RVS Vaststellen vGRP 2022-2026 bijlage 1 rapport

GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN Hoofdrapport - Planperiode 2022 - 2026 ONTWERP VGRP Schouwen-Duiveland 2022-2026 versie 1.1 d.d. 16 november 2021

1

Inhoud 1

Inleiding

1.1

Aanleiding......................................................................................................................... 6

1.2

De gemeentelijke watertaken ........................................................................................... 6

1.2.1

Afvalwaterzorgplicht ..................................................................................................... 6

1.2.2

Hemelwaterzorgplicht .................................................................................................. 6

1.2.3

Grondwaterzorgplicht ................................................................................................... 7

1.3

Inhoud verbreed GRP ...................................................................................................... 8

1.4

Voorbereiding op de omgevingswet ................................................................................. 8

1.5

Kader en samenhang ....................................................................................................... 8

1.5.1

Missie en visie.............................................................................................................. 8

1.5.2

Beleid gemeente en andere overheden....................................................................... 9

1.5.3

Samenwerking ............................................................................................................. 9

1.6

Procedure ......................................................................................................................... 9

2

Water in onze gemeente (huidige situatie) ........................................................................

2.1

Inventarisatie voorzieningen .......................................................................................... 11

2.2

Toestand van de riolering............................................................................................... 12

2.2.1

Gemalen en pompunits .............................................................................................. 13

2.2.2

Kolken ........................................................................................................................ 13

2.2.3

Vervanging riolering binnenstad Zierikzee................................................................. 13

2.3

Functioneren van de systemen ...................................................................................... 14

2.4

Klimaatadaptatie............................................................................................................. 14

2.5

Huidige situatie in het perspectief van het vorige vGRP ................................................ 14

3

Hoe is het de aflopen jaren gegaan (evaluatie)

3.1

Resultaten evaluatie planperiode 2015-2021 ................................................................ 16

3.1.1

Van inspanning naar prestatie ................................................................................... 16

3.1.2

Taakafbakening tussen gemeente en particulier ....................................................... 16

3.1.3

Meten aan de riolering ............................................................................................... 17

3.1.4

Wateroverlast door klimaatverandering ..................................................................... 17

3.1.5

OAS Westerschouwen ............................................................................................... 18

3.1.6

Binnenstad Zierikzee ................................................................................................. 18

3.1.7

Waterkwaliteit............................................................................................................. 19

2

3.1.7.1

Afkoppelen ........................................................................................................ 19

3.1.7.2

Waterplan .......................................................................................................... 19

3.1.7.3

Gracht Zierikzee ................................................................................................ 19

3.1.8

Communicatie ............................................................................................................ 20

3.1.9

Beheersysteem .......................................................................................................... 20

3.2

Terugblik op personele en financiële aspecten.............................................................. 20

3.3

Successen in de afgelopen jaren ................................................................................... 21

4

Aan welke opgaven werken we (visie & strategie)

4.1

Inleiding .......................................................................................................................... 22

4.2

Visie ................................................................................................................................ 23

4.2.1

Visie op afvalwater hemelwater en grondwater ......................................................... 23

4.2.2

Visie op oppervlaktewater .......................................................................................... 24

4.2.3

Visie op de waterketen............................................................................................... 24

4.2.4

Visie op het veranderende klimaat en duurzaam omgaan met water ....................... 25

4.2.5

Verminderen van kwetsbaarheid van de organisatie................................................. 26

4.2.6

Minder meerkosten .................................................................................................... 27

4.3

Doelen/strategie ............................................................................................................. 27

4.3.1

Zoetwatervoorziening in relatie tot droogte ............................................................... 28

4.3.2

Extreme neerslag ....................................................................................................... 29

4.3.3

Waterkwaliteit............................................................................................................. 29

4.3.4

Hitte ............................................................................................................................ 29

4.3.5

Kwetsbaarheid van de organisatie............................................................................. 30

4.3.6

Minder meerkosten .................................................................................................... 30

5

Hoe gaan we er komen (uitwerking strategie)

5.1

Afvalwater....................................................................................................................... 31

5.1.1

Wijze van inzameling ................................................................................................. 31

5.1.1.1

Nieuw te realiseren bebouwing ......................................................................... 32

5.1.1.2

Incidentele nieuwbouw in landelijk gebied ........................................................ 32

5.1.1.3

Projectmatige nieuwbouw ................................................................................. 33

5.1.1.4

Buitengebied ..................................................................................................... 34

5.1.1.5

Overnamepunten .............................................................................................. 34

5.1.1.6

Aanleg IBA ........................................................................................................ 35

5.1.2

Toetsingsnorm milieutechnisch functioneren ............................................................ 36

5.1.3

Beheer en onderhoud ................................................................................................ 36

5.1.3.1

Inventarisatie en gegevensbeheer .................................................................... 36

5.1.3.2

Huisaansluitingen .............................................................................................. 37

5.1.3.3

Reiniging ........................................................................................................... 38

3

5.1.4

Onderzoek en planvorming ........................................................................................ 39

5.1.4.1

Inspectie ............................................................................................................ 39

5.1.4.2

Berekeningen .................................................................................................... 39

5.1.4.3

Meten en monitoren .......................................................................................... 39

5.1.5

Controle en handhaving ............................................................................................. 40

5.1.6

Meldingen .................................................................................................................. 40

5.2

Hemelwater .................................................................................................................... 41

5.2.1

Voorkomen van wateroverlast ................................................................................... 42

5.2.2

Toetsingsnorm ........................................................................................................... 42

5.2.3

Anticiperen op klimaatverandering ............................................................................ 44

5.2.4

Watertoets .................................................................................................................. 46

5.2.5

Living lab .................................................................................................................... 46

5.3

Grondwater..................................................................................................................... 47

5.4

Oppervlaktewater ........................................................................................................... 47

5.4.1

Verantwoordelijkheden .............................................................................................. 47

5.4.2

Beheer en onderhoud ................................................................................................ 48

5.4.3

Oppervlaktewaterkwantiteit ........................................................................................ 48

5.4.4

Oppervlaktewaterkwaliteit .......................................................................................... 48

5.4.4.1

Algemene eisen aan gemengde overstorten .................................................... 48

5.4.4.2

Chemische waterkwaliteit.................................................................................. 49

5.4.4.3

Ecologische waterkwaliteit ................................................................................ 49

5.4.4.4

Zwemwaterkwaliteit ........................................................................................... 49

5.5

Overige aspecten ........................................................................................................... 50

5.5.1

Vermindering rioolvreemd water ................................................................................ 50

5.5.2

Diffuse bronnen.......................................................................................................... 50

5.5.3

Vergunningen en verordeningen ............................................................................... 51

5.5.4

Communicatie ............................................................................................................ 51

6

Wat gaan we doen (maatregelen)

6.1

Inleiding .......................................................................................................................... 52

6.2

Investeringen .................................................................................................................. 52

6.2.1

Vervanging riolering Binnenstad Zierikzee ................................................................ 53

6.2.2

OAS Westenschouwen .............................................................................................. 53

6.3

Beheeractiviteiten ........................................................................................................... 54

6.4

Onderzoek ...................................................................................................................... 55

6.5

Beleidsmatige activiteiten & planvorming ...................................................................... 56

6.6

Vervangingsplanning ...................................................................................................... 57

6.6.1

Renovatie en vervanging ........................................................................................... 57

4

6.6.2 6.7

Afkoppelen ................................................................................................................. 57 Maatregelen oppervlaktewater ....................................................................................... 58

6.7.1

Waterkwaliteitsspoor .................................................................................................. 58

6.7.2

Stedelijke wateropgave (SWO) .................................................................................. 59

6.7.3

Planvorming Wateropgave (PWO) ............................................................................ 59

6.8

Financiële maatregelen .................................................................................................. 60

6.8.1

Planvorming Wateropgave (PWO) ............................................................................ 60

7

Financiën en organisatie

7.1

Inleiding .......................................................................................................................... 61

7.2

Personele middelen ....................................................................................................... 61

7.3

Uitgangspunten financiële middelen .............................................................................. 62

7.4

Heffingseenheden .......................................................................................................... 64

7.5

Opbouw van de rioolheffing ........................................................................................... 64

7.6

Lasten ............................................................................................................................. 64

7.7

Kostendekking ................................................................................................................ 65

Bijlagen bij vGRP 2022-2026 Schouwen-Duiveland: 1

Verklarende woordenlijst

2

Samenvatting wetten en beleid 2a Wettelijk kader en plaats GRP 2b Visie waterketen Zeeland

3

Evaluatie

4

Doelen, Functionele eisen, Maatstaven en Meetmethoden (DoFeMaMe) 4a DoFeMaMe 4b Toetsing DoFeMaMe

5

Overzicht rioleringsvoorzieningen 5a Overzicht rioleringsvoorzieningen en niet-aangesloten panden 5b Lijst riooloverstorten

6

Middelen en kostendekking 6a Kosten gemeentelijke watertaken 6b Personele middelen 6c Kostendekking

5

Inleiding 1.1

1

AANLEIDING

Aandacht voor water hoort bij het inrichten van de fysieke leefomgeving en het borgen dat deze leefomgeving bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners van Schouwen-Duiveland. De zorgplicht voor stedelijk afvalwater is een gemeentelijke taak die is vastgelegd in de Wet milieubeheer. In deze wet is verder vastgelegd dat gemeenten verplicht zijn om een Gemeentelijk Rioleringsplan op te stellen, waarin zij hun beleid voor de rioleringszorg vaststellen. In de Waterwet (december 2009) is de gemeentelijke zorgplicht voor riolering verbreed naar een zorgplicht die ook het hemelwater en het grondwater omvat. Het beleid omtrent deze zorgplichten stelt de gemeente ook vast in het GRP. Dit wordt dan een verbreed Gemeentelijke Rioleringsplan (vGRP) genoemd. Dit verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) beschrijft de gemeente hoe ze van 2022 tot en met 2026 invulling geeft aan haar watertaken en hoe dit bijdraagt aan de ambities. Daarmee geeft het vGRP ook een onderbouwing van de rioolheffing. Het Waterschap heeft vervolgens de zorgplicht voor het zuiveren van stedelijk afvalwater. Gemeente en Waterschap zijn volgens de Waterwet verplicht tot samenwerking om te komen tot doelmatig waterbeheer. Dit geldt nadrukkelijk voor de taken met betrekking tot het zelfstandig beheer van inname, inzameling en zuivering van afvalwater.

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2022 vervalt de verplichting voor het opstellen van een GRP. In dit vGRP wordt daarop voorgesorteerd.

1.2

DE GEMEENTELIJKE WATERTAKEN

In deze paragraaf worden de drie gemeentelijke zorgplichten nader beschreven.

1.2.1

Afvalwaterzorgplicht

De gemeente is verantwoordelijk voor de doelmatige inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Traditioneel doet de gemeente dit door het aanleggen en onderhouden van een rioleringsstelsel. Dat stelsel vervoert, in tegenstelling tot de decentrale voorzieningen, afvalwater van huishoudens en bedrijfspanden naar de waterzuivering.

1.2.2

Hemelwaterzorgplicht

De gemeente is verantwoordelijk voor de doelmatige inzameling en verwerking1 van afvloeiend hemelwater (regen, sneeuw en hagel) dat op openbaar terrein terecht komt2. Op particulier terrein is primair de eigenaar verantwoordelijk voor de verwerking en vertraagde afvoer van hemelwater. Er zijn verschillende manieren waarop gemeentes invulling geven aan deze inspanningsverplichting. Uitgangspunt is het gescheiden inzamelen en afvoeren van hemelwater. Het hemelwater gescheiden van de vuile afvalwaterstroom verwerken is een meer

1

Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuivering technisch werk. 2 In sommige gevallen heeft de gemeente ook de verantwoordelijkheid voor het hemelwater van particulier terrein. Dat is alleen het geval wanneer er redelijkerwijs niet van de particulier verwacht kan worden dat hij zelf die verantwoordelijkheid draagt. Zie hoofdstuk 4: Hemelwaterzorgplicht.

6

duurzame invulling van de zorgplicht dan gemengd inzamelen, maar heeft ook nadelen zoals meer beheer en onderhoud en er is meer ruimtebeslag in de ondergrond (twee buizen naast elkaar in plaats van één buis). Het is daarom niet altijd doelmatig en/of kostenefficiënt om van gemengd inzamelen naar gescheiden inzamelen te gaan. Het gemengd inzamelen en verwerken van hemelwater en vuilwater is een erfenis uit het verleden die vooral in de oudere delen van de stad en dorpen nog vaak voorkomt. Nadeel van gemengde verwerking is dat schone waterstromen vuil worden en dat de kans groter is dat de openbare ruimte en inwoners met vuil afvalwater in aanraking komen. Bovendien neemt het rendement van rioolwaterzuiveringsinstallaties af bij een toename van het aandeel regenwater.

1.2.3

Grondwaterzorgplicht

Zowel in de huidige situatie, als wanneer straks de nieuwe Omgevingswet van kracht is heeft de gemeente de grondwaterzorglicht. In de ‘Waterwet’ is een gemeentelijke zorgplicht voor grondwater opgenomen3. Gemeenten dienen de wet verder uit te werken en te verankeren in gemeentelijk beleid. In 2021 zal de gemeente de grondwaternota vaststellen waarin dit beleid verder is uitgewerkt. De zorgplicht voor grondwater houdt in dat gemeenten zich zoveel mogelijk inspannen om structurele problemen als gevolg van een voor de gebruiksfunctie nadelige grondwaterstand in openbaar bebouwd gebied te voorkomen of te beperken. Indien de grondwaterstand structureel nadelige gevolgen met zich meebrengt voor de aan de grond gegeven bestemming of gebruiksfunctie, dienen gemeenten binnen de grenzen van de doelmatigheid maatregelen te treffen om deze gevolgen zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. De zorgplicht van gemeenten wordt begrensd door de zorgplicht van particulieren (ontwatering op het eigen perceel) en de zorgplicht van het waterschap om door middel van het peilbeheer voldoende ontwatering te realiseren. Het gaat bij de zorgplicht om maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied (vanaf de particuliere perceelsgrens), om structurele problemen en om doelmatige maatregelen.

Met maatregelen op of in het openbaar terrein kunnen problemen op particuliere percelen worden verholpen of tegengegaan. Als dit niet afdoende of doelmatig is, en het nodig is om grondwater vanuit het particuliere terrein af te voeren, dan ontvangt en verwerkt de gemeente het grondwater dat door particulieren aan de perceelsgrens wordt aangeboden. De grondwaterzorgplicht is een inspanningsverplichting; er is geen resultaatsverplichting. De gemeente heeft beleidsvrijheid om een lokale afweging te maken, waarbij onder andere de verantwoordelijkheden van verschillende partijen, de ernst en duur van problemen en de financiële implicaties van ingrepen aan de orde komen. Als gevolg van de zorgplicht is de gemeente niet aansprakelijk voor het grondwaterpeil, maar wel het eerste aanspreekpunt voor burgers als het gaat om grondwater in stedelijk gebied. Het bijbehorende bekostigingsinstrumentarium is de verbrede rioolheffing. De gemeente dient het afwegingskader voor het nemen van maatregelen nader te definiëren.

3

De wettekst over de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater (Waterwet, artikel 3.6, lid 1) luidt: 'De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort.'

7

1.3

INHOUD VERBREED GRP

Dit verbreed GRP is een beleidsmatig en strategisch plan op hoofdlijnen. De technische uitwerking van het beleid naar de aspecten aanleg, onderzoek en maatregelen vindt plaats in operationele programma’s die jaarlijks worden opgesteld. In de financiële paragraaf van het verbreed GRP zijn de financiële gevolgen van de activiteiten in beeld gebracht voor de korte en de lange termijn en de consequenties die dit heeft voor de rioolheffing.

1.4

VOORBEREIDING OP DE OMGEVINGSWET

De beoogde inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet is 1 juli 2022. Onder de Omgevingswet vervalt de planverplichting om een vGRP op te stellen. Gemeenten blijven wél verplicht hun zorgplichten te vervullen en de financiën te verantwoorden. Deze verplichtingen zullen een plaats krijgen in de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan of -programma. De wetgever suggereert in dit kader een Gemeentelijk rioleringsprogramma. Bijlage 2 gaat uitgebreider in op het wettelijk kader rondom ons vGRP en de samenhang met de Omgevingswet. Om voor te sorteren op de implementatie van de Omgevingswet, is dit vGRP ingericht om als input voor de instrumenten van de Omgevingswet te kunnen dienen. Het hoofdstuk over de opgaven (visie & strategie) heeft een relatie met de Omgevingsvisie; de uitwerking van de strategie (beleid), de maatregelen en middelen heeft een relatie met het Omgevingsprogramma, en de beschrijving van de instrumenten (verordeningen) heeft een relatie met het Omgevingsplan.

1.5

KADER EN SAMENHANG

Het verbreed GRP heeft relaties met andere gemeentelijke beleidsplannen en met beleidsplannen van andere overheden. Het beleid voor stedelijk (afval)water dient afgestemd te zijn op het beleid van andere disciplines en op het richtinggevende beleid van andere overheden.

1.5.1

Missie en visie

Vanuit de algemene gemeentelijke missie volgt de missie voor het verbreed GRP: Het realiseren van een duurzame, doelmatige en toekomstgerichte invulling van de rioleringszorg, waarin de bescherming van de volksgezondheid, het streven naar het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit en kwantiteit van grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn. Vanuit deze missie is een visie te formuleren, de gewenste situatie van het water- en rioleringssysteem in de toekomst. Deze visie luidt als volgt. Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente. Om deze visie te realiseren, worden er doelen geformuleerd. Deze doelen zijn een meetbare vertaling van de visie en kunnen worden gerealiseerd vanuit een zekere ambitie. De gestelde doelen, de concretisering daarvan en de ambitie die daarbij hoort, zijn uitgewerkt in hoofdstuk 4.

8

1.5.2

Beleid gemeente en andere overheden

In dit vGRP is tevens rekening gehouden met ander beleid binnen de gemeente, maar ook bij andere overheden. In bijlage 2 is een samenvatting gegeven van de wetten en beleid op het niveau van Europa, Rijksoverheid, Provincie, Waterschap en Gemeente die van invloed zijn op de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater.

1.5.3

Samenwerking

De zorg voor de riolering en de openbare ruimte (bovengronds en ondergronds) is de verantwoordelijkheid van de gemeente. De zorg voor het oppervlaktewater en de rioolwaterzuivering is de verantwoordelijkheid van het waterschap Scheldestromen. Hemel- en grondwater kennen geen (bestuurlijke)grenzen. Bij de gemeentelijke watertaken zijn vele partijen betrokken. Een voorwaarde voor effectief beheer is samenwerking met de partners in de waterketen. Dit wordt vormgegeven in de SAZ+ (Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland). Hierin zijn alle Zeeuwse gemeente, het waterschap Scheldestromen, de provincie Zeeland en Evides waterbedrijf vertegenwoordigd. De visie van het SAZ+ is vastgelegd in de ‘Visie Waterketen Zeeland’ en gaat over betrekken van burgers, klimaat, duurzaamheid, demografie, kosten en kennis & capaciteit. ‘Water in Zeeland: betrouwbaar voor iedereen en overal’, is de missie die bij deze visie hoort. Concrete zaken die uit deze samenwerking zijn bewerkstelligd:      

Betere samenwerking met provincie Zeeland en Rijkswaterstaat; Afstemmingsoverleg met waterschap, zoals over beheer en onderhoud; Afstemming met derden als Evides, Enduris en woningbouwverenigingen; Klimaatadaptatiestrategie Zeeland; Samenwerking Zuidwestelijke Delta; Intentieverklaring samenwerking openbare ruimte.

De samenwerking binnen de SAZ+ en tussen gemeente en waterschap gaat over het algemeen goed. Er kunnen zich situaties voordoen, waarbij het beleid van de gemeente en het beleid van het waterschap niet tot een eenduidig antwoord leiden. In het kader van het goed functioneren van de (afval)waterketen als geheel en het maatschappelijk belang, is het van belang dit te onderkennen en hierover in gesprek te gaan. Als Leidraad hiervoor is door de partijen binnen de SAZ+ de “werkwijze schurend beleid” beschreven.

1.6

PROCEDURE

Het verbreed GRP is opgesteld binnen de gemeentelijke organisatie van de gemeente Schouwen-Duiveland. Diverse gemeentelijke afdelingen zijn daarbij betrokken. Voorts wordt, conform de wettelijke richtlijnen, voor het vaststellen van het vGRP overleg gevoerd met het waterschap Scheldestromen. Basis voor dit overleg is het ontwerp vGRP. De resultaten van deze overlegronden worden verwerkt in het definitieve vGRP. Het definitieve vGRP wordt ter informatie toegezonden aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Leidraad voor de totstandkoming is de procedure, zoals weergegeven in figuur 1.1.

9

Figuur 1.1: Totstandkomingsprocedure verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) Opstellen of aanpassen gemeentelijk rioleringsplan?

Onderzoek huidige situatie en verwachte ontwikkelingen

Evaluatie doelen en maatregelen vorig plan

Opstellen ontwerp verbreed GRP:  Doelen  Strategieën  Middelen

Verkenning omgeving:  Plannen  Beleidsnotities  Eisen en uitgangspunten

Informatie-uitwisseling met andere gemeentelijke sectoren en betrokken overheden

Informatief overleg college en voorbereidende raad

Nee

Instemming met ontwerp verbreed GRP?

Ja Afstemming met andere (gemeentelijke) overheidstaken op ambtelijk niveau

Afstemming met andere (gemeentelijke) overheidstaken op ambtelijk niveau

Overeenstemming over doelen en functionele eisen?

Nee

Ja Voorlopige besluitvorming bestuur over verbreed GRP

Extern overleg met provincie, WZE en RWS

Definitief verbreed GRP:  Doelen  Strategie  Middelen

Vaststelling definitief verbreed GRP door bestuur

10

2

Water in onze gemeente (huidige situatie) 2.1

INVENTARISATIE VOORZIENINGEN

Om aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater te kunnen voldoen, beschikt de gemeente over diverse voorzieningen. Onderstaande tabel 2.1 geeft een beknopt overzicht van de objecten waaruit het (afval)watersysteem in onze gemeente is opgebouwd. Dit betreffen de objecten die in beheer zijn van de gemeente. Daarnaast beheert het waterschap Scheldestromen ook nog diverse hoofdrioolgemalen, persleidingen en een vrijverval leiding in Westerschouwen, die het afvalwater vanuit de diverse kernen naar de rioolwaterzuiveringen transporteren. De vrijverval leiding heeft ook een bergingsfunctie voor de gemeentelijke rioolstelsels die hierop aansluiten Tabel 2.1: Overzicht aanwezige voorzieningen Omschrijving Vrijverval systeem

Hoeveelheid

Eenheid

Gemengde riolering/vuilwaterriolering

288

Km

Regenwaterriolering

19

Km

Inspectieputten

695

Stuks

Externe overstorten

118

Stuks

Randvoorzieningen

13

Stuks

Kolken

ca. 12.000

Stuks

Ondergrondse buffers inclusief zand/granulaat filter

2

Stuks

Wadi’s (Perenmeet Burgh-Haamstede en Vlasakker Dreischor

3

Stuks

88

Stuks

en Bruinisse) Gemalen en

Gemalen

persleidingen

Persleidingen, inclusief drukriolering

101

Km

Drukriolering

Aantal aangesloten woningen

357

Stuks

Drukrioleringsunits

357

Stuks

Drukriolering

30

Km

Drainage (inclusief sportvelden en begraafplaatsen)

85

Km

Grondwater

Al deze gemeentelijke voorzieningen vertegenwoordigen een vervangingswaarde van € 327 miljoen. In figuur 2.1 is inzichtelijk gemaakt hoe de leeftijdsopbouw van de in totaal 307 km vrijverval riolering is.

11

80 70

Lengte (km)

60 50 40 30 20 10 0

Figuur 2.1: Leeftijdsopbouw vrijverval riolering

2.2

TOESTAND VAN DE RIOLERING

Om de toestand van de riolering in de gaten te houden vinden inspecties plaats. Hiervoor heeft de gemeente een reinigings- en inspectieplan. De gemeente heeft een contract afgesloten met een reinigings- en inspectiebedrijf. Dit bedrijf voert eerst putinspecties uit. Op basis van deze putinspecties wordt bepaald waar de rioolbuizen gereinigd en/of geïnspecteerd moeten worden. Bij inspectie worden de schadebeelden ook geclassificeerd. Dit heeft de gemeente een besparing opgeleverd in de kosten ten opzichte van de situatie dat ieder riool met een frequentie van eenmaal per 8 jaar te reinigen en inspecteren, zoals een aantal jaren geleden nog het geval was. De persleidingen worden gereinigd met behulp van een foam pig. Dit onderhoud vindt om de vijf jaar plaats. De inspectieresultaten zijn tot aan de transitie in 2020 vastgelegd overeenkomstig NEN 3399 ‘Classificatiesysteem bij visuele inspectie van riolen’. Na 1 januari 2020 vindt inspectie plaats overeenkomstig NEN-EN 13508-2. Deze norm reikt een methodiek aan voor het waarnemen en het in genormeerde omschrijvingen en codes registreren van toestandsaspecten. Sinds 2020 beschikt de gemeente via de geregistreerde waarnemingen over gemeten of geschatte waarden binnen bepaalde toleranties (eerder waren dit globale klassen) en detailinformatie.

Op basis daarvan vindt (door de rioolbeheerder) classificatie, beoordeling en beslissing plaats. De nieuwe inspectiemethodiek versnelt de analyse en beslismogelijkheden van de rioolbeheerder, verhoogt de kwaliteit van gemaakte keuzes (meer gegevens, minder onzekerheid) en past in de ontwikkelingen op het gebied van bigdata-analyse en “machine-learning”. De komende jaren dient ongeveer 6% van de riolering vervangen te worden.

12

Om de toestand van de rioleringsobjecten goed te houden, voert de gemeente SchouwenDuiveland reparatieprogramma’s uit. Met reparatie van de riolering worden grootschalige vervangingen uitgesteld of vermeden. De meerjarenraming voor reparaties en vervangingen is voor het voorgaande GRP bepaald op basis van de kwaliteit van de riolering.

2.2.1

Gemalen en pompunits

Jaarlijks worden de gemalen en pompunits geïnspecteerd en onderhouden door de eigen dienst. De toestand van de gemalen wordt aan de hand van de hierbij geconstateerde schade beoordeeld. Zo nodig wordt een planning opgesteld voor vervanging en aanpassingen. Geconstateerde kleine gebreken aan de pompunits worden tijdens de inspectie hersteld. Ten behoeve van monitoring, bijsturing en storingsmelding beschikt de gemeente over een centrale gemaalpost. De gemeente heeft een contract met een marktpartij voor het uitvoeren van gemaalrenovaties.

2.2.2

Kolken

Gelijktijdig met de jaarlijkse reiniging worden de kolken geïnspecteerd, waarbij gelet wordt op de snelheid van vervuilen en de constructieve staat van de kolk. Op dit moment is de registratie niet mogelijk door defecte apparatuur. Geconstateerde gebreken worden direct gerepareerd.

2.2.3

Vervanging riolering binnenstad Zierikzee

Een deel van de riolering in de binnenstad van Zierikzee bestaat uit historische riolen. In veel gevallen bestaat het riool uit gemetselde gewelven. Op een aantal plaatsen is de riolering in achtertuinen of onder gebouwen gelegen. Op veel plaatsen voldoet deze historische riolering niet meer aan de eisen die hieraan worden gesteld. Ongewenste kenmerken van de riolering in de Zierikzeese binnenstad zijn onder andere: 

Het rioolstelsel in de binnenstad bestaat uit een gemengd stelsel. Eigenschappen van een gemengd stelsel zijn dat er (te) veel (schoon) regenwater naar de rioolzuivering wordt verpompt en dat bij hevige regenval (vuil) rioolwater wordt overgestort op de stadsgrachten. De overstortingen in de stadsgrachten hebben een negatieve invloed op de waterkwaliteit.  Een deel van de riolering verkeert in een slechte staat. Ten gevolge van lekkages ontstaat instroming van grondwater in het rioolstelsel en kan bodemverontreiniging ontstaan als gevolg van uittredend rioolwater. Op een aantal plaatsen is de riolering (gedeeltelijk) ingestort, waardoor gevaar bestaat voor wegverzakkingen en verstopping (wateroverlast). Daarnaast is sprake van overlast door ratten.  Een deel van de riolering bevindt zich op particulier terrein. Hierdoor wordt het uitvoeren van onderhoud bemoeilijkt. Diverse riolen bevinden zich zelfs onder gebouwen. Bereikbaarheid van deze riolen in verband met onderhoud is zeer moeilijk, zo niet onmogelijk, waardoor het onderhoud kostbaar is.  De exacte ligging, diameter en toestand van diverse riolen is niet bekend, omdat het als gevolg van instortingen niet mogelijk is hier video-inspecties uit te voeren. In het afgelopen decennium zijn onderzoeken verricht om de historische riolering beter in beeld te brengen.

De belangrijkste conclusies uit de inventarisatiefase zijn:  

De historische riolen hebben over het algemeen een slechte kwaliteit. Er is inzicht in welke riolen op particulier terrein een transportfunctie hebben en welke riolen alleen een inzamelfunctie. De eerstgenoemde kunnen theoretisch komen te vervallen zonder dat dit gevolgen heeft voor de werking van het rioolstelsel. Voor de riolen met een transportfunctie moet de afvoercapaciteit van de overige riolering worden vergroot voordat het riool kan komen te vervallen.

13

In de afgelopen jaren is meegelift op herinrichtingswerkzaamheden van de binnenstad om waar nodig de afvoercapaciteit van de moderne riolering te vergroten door het afkoppelen van verhard oppervlak, zoals bij het parkeerterrein Hoofdpoortstraat en plan Buzee. Verder zijn in de Hem en Korte Nobelstraat riolen vervangen zonder af te koppelen.

2.3

FUNCTIONEREN VAN DE SYSTEMEN

Over het algemeen functioneren voorzieningen binnen de gemeente Schouwen-Duiveland naar behoren. Door middel van het beheer- en onderhoudsprogramma wordt het goed functioneren van de voorzieningen gewaarborgd. Soms treedt bij extreme regenval wateroverlast op, maar tot nu toe leidt dit niet tot schade. Om te toetsen hoe de systemen functioneren maken de gemeente gebruik van modelberekeningen en metingen in de riolering. Deze metingen geven inzicht in het werkelijk functioneren van de systemen. Daarnaast geven ook meldingen die binnenkomen via de Servicelijn inzicht in het functioneren in de praktijk. Op dit moment vindt de optimalisatie van het afvalwatersysteem (OAS) Westerschouwen plaats. De eerste fase is afgerond en is geëvalueerd. In de studie is geconstateerd, dat er een grote hoeveelheid rioolvreemd water via het rioolstelsel wordt afgevoerd. Dit betreft drainagewater en foutieve regenwateraansluitingen van particuliere percelen en instromend oppervlaktewater. Dit heeft zowel bij ons als het waterschap tot het inzicht geleid, dat het beheer en onderhoud van sloten belangrijk is om instromend oppervlaktewater te voorkomen. Met de uitvoering van de maatregelen om de hoeveelheid rioolvreemd water te verminderen om de zuivering te ontlasten, is in de afgelopen planperiode start. Deze maatregelen voert de gemeente samen met het Waterschap uit in de periode tot 2027.

Momenteel wordt voor de binnenstad van Zierikzee en de wijk Malta een Systeemoverzicht Stedelijk Water (voorheen basisrioleringsplan) opgesteld. Hierbij wordt het huidig functioneren in beeld gebracht op basis van modelberekeningen en metingen en bepaalt de gemeente of er maatregelen noodzakelijk zijn.

2.4

KLIMAATADAPTATIE

Het proces van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) omvat een aantal stappen die gemeenten cyclisch doorlopen om te komen tot een water-robuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland in 2050. In SAZ+ verband is voor heel Zeeland een stresstest uitgevoerd, waarbij de potentiële overlastlocaties in beeld zijn gebracht. Bij ieder project in de komende jaren, beoordeelt de gemeente deze middels een risicodialoog op de thema’s wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming of er klimaatadaptieve maatregelen noodzakelijk zijn. Indien dit het geval is zullen deze maatregelen, mits doelmatig, worden meegenomen in het project.

2.5

HUIDIGE SITUATIE IN HET PERSPECTIEF VAN HET VORIGE VGRP

De gemeente werkt en toetst de werkzaamheden op basis van de Do-Fe-Ma-Me-methode. Die gaat uit van Doelen, Functionele eisen, Maatstaven en Meetmethoden. Deze methode houdt onder andere in dat de gemeente de huidige situatie toetst aan de functionele eisen die de gemeente Schouwen-Duiveland voor de drie watertaken (afval-, hemel- en grondwater) heeft geformuleerd. Aan de hand van maatstaven wordt bepaald in hoeverre aan de functionele eisen wordt voldaan. Maatstaven maken de functionele eisen toetsbaar. De maatstaven die terugblikkend op het vorige GRP nog niet voldoen aan de gestelde ambities verdienen de komende planperiode extra aandacht om deze, mits dat doelmatig is, alsnog naar het gewenste

14

niveau te brengen. Uit de toetsing wordt geconcludeerd dat er geen aandachtspunten zijn. De volledige beschrijving van de toetsing en van de daarbij gehanteerde Doelen, Functionele Eisen, Maatstaven en Meetmethoden zijn te vinden in bijlage 4a en 4b.

15

Hoe is het de aflopen jaren gegaan (evaluatie) 3.1

3

RESULTATEN EVALUATIE PLANPERIODE 2015-2021

De strategie voor de periode 2015-2021 is beschreven in negen thema’s. Aan de hand van deze thema’s is de planperiode 2015-2021 geëvalueerd. De thema’s zijn: 1. Van inspanning naar prestatie. 2. Taakafbakening tussen gemeente en particulier. 3. Meten aan de riolering. 4. Wateroverlast door klimaatverandering. 5. Optimalisatie Afvalwatersysteem Studie (OAS) Westerschouwen. 6. Binnenstad Zierikzee. 7. Waterkwaliteit. 8. Communicatie. 9. Financiën. Aanvullend op deze thema’s zijn ook de onderwerpen beheersysteem en personele middelen geëvalueerd. In de volgende paragrafen worden de bevindingen van de evaluatie beschreven. In bijlage 3 is de evaluatie samengevat en zijn de eventuele acties weergegeven.

3.1.1

Van inspanning naar prestatie

In de periode 2015-2019 is de gemeente gestart met een pilot om meer prestatiegericht te werken. Het opstellen van het prestatiecontract van ‘reiniging naar renovatie’ heeft veel inspanning en voorbereiding vooraf gekost. Ook voor de gecontracteerde aannemer was het een leerproces, maar er is een open en constructieve samenwerking tussen aannemer en de gemeente, waardoor er ruimte was om het proces tussentijds verder te optimaliseren. Zo is besloten om het werkproces aan te laten sluiten op de begrotingscyclus bij de gemeente, wat concreet betekent dat de aannemer elk jaar voor 1 mei aangeeft waar in het volgende jaar renovaties noodzakelijk zijn en wat de kosten daarvan zullen zijn. In dit proces zijn diverse stappen gezet, maar op basis van de ervaringen uit de praktijk dient dit proces nog bijgestuurd te worden. Ook ervaringen van de reinigingscyclus worden meegenomen met de planning voor de komende planperiode. Concreet heeft dit voor de komende jaren geleid tot een besparing op het reinigen van de riolering. De conclusie is om deze strategie op de ingeslagen weg voort te zetten, waarbij regelmatige evaluatie noodzakelijk blijft om indien nodig tijdig bij te kunnen sturen. Na afronding van de pilot heeft de gemeente gebruik gemaakt van de verlenging van het contract met twee jaar.

3.1.2

Taakafbakening tussen gemeente en particulier

De taakafbakening tussen de gemeente en de particulier ligt vast in de Waterwet, het vGRP en gemeentelijke verordeningen. Zowel de gemeente als de burgers zijn gebaat bij meer duidelijkheid over hoe om te gaan met:  

Sommige meldingen van grondwateroverlast. Afvoerproblemen met perceelaansluitingen waarop meer dan één perceel is aangesloten die niet in eigendom zijn van één particulier, waarbij een conflict is tussen

16

 

de verschillende mede-eigenaren. De verwachting van de gemeente is dat dit soort conflicten in de toekomst meer voor zullen gaan komen. Gemeentelijke riolering die op particulier terrein ligt. Bij initiatieven omtrent aansluiten van panden in het buitengebied op de riolering, waarbij de gemeente de riolering na aanleg overneemt van de initiatiefnemer. Hoe gaat de gemeente dan om met niet aangesloten panden, maar waar ze wel ontheffing heeft, die dan ineens binnen de 40 m van de perceelsgrens komen te liggen?

In 2020 is de geplande nota grondwaterbeleid opgesteld. Deze wordt in 2021 vastgesteld. In deze nota is opgenomen wanneer de gemeente het doelmatig vindt om maatregelen te treffen, waarbij rekening wordt gehouden met de wettelijk plichten die de burger heeft op zijn eigen perceel. Momenteel is er een Living Lab zoetwater, waarbij wordt gekeken om ten tijde van langdurige droogte voldoende zoetwater beschikbaar te hebben voor de agrarische sector en de natuur. Dit vraagt om een integraal beleid, waarbij niet alleen naar de stedelijke omgeving wordt gekeken, maar ook naar het landelijk gebied. Een aandachtspunt dat naar aanleiding van het zeer droge jaar 2018 naar voren kwam is, in hoeverre langdurige lage grondwaterstanden mogelijk invloed kunnen hebben op het verzakken van panden die gefundeerd zijn op staal. Een meer uitgebreide risicoanalyse is uitgevoerd als onderdeel van de klimaatstresstest. De uitkomsten uit het Living Lab en de klimaatstresstest zijn gebruikt om een nota Grondwater op te stellen, die in 2021 is vastgesteld.

3.1.3

Meten aan de riolering

Monitoring van riolering geeft inzicht in het werkelijk functioneren van het stelsel. Met dit inzicht is de gemeente de onzekerheden in het functioneren aan het verkleinen. Daarmee wordt ook de bandbreedte in toekomstige investeringen verkleind en worden desinvesteringen voorkomen. De actie om te borgen dat de meetdata die wordt ingezameld ook bruikbaar is, is uitgevoerd. Het analyseren van de meetdata om verbetermaatregelen uit te voeren is gestart. Als eerste is de meetdata geanalyseerd in het kader van het project OAS Westerschouwen en voor de gebieden Binnenstad Zierikzee en Malta, in het kader van het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) voor de Binnenstad Zierikzee en Malta. De meetdata wordt ingezameld via de hoofdpost. Een hoofdpost is een beheersysteem voor gemalen, die wordt gebruikt voor het monitoren en regelen van gemalen en objecten binnen het rioolwatersysteem. De gemeente maakte gebruik van een gezamenlijke hoofdpost met de gemeenten Veere, Middelburg en Vlissingen, waarbij de hoofdpost bij de gemeente Veere stond. Gemeente Schouwen-Duiveland is zijn gestopt met deze samenwerking vanwege performance problemen van het systeem op afstand. De hoofdpost wordt nu gehost bij de leverancier van de hoofdpost. Dit werkt nu naar tevredenheid.

3.1.4

Wateroverlast door klimaatverandering

Klimaatadaptatie is een bestuurlijk speerpunt. Op dit moment worden bij herbestratingswerkzaamheden en/of rioolvervangingen al klimaatadaptieve maatregelen getroffen. Er is een pilot uitgevoerd in Bruinisse (wijk Oranjedok) om de bewoners te betrekken bij het klimaatbestendig inrichten van hun wijk. Ook in Scharendijke zijn de bewoners betrokken. Ten behoeve van het communiceren tussen gemeente en bewoners, is het Citizens Lab (digitale bewonersbijeenkomsten) opgericht, waar de gemeente plannen bekend maakt en de bewoners om hun reactie wordt gevraagd. De uitkomst van deze werkwijze is positief. Deze werkwijze zal dus bij andere projecten een vervolg krijgen. Voor het in beeld brengen van de risico’s voor wateroverlast als gevolg van klimaatverandering is de gemeente aangehaakt bij het uitvoeren van hemelwaterstresstesten in SAZ+

17

(Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland) verband. In 2019 is een Zeeuwse regionale risicodialoog gehouden. Aan de hand van deze risicodialoog is een aanzet gemaakt voor de klimaatadaptatiestrategie. De gemeente houdt zelf de regie bij knelpunten in eigen gebied, door per project een klimaatdialoog met de burgers te houden (Citizens Lab). Klimaatdialogen met burgers los van projecten zijn nog niet gevoerd. De gemeente wil de klimaatdialoog houden bij het opstellen van stads- en dorpsvisies, zodat maatregelen integraal kunnen worden meegenomen in de (deel)projecten. Bij rioolvervangingsen herbestratingsprojecten worden de kwetsbaarheden (wateroverlast, droogte, hitte) besproken om vervolgens de klimaatadaptieve maatregelen te ontwerpen en uit te voeren.) Ook de burgers zelf kunnen maatregelen treffen op eigen perceel. Gedacht kan worden aan het verwijderen van tegels uit de tuin. Een ander voorbeeld is om (bedrijfs-)panden te voorzien van groene daken. De gemeente gaat onderzoeken of dit soort initiatieven met subsidies kunnen worden gestimuleerd. De pilot in interregionaal verband (Star2C’s) in het kader van de klimaatverandering is afgerond.

3.1.5

OAS Westerschouwen

Samen met Waterschap Scheldestromen beheren de gemeente het afvalwatersysteem Westerschouwen. Dit afvalwatersysteem omvat de RWZI Westerschouwen, het toeleverende transportsysteem en alle daarop aangesloten rioolstelsels tussen Scharendijke en Westenschouwen. In de periode 2015 – 2019 is een grote slag gemaakt met ontvlechting van hemelwater en afvalwater om uiteindelijk te komen tot een goed functionerend rioolsysteem. Tijdens de uitvoering moesten de maatregelen regelmatig worden bijgesteld, omdat de situatie in de praktijk anders bleek te zijn, dan van op basis van beschikbare gegevens bekend was. Het resultaat is dat de uiteindelijke investeringskosten lager zijn uitgevallen, dan vooraf geraamd. Evaluatie van de eerste fase (fase A) is afgerond. In 2019 is gestart met het opstellen van een basisrioleringsplan voor het OAS-gebied. Daarmee is inzicht gekregen in het effect van de uitgevoerde maatregelen. Voor de volgende fase hebben zijn op basis van dit basisrioleringsplan de nog uit te voeren maatregelen bepaald. Deze maatregelen zullen in de periode 2022-2026 worden uitgevoerd. De maatregelen voor fase B zijn meegenomen in het nieuwe kostendekkingsplan.

3.1.6

Binnenstad Zierikzee

De strategie voor het creëren van een beter beheersbaar riool tegen redelijke kosten in de binnenstad van Zierikzee worden voortgezet. Er zijn steeds meer oplossingen op maat nodig. Op basis van de procedure “oplossingen op maat” wordt in het voortraject van een rioolvervanging uitgebreid met bewoners overlegd. Er wordt niet met de uitvoering gestart voordat er overeenstemming is bereikt over riolering op particulier terrein. De voorbereiding vergt veel tijd (juridisch en communicatief ingewikkeld), maar voorkomt problemen tijdens uitvoering en achteraf. Hierdoor vordert het beheersbaar maken van de riolering in de binnenstad langzaam maar gestaag. De procedure wordt als positief ervaren en zal worden voortgezet. Met het oog op klimaatverandering is het plan om ook aandacht de thema’s hitte en droogte mee te nemen. Aan de rioolvervanging in de binnenstad van Zierikzee is de afgelopen paar jaar minder uitgegeven dan gepland. De reden hiervoor is dat er niet direct noodzaak was (laag risico op disfunctioneren van het rioleringssysteem en geen andere ontwikkelingen waarop meegelift kon worden). Dit betekent niet, dat deze vervangingen in de toekomst niet meer worden uitgevoerd. Nog niet alle riolering in de binnenstad is vervangen. Daardoor blijft in de planperiode budget benodigd. In de begroting is hier rekening mee gehouden.

In de komende periode wordt een uitvoeringsprogramma voor de rioolvervanging in de binnenstad van Zierikzee opgesteld.

18

3.1.7

Waterkwaliteit

3.1.7.1 Afkoppelen Het doel van het afkoppelen van verhard oppervlak van de gemengde riolering, is het verbeteren van de waterkwaliteit. Het streven was om gemiddeld 1% per jaar van het verhard oppervlak af te koppelen. Dit percentage is geen doel op zich. Er wordt afgekoppeld wanneer dit doelmatig is en wanneer daarmee de waterkwaliteit wordt verbeterd. De gemeente wil ongewenste lozingen van hemel- en grondwater op de vuilwaterriolering tegengaan. Hiervoor heeft de gemeente sinds december 2013 de Verordening afvoer hemelwater en grondwater. Middels deze verordening kunnen specifieke gebieden worden aanwezen waar voorzieningen zijn of gaan komen speciaal voor alleen hemelwater en grondwater en waar afkoppelen, ook in bestaand gebied, verplicht wordt gesteld. Er zijn nog geen gebieden aangewezen omdat het tot op heden nog steeds gelukt om de maatregelen in goed overleg met bewoners en eigenaren uit te voeren. 3.1.7.2 Waterplan In de planperiode 2015-2019 zou worden toegewerkt naar een integratie van het strategische plan voor het rioleringssysteem en het stedelijk watersysteem tot één plan voor het totale watersysteem. Het doel was dat het vGRP vanaf het jaar 2020 als strategisch plan een paraplu functie zou gaan vervullen met integraal beleid ten aanzien van het watersysteem. In een nieuw waterplan wilde de gemeente dit beleid vertalen naar concrete maatregelen.

Dit plan gaat verder dan alleen stedelijk water. Met het oog op de invoering van de Omgevingswet is dit niet uitgevoerd. Beide strategische plannen zullen onderdeel uitmaken van het Omgevingsplan en dus op deze wijze samen gaan komen. Straks in het omgevingsplan komt een geïntegreerd waterplan voor afvalwater, grondwater, hemelwater en oppervlaktewater. Zeker nu steeds meer gekeken gaat worden naar de capaciteit van de watergangen en de afvoer van hemelwater moeten dit in de totale volle omvang worden bekeken en worden afgestemd met de Planvorming Wateropgave (PWO) van het Waterschap Scheldestromen. Een vraag die momenteel speelt is, hoe omgegaan moet worden met zoetwater en de zoetwaterbehoefte in het buitengebied als antwoord op de klimaatverandering (Living Lab zoetwater). 3.1.7.3 Gracht Zierikzee De gemeente wil overeenkomstig het collegeprogramma 2018-2022 dat de waterkwaliteit van de gracht rond de binnenstad van Zierikzee wordt verbeterd om stankoverlast tegen te gaan. Er wordt vanuit gegaan dat het afgekoppelde gebied van Buzee voor voldoende verversing en doorstroming zorgt zodat dat de waterkwaliteit van de gracht hierdoor voldoende verbetert, zodat er geen andere ingrepen nodig zijn.

Mocht dat niet het geval zijn, dan kan met het Waterschap als waterkwaliteitsbeheerder worden onderzocht of een bypass met de zoete gracht ter plaatse van de Nobelpoort een serieuze optie is. De gemeente blijft in gesprek met het Waterschap om samen tot een oplossing te komen. Er loopt een onderzoek naar mogelijk gebruik van het oppervlaktewater van de stadsgracht voor verwarming en koeling van huizen en bedrijven (Aquathermie).

19

3.1.8

Communicatie

De gemeente heeft op dit moment een duidelijke strategie op projectniveau, maar niet breder over de zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het opstellen van een concreet communicatieplan, zoals in het vGRP 2015-2019 is voorgenomen wordt in overleg met het cluster Communicatie in 2022 ingevuld. In het plan wordt opgenomen hoe de burgers worden geïnformeerd over het belang van een goed functionerend rioolsysteem, wat daarvoor nodig is, en hoe bij de uitvoering van rioolprojecten de bewoners meer kunnen worden betrokken voor het verkrijgen van draagvlak. Daarnaast is een belangrijk speerpunt in de communicatie de onderwerpen klimaatontwikkelingen en -adaptatie. Bij de klimaatdialogen worden ook de thema’s hitte, droogte en overstroming meegenomen.

3.1.9

Beheersysteem

Het op orde krijgen en houden van het digitale beheersysteem (in dit systeem zijn alle gegevens van de riolering en aanverwante zaken opgenomen) is van groot belang voor het goed kunnen uitvoeren van de gemeentelijke watertaken. In de planperiode 2015-2019 is een deel van de achterstand in het actueel krijgen van het beheersysteem ingelopen, maar er blijft sprake van een achterstand ook mede doordat de achterstand groter bleek dan eerst inzichtelijk was. Over een deel van de gegevens die in het beheersysteem staan, zijn twijfels over de betrouwbaarheid van deze gegevens. Dit vraagt momenteel, maar ook de komende tijd, extra aandacht om deze gegevens op orde te krijgen. Dit komt boven op de achterstand die er al was bij het actueel houden van het systeem. Vanaf 2020 heeft de gemeente de leverancier van het beheersysteem ingehuurd om de achterstand verder weg te werken en ervoor zorgen, dat de beheergegevens uiteindelijk actueel, betrouwbaar en compleet gaan worden.

3.2

TERUGBLIK OP PERSONELE EN FINANCIËLE ASPECTEN

Bij het opstellen van het vGRP 2015-2019 hebben we geconstateerd, dat er voor een goede uitvoering van de gemeentelijke watertaken ongeveer 1,1 fte extra aan personeel benodigd is om vooral het beheersysteem op orde te krijgen en te houden en voor het analyseren van de meetdata. In het vorige kostendekkingsplan zijn hiervoor middelen opgenomen. Deze extra personele middelen zijn niet ingevuld met eigen personeel. Omdat de financiële middelen beschikbaar zijn, hebben we ons in 2020 en 2021 gericht op inzetten van extra capaciteit door inhuur externen, waarbij we ons hebben geconcentreerd op klimaat, beheersysteem, zoet water (living lab) en de riolering van Zierikzee. In 2020 hebben we de helft van het budget hiervoor gebruikt en in 2021 vrijwel alles. Ook voor de komende jaren zal de extra inzet (1,1 fte) nodig zijn. Bij het inhalen van de achterstanden bleek dat de achterstand groter was dan gedacht. Ten opzichte van het kostendekkingsplan uit 2020-2021 zijn er een aantal verschillen tussen wat begroot was aan kosten en wat uiteindelijk is besteed. Investeringen Vervangingsinvesteringen De vervangingsinvesteringen zijn grotendeels conform planning uitgevoerd. Uitbreidingsinvesteringen Op het gebied van de OAS-maatregelen is er flink minder uitgegeven dan begroot. Hiervoor verwijzen naar paragraaf 3.1.5. Hetzelfde geld voor afkoppelen verhard oppervlak (paragraaf 3.1.7.1).

20

Groot onderhoud Op het groot onderhoud (deelrelining) hebben we minder uitgegeven dan begroot, omdat de component deelrelining in 2020 en 2021 niet vaak voorgekomen is. Deze afwijkingen zijn ook gemeld bij de P&C-documenten in deze twee jaren. Exploitatie In de exploitatie hebben we in deze planperiode ruim €850.000 minder uitgegeven. De voornaamste oorzaken zijn: 

Een lagere BTW-toerekening (met name door lagere lasten bij de uitbreidingsinvesteringen)  Er is de afgelopen twee jaar minder besteed dan begroot aan ‘Hoofdriolering’. Dit komt voornamelijk door efficiënte uitvoering van het onderhoudscontract. Door deze lagere lasten is de stand van de egalisatievoorziening hoger geworden.

3.3

SUCCESSEN IN DE AFGELOPEN JAREN

Binnen de gemeentelijke organisatie zijn de volgende successen behaald:  Door het bijstellen van de maatregelen voor de OAS Westerschouwen, als gevolg van beter inzicht in het systeem, konden de investeringskosten worden verlaagd.  Besparing op de kosten voor reiniging van de riolering door een prestatiecontract af te sluiten met een aannemer.  De nota grondwater is opgesteld en vastgesteld.  Door het gericht inzetten van het beschikbare budget voor personele middelen voor externe inhuur zijn werkzaamheden opgepakt, die anders door gebrek aan eigen personeel, bleven liggen.

21

Aan welke opgaven werken we (visie & strategie) 4.1

4

INLEIDING

We nemen onze verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van onze afval-, hemel-, grond- en oppervlaktewatertaken. We doen dit met betrokken en kundige mensen, inwoners, ondernemers, andere overheden en belanghebbenden en altijd redenerend vanuit het algemeen belang. De zorg voor het rioolstelsel en het watersysteem vindt plaats op basis van maatschappelijke aanvaardbare kosten. Thema’s die daarbij een rol spelen, zijn: afweging van risico’s, doelmatigheid, urgentie, (politieke) actualiteit, meekoppelkansen, beheerbaarheid, bedrijfszekerheid en goed assetmanagement. Water in Zeeland: betrouwbaar voor iedereen en overal. Dat is de kernboodschap van de gezamenlijke ‘Visie Zeeuwse waterketen’, opgesteld door het samenwerkingsverband Samenwerking (Afval)waterketen Zeeland (SAZ+) dat bestaat uit de Zeeuwse gemeenten, waterschap Scheldestromen en Evides waterbedrijf. De visie beoogt een klimaatbestendige en duurzame inrichting, met aandacht voor doelmatig beheer en borging van kennis en capaciteit, waarbij de dienstverlening aan de gebruiker centraal staat. In deze visie leggen we vast wat we willen bereiken. In de strategie leggen we gezamenlijk vast hoe we dat willen bereiken en hoever we binnen de planperiode van het vGRP daarmee willen komen.

De gezamenlijke speerpunten zijn in de navolgende paragrafen toegepast op Schouwen-Duiveland beschreven en worden in de hoofdstukken 5 en 6 (strategie en maatregelen) nader uitgewerkt Als rode draad door deze thema’s heen loopt het op een zo doelmatig mogelijke wijze in standhouden en zo nodig aanpassen van de voorzieningen waarmee we invulling geven aan onze zorgtaken ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater.

22

4.2

VISIE

Onze visie verwoordt de gewenste situatie van het water- en rioleringssysteem in de toekomst. Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond en toekomstbestendig (grond)-water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente.

4.2.1

Visie op afvalwater hemelwater en grondwater

Visie op afvalwater Het inzamelen en afvoeren van afvalwater levert een enorme bijdrage aan de volksgezondheid en leidt wereldwijd tot een langere levensverwachting. We werken aan een gezonde leefomgeving door in te zetten op een goed functionerend en robuust rioolstelsel dat kan meebewegen met de ontwikkelingen van de toekomst. Daar waar mogelijk worden stromen van vuil en schoon water gescheiden (gehouden) en worden water en grondstoffen hergebruikt. Samen met het waterschap streven we naar het verminderen van de hoeveelheid te zuiveren afvalwater en het optimaal gebruik van afvalwater vanuit het perspectief van circulariteit: hergebruik van water, nutriënten en warmte. We streven er samen met het waterschap naar om het afvalwater op een doelmatige wijze in te zamelen, te transporteren en te zuiveren voordat het geloosd wordt op het oppervlaktewater.

Visie op hemelwater We werken aan een veilige en klimaatbestendige leefomgeving door op een zorgvuldige manier om te gaan met het hemelwater dat valt op de verharde en onverharde oppervlakken. Waar mogelijk worden stenen weggehaald en vergroend. Afstromend schoon regenwater van verhardingen wordt zoveel mogelijk direct of anders via voorzieningen naar de bodem geleid, zodat het vertraagd kan afstromen en in perioden van droogte een buffer vormt. In z’n algemeenheid wordt nagestreefd om het hemelwater zoveel mogelijk vast te houden, daar waar het valt. Inwoners, ondernemers en overige belanghebbenden worden gestimuleerd om hemelwater zoveel mogelijk op het eigen terrein vast te houden.