinmanagement (BTM) Parkstad. Eind 2024 zijn de voorbereidingen getroffen voor het wijzigen van het parkmanagement bij BTM.

21

Lobby & fondsvorming Impulsaanpak Winkelgebieden Deze Rijksregeling beoogde om gemeenten financieel en inhoudelijk te ondersteunen bij de verbetering van de leefbaarheid van binnensteden en winkelgebieden. In 2024 zijn de aanvragen voor Heerlen-Centrum en Kerkrade-Centrum (als onderdeel van de 4e tranche) toegekend. De aanvragen voor Brunssum-Centrum (3e tranche) en Simpelveld-Centrum (4e tranche) zijn helaas afgewezen. Interreg EMR In het kader van het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie en in het bijzonder het Romeins verleden, is er in 2024 met succes een aanvraag ingediend voor het project Via Via, dat ook onderdeel uit maakt van de Regio Deal.

2.1.4 BC Wonen en Herstructurering Inleiding In 2024 heeft de woningmarktopgave in Parkstad opnieuw een centrale rol gespeeld in belangrijke regionale ontwikkelingen en zijn er beduidende mijlpalen bereikt: 1.

In 2024 werden diverse nieuwe aanvragen voor Rijks- en andere bijdragen ingediend om werk te kunnen maken van de speerpunten: a. In het 1e kwartaal van 2024 werd een regionale aanvraag ingediend voor de 6e tranche van de Woningbouwimpuls. Er is een bedrag van € 888.525 toegekend. b. In het 1e kwartaal van 2024 werd een regionale aanvraag voor de 3 e tranche van het Volkshuisvestingsfonds bij het ministerie ingediend. Er is een bedrag toegekend van € 4.996.423. c. In het 4e kwartaal van 2024 werd een regionale aanvraag voor de 4 e tranche van het Volkshuisvestingsfonds bij het ministerie ingediend. Er is een bedrag toegekend van € 7.830.435. d. In het 4e kwartaal van 2024 werd een regionale aanvraag Standaardisering/certificering van repeterende woningbouw bij de VNG ingediend. Er is een bedrag toegekend van € 100.000. e. In het 4e kwartaal van 2024 werd een regionale aanvraag Expertpool Woningbouw bij de VNG ingediend. Er is geen bedrag toegekend, maar de Bestuurscommissie vindt het van belang om toch de meerwaarde ervan te verkennen. f. In het 4e kwartaal van 2024 zijn op de schaal van Zuid Limburg de voorbereidingen gestart voor een aanvraag t.a.v. een nieuwe regeling uit het versnellingsmenu van de Provincie. g. Eind 2024 kwam de teller van subsidies die onder regie van de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering worden ingezet, in totaal neer op bijna €110 miljoen.

Dit is exclusief de subsidies die de gemeente Heerlen rechtstreeks bij het Rijk aangevraagd heeft. 2. In 2024 zijn vanuit de 2e Regio Deal 3 herstructureringsprojecten in mijnkoloniën van corporaties gesubsidieerd, is de Voorzieningenwijzer verlengd en werd het WOM-traject Heerlen Noord financieel ondersteund. 3. Op 9 maart 2023 is de ‘Woondeal Limburg’ gesloten tussen het Rijk, Provincie Limburg, Stadsregio Parkstad Limburg, de gemeenten in Limburg én de woningcorporaties. a. In deze Woondeal Limburg heeft de Regionale Woonvisie en de aanpak van Parkstad van de herstructureringsopgaven, de nieuwbouwambities en de maatregelen ter verbetering van leefbaarheid en veerkracht van de wijken een zelfstandige plek gekregen, waardoor aandacht van het Rijk voor de schaal van Parkstad zo optimaal mogelijk geborgd blijft. b. Vervolgens heeft de provincie in 2024 met het opstarten van het traject Limburg Centraal de lobby op het Rijk ingezet om tot grootschalige woningbouwlocaties te worden benoemd. De gemeente Heerlen maakt hiervan deel uit. Eind 2024 is n.a.v. Limburg Centraal een herijking van de Woondeal in

22

gang gezet om de nieuwbouwambitie Limburg breed te verhogen met 3.000 woningen. Het Rijk heeft nog geen standpunt ingenomen. c. Wat betreft de nieuwbouwopgave van Parkstad in de Woondeal Limburg: de nieuwbouwambitie tot 2030 bedroeg in 2023 in Parkstad minimaal 6.775 woningen. d. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft haar ambitie in 2024 verder verhoogd naar 13.000 woningen, zodat niet alleen nieuwbouw ter vervanging plaatsvindt, maar ook om nieuwe doelgroepen aan te trekken die bijdragen aan een gezonde bevolkingssamenstelling en de veerkracht in de regio. 4. Op 10 mei vond een werkbezoek van Kuijpers, DG Volkshuisvesting en Bouwen van BZK plaats. 5. In juni vond de Provada plaats, waarbij de kansen van de woningmarkt van Parkstad met ontwikkelaars en beleggers verkend werden. 6. In augustus heeft de minister van VRO een werkbezoek gebracht aan Heerlen Noord en aan Brunssum. Daarbij werden de opgaven in de sociale en de particuliere woningvoorraad toegelicht en het belang van impulsen voor nieuwbouw in de regio. 7. De Bestuurscommissie heeft in 2024 ingezet op meer nieuwbouwlocaties en op het versnellen van de bouwproductie door a. Het opstellen van een ontwikkelkaart die zal ondersteunen bij het doen van proposities aan de markt en aan de provincie. b.

het gesprek aan te gaan over een regionale grondstrategie, over de samenwerking met marktpartijen en corporaties en over interne gemeentelijke procedures om de time tot market te verkorten en daarmee de stijging van kosten te dempen. 8. In december 2024 heeft de 1e Woontop plaatsgevonden. a. Er zijn afspraken tussen het Rijk en de focusgebieden NPLV gemaakt over de nieuwbouw. Het betreft 5.000 woningen in Parkstad, waarvan 1.500 in Heerlen Noord. Aan deze afspraken wordt een stimuleringsregeling voor nieuwbouw verbonden. b. Verder is gedurende de Woontop een afspraak gemaakt tussen het Rijk en de provincie Limburg over de Bouwstroom Limburg. 9. Het ministerie van VRO heeft in 2024 met het aanstaande Wetsvoorstel Regie op de Volkshuisvesting, dat vertraagd in 2025 ingaat, de regionale aanpak beïnvloed door nieuwe verantwoordelijkheden en mogelijkheden voor gemeenten, regio’s en de provincies. Regionaal is daarom in 2024 verkend wat de impact van de wet zal zijn en is een voorzichtig begin gemaakt met voorbereidingen om te voldoen aan de nieuwe eisen. 10. De wijzigingen in de wetgeving zijn ook van invloed op de regionale prestatieafspraken die sinds 2019 jaarlijks worden geüpdate.

Daarin zijn de uitgangspunten en aspecten opgenomen van de Regionale Woonvisie, van de Woondeal Limburg, van de Nationale Prestatieafspraken van de corporaties met het Rijk en van landelijke wet- en regelgevingen en rijksregelingen. 11. Het Woonberaad Parkstad (coalitie tussen de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering, de corporaties en de marktpartijen) wierp ook in 2024 haar vruchten af. Met deze samenwerking wordt ingezet op de versnelling van woningbouw, het uitstippelen van de koers en het grijpen van kansen in de woningmarkt. a. Er is inmiddels grote betrokkenheid en inzet van marktpartijen bij de toekomstige integrale (her)ontwikkeling van kansrijke en minder kansrijke locaties. Naar het voorbeeld van de samenwerking met BPD en JPO waarbij de opgaven van herstructurering en de kansen voor nieuwbouw gecombineerd worden, geven meer partijen aan hiervan werk te willen maken. b. Op 12 oktober werd het 1e Woonevent Parkstad georganiseerd. 600 particulieren bezochten deze ‘beurs’ met woningbouwprojecten in de koopsector. 12. Een Masterclass ‘grondbeleid voor woningbouw’ van december 2023 voor bestuurders en ambtenaren is in opdracht van de Bestuurscommissie in 2024 opgewerkt naar een uitvoeringsplan van Fakton voor een Regionale grondstrategie. Het plan krijgt zijn vervolg in 2025.

23

Speerpunten In het jaarplan van 2024 heeft de bestuurscommissie de volgende speerpunten geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5.

Regie op de Volkshuisvesting Aanpak Particulier Bezit Aanvalsplan nieuwe woningbouwplannen Innovatie in samenwerking op de woningmarkt Herstructureringsopgaven in mijnkoloniën

Om de ambities uit die speerpunten waar te maken, kon de Bestuurscommissie in 2024 beschikken over een werkbudget van €291.000 voor reguliere taken. Bij het Jaarplan van 2024 werd geadresseerd, dat er extra financiële middelen nodig zouden zijn om de coördinatie van subsidiestromen zoals de Woningbouwimpuls, de Startbouwimpuls en het Volkshuisvestingsfonds te kunnen dekken. Daar is later regiobreed ook nog de handling van Regio Dealprojecten aan toegevoegd. Dit heeft in april 2024 geleid tot een positief advies van het Dagelijks Bestuur voor de op dat moment ontvangen rijkssubsidies aan het Algemeen Bestuur, dat daarmee in juli 2024 heeft ingestemd. Toelichting op de speerpunten 1.

Regie op de Volkshuisvesting

Het Rijk voert meer regie op de woningmarkt, maar legt ook meer verantwoordelijkheden bij provincies, gemeenten en daarmee in geval van Parkstad op bepaalde onderdelen ook bij de regio. De Regionale Woonvisie 2023-2028 is sinds 2023 het belangrijkste regionale beleidskader waarmee koers bepaald is om tot versterking van de veerkracht te komen. 2023 was tevens het jaar, dat het ministerie van BZK de eerste voorbereidingen trof voor het Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting. In de Regionale Woonvisie werden de zelfde aspecten geadresseerd die in het wetsvoorstel werden voorbereid. Ten aanzien van het Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting heeft Parkstad herhaaldelijk deelgenomen aan botsproeven van het Rijk en daarmee de toepasbaarheid (voor Parkstad) kunnen valideren. In de Woonvisie is voor zover mogelijk reeds geanticipeerd op de nieuwe wet. En ondanks dat het Wetsvoorstel in 2024 nog niet was aangenomen, ontstond in 2024 wel al de behoefte om bepaalde zaken concreet te maken. De Woonvisie werd vastgesteld als bouwsteen voor het door het Rijk voorgeschreven Volkshuisvestingsprogramma. Dit volgens de richtlijnen van de aanstaande Wet, waarvan de behandeling in de Tweede Kamer is uitgesteld naar 2025.

De Woonvisie vormt verder de basis voor de samenwerking met andere domeinen, de doorvertaling van de Programmalijnen Woningbouw van het ministerie en voor de Toekomstvisie Wonen, Zorg en Welzijn die de gemeenten in 2024 samen met corporaties en zorgpartijen hebben opgesteld en in 2025 voorligt bij de gemeenteraden. Jaarlijks vormt de Woonvisie de basis voor de Regionale Prestatieafspraken. De regio gaat dan ook niet geheel onvoorbereid de nieuwe wet tegemoet. Ook in 2024 werden voorbereidingen getroffen voor meer concrete afspraken. Sinds de eerste voorbereidingen van de Regionale Woonvisie in het najaar van 2021, is in 2022 maar ook in 2024 een Regionaal Woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. In 2022 en in 2024 werd ook een Veerkrachtanalyse uitgevoerd. Vanuit bestuurlijke bijeenkomsten tussen de Bestuurscommissie, het ROW en het ROH zijn verstrekkendere afspraken vastgelegd in de Regionale Prestatieafspraken om de instroom in kwetsbare gebieden tegen te gaan. Vanuit de Woondeal Limburg moet de Provincie toezien op het provinciebreed nakomen van de rijkskaders over betaalbare

24

woningen. Dat heeft nog niet plaatsgevonden. In het belang van Parkstad is daar wel nadrukkelijk op aangedrongen. 2.

De aanpak particulier bezit (o.a. aanvragen Volkshuisvestingsfonds 2.0).

De aanpak van kwetsbare particuliere woningen is in de afgelopen 10 jaren uitgegroeid van kleinschalige experimenten naar een breed gedragen, grootschalige benadering. In lijn met de koers die de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering eerder heeft ingezet, werd de uitvoering van de herstructureringsaanpak ook in 2024 centraal gezet. Gezien de politieke situatie op nationaal niveau was het essentieel om de opgaven in de particuliere woningvoorraad op de agenda te houden. Dankzij de samenwerking met zowel woningcorporaties als marktpartijen konden we dieper en breder ingrijpen in de wijken, hetgeen zal bijdragen aan de versterking en een verbeterde opbouw van de wijken. Bij de regionale aanpak van de problemen in de particuliere voorraad is vanuit het rijk via de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds een belangrijke impuls gegeven. Nationaal werd de noodzaak voor de aanpak geagendeerd en erkend. In 2022 heeft het Rijk in ruil voor de afschaffing van de verhuurderheffing, bindende nationale prestatieafspraken met corporaties gemaakt over verduurzaming en vernieuwing van de sociale woningvoorraad. Het belang van de aanpak van particulier bezit tussen corporatiewoningen (gespikkeld bezit) nam hierdoor ook toe, mede door de stijging van de energieprijzen.

Het programma voor de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad is ook in 2024 verder gegroeid door de toekenning van de 3e en 4e tranche van het Volkshuisvestingsfonds in 2024. De combinatie met de aanpak van de sociale huurwoningvoorraad door de woningcorporaties werd na de 1 e tranche van het Volkshuisvestingsfonds echter bemoeilijkt. Desalniettemin werden in maart en oktober 2024 aanvragen voor twee tranches van het Volkshuisvestingsfonds ingediend, waarmee weer extra werk kon worden gemaakt van de opgaven in de particuliere woningvoorraad. Daarnaast kunnen met dat fonds gerichte investeringen worden gedaan in leefbaarheid, veiligheid en de openbare ruimte. Met de Voorzieningenwijzer die met de 2e Regio Deal verlengd is tot en met 2025, werden gezinnen financieel bijgestaan. Deze is tevens meegenomen in de propositie voor de 6e tranche van de Regio Deals. Vanuit Citydeal Energieke wijken heeft Parkstad wettelijke belemmeringen voor corporaties bij de aanpak van problematische particuliere voorraad weten te agenderen, hetgeen heeft geresulteerd in een pilot met BZK waarbij corporaties meer ruimte krijgen om particuliere eigenaren te begeleiden/ontzorgen. Tegelijk willen ook meer marktpartijen participeren in gebiedsontwikkelingen en nemen corporaties ook veel initiatief om particuliere woningen te herstructureren.

Dit als resultaat van de consistente lijn van de Bestuurscommissie. 3.

Aanvalsplan nieuwe woningbouwplannen (o.a. aanvragen Woningbouwimpuls 4 e tranche)

Sinds 2023 staat echter ook nieuwbouw steeds prominenter op de agenda van de Bestuurscommissie om de regio te versterken. Er zijn diverse dwarsverbanden gelegd tussen de herstructurering van de kwetsbare woningvoorraad enerzijds en de kansen die de regio aangrijpt op het gebied van nieuwbouw anderzijds. Dit gebeurt zowel financieel als inhoudelijk. In 2021 is gestart met de ontwikkeling van een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Begin 2022 is een nieuwe bestuurlijke koers vastgesteld, waarbij bovenop de (kwalitatieve) behoefte aan 4500 tot 7500 nieuwe woningen ook een plusambitie voor nieuwbouw is geformuleerd om meer mensen van buiten aan te trekken. Deze nieuwbouwambitie van de bestuurscommissie is sindsdien stevig uitgedragen, meegegeven aan de Provincie in haar bod aan het Rijk in het kader van het Programma Woningbouw en opgenomen in de Woondeal Limburg (9 maart 2023). Verder is deze ambitie ingebed in de Regionale Woonvisie 2023-2028 die

25

in de eerste helft van 2023 door de gemeenteraden vastgesteld is. De bestuurscommissie heeft eind 2023 besloten in te zetten op de verdere concretisering van deze woningbouwambitie. Dit heeft in 2024 geresulteerd in een nieuw woonbehoefteonderzoek (december 2024), waarbij de link gelegd is met het nieuwe narratief. De Bestuurscommissie heeft vervolgens in december een nieuwbouwambitie van 13.000 woningen vastgesteld. Binnen een deel van de reeds bestaande programmering zal nieuwbouw plaatsvinden door herstructurering van bestaande wijken. Sinds 2023 wordt met marktpartijen, corporaties en gemeenten verkend welke locaties in potentie ontwikkelperspectief kennen en hoe dit programmatisch kan worden omgezet, zodat niet alleen de kansrijke, maar ook de meer uitdagende locaties tot ontwikkeling kunnen komen. Verkennende gesprekken tussen regio, marktpartijen, gemeenten en corporaties zijn in mei 2022 onder begeleiding van de Rebel Group opgestart en in 2023 is bureau CB5 in de arm genomen voor 14 gebiedsstudies van potentiële ontwikkellocaties. Deze nieuwbouwpropositie heeft inmiddels in 2023 geleid tot een concrete business case, die ook is gehonoreerd vanuit de 2e tranche van het Volkshuisvestingsfonds. In 2023 heeft de bestuurscommissie besloten dat er een ontwikkelkaart voor Parkstad wordt opgesteld. De eerste verkenning daarvan is in Q4 van 2024 opgeleverd.

Vanuit wonen wordt daarmee een bijdrage geleverd aan het Toekomstperspectief van Stadsregio Parkstad Limburg dat sinds 2024 wordt uitgewerkt. Het Woonbehoefteonderzoek toont in potentie ook kansen aan in de woningmarkt vanuit economische ontwikkelingen en vise versa. Verder wordt er steeds meer ingezet op realisatiekracht in de regio (marktpartijen, corporaties en gemeenten). -

In juli 2013 is het Woonberaad van start gegaan. Daarbinnen worden kansen en belemmeringen in het algemeen besproken met marktpartijen en corporaties.

-

In december 2023 is een begin gemaakt met het traject Regionale Grondstrategie.

-

In 2024 heeft de Bestuurscommissie op de PROVADA voor de 2e keer een dag over de kansen in de woningmarkt van Parkstad georganiseerd en zijn contacten met marktpartijen aangeknoopt.

-

De Bestuurscommissie heeft in 2024 ingestemd met het indienen van twee subsidieaanvragen in oktober bij de VNG ter versterking van de uitvoeringskracht van de woningbouw: o

Standaardisering/ certificering van repeterende woningbouw. Deze is met €100.000,gehonoreerd.

o

De inrichting van een expertpool woningbouw: deze aanvraag is nog niet gehonoreerd, maar wordt in samenwerking met de VNG en het Rijk verder verkend vanuit het programma Innovatie en Opschaling Woningbouw van het Rijk.

-

De alliantie Nationaal Programma Heerlen Noord is als één van de focusgebieden van het NPLV op de 1e Woontop van 11 december 2024 bestuurlijke afspraken aangegaan met het Rijk over de bouw van 5.000 woningen in Parkstad, waarvan 1.500 in Heerlen Noord. Het Rijk verbindt hieraan een realisatiestimulans voor nieuwbouw.

-

De Limburgse gemeenten hebben via de regio’s ingestemd met het aangaan van bestuurlijke afspraken tussen het Rijk en de Provincie Limburg over de Bouwstroom Limburg op die zelfde Woontop van 11 december 2024.

-

In de Woondeal Limburg zijn op grond van het Woonbehoefteonderzoek van 2022 het aantal te bouwen woningen per gemeente vastgelegd, maar zijn ook belemmeringen benoemd die de nieuwbouw in de weg zitten. Parkstad heeft een zogenaamde subregionale versnellingstafel ingericht waarbij nieuwbouwprojecten met inzet van het Expertteam Woningbouw van het Rijk vlot getrokken worden. Deze aanpak heeft als voorbeeld gediend voor de versnellingstafel die de Provincie in het kader van de Woondeal Limburg georganiseerd heeft en heeft er tevens toe geleid dat alle subregio’s dergelijke versnellingstafels moeten gaan inrichten.

-

De Regionale Woonvisie heeft stakeholders gemobiliseerd.

26

-

4.

In juni 2023 is een bedrag van € 1.252.696 toegekend uit de 5 e tranche Woningbouwimpuls voor een drietal projecten (244 nieuwe woningen) en in december 2023 is voor € 5.727.756 aan Stadsregio Parkstad Limburg toegekend uit de Startbouwimpuls voor 23 projecten (835 nieuwe woningen). In februari 2024 is een aanvraag voor de 6e tranche ingediend. Deze is toegekend met €888.525 voor nieuwe woningen. Met de subsidies van de 1e t/m de 4e tranche van het Volkshuisvestingsfonds worden ook nieuwe woningen gebouwd.

Innovatie in samenwerking in de woningmarkt

Dankzij de aantrekkende samenwerking met marktpartijen en corporaties (in het Woonberaad en bij de Regionale Prestatieafspraken), trajecten met de gemeenten zoals de inzet op de Regionale Grondstrategie, de versterking van de uitvoeringskracht en de aanhoudende lobby richting het Rijk, de substantiële bijdragen uit het Volkshuisvestingsfonds, de Regio Deal, de Woningbouwimpuls en de Startbouwimpuls hebben we ook in 2024 de beoogde koers goed kunnen vasthouden en meer gerealiseerd dan wat de Bestuurscommissie in het Jaarplan voor ogen had. Innovatie en sturing op de woningmarkt is door het Rijksprogramma, maar vooral door het traject van de Regionale Woonvisie, in 2023 en 2024 echt op de kaart gezet. Verschillende doelgroepen vragen om verschillende oplossingen en de nieuwbouwambitie van de bestuurders is groot. De bestuurscommissie heeft de ambitie voor nieuwbouw in 2024 nog verder opgeschroefd dan de afspraken in de Woondeal Limburg. Dit vraagt van alle betrokken partijen een andere benadering van woningbouwplannen door meer samen te werken tussen de stadsregio, gemeenten, marktpartijen en woningcorporaties. Op grond van de ervaringen in de Regio Deal projecten en de projecten van het VHF (organisatorisch, kennis, kunde, regelingen en middelen) is in 2022 ook een belangrijk begin gemaakt met onderzoek naar samenwerking.

Zo zijn de geesten in 2022 rijp gemaakt voor structuren die de slagkracht op gebiedsniveau, de reikwijdte van ingrepen en de fiscale omstandigheden kunnen verbeteren. De bestuurscommissie heeft in 2021 ingestemd met het verkennen van het vehicle wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) via twee pilots (in Heerlen en Kerkrade), zodat het op ‘kleine schaal’ (niet Parkstadbreed) kan worden uitgetest. In opdracht van de bestuurscommissie is de Rebel Group in 2022 gestart met vooronderzoek en eerste verkennende gesprekken gevoerd met gemeenten en corporaties en een eerste pre-advies voor een pilotgebied in Heerlen-Noord en in Kerkrade Oost opgesteld. Op verzoek van Beekdaelen zijn ook de kansen voor een project in die gemeente onderzocht. In 2023 kreeg het onderzoek in Heerlen en Kerkrade een boost toen de regeling voor de 2 e tranche van het Volkshuisvestingsfonds beschikbaar kwam. In 2024 heeft de alliantie Heerlen Noord akkoord gegeven voor het voorbereiden van de oprichting van een WOM voor Heerlen Noord. In Kerkrade zijn de mogelijkheden voor een WOM nog niet nader verkend. 5.

Herstructurering Mijnkoloniën

De woningcorporaties hebben in 2023 een traject opgestart om de herstructureringsopgaven in de mijnkoloniën te agenderen en de lobby richting het rijk voor te bereiden. Dit heeft in 2024 onder meer geleid tot inzet van middelen uit de 2e Regio Deal en het opnemen van een aantal mijnkoloniën met herstructureringsopgaven in de propositie voor de 6e tranche van de Regio Deal. Daarnaast vinden ook al ingrepen in mijnkoloniën plaats vanuit de 3e en 4e tranche van het Volkshuisvestingsfonds.

Platform In 2024 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering haar rol als platform voor de samenwerking tussen de zeven Parkstadgemeenten op het gebied van wonen en herstructurering effectief uitgevoerd. Ook in 2024 was de Woondeal Limburg een belangrijk aandachtspunt voor de commissie en nam deze veel tijd in beslag. De Bestuurscommissie heeft haar platformfunctie optimaal benut door naast gemeenten,

27

woningcorporaties en huurdersorganisaties, ook samen te werken met marktpartijen, beleggers, zorgpartijen en andere stakeholders zoals banken en de SVn. In het Woonberaad brengt Parkstad partijen samen, zodat er meer intensief samen wordt opgetrokken, waardoor er eerder kansen en belemmeringen in de woningbouw gesignaleerd kunnen worden en partijen zich sneller vinden. Deelname aan de Provada bevordert die samenwerking ook. Voor de uitvoering van het regionaal beleid is de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering mede afhankelijk van andere overheden, woningcorporaties, marktpartijen en andere stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat beleid kan worden uitgevoerd. Dat heeft in 2024 tot veel resultaat en tot nog meer draagvlak voor onze aanpak geleid. Er hebben diverse bijeenkomsten en initiatieven plaatsgevonden.

Hieronder een indicatie: • werkbezoeken van de minister van VRO, medewerkers van de ministeries van VRO en BZK • botsproeven in het kader van nieuwe wetgeving en regelingen zoals de realisatiestimulans woningbouw • verdiepingssessies inzake regionale grondstrategie met medewerkers wonen en grondbeleid en planeconomen • deelname de Provada • diverse bestuurlijke visiedagen van de Bestuurscommissie met het ROW en het ROH • het Woonberaad met wethouders en ambtenaren, bestuurders en medewerkers van corporaties, het ROH en marktpartijen • werkgroepen met gemeenten, corporaties en het ROH in het kader van de Regionale Prestatieafspraken • werkgroepen van het Rijk • deelname aan het bestuurlijk overleg van het ROW • werkgroepen met corporaties over herstructurering van mijnkoloniën • werkgroepen en bestuurlijke bijeenkomsten in het kader van de regionale grondstrategie • projectgroepen subsidies 1e t/m 4e tranche Volkshuisvestingsfonds en van de 1e en 2e Regio Deal • aanjagen van gebiedsgerichte aanpak bij gemeenten • afstemming met steden Eindhoven, Breda en Tilburg over Volkshuisvestingsfonds • coördinatieoverleg Heerlen Noord • bijeenkomsten in het kader van de Woondeal Limburg (kernteam, versnellingstafels, Woonkeuken, Woonkamer) • bestuurlijk overleg Wonen Zuid Limburg • voorzittersoverleg subregio’s Zuid Limburg • coördinatorenoverleg Zuid Limburg • werkgroep Wonen Zuid

Limburg • deelname ambtelijke bijeenkomsten Toekomstvisie Wonen, Zorg en Welzijn • participatie aan Citydeal Energieke Wijken • samenwerking met SVn • verkenning van de inzet van de Woonwijzerwinkel bij VHF-projecten

De Bestuurscommissie had ook raakvlakken met domeinen over thema’s die niet tot haar kerntaken behoren en waarvoor zij niet verantwoordelijk is: • •

wonen en Zorg, met een focus op de samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en zorgpartijen (op zowel regionaal als lokaal niveau). de huisvesting van aandachtsgroepen op de schaal Parkstad, waaraan eerst aandacht besteed werd via het Koploperproject en vervolgens met de Toekomstvisie Wonen, Zorg en Welzijn; dit onder leiding van de gemeente Heerlen, in afstemming met woningcorporaties en de provincie.

28

• •

de huisvesting van internationale werknemers (op schaal Zuid-Limburg). De huisvesting van statushouders

Beleid Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg (2016) en bouwen naar behoefte (2021) De in 2016 vastgestelde Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is nog steeds vigerend. Hierop zijn in de loop van de jaren wel enkele nuances aangebracht. Eind 2020, begin 2021 heeft de meest recente en verstrekkende wijziging plaatsgevonden met de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’. De evaluatie van de Structuurvisie in 2020 bevat nog aanbevelingen waarvan in 2022 bezien werd of en zo ja hoe die moesten worden opgepakt. Er is een Jaarplan Wonen Zuid-Limburg opgesteld waarin deze punten onder meer zijn ondergebracht. Dit jaarplan is in 2023 op grond van de Woondeal Limburg (9 maart 2023) aangepast. Daarnaast is in 2022 juridisch advies ingewonnen en zijn de gevolgen van de Omgevingswet voor wonen en dan specifiek voor de SVWZL in beeld gebracht. Op grond daarvan is door Parkstad mede namens de twee andere subregio’s in ZL een reactie op de consultatieversie van de Verzamelwet Omgevingswet 20xx uitgebracht om de huidige ‘positie’ en werking van de vigerende Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg te kunnen borgen. Dit heeft ertoe geleid (2023), dat de SVWZL in het kader van overgangsrecht behouden blijft als status van ‘programma’. De provinciale verordening is weer geactualiseerd.

Vanwege gewijzigde ambities en beleid (nationaal en regionaal) uit 2023 en 2024 is de vraag wederom de vraag actualisatie van de Structuurvisie ontstaan. Inmiddels heeft ook de provincie een nieuwe ontwerp van de POVI in procedure gebracht. Regionale Woonvisie In september 2021 heeft de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven om een nieuwe regionale woonvisie voor te bereiden door het opleveren van een aantal bouwstenen (behoefteonderzoek en synopsis). Stec Groep heeft een regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. In 2022 hebben verdiepingsonderzoeken van het Woonbehoefteonderzoek voor Heerlen Centrum, Kerkrade Centrum en Heerlen Noord plaatsgevonden. Daarnaast heeft er intensief afstemming plaatsgevonden met alle stakeholders (keyplayers maar ook stakeholders die wat verder van het thema volkshuisvesting afstaan). Bureau Circusvis is heeft een koersdocument voor de nieuwe visie opgesteld. Verder is samen met de negen corporaties en de zeven gemeenten verkend hoe om te gaan met de volkshuisvestelijke en andere vraagstukken rond bijzondere doelgroepen en waaronder specifieke aandachtsgroepen. Aanvullend heeft Circusvis onderzoek naar de Veerkracht van de wijken verricht en is een contourennotitie voor de woonvisie opgesteld. Daarin zijn ook de raakvlakken met andere beleidsterreinen benoemd en demarcatielijnen getrokken.

De Regionale Woonvisie is in februari 2023 door de bestuurscommissie vastgesteld en sindsdien wordt hieraan invulling gegeven. Onder meer met de Regionale Prestatieafspraken tussen Parkstad, de negen corporaties (het ROW) en huurdersbelangenorganisaties (het ROH). De Regionale Prestatieafspraken worden jaarlijks geüpdate en vastgesteld. De Woonvisie vastgesteld als bouwsteen voor het Volkshuisvestingsprogramma, zodat het voldoet aan de eisen van de Omgevingswet. In 2024 heeft een nieuw Woonbehoefteonderzoek en een nieuwe analyse van de Veerkracht plaatsgevonden en is gestart met het opstellen van een ontwikkelkaart met nieuwe woningbouwlocaties om de gewenste ontwikkelingen in de wijken op gang te krijgen. Dit ter ondersteuning van de uitvoering van de woonvisie. Woondeal Limburg Op 9 maart 2023 is de Woondeal Limburg vastgesteld en getekend. Sinds november 2023 stuurt de minister bovenop de reeds in de Woondeals gemaakte afspraken, binnen het zelfde tijdsbestek op nog meer bouwambitie in Nederland. Er worden 3.000 woningen toegevoegd aan de nieuwbouwopgave van Limburg. Daarnaast zijn gedurende de Woontop afspraken gemaakt, waarvan enkele ook betrekking hebben op de

29

regio Parkstad. Het betreft de afspraken over de woningbouwproductie in de focusgebieden van het NPLV en afspraken over de Bouwstroom Limburg. De Woondeal wordt naar aanleiding hiervan herijkt. Regionale grondstrategie voor woningbouw De Bestuurscommissie heeft op 14 december 2023 besloten om in 2024 de mogelijkheden voor een (gezamenlijke) regionale grondstrategie voor woningbouw te verkennen die moet leiden tot meer handelingsperspectief op lokaal en regionaal gebied. In 2024 heeft een bestuurlijk en ambtelijk traject met bureau Fakton plaatsgevonden. Fakton heeft een uitvoeringsplan opgesteld, dat in 2025 aan de Bestuurscommissie wordt voorgelegd voor een vervolg. Uitwerking plusambitie woningbouw De Bestuurscommissie heeft op 16 november 2023 besloten om de plusambitie voor de woningbouwambitie regionaal uit te werken. In 2024 zijn daarom onder meer opnieuw een Woonbehoefteonderzoek en een Veerkrachtanalayse uitgevoerd.

Regionale ontwikkelkaart woningbouw Om concreet duiding te geven aan de bestuurlijke keuzes en prioriteiten van de Bestuurscommissie en om sturing te geven aan de dialoog over het woningbouwprogramma van Parkstad met het ommeveld (marktpartijen, corporaties, provincie en Rijk) heeft de Bestuurscommissie in 2023 besloten om zelf het initiatief te houden en een voorstel uit te werken voor woningbouw aan de randen van kernen en dorpen en om de mogelijkheden van grootschalige woningbouw in Parkstad in kaart te brengen. In 2024 is gestart met het opstellen van de Regionale Ontwikkelkaart met nieuwe woningbouwlocaties die als bouwsteen wordt opgenomen in een nieuw afstemmingskader voor de gemeentelijke omgevingsvisies. De kaart wordt in 2025 opgeleverd.

Programmering Regionale Woningmarktprogrammering De beleidskaders geven sturing aan de woningmarkt. De Regionale Woningmarktprogrammering gaat specifiek over de programmering van nieuwbouw en staat in het teken van de juiste woning voor de juiste doelgroep op de juiste plek. Parkstad stuurt samen met de gemeenten op de kwaliteit en de (versnelling van de) realisatie van de geprogrammeerde plannen. De programmering is in 2019 geactualiseerd en wordt normaal jaarlijks gemonitord en geüpdatet. Dit heeft grootschalig plaatsgevonden in 2022 om goed aan te sluiten bij de uitgangspunten van het Woonbehoefteonderzoek en de plusambities waartoe de bestuurscommissie op dat moment besloten had. In 2023 en 2024 is vanwege gebrek aan middelen en capaciteit geen update uitgevoerd. In 2022 is advies (Snel en proactief programmeren) uitgebracht door de Stec Groep n.a.v. de aanbevelingen uit het Woonbehoefteonderzoek uit 2022. Naar aanleiding daarvan heeft Parkstad versnellingstafels in het leven geroepen. De Regionale Programmering is in het kader van de Woondeal tegen het licht van de eisen van het Rijk gehouden (2/3 van de nieuwbouw moet betaalbaar zijn en de woningmarkt moet voor 30% uit sociale huur bestaan). Parkstad voldoet als enige regio binnen Limburg aan deze richtlijn. In 2024 heeft geen bijsturing plaatsgevonden.

Het Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting wordt pas in 2025 naar de Kamer gebracht. Deze had in 2024 nog geen gevolgen voor de programmering. Met de Regionale Ontwikkelkaart zal een substantieel aantal woningbouwlocaties worden toegevoegd aan de regionale programmering. Dat is in 2025 en verder voorzien.

30

Regionale Prestatieafspraken en regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid De Regionale Prestatieafspraken zijn in 2019 van de grond gekomen en bevatten een meerjarenprogrammering met projecten. Jaarlijks vindt een update plaats van de afspraken en van de meerjarenprogrammering en worden ze door het ROW, het ROH en de bestuurscommissie vastgesteld. Zo ook eind 2024. Regionale programmatische aanpak particulier bezit Hierop wordt sinds 2015 door de Bestuurscommissie ingezet. In 2024 is conform Jaarplan ingezet op de volgende acties om de aanpak van kwetsbaar particulier bezit verder op te schalen: •

Nieuwe aanvragen voor een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds (3e en 4e tranche)

•

Aanjagen van een experiment met het ministerie van BZK in het kader van de Regio Deal II en de Citydeal Energieke wijken, duurzaam en sociaal, zodat woningcorporaties verregaander kunnen handelen bij de renovatie en de verduurzaming van kwetsbare koopwoningen dan wettelijke toegestaan is (experiment Woningwet).

•

In het kader van de Regio Deal II wordt een programma gestart, dat gericht is op de herstructurering van particuliere woningen in mijnwerkerswijken (erfgoed).

•

Het optuigen en uitvoeren van (nieuwe) gebiedsontwikkelingen, waarbij herstructurering van de particuliere woningmarkt een centrale positie heeft;

•

Het voorbereiden van de inrichting van Wijkontwikkelingsmaatschappijen zodat gemeenschapsgeld zo efficiënt mogelijk worden aangewend.

•

Het vergroten van de huursector en het verkleinen van de koopsector via inponden en daarmee de scheefgroei en mismatch in het aanbod i.r.t. de behoeften, recht te trekken;

•

Verdere ontwikkeling van nieuwe businessmodellen gericht op transformatie, renovatie en/of de vernieuwing van de woningvoorraad in zowel de huur- als in de koopsector;

•

Inzet van het restant van de regionaal sloop- en transformatiefonds bij herstructureringsmaatregelen.

Regio Deal Programma Wonen Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken. In 2020 is gestart met de 1 e Regio Deal met uiteindelijk €20 mio voor Wonen. In november 2022 is de 2 e Regio Deal gestart (2023-2025) met €4 mio. In november 2024 is de propositie voor een 2e Regio Deal ingediend met wederom een onderdeel voor wonen. Uitkomst van die aanvraag wordt in 2025 verwacht. Het programma dat met de 1 e en 2e Regio Deal georganiseerd is, staat in tabel 1. Regionaal herstructureringsprogramma vanuit het Volkshuisvestingsfonds Inmiddels zijn alle 4 tranches van het Volkshuisvestingsfonds regionaal aangevraagd en geheel of gedeeltelijk toegekend, waarvan de laatste 2 tranches in 2024. Het programma dat met de 1 e t/m de 4e tranche Volkshuisvestingsfonds georganiseerd is, staat in tabel 1. Voor de deelplannen uit de 1e tranche zijn overeenkomsten met de gemeenten Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf en met de corporaties gesloten.

Voor de latere tranches heeft dit nog niet plaatsgevonden, in afwachting van de uitkomst van de 4e en laatste aanvraag in oktober 2024. Toekenning heeft in december plaatsgevonden. De overeenkomsten worden in 2025 opgesteld. Beschikkingen zijn deels verstrekt. Alleen voor die projecten die een beschikking hebben ontvangen, gaat de Sisa verantwoording van start. Gemeenten met subsidies aan particulieren zijn ondersteund bij het opstellen van een verordening.

31

Over 3 projecten in Brunssum, Beekdaelen en Kerkrade heeft in 2024 overleg met het ministerie van BZK plaatsgevonden in het kader van (mogelijke) afwijkingen. In 2024 is in de BO’s VHF van Brunssum en Kerkrade aan Parkstad het verzoek gedaan om een wijzigingsverzoek voor te bereiden en in te dienen. Dit vindt plaats in 2025. In 2024 heeft het AB besloten om rentebaten uit de 1e tranche van het Volkshuisvestingsfonds deels in te zetten ter dekking van nieuwe tekorten in de business cases door onvoorziene zaken ten tijde van de aanvraag. Regionaal nieuwbouwprogramma vanuit het Woningbouwimpuls De 5e tranche WBI is nog niet uitbetaald omdat er nog een arrangement voor de 3 projecten moet worden opgesteld (verdeling van middelen en risicoarrangement). Eind 2024 heeft de Bestuurscommissie besloten opdracht te verstrekken voor de ontvlechting van de 5e tranche. In februari 2024 is ook de 6e tranche WBI aangevraagd en vervolgens ontvangen. Deze projecten zijn nog niet in uitvoering. De beschikkingen zijn nog niet uitgeschreven en de subsidies zijn nog niet uitbetaald. Het programma dat met de 5e t/m de 6e tranche van de Woningbouwimpuls georganiseerd is, staat in tabel 1. Regionaal nieuwbouwprogramma van de Startbouwimpuls In 2023 is voor 23 projecten subsidie toegekend uit de Startbouwimpuls. Rondom de staatssteuntoets is een zorgvuldig proces uitgerold. Dit heeft tot 2024 geduurd.

In 2024 is gestart met het afgeven van beschikkingen en het doen van uitbetalen. De vertraging bij 2 projecten is bij het ministerie gemeld. De projecteigenaren zijn middels schrijven van het ministerie op de hoogte van het gevaar dat de subsidie loopt. Het programma dat met de Startbouwimpuls georganiseerd is, staat in tabel 1. Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is in 2017 met alle Zuid-Limburgse gemeenten gezamenlijk een Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg opgesteld. Dit actieprogramma is in 2021 vernieuwd op grond van de evaluatie van de SVWZL. Eind 2021 is een meerjarenplan opgesteld dat vervolgens n.a.v. de Woondeal Limburg aangepast is. Het BO Wonen Zuid Limburg is bestuurlijk verantwoordelijk. De bestuurscommissie heeft zitting in het BO. Door de werkdruk van de Woondeal, is de laatste jaren in Zuid Limburg weinig energie gestoken in het actieprogramma.

Monitoring Woonmonitor In 2024 is wederom opdracht verstrekt aan Etil voor de Woonmonitor Parkstad (2023). Woonatlas Sinds 2021 beschikt Parkstad over een gezamenlijk monitorings- en sturingssysteem met corporaties (Woonatlas), met onder meer leegstand, zorg en sociale kernvoorraad. Dit om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering. Het betreft een meerjarige afspraak met het ROW. Calcasa In 2024 is gestart met de monitoring van de koop- en huurmarkt. Wederzijdse informatie-uitwisseling met woningcorporaties/ROW De samenwerking tussen de bestuurscommissie en het Regionaal Overleg Woningcorporaties Parkstad is essentieel in het oplossen van hardnekkige knelpunten. Vanwege de maatschappelijke rol van de corporaties en de impact van beleidskeuzen (Rijk, provinciaal, regionaal en lokaal) binnen wonen op de leefbaarheid in de wijken, nemen de vraagstukken die samen worden aangepakt, hand over hand toe. Dat is in 2023 nog verder

32

toegenomen door de Regionale Woonvisie 2023-2028, de Bouwprogramma’s die in 2022 onder Minister de Jonge zijn uitgerold, door de Nationale Prestatieafspraken Corporaties die het rijk met de corporaties (Aedes) en VNG gesloten heeft, de Woondeal Limburg tussen Rijk, Provincie, regio’s, gemeenten en corporaties en door de diverse rijksregelingen waarvan we in de regio gebruik maken en de toenemende huisvestingsvraagstukken van reguliere en meer kwetsbare doelgroepen. In 2024 is door het ROW, mede namens Parkstad opdracht verleend aan Finance Ideas. Daarvoor heeft Parkstad een bijdrage van €25.000 gedaan. Het onderzoek heeft vertraging opgelopen en zal pas in 2025 worden opgeleverd. Woonbehoefteonderzoek In 2024 heeft wederom een Woonbehoefteonderzoek plaatsgevonden. Veerkrachtanalyse In 2024 heeft wederom een Woonbehoefteonderzoek plaatsgevonden.

Instrumentontwikkeling WOM De alliantie Heerlen Noord heeft in 2024 werk gemaakt van de voorbereidingen van een WOM. Hiervoor heeft de gemeente Heerlen in 2024 een beperkte bijdrage uit de 2e Regio Deal ontvangen. Commerciële herstructurering In de 1e Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad. In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek. In 2022 is verder onderzoek verricht en is geconstateerd, dat de huidige aanpak met corporaties, verbreed moet worden met commerciële ontwikkelaars en beleggers. Het Rijksvastgoedbedrijf is vooralsnog geen optie gebleken. De resultaten van dit traject staan verwoord onder het speerpunt Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw onder zoet/zuur en ontwikkelkaart. De in de Regionale Woonvisie beoogde mix in de wijken en herstructurering is in 2023 en 2024 dichter bij gekomen door de aantrekkende samenwerking met de marktpartijen. Inpondmakelaar Het was de bedoeling om het project in 2022 op te schalen. In 2021 was in alle gemeenteraden een Verordening vastgesteld. Via de Regio Deal kwam in totaal € 750.000,- beschikbaar voor het verstrekken van leningen voor het doen aankopen en renoveren van woningen. De uitvoering van de Regeling werd bij SVn belegd.

En het pilotproject uit 2016 is in 2022 geëvalueerd en zeer positief beoordeeld. Door de sterke vraag naar woningen (ook in Parkstad) en de gestegen woningmarktprijzen in 2021 en in 2022, was het direct na de besluitvorming in de gemeenteraden, in de eerste helft van 2022 niet meer het geschikte klimaat om aankopen te doen, aangezien de woningprijzen de woningwaarden zwaar overschreden en de aankoop en verkoop aan corporaties na renovatie daardoor niet meer realiseerbaar waren. Desalniettemin is het belang van inponden door corporaties toegenomen door de nationale prestatieafspraken tussen de corporaties en het Rijk en voor de aanpak van leefbaarheidsproblemen met inzet van rijksmiddelen. De middelen zijn derhalve nog steeds beschikbaar. Financieringsinstrument particuliere eigenaren • De businesscase modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) waren de basis voor diverse projecten in Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. •

Op 30 september 2021 is de verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) en in 2021 en 2022 in alle gemeenten vastgesteld.

•

In 2021 is onderzoek naar ‘Kluswoningen’ verricht.

33

•

SVn heeft in het kader van het Volkshuisvestingsfonds eind 2022 vrijstelling voor het verlenen van betaalde dienstverlening verkregen van DNB voor het verstrekken van subsidies aan particulieren (tot een max van € 36 miljoen per jaar voor heel Nederland).

•

In 2022 is de doorstart van de Renovatiemakelaar onderzocht als flankerend instrument voor de projecten van het Volkshuisvestingsfonds. Het Kadaster kon deze rol wettelijk niet langer voortzetten.

•

In 2023 zijn regio en gemeenten met de Woonwijzerwinkel in gesprek gegaan.

Experiment Rolneming woningcorporaties bij verduurzaming particuliere woningen. Dit is een resultaat van lobby van Parkstad via de Citydeal Energieke Wijken. Het ministerie van BZK heeft in december 2024 de concept-experimenteerregeling gepresenteerd, Middenhuur Sinds 2021 wordt onderzoek verricht naar de behoefte aan middenhuur. Voor corporaties werd sinds 2022 wettelijk meer ruimte gecreëerd. Middenhuur is in maart 2023 vastgelegd in de Woondeal Limburg en in de Regionale Prestatieafspraken. Door het Woonberaad lijkt het nu meer bespreekbaar. Marktpartijen en corporaties zoeken elkaar op. Proactief programmeren In 2022 werd in het kader van de Woondeal Limburg duidelijk, wat het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad moet worden en het aandeel betaalbare woningen in nieuwbouwprogrammering. Parkstad ligt regionaal gemiddeld op koers, maar dat geldt niet voor een beperkt aantal Parkstadgemeenten. Voor de jaarschijven 2025 en later zal meer gestuurd moeten worden op het bereiken van deze verhoudingen die eind 2022 ook in het Wetsvoorstel Regie Volkshuisvesting zijn opgenomen. Eind 2023 heeft de bestuurscommissie besloten dat er een voorstel voor een woningbouwprogramma moet worden uitgewerkt op basis van de ambitie uit de Woonvisie, met meer ruimte voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’).

In 2024 is er meer visie ontwikkeld over de richting die met de nieuwbouw moet worden ingeslagen (versterking van de wijken), waar opschaling en versnelling van de bouwproductie kan worden bereikt (mandjes, ontwikkelkaart, standaardisering, expertpool, parallel plannen) Aanpak ‘Proactief en Snel’ Stec Groep heeft in 2022 een advies Snel en proactief programmeren uitgebracht om sneller en meer ruimte te creëren voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’), maar ook met oog voor (gevolgen voor) de transformatieopgaven op de lange termijnstrategie. Dit advies gaat nog steeds op. Regionaal is in 2023 werk gemaakt van de versnelling van prioritaire woningbouwprojecten die vastgelopen waren. Gemeenten gaan over hun eigen capaciteit en de prioritering van projecten. In 2023 is de aanpak verder uitgewerkt met focus op de regionale visie op nieuwbouw in de Woonvisie, bouwstromen, prioritering van projecten en massa op de schaal van Parkstad (onder meer middels ontwikkelkaart die in 2024 voorzien is). Flexibele woonvormen In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht. In de Woondeal Limburg is de ambitie voor 375 flexwoningen opgetekend. In 2023 hebben gemeenten vooral zelf werk gemaakt van haalbaarheidsonderzoeken. Vanuit Parkstad zijn in 2023 de eerste voorzichtige voorbereidingen opgestart voor een convenant flexwonen met corporaties.

In 2024 verschoof de aandacht van tijdelijke flexwoningen naar conceptbouw.

34

Uitwerking van Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting Het Wetsvoorstel gaat in 2025 naar de Kamer. Compaenen heeft in 2023 een eerste advies uitgebracht over de mogelijke gevolgen van de aanstaande wet. In afwachting van de Wet is pas in de tweede helft van 2024 meer verkend wat de impact zal zijn. De Wet Opkoopbescherming heeft wel aandacht gehad. Pilotprojecten Wonen en Zorg In 2024 stonden er geen projecten meer op de agenda.

Lobby Er wordt nationale prioriteit gegeven aan de woningmarktopgaven. Ondanks dat in de Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) duidelijk een verband wordt gelegd tussen leefbaarheid en de aanpak van kwetsbaar particulier bezit, wordt er in het Regeerakkoord van 2024 minder draagvlak ervaren voor de opgaven in de particuliere voorraad. Er kon in 2024 wel nog gerekend worden op oude middelen die reeds in de begroting stonden. Nieuwbouw is tegenwoordig het adagium. Het ministerie van VRO heeft een aantal regelingen in voorbereiding die in het Regeerakkoord aangekondigd zijn om nieuwbouw te stimuleren. De afspraken op de Woontop van 11 december 2024 zijn een resultaat van goede lobby vanuit de partners in het Nationaal Programma Heerlen Noord.

Fondsvorming Per 31 december 2024 stuurt de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een programma van € 109.697.653 miljoen aan rijks- en andere middelen aan. • •

• • • • •

Sloop- en transformatiefonds: € 303.089,- Het fonds wordt ingezet voor herstructureringsprojecten. Zo is het eerder ingezet als cofinanciering. DU bevolkingsdaling / restantbudget Wijkenaanpak: €6.273.000. Hiervan is in ieder geval € 5.094.800 ingezet als cofinanciering Regio Deal (en Aurora) en € 225.000 als cofinanciering voor het Volkshuisvestingsfonds (tegenover de rijksbijdrage van € 525.000). Regio Deal 2019-2022 en 2023-2025: € 24.000.000 Volkshuisvestingsfonds 1e t/m 4e tranche € 59.905.476. Startbouwimpuls: € 5.727.756 Woningbouwimpuls 5e en 6 e tranche: € 1.252.696 Restant Wijkenaanpak: € 495.496

De gemeente Heerlen heeft additioneel ook nog de beschikking over € 72.720.771 aan rijksmiddelen die zij heeft aangevraagd voor het Volkshuisvestingsfonds (€ 64.240.940) en de Woningbouwimpuls (€ 8.479.831).

2.1.5 BC Sociaaleconomische Structuurversterking Inleiding In 2024 is de SES- agenda als belangrijke bouwsteen in de Regiodeal aanvraag 2023-2026 nader uitgewerkt tot in totaliteit 19 aanvragen en is het bedrag van € 7.750.000 uit themalijn 1 voor de actielijn SES volledig ingezet. Een terugblik op 2024 geeft op hoofdlijnen het volgende beeld: Als een van de hoofdopgaven uit de regionale werkagenda Onderwijs en Kindontwikkeling is in juli 2024 een

35

gezamenlijke Educatieve Agenda Parkstad 2024-2026 (EAP) vastgesteld door onderwijs en kindpartners en de Colleges van B&W van de Parkstadgemeenten. Elk kind is uniek en moet de gelegenheid hebben de eigen talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Vanuit de regionaal afgestemde aanpak voor onderwijs wordt hier dan ook vol op ingezet. Eind van het jaar werd aan onderzoeks- en adviesbureau ABF de opdracht verleend om te komen tot een eerste versie van een monitoringsinstrument in relatie tot deze EAP. Gedurende het hele jaar lag de focus daarnaast op de voorbereiding van nieuwe projectaanvragen voor de tweede Regio Deal, het voorbereiden van besluitvorming hieromtrent en het formaliseren van deze besluitvorming. Enkele activiteiten hieromtrent lichten we hieronder nader toe. Vanuit het programmabureau is er samen met een projectleider en de diverse gemeentes veel tijd geïnvesteerd in de voorbereidingen voor de Regio Deal aanvraag van de Regionale Werkhubs. Deze projectleider is gefinancierd uit het Parkstad Participatiefonds. Nadat de besluitvorming over deze aanvraag medio 2024 is afgerond is er samen met een klein kernteam gewerkt aan de voorbereiding van de uitvoering. Eind 2024 is er door de gemeenten vanuit het Regio Deal budget een programmaleider aangesteld die de uitvoering gaat coördineren.

Samen met partners organiseerden we opnieuw verschillende inspirerende bijeenkomsten samenhangend met de Regiodeal, gericht op regionale beleidsontwikkeling en versterking van de samenwerking. Voorbeelden hiervan zijn de bijeenkomsten in het kader van de voorbereidingen om te komen tot een regionale aanpak voor Loopbaanoriëntatie in februari en april. En de succesvolle bijeenkomst Vrijwillige Energie, in december ’24, die ruim 100 deelnemers op de been bracht. Via de aanpak Vrijwillige Energie (een initiatief van Welzijnsgroep Parkstad) worden inwoners op een praktische en oplossingsgerichte manier ondersteund bij hun initiatieven. Ook werd in 2024 een vervolg gegeven aan de bijeenkomsten die de Stadsregio Parkstad Limburg samen met VIE organiseert voor medewerkers van de Parkstadgemeenten die werken aan een integrale gebiedsgerichte aanpak (IWA). Deze bijeenkomst vond plaats op 3 oktober, waarbij de gemeente Brunssum gastheer was. Deze bijeenkomst had als doel kennis uit te wisselen over de verschillende aanpakken en initiatieven van gemeenten om burgers (meer) te betrekken in relatie tot de integrale wijkaanpakken in de verschillende focusgebieden.

Platform Het programma SES heeft in toenemende mate een rol als platform, dat op regionaal niveau verschillende initiatieven organiseert en faciliteert. Dit met als doel de samenwerking te versterken en de effectiviteit van interventies en beleid gericht op sociaal economische structuurversterking te vergroten. In 2024 zijn de volgende zaken te benoemen: • Begin 2024 heeft er, op initiatief van het SES-programma, een ambtelijke sessie plaatsgevonden met de GGD ZL, VIE en Provincie Limburg om de raakvlakken met de Provinciale Kaders nader af te stemmen. In het najaar heeft de Provincie bijeenkomsten gehouden over de diverse uitwerkingen. Onder andere geletterdheid en het actieplan armoede, waarbij de Stadsregio vanuit het programma SES vertegenwoordigd was en de relatie heeft gelegd met onze regio. • Follow- up sessie LEEF in april ’24. LEEF is een fonds dat ideeën voor gezondheidsbevordering ondersteunt en financiert. De innovatievouchers “sociaal ondernemerschap” van Stadsregio Parkstad (mede gefinancierd door Provincie Limburg) hebben de pitchers van LEEF hierbij een extra impuls gegeven. MKB-ondernemers die gebruik hebben gemaakt van de vouchers deelden ervaringen en er werd gesproken over de mogelijkheden voor ondersteuning van nieuwe en bestaande initiatieven.

• Met het Ministerie van VWS is op ambtelijk niveau overleg gevoerd over de toekomstplannen voor zorg en welzijn in de regio. Er is gesproken over de IZA- transformatieplannen Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn en over het plan voor de PlusWIJken.

36

•

•

Daarnaast hebben we in het najaar drie bijeenkomsten georganiseerd, gericht op het benutten van de kennis en kracht van ervaringswerkers in de regio. Dit met als doel de leef- en systeemwereld meeren beter op elkaar te laten aansluiten en daarmee de effectiviteit van interventies en beleid te vergroten. Bijeenkomsten van landelijke netwerken (vanuit Ministerie BZK/ VWS/ SZW): Onderwijsnetwerk VNG, Regio’s aan de Grens en City Deal Energieke Wijken. In december bezochten zo’n 40 deelnemers aan de City Deal Energieke Wijken Parkstad, waarbij ook een bezoek werd gebracht aan de Bovengrondse Vakschool (BVS) in Heerlen. De BVS aanpak werd toegelicht waarbij de link naar de regionale werkhubs werd gelegd. Daarnaast lichten enkele onderzoekers voorbeelden toe over hoe via leerwerktrajecten statushouders kunnen worden begeleid naar werk in de energietransitie. Dit voorbeeld wordt meegenomen in de uitwerking van de werkhubs. Het netwerk Regio’s aan de Grens is gericht op kennisuitwisseling over het aanpakken van energiearmoede en gezondheidsachterstanden in de Nederlandse grensregio’s. Dit netwerk is begin 2025 opgegaan in het nieuwe Nationaal Programma Vitale Regio’s.

Beleid De Intensivering van Kansrijke Start in Parkstad wordt vanaf 2024 voortgezet via inzet van nieuwe Regiodealmiddelen. In 2024 is er binnen een aparte werkgroep van het programmateam Kansrijke Start gewerkt aan een aanpak op taalvaardigheid in de vroege kindontwikkeling. Middelen die zijn teruggevloeid uit de eerste Regio Deal, zijn opnieuw ingezet voor de uitvoering van deze aanpak, een aanpak die nauw aansluit bij de gezinsgerichte aanpak geletterdheid. Zoals beschreven in de inleiding, is de Educatieve Agenda Parkstad 2024-2026 (EAP) in juli 2024 vastgesteld door onderwijs en kindpartners en de Colleges van B&W van de Parkstadgemeenten. Middels de toegekende Regio Deal bijdrage voor de doorontwikkeling van de Regionale Werkhubs geven we een extra impuls aan het regionaal arbeidsmarktbeleid in Parkstad. Dit is een regionale aanpak met als doel een collectieve ontwikkelinfrastructuur in Parkstad te realiseren die bijdraagt aan het oplossen van vier grote uitdagingen: 1. vergroten bereik onder de doelgroep; 2. bredere variatie aan ontwikkelmogelijkheden bieden; 3. vergroten van de opnamecapaciteit; 4. de structurele betrokkenheid van werkgevers en onderwijs realiseren. Via VIE verbinden we de preventie en gezondheidsaanpak met de integrale wijkaanpak, specifiek de aansluiting van medisch en sociaal domein.

In september is het Regionale Uitvoeringsprogramma VIE geactualiseerd.

Programmering Kansrijke start: In de periode 2024-2026 is middels de Regio Deal ingezet op extra capaciteit voor de projectleider Kansrijke start voor Parkstad en daarnaast het voortzetten en opstarten van nieuwe initiatieven. • Lokale coalities hebben een eigen werkbudget. Binnen de gemeente Heerlen wordt hier al volop mee geëxperimenteerd. • Binnen Parkstad wordt Centering Zwangerschap nu uitgevoerd in 10 praktijken en is er een plan ontwikkeld (inclusief financiële onderlegger) om Centering Ouderschap te starten • Middels de Regio Deal bijdrage zijn er extra aandacht functionarissen Nu Niet Zwanger en kunnen er meer cliënten in Parkstad worden ondersteund • Er wordt eind 2024 verkend of de aanpak Niet of wel Zwanger (preconceptie MBO) kan worden ingezet.

37

Rijke Schooldagen en Onderwijs- kindontwikkeling: • Naast de vaststelling van de EAP is in 2024 een start gemaakt om te komen tot uitvoering van de EAP en is geïnventariseerd welke deelnemers gaan deelnemen aan de verschillende werkgroepen. • Via de Regiodeal 2023-2026 draagt de BC SES bij aan het voortzetten en opschalen van de GBT’s naar 10 scholen en de continuering van de Rijke schooldagen. Aansluiting Onderwijs- arbeidsmarkt: • De doorontwikkeling van de huidige mensontwikkelbedrijven tot regionale werkhubs is eind 2024 van start gegaan, nadat de Regio Deal aanvraag op 28 augustus is goedgekeurd. • In q3 2024 is er vanuit het programma bureau extra inzet gecreëerd om te komen tot een regionale aanpak voor loopbaan- en beroepsoriëntatie (LOB) middels de inzet van een stagiaire. VIE- gezondheid en vitaliteit van inwoners en wijken Via verschillende projecten is uitvoering gegeven aan het Regionaal Uitvoeringsprogramma. Het Regionaal uitvoeringsprogramma is in september geactualiseerd. In 2024 is er een vervolg bijeenkomst georganiseerd over de Integrale Wijkaanpak. Het programma SES ondersteunt via de Regiodeal gemeenten bovendien bij het organiseren en vormgeven van de integrale aanpak in de focusgebieden, met als doel de invloed van en opbrengst voor inwoners te vergroten.