RVS Programmabegroting 2023-2026 Bijlage 1 Programmabegroting 2023 - 2026
Tekst van het document
PROGRAMMABEGROTING 2023 - 2026
2
Inhoudsopgave PROGRAMMABEGROTING 2023 - 2026 ..................................................................................................................1 INHOUDSOPGAVE .................................................................................................................................................3 AANBIEDINGSBRIEF ...............................................................................................................................................6 PROGRAMMA 1 WERKEN ....................................................................................................................................14 SUB-PROGRAMMA 1.1 ECONOMIE STERK WATER GERELATEERD .............................................................................................16 SUB-PROGRAMMA 1.2 INNOVATIEVE LANDBOUW, TUINBOUW, VISSERIJ EN AQUACULTUUR .........................................................29 SUB-PROGRAMMA 1.3 FLORERENDE KLEINSCHALIGE BEDRIJVIGHEID ........................................................................................39 SUB-PROGRAMMA 1.4 ARBEIDSMARKT IN BALANS ...............................................................................................................49 PROGRAMMA 2 WONEN .....................................................................................................................................59 SUB-PROGRAMMA 2.1 GOED
EN REALISTISCH VOORZIENINGENNIVEAU ....................................................................................62 SUB-PROGRAMMA 2.2 WONEN NAAR WENS ......................................................................................................................76 SUB-PROGRAMMA 2.3 LEEFBARE KERNEN MET BETROKKEN INWONERS ....................................................................................95 SUB-PROGRAMMA 2.4 GOED EN BETAALBAAR AANBOD ZORG EN WELZIJN ..............................................................................102 PROGRAMMA 3 VERBLIJVEN .............................................................................................................................120 SUB-PROGRAMMA 3.1 SCHOUWEN-DUIVELAND VAKANTIE-EILAND.......................................................................................122 SUB-PROGRAMMA 3.4 ACTIVITEITEN AAN HET WATER ........................................................................................................136 PROGRAMMA 4 BESTUUR EN BURGERZAKEN ....................................................................................................143 OVERZICHT VAN DE ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN .......................................................................................152
3
OVERZICHT VAN DE KOSTEN VAN OVERHEAD ....................................................................................................156 VENNOOTSCHAPSBELASTING ............................................................................................................................158 ONVOORZIEN ....................................................................................................................................................159 PARAGRAFEN ....................................................................................................................................................160 PARAGRAAF 1 LOKALE HEFFINGEN...................................................................................................................................161 PARAGRAAF 2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ............................................................................................178 PARAGRAAF 3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ...............................................................................................................190 PARAGRAAF 4 FINANCIERING .........................................................................................................................................207 PARAGRAAF 5 BEDRIJFSVOERING
....................................................................................................................................212 PARAGRAAF 6 VERBONDEN PARTIJEN...............................................................................................................................223 PARAGRAAF 7 GRONDBELEID .........................................................................................................................................267 PARAGRAAF 8 DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELING ................................................................................................................283 PARAGRAAF 9 SOCIAAL DOMEIN.....................................................................................................................................289 PARAGRAAF 10 STADS- EN DORPSVISIES ..........................................................................................................................304 Financieel overzicht Masterplannen stads- en dorpsvisies ..................................................................................323 FINANCIËLE BEGROTING ........................................................................................................................................1 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN EN DE TOELICHTING
............................................................................................................2 Overzicht van baten en lasten .................................................................................................................................3 TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ..........................................................................................................6 Overzicht vervangingsinvesteringen 2022-2026 ...................................................................................................12 4
Overzicht incidentele lasten en baten ...................................................................................................................13 Overzicht structurele mutaties reserves ................................................................................................................15 UITEENZETTING VAN DE FINANCIËLE POSITIE EN DE TOELICHTING .............................................................................................16 Uiteenzetting van de financiële positie .................................................................................................................17 Te honoreren prioriteiten 2023-2026 ....................................................................................................................23 Overzicht verloop van de reserves ...........................................................................................................................1 Overzicht verloop van de voorzieningen..................................................................................................................1 Geprognosticeerde meerjarige balans 2023-2026 ..................................................................................................1 EMU-saldo
...............................................................................................................................................................1 BIJLAGEN FINANCIËLE BEGROTING .......................................................................................................................................2 Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld..................................................................................................3 Verdelingsprincipe taakvelden ................................................................................................................................7 Kerngegevens ........................................................................................................................................................13 Reeds lopende uitbreidingsinvesteringen 2022-2026..............................................................................................2 Grote projecten binnen sub-programma’s, niet zijnde investeringen .....................................................................1
5
Aanbiedingsbrief INLEIDING Hierbij bieden wij u ter vaststelling de Programmabegroting 2023-2026 aan. In deze aanbiedingsbrief leest u meer over:
de kernboodschap van de begroting;
de dynamische context waarbinnen deze begroting is opgesteld;
de budgettaire ruimte voor de formele begrotingsperiode 2023-2026 en de aanwending daarvan.
KERNBOODSCHAP BEGROTING Door de asielproblematiek, de oorlog in Oekraïne, de klimaat- en stikstofcrisis, de krapte op de woningmarkt en de hoge inflatie, onder andere als gevolg van de hoge energieprijzen, wordt onze gemeente met veel onzekerheden geconfronteerd. En dat in het jaar waarin we met het nieuwe coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden 2022-2026’ voortvarend verder gaan met de uitvoering van onze lopende ambities en waarin we voor de komende vier jaar nieuwe ambities toevoegen. Hierin speelt ook de versterking van de bestuurskracht en de doorontwikkeling van de organisatie een belangrijke rol.
Trots op een reëel meerjarenperspectief, zonder lastenverzwaring in 2023 voor onze inwoners!
In de u voorliggende programmabegroting gaan wij uit van een reëel meerjarenperspectief, waarin we anticiperen op de huidige hoge inflatie en de stijging van de energielasten. De huidige inflatie en energieprijzen drukken ook zwaar op onze inwoners en de toekomst is nog onzeker. Daarom willen we hen in 2023 ontzien door onze belastingtarieven niet te verhogen. Denk hierbij aan de Onroerende Zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Bovendien verhogen we in de jaren 2023 en 2024 het subsidieprogramma met 7,2% als compensatie voor de stijging van de inflatie. Met het incidenteel verhogen van de subsidies ondersteunen wij organisaties in deze lastige tijden.
Daarnaast kijken we wat we als gemeente kunnen betekenen naast de maatregelen van het Rijk om in 2023 de koopkracht op het eiland voor zowel de inwoners als de ondernemers te ondersteunen.
6
Wij zijn er trots op dat wij u een financieel sluitende Programmabegroting 2023-2026 kunnen aanbieden. Hierdoor blijven we met u investeren voor én in onze samenleving!
SAMEN HOUDEN WE KOERS Dit is de eerste programmabegroting van de nieuwe bestuursperiode. Met het coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden 2022-2026’ zetten we de ingezette koers in de voor ons liggende bestuursperiode door. De financiële positie van de gemeente, zoals deze vanuit de vorige bestuursperiode is overgedragen, geeft een solide basis om de reeds lopende ambities ook waar te blijven maken. Daarnaast geven de definitieve herverdeling van het gemeentefonds, als ook de hoge accressen bij de meicirculaire 2022 en het incidenteel tot en met 2025 terugdraaien van de korting apparaatskosten ons extra financiële armslag. Vanaf 2026 zien we een duidelijke verlaging van de inkomsten vanuit het Rijk. Landelijk wordt dit geduid als het ‘ravijnjaar’. Dankzij gedegen financieel beleid van zowel raad als college in de afgelopen jaren, zien wij in dit laatste begrotingsjaar nog voldoende financiële ruimte om uitvoering te kunnen (blijven) geven aan zowel onze lopende als nieuwe ambities vanuit het coalitieakkoord. Daarin anticiperen we op maatschappelijke ontwikkelingen, maar zien we ook de bijbehorende complexe opgaven. Door te investeren in personeel, de bedrijfsvoering en organisatie, optimaliseren we de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers en zijn we als gemeente een professionele dienstverlener en aantrekkelijk werkgever.
DYNAMISCHE CONTEXT Stijging van kosten als gevolg van hoge energieprijzen en inflatie De sterk gestegen energie- en olieprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne stuwen de inflatie enorm. De consumenten-prijs-index (cpi) was in augustus 2022 12,2 procent hoger dan in augustus 2021. De hoge prijzen voor gas en olie hebben ook een stuwend effect op de transportkosten, wat uiteindelijk ook wordt doorberekend in de prijs van goederen en materialen. Hoe lang deze situatie duurt, is moeilijk te voorspellen. Wij hebben gekozen voor een reële raming van onze lasten door met het huidige inflatiecijfer rekening te houden. De geluiden gaan dat het Rijk hiervoor in de septembercirculaire 2022 met een gedeeltelijke compensatie komt. Woningmarkt Nederland kampt met krapte op de woningmarkt. Voor starters met een laag of midden-inkomen en een aantal specifieke doelgroepen is het heel moeilijk een woning te kopen of te huren. Ook op SchouwenDuiveland is de vraag naar woningen groot en het aanbod gering. De regionale woningmarktafspraken zijn verruimd. Dit betekent dat onze gemeente meer mogelijkheden heeft om nieuwe woningen te realiseren. 7
Klimaat en duurzaamheid De gevolgen van klimaatverandering worden steeds duidelijker. De noodzaak om de uitstoot van CO2 af te bouwen en ons voor te bereiden op hitte, droogte en wateroverlast, krijgt wereldwijd aandacht. Deze aandacht vertaalt zich steeds meer in concrete maatregelen. De energietransitie krijgt veel prioriteit in Europees en landelijk beleid. Ook voor onze gemeente ligt hier de komende jaren een omvangrijke taak. Daarnaast is er de stikstofproblematiek die vooral in Nederland veel aandacht vraagt. Hoewel deze problematiek onze gemeentegrenzen overstijgt, ondervinden we wel de consequenties door de beperkingen in bouwmogelijkheden. Dit betekent dat we binnen de grenzen van de regels voor stikstof op zoek moeten naar mogelijkheden de woningbouwopgave te realiseren. Compensatie Jeugdzorg Over de hogere kosten van de Jeugdzorg is de afgelopen jaren veel te doen geweest. Vorig jaar zomer kwam de arbitragecommissie met een uitspraak dat gemeenten gecompenseerd moesten worden voor de hogere kosten van de jeugdzorg. VNG, IPO en het Rijk kwamen vorig jaar overeen dat gemeenten, vooruitlopend op de uitkomsten van de kabinetsformatie, 75% van dit compensatiebedrag alvast in hun meerjarenbegrotingen mochten opnemen.
In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV kwamen de coalitiepartijen overeen dat in latere jaren een bezuiniging zou plaatsvinden van € 500 miljoen op het compensatiebedrag dat door de arbitragecommissie is vastgesteld. Onder druk van de Eerste Kamer lijkt deze bezuiniging nu geschrapt en neemt het kabinet zelf de verantwoordelijkheid voor het treffen van maatregelen om invulling te kunnen geven aan de bezuinigingstaakstelling. Het compensatiebedrag voor 2023 is inmiddels toegevoegd aan de Algemene Uitkering. VNG, IPO en het Rijk hebben afgesproken dat gemeenten in hun komende meerjarenbegroting uit mogen gaan van een compensatie van 100% van het compensatiebedrag. Dit hebben wij ook zo in de voorliggende programmabegroting verwerkt. Omgevingswet Op het moment van schrijven van deze aanbiedingsbrief is onze informatie dat de Omgevingswet, na verschillende malen te zijn uitgesteld, per 1 januari 2023 van kracht wordt. Deze wetswijziging betekent forse veranderingen voor publieke besluitvorming over ruimtelijke ontwikkelingen en vraagstukken. Aan de implementatie van de wet kleven nog verschillende onzekerheden. De belangrijkste onzekerheid betreft de werking van het digitaal stelsel Omgevingswet. Wanneer de Omgevingswet per 1 januari 2023 in werking treedt, houden we rekening met de nodige aanloopproblemen.
Asielproblematiek & Oekraïne De situatie in Ter Apel is schrijnend en vraagt om oplossingen voor de lange en korte termijn. Het Rijk doet een beroep op alle gemeenten om acuut te helpen, maar ook mee te werken aan de oplossing voor de langere termijn. Daarnaast hebben Oekraïense ontheemden opvang nodig vanwege de voortdurende oorlog in Oekraïne. Op ons eiland vangen we inmiddels ongeveer 180 Oekraïners op in voormalig 8
verpleeghuis Cornelia en verblijven er nog zo’n 100 mensen bij particulieren. In de Meie in Zierikzee is een crisisnoodopvanglocatie ingericht voor 35 asielzoekers. Voor een goede begeleiding is ambtelijke capaciteit nodig, hetgeen een uitdaging is gezien de krapte op de arbeidsmarkt. Gelukkig is de betrokkenheid van inwoners groot en ontvangen wij veel hulp en steun van omwonenden en vrijwilligers. Krapte arbeidsmarkt Nog nooit waren zoveel mensen in Nederland aan het werk; tegelijkertijd was het aantal vacatures ook nooit eerder zo hoog. De krapte op de arbeidsmarkt slaat alle records. In onze gemeente is dit ook goed merkbaar door het moeilijk kunnen vervullen van vacatures en een hogere uitstroom van personeel en dus expertise. Dit raakt de uitvoering van onze ambities. Stads- dorps- en wijkvernieuwing We vinden het belangrijk om goed in gesprek te blijven met onze inwoners. Net als vorig jaar zijn wij de zomerperiode ‘on tour’ gegaan. Evenals de afgelopen jaren blijven we investeren in de stads- en dorpskernen en wijken. De aanpak waarin gemeente, inwoners en ondernemers gezamenlijk verantwoording nemen voor het verbeteren van de leefomgeving is succesvol, zo blijkt uit de opgaven die zijn gerealiseerd in onder meer Renesse, Bruinisse, Brouwershaven en Scharendijke.
We merken steeds meer enthousiasme bij inwoners en ondernemers om aan de slag te gaan met het opstellen van een stads- of dorpsvisie en de uitvoering ervan. Om het maken of uitvoeren van plannen de aandacht te kunnen geven die nodig is, moeten we keuzes maken. Daarom hebben we in het coalitieakkoord een lijst opgenomen met projecten die komende collegeperiode prioriteit krijgen. De aanvullende wensen die we tijdens onze ‘collegetour’ hebben opgehaald, werken wij de komende periode uit en nemen wij waar nodig mee in onze financiële rapportages.
BESCHIKBARE BUDGETTAIRE RUIMTE 2023-2026 EN AANWENDING DAARVAN De beschikbare budgettaire ruimte 2023-2026 op basis van besluiten en raadsvoorstellen tot en met september 2022 bedraagt (x € 1.000):
2023 Budgettaire ruimte op basis van
3.636
bestaand beleid
2024
6.769
2025
10.550
2026
4.667
In deze budgettaire ruimte zijn de effecten van de meicirculaire 2022 verwerkt, als ook de verhoging van de meerjarig te ontvangen middelen vanuit het Rijk van 75% naar 100% voor de uitvoering van de Jeugdwet. Vorig jaar is bij de vaststelling van de programmabegroting 2022-2025 besloten dat we 50% 9
van de extra jeugdmiddelen toevoegen aan de egalisatiepost maatwerkvoorzieningen Wmo/jeugd en 50% aan de budgettaire ruimte. De verhoging naar 100% is ook op deze wijze verwerkt in de budgettaire ruimte op basis van bestaand beleid.
Voor een reëel meerjarenperspectief op basis van de huidige mondiale situatie, stellen wij de volgende aanpassingen op deze budgettaire ruimte voor: 1.
Voor de recente stijging van de consumenten-prijs-index (cpi) van 5,2% naar 9,9% een stelpost op te
nemen; 2.
In 2023 en 2024 de subsidies hiervoor ook incidenteel te compenseren;
3.
De gevolgen van de stijging van de tarieven van gas en elektra in 2023 en 2024 reëel te ramen;
4.
Vooruitlopend op de septembercirculaire 2022 hiervoor een gedeeltelijke compensatie vanuit het Rijk
op te nemen.
De hoge inflatie en de stijging van gas en elektra drukken ook zwaar op de koopkracht van onze inwoners. Om hen in 2023 enigszins te ontzien stellen we dan ook voor om, in tegenstelling tot hetgeen u besloot bij de Kadernota voor de programmabegroting 2023-2026, voor 2023 geen belastingverhoging toe te passen.
Inmiddels ontvingen wij de eerste begrotingswijziging 2023 van de GGD. Hierover volgt later dit jaar een raadsvoorstel. In de toelichting op de begrotingswijziging geeft de GGD aan dat ze qua bedrijfsvoering ‘door de bodem zijn gezakt’. Om de organisatie duurzaam gezond te maken vraagt de GGD structureel een bedrag van onze gemeente van vooralsnog € 230.000. Wij nemen dit mee als winstwaarschuwing bij de aanbieding van de begroting.
Hiermee rekening houdend geeft de budgettaire ruimte 2023-2026 het volgende reële meerjarenperspectief (x € 1.000):
2023
Budgettaire ruimte op basis van bestaand beleid
3.636
10
2024
6.769
2025
10.550
2026
4.667
Stelpost stijging inflatie van 5,2% naar 9,9% Incidenteel compenseren subsidies voor stijging inflatie van 5,2 naar 9,9% Incidenteel reële raming hoge prijzen gas en elektra Compensatie voor hogere prijsindexering via gemeentefonds Toepassen nullijn in 2023 voor gemeentelijke belastingen Winstwaarschuwing begroting GGD Budgettaire ruimte op basis van reëel meerjarenperspectief
-1.000
-950
-900
-900
-100
-100
-874
-874
250
250
250
250
-359
-359
-359
-359
-230
-230
-230
-230
1.323
4.506
9.310
3.427
In het overzicht Te honoreren prioriteiten 2023–2026 zijn de beleidsvoornemens en uitbreidingsinvesteringen opgenomen die wij de raad voorstellen te honoreren. Voor de voorgestelde te honoreren prioriteiten 2023-2026 doen wij het onderstaande dekkingsvoorstel (x € 1.000):
Prioriteiten
2023
Ten laste van de budgettaire ruimte
2024
3.840
3.609
Ten laste van de reserve Strategische Visie
200
200
Ten laste van het coronaherstelfonds
44
56
2025
3.468
2026
2.902
In de te honoreren prioriteiten 2023-2026 nemen wij de financiële gevolgen van de ambities uit het Coalitieakkoord 2022-2026 Samen Koers Houden op, als ook ontwikkelingen die wij op ons af zien komen vanuit de lopende ambities dan wel wet- en regelgeving. Tevens stellen we voor om de bezuinigingsopdracht van € 0,4 miljoen per jaar op wegenonderhoud los te laten en daarmee het 11
kwaliteitsniveau niet te verlagen. Daarnaast wordt de opgave waar we als gemeenten voor staan steeds complexer. Door te investeren in de bedrijfsvoering en de organisatie kunnen we meebewegen met actuele trends en de dynamiek van de omgeving. Het draagt bij aan betere bediening van de inwoners, opgavegericht en datagedreven werken, betere informatievoorziening, flexibiliteit en weerbaarheid. Honorering van de ten laste van de budgettaire ruimte komende prioriteiten 2023-2026 geeft het volgende resultaat (x € 1.000):
2023 Budgettaire ruimte op basis van reëel
2024
2025
2026
1.323
4.506
9.310
3.427
Prioriteiten ten laste van de budgettaire ruimte
-3.840
-3.609
-3.468
-2.902
Budgettaire ruimte na prioritering
-2.517
897
5.842
525
meerjarenperspectief
Uit bovenstaande tabel blijkt dat we u een structureel positief meerjarenperspectief kunnen voorleggen. Het jaar 2023 laat daarentegen een negatief saldo zien. Voorgesteld wordt dit bedrag te dekken uit de algemene reserve en ditzelfde bedrag in 2025, waar sprake is van een fors positieve budgettaire ruimte, weer aan de algemene reserve toe te voegen. Hiermee investeren we voor de baat uit en maken we goed gebruik van de incidentele middelen die het Rijk aan onze gemeente toekent. Na het onttrekken van het negatieve saldo in 2023 uit de algemene reserve en hetzelfde bedrag in 2025 toevoegen aan de algemene reserve is de budgettaire ruimte na prioritering als volgt (x € 1.000):
2023
2024
Budgettaire ruimte na prioritering
-2.517
Inzet algemene reserve
2.517
Budgettaire ruimte na verwerking saldo via
0
12
897
2025
5.842
2026
525
-2.517
897
3.325
525
de algemene reserve
SLOT Met de gemaakte keuzes bieden wij u een meerjarig sluitende begroting aan. Wij stellen u voor de programmabegroting 2023- 2026, bestaande uit de beleidsbegroting en de financiële begroting, vast te stellen. Wij zien de behandeling door uw raad met belangstelling tegemoet.
In de huidige dynamische context was het opstellen van de voorliggende begroting een hele opgave. We zijn daarom eens temeer trots dat we u dit resultaat voor kunnen leggen. We beseffen daarbij terdege dat dit niet had gekund zonder de forse inspanning van onze ambtenaren. Wij hechten er daarom aan onze dank uit te spreken richting onze medewerkers voor het vele werk dat is verzet en de goede samenwerking die er is geweest.
Wij wensen u allen voor de komende periode gezondheid en kracht toe, mede in het besef dat velen van u elkaar en ons college wijsheid en Gods zegen toewensen.
Zierikzee, 21 september 2022 Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, mr. S.J.A. Bronsveld secretaris
J. Chr. van der Hoek MBA. burgemeester
13
Programma 1 Werken WAT HOUDT HET PROGRAMMA IN? Werk is een belangrijke factor voor onze inwoners bij het participeren in onze lokale samenleving. Om lokaal werk te realiseren is economische ontwikkeling nodig. De gemeente wordt omringd en doorsneden door water; dat water is de motor achter vele innovaties, economische ontwikkelingen en kansen die hieruit voortkomen. We noemen dit watereconomie. We profileren ons bewust hiermee. Het behoud van kwaliteit en diversiteit staan hierbij centraal. Vooral dankzij het water is Schouwen-Duiveland een 'vakantie-eiland'. Maar water heeft ons meer te bieden. Slimme en innovatieve concepten in de combinatie van land en water maken nieuwe economische ontwikkelingen mogelijk op het gebied van onder meer aquacultuur, landbouw, visserij, energie, zorg en kennisontwikkeling op het gebied van water. Dit draagt bij aan een vitale economie die weer een positieve factor voor het behoud van lokaal werk, zowel voor bestaande als nieuwe werkgelegenheid. Belangrijk voor onze ondernemers en inwoners.
IN WELKE GEMEENTELIJKE BELEIDSTUKKEN IS HET BESTAANDE BELEID OMSCHREVEN?
Uitvoeringsprogramma Strand 2018-2021
Nota Zonering en Ontwikkelingskader Strand (2012)
Nota Cafetariamodel Strandpaviljoens (2012)
Horecavisie 2018
Detailhandel Structuurvisie (2014)
Nota Kamperen 2013, geëvalueerd 2017
Watersportvisie (2009)
Structuurvisie en Gebiedsvisie Brouwersdam (2012)
Nota Recreatiewoningen (2011)
Notitie Ecolodges (2013)
Notitie Recreatief Nachtverblijf Noordzeestrand (2016)
Agenda Toerisme 2018–2026
Energieagenda 2018–2023
Waterplan Schouwen-Duiveland 2007
Beleidsmodules 'Luchtkwaliteit' en 'Geluid en stilte' (2008), 'Licht en duisternis', 'Energie en klimaat', 'Externe veiligheid' en 'Bedrijven en milieuzonering' (2009), 'Bodem' (2010) 14
Regionale Energiestrategie (2020)
Transitievisie Warmte Schouwen-Duiveland en Regionale Structuur Warmte Zeeland (2021)
Beleidsplan Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 2017–2021
Hoofdlijnen uitvoering Participatiewet voor de komende jaren (2019)
Startnotitie Vitale Arbeidsmarkt Schouwen-Duiveland (2019)
Strategische koers de Zuidhoek - positionering binnen de Participatiewet (2019)
Structuurvisie Buitengebied in beweging (2009)
Nota Grondbeleid 2018
Bedrijventerreinprogramma 2016-2025
Beleid hogere waarden wegverkeerslawaai 2015
Beleidsplan Archeologie Schouwen-Duiveland (2008)
15
Sub-Programma 1.1 Economie sterk water gerelateerd WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Watergebonden bedrijvigheid is, naast recreatie, een belangrijke pijler van de Schouwen-Duivelandse economie. Dit sub-programma gaat over sterk water gerelateerde economische onderdelen, zoals visserij, watergebonden bedrijvigheid en energie.
BELEIDSINDICATOREN Naam indicator Functiemenging (verhouding banen en woningen –bij 50% evenveel banen als woningen)
Eenheid
Bron
Waarde
%
LISA
48,5
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.1. We versterken de watereconomie.
We participeren actief in de projecten Getijdecentrale/doorlaat Brouwersdam
We benutten de potentie van de verbeterde waterkwaliteit en begeleiden via het Bestuurlijk Overleg Grevelingen de uitvoering van het Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020-2030
We bewaken de uitvoering van een nulmeting van de effecten van de doorlaat Grevelingen
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.1.2. We zetten in op het meervoudig gebruik (tijdsvensters) van het rond om ons liggende water en maken gebruik van de sublieme waterkwaliteit Omschrijving (toelichting) In het Living Lab Schouwen-Duiveland is het maken van afspraken rondom meervoudig ruimtegebruik van de wateren besproken. Daaruit komt naar voren dat functiecombinaties op het water in principe mogelijk zijn en praktijkproeven noodzakelijk zijn om aan te tonen of dit daadwerkelijk kansrijk is. Hieruit komt het onderzoek naar combinatiekweek van zeewier en hangcultuurmosselen voort. In 2023 volgt de uitkomst van dit driejarig onderzoek. Met betrokken onderzoekers, overheden en ondernemers bespreken we in 2023 of de uitkomst van het onderzoek leidt tot het maken van concrete afspraken over meervoudig ruimtegebruik en tijdvensters.
16
Planning 2023 Realisatie
1.1.1.3. We bepalen een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein Omschrijving (toelichting) In de 1e helft van 2023 ronden we het onderzoek naar de marktkansen en de locatiescan voor de ontwikkeling van een watergerelateerd bedrijventerrein voor aquacultuur en zilte teelten af. Bij een positieve verkenning vindt in 2023 aanvullend onderzoek naar aan- en afvoer van vers zout water plaats. Op het moment dat een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein aangewezen is, werken we de financiële en planologische haalbaarheid verder uit.
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Ontwerp,2025 Realisatie
1.1.1.4. We zetten ons maximaal in voor uitgifte door het ministerie van LNV van 35 hectare oestergronden aan de Grevelingen vissers Omschrijving (toelichting) We stellen alles in het werk om bij de minister van LNV te bewerkstelligen dat de 35 hectare oestergronden die tot voor kort als compensatie(gronden) aan de Grevelingen vissers zouden worden uitgegeven alsnog aan deze vissers kunnen worden uitgegeven. De uitspraak van de Raad van State over het bestemmingsplan Brouwerseiland is hierbij een belangrijk gegeven.
Planning
17
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.6. We realiseren een energieneutraal Schouwen-Duiveland. Wat doen we hiervoor nu al -bestaand beleid dat bijdraagt aan de doelstelling
Energiezuiniger openbare verlichting (versneld verLEDden).
Onderzoek getijdencentrale Brouwersdam.
Ondersteunen (van het voortzetten) van het project Tidal Technology Centre.
Energiebesparing gemeentelijke gebouwen.
Uitvoering Energieakkoord particuliere woningbouw en bedrijven.
Faciliteren en ondersteunen Energiecoöperatie “Energie werkt Schouwen-Duiveland”.
Faciliteren en ondersteunen mobiliteitsplatform SDopWeg.
Deelname aan het Zeeuws Klimaat Fonds.
Inzet op behoud van het vrije uitzicht bij eventuele nieuwe windenergie-plannen op zee voor onze kust.
We dragen zorg voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen of zelf energie willen opwekken
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.6.5. We realiseren een toekomstbestendig energienetwerk Omschrijving (toelichting) In samenwerking met de netbeheerders (Tennet en Enduris) werken we aan het toekomstbestendig maken van ons elektriciteitsnet (o.a. door 150 KV station). Ook worden tijdelijke oplossingen als energieopslag onderzocht. De netbeheerder Stedin doet onderzoek naar "flex challenge" of te wel afspraken met ondernemers om het net te ontlasten.
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Voorbereiding,2025 Voorbereiding,2026 Voorbereiding
1.1.6.1. We actualiseren de Energie-Agenda en de Regionale Energie Strategie en voeren deze uit Omschrijving (toelichting) 18
De gemeente heeft als doel om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie te bereiken wordt iedere keer een 5-jaarlijkse energieagenda met projecten en maatregelen opgesteld. De eerste energieagenda 2018–2022 is in 2022 afgerond en geëvalueerd. De doelstellingen om in 2023 in totaal 3% energie te besparen (ten opzichte van 2017) is behaald en de doelstelling om 16% duurzame energie op te wekken (zonder Windpark Krammer) is bijna behaald. Eind 2022 is een start gemaakt met het actualiseren van de Energie-Agenda met een nieuw uitvoeringsprogramma voor de jaren 2023 tot en met 2028. Dit zal leiden tot nieuwe projecten op het gebied van energiebesparing en duurzame energieopwekking. Voor de uitvoering is € 40.000 per jaar in de programmabegroting 2023-2028 opgenomen. De energie agenda is een structurele activiteit tot Schouwen-Duiveland in 2040 energieneutraal is. Op regionaal niveau is in 2021 de Regionale Energie Strategie Zeeland 1.0 vastgesteld. In de Regionale Energie Strategie werken de provincie, gemeenten, Waterschap en de netbeheerder samen met andere partijen om de CO2 uitstoot in 2030 met 49% te reduceren en in 2050 met 95%. De RES-Zeeland heeft drie hoofdtafels namelijk: gebouwde omgeving, elektriciteit en duurzame mobiliteit. Voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (1.0) is een uitvoeringsplan 2020 - 2024 opgesteld.
In het uitvoeringsplan zijn voor de drie hoofdtafels projecten opgenomen die als gezamenlijke RES-partners en andere partijen zullen worden uitgevoerd. Zowel aan de totstandkoming als aan de uitvoering dragen wij als gemeente financieel bij. De RES wordt in 2023 geactualiseerd tot een RES 2.0. De gezamenlijke gemeenten van Zeeland werken tot slot nog samen op het gebied van energietransitie.
Planning Doorlopend
1.1.6.3. We zetten in op meer kansen voor duurzame opwek, energieopslag en innovatie. Omschrijving (toelichting) In 2022 stelden we beleid op met betrekking tot duurzame energievoorziening. Doelstelling is dat we alle energie die we in 2040 verbruiken duurzaam opwekken. Voor wat betreft windenergie willen we geen nieuwe grootschalige windenergielocaties, maar optimaliseren we de bestaande locaties. Voor wat betreft zonne-energie hanteren we de zonneladder van Schouwen-Duiveland. We willen zon-op-dak stimuleren, maar aangezien we niet voldoende oppervlak hebben om in onze gehele energievraag te voorzien kijken 19
we naar mogelijkheden van zon-op-water en zon-op-land. Uitgangspunt hierbij is landschappelijke inpassing, inzetten op meervoudig ruimtegebruik en koppelkansen met andere opgaven. Bij grootschalige duurzame energieprojecten is participatie een belangrijke voorwaarde. Voor het intensiveren van verduurzamingsubsidies nemen we op de lijst te honoreren prioriteiten 20232026 een jaarlijks structureel budget op van € 150.000. In 2019 maakten we een start met onderzoek naar kansrijke locaties voor aquathermie. Op basis van dit onderzoek is 1 juli 2020 in samenspraak met de woningbouwcorporatie Zeeuwland en de energiecoöperatie Zeeuwind een start gemaakt voor een participatief praktijkonderzoek naar thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) in de wijk Malta, Zierikzee. In 2023 zal duidelijk zijn of TEO technisch, sociaal en juridisch haalbaar is voor deze wijk.
Planning Doorlopend
1.1.6.2. We dragen zorg voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen of zelf energie willen opwekken Omschrijving (toelichting) Evenals de andere gemeenten in Zeeland maken we gebruik van het regionale energieloket www.duurzaambouwloket.nl met daarin informatie over energiebesparing en duurzame energieopwekking voor bewoners en bedrijven. We onderzoeken samen met de andere gemeenten in Zeeland hoe we Stichting Energiek Zeeland, die met behulp van vrijwilligers onafhankelijke energieadviezen voor bewoners geeft, verder zullen ondersteunen. Daarnaast nemen we deel aan de duurzame huizenroute (www.duurzamehuizenroute.nl). Naast informatie op de gemeentelijke website communiceren we maandelijks in de Wereldregio over duurzaamheid door middel van de Duurzaam Doen pagina. Daarnaast hebben we zowel voor inwoners als voor ondernemers een folder gemaakt met informatie over duurzame regelingen.
Planning
20
Doorlopend
1.1.9.4. We geven als gemeente het goede voorbeeld door duurzaam in te kopen en te toetsen aan de bijdrage aan de Sustainable Development Goals Omschrijving (toelichting) We geven als gemeente het goede voorbeeld door onze eigen gebouwen te verduurzamen, duurzaam in te kopen en ons eigen wagenpark te verduurzamen. Voor het verduurzamen van onze gemeentelijke gebouwen voeren we de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed uit. Met betrekking tot duurzaam materiaal gebruik zullen we gebruik maken van het materialenpaspoort zodra deze beschikbaar is of de Milieu Prestatie Gebouwen (MPG). In ons inkoop en aanbestedingsbeleid hebben we duurzaamheid meegenomen door middel van de Sustainable Development Goals.
Planning Doorlopend
1.1.6.4. We blijven elektrisch rijden stimuleren door samen met de markt extra laadinfrastructuur te realiseren en bij kleinschalige mobiliteitsprojecten elektrisch vervoer te faciliteren Omschrijving (toelichting) In 2022 hebben we een integrale laadvisie Schouwen-Duiveland Elektrisch vastgesteld. Doelstelling is om tijdig een dekkende, toegankelijke, betaalbare en betrouwbare laadinfrastructuur te realiseren voor personenvervoer, licht logistieke vervoer en elektrisch vervoer voor specifieke doelgroepen (o.a. (brom)fietsen, scooters en vaartuigen). Oplaadpunten voor elektrisch vervoer voor personenvervoer en licht logistieke voertuigen worden vraag-gestuurd geplaatst in wijken en strategisch-geplaatst op grote parkeerplaatsen en nabij overstappunten van het openbaar vervoer. Voor oplaadpunten voor specifieke doelgroepen werken we samen met Schouwen- Duiveland Op Weg (SD op Weg). De verduurzaming van zwaar logistiek vervoer nemen we mee in de gebiedsgerichte aanpak voor de verduurzaming van bedrijven. Ook voor ons eigen gemeentelijk wagenpark schakelen we over naar elektrisch vervoer.
21
Planning Doorlopend
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.7. Schouwen-Duiveland klimaatbestendig en water robuust in 2050. Wat doen we hiervoor nu al - bestaand beleid dat al bijdraagt aan de doelstelling
We ondersteunen het Watersnoodmuseum in de ontwikkeling naar kenniscentrum
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.7.3. We voeren de impulsregeling klimaatadaptatie uit Omschrijving (toelichting) Nadat we in 2021 een subsidieaanvraag hebben ingediend voor de Tijdelijke impulsregeling Klimaatadaptatie 2021-2027 (TIK), is het niet gelukt om in 2022 een subsidieaanvraag in te dienen, in verband met een gebrek aan goede projecten. In 2023 gaan we een aanvraag indienen voor de TIK voor het kwaliteitsbudget. Op basis van de gescoorde punten van de ingediende projecten worden de beste er uitgehaald en ontvangen die subsidie uit dit kwaliteitsbudget. Het is dus nog niet zeker dat we een subsidiebijdrage zullen ontvangen. Vanuit de regeling is door de aanvraag 2021, subsidie ontvangen voor het nemen van klimaatadaptieve maatregelen voor de Vroonweg e.o. in Renesse, de Balie en de Zaagmolen in Zierikzee. Deze projecten dienen voor 2027 te zijn uitgevoerd.
Planning 2023 Ontwerp,2023 Voorbereiding
1.1.7.4. We werken mee aan een onderzoek voor de invulling van brede waterkeringen Omschrijving (toelichting) Als gemeente ondersteunen we initiatieven uit de samenleving om te komen tot duurzame oplossingen voor waterkeringen voor de toekomst, onder andere het concept van brede waterkerende zones. Op dit 22
moment wordt gedacht aan het inrichten van een voorbeeld locatie hiervoor, tussen Zierikzee en Bruinisse. Daarnaast wil men de zandplaat de Banjaard die voor onze kust ligt, ophogen, en daarna met building with nature (natuurlijk bouwen) maatregelen experimenteren om een juiste strategie te vinden die ons in de toekomst moet beschermen tegen de zeespiegelstijging. Dit onderzoek helpt ons om een beeld te vormen wat klimaat robuust inrichten voor consequenties heeft op ons landschap.
Planning 2023 Ontwerp,2024 Ontwerp,2025 Realisatie
1.1.7.1. We zetten in op het verbetering van de waterkwaliteit Omschrijving (toelichting) De kwaliteit van het water buitendijks en binnendijks is belangrijk voor toerisme, landbouw en visserij. We vinden dat de waterbeheerder hiervoor verantwoordelijk is. We investeren mee op het moment dat er kansen ontstaan voor innovatie en extra economische ontwikkeling, bijvoorbeeld energie uit water.
Planning Doorlopend
1.1.7.2. We voeren de gemeentelijke Ruimtelijke adaptatie strategie uit Omschrijving (toelichting) Aan de hand van de resultaten van de stresstest, de risicodialoog en de klimaatadaptatiestrategie Zeeland bepalen we op welke wijze de gemeente de openbare ruimte na 2022 moet gaan inrichten om in 2050 klimaatbestendig en water robuust te zijn, conform de richtlijn van het Rijk uit het Deltaprogramma Klimaatadaptatie. Inmiddels houden we hier bij de uitvoering van werken in de openbare ruimte al rekening mee. Ook aan de bewustwording van klimaatverandering en –adaptatie wordt al ruim aandacht besteed. zo worden er diverse lokale klimaatdialogen gehouden en met de actie NK Tegelwippen proberen we bewustwording en draagvlak te krijgen voor de te nemen maatregelen in de openbare ruimte.
23
Planning Doorlopend
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.8. We zetten in op verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen
We stimuleren ondernemers en organisaties om gebruik te maken van het Aanjaagfonds Zeeuwse Investeringsagenda.
We voeren de gemeentelijke Ruimtelijke adaptatiestrategie uit.
We zorgen voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.8.1. We informeren en stimuleren ondernemers om wettelijk verplichte duurzaamheidsinvesteringen te doen Omschrijving (toelichting) Bedrijven met een hoog energieverbruik (meer dan 50.000 KWh elektriciteit en/of 25.000 m3 gas moeten in het kader van de Wet milieubeheer voldoen aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Tijdens bezoeken wijzen wij hierop. Vanaf 2023 moeten kantoren die groter zijn dan 100 m2 minimaal een energielabel C hebben. In 2022 is in samenwerking met de andere gemeenten in Zeeland een inventarisatie uitgevoerd en zijn bedrijven die hieronder vallen aangeschreven. Kantoren die hier niet aan voldoen mogen niet gebruikt of verhuurd worden. In 2023 moet de gemeente hierop handhaven. Ook dit zal gedaan worden in afstemming met de regio.
Planning Doorlopend
1.1.8.2. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven uit. Omschrijving (toelichting)
24
In 2020 stelde de raad het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven en verenigingen vast. Het plan van aanpak bestaat uit een duurzaamheidsvoucher voor bedrijven en verenigingen met een hoog energieverbruik (meer dan 50.000 kWh en/of meer dan 25.000 m3 aardgas) en de uitreiking van de jaarlijkse duurzaamheidsprijs voor ondernemers. De raad stelde hier eerder tot 2028 € 50.000 per jaar voor beschikbaar. Ook is een stimuleringslening ingesteld voor alle bedrijven en verenigingen, waar zij via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) in aanmerking kunnen komen voor een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Het plan van aanpak voor verduurzaming bedrijven wordt gebiedsgericht uitgevoerd.
Planning Doorlopend
1.1.8.3. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van gemeentelijke gebouwen uit. Omschrijving (toelichting) In 2020 stelden we de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed vast. De routekaart geeft per gebouw of groep aan welke stappen ondernomen moeten worden om aan de doelstellingen voor energie te voldoen. Deze doelstellingen zijn energiebesparing en opwekken van duurzame energie, voorbeeldfunctie en het gemeentelijke vastgoed te isoleren en indien mogelijk tot nul op de meter uit te voeren. Regionale doelstellingen (RES-Zeeland) zijn het in kaart brengen van eigen vastgoed en deze voorzien van een plan van aanpak om deze naar energieneutraal te verduurzamen. Kantoren boven de 100 m2 moeten volgens landelijke wetgeving minimaal energielabel C hebben. De routekaart wordt in 2023 geëvalueerd en het uitvoeringsprogramma wordt geactualiseerd.
Planning Doorlopend
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.9. Schouwen- Duiveland is in 2050 volledig circulair.
25
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.9.3 We faciliteren initiatieven op het gebied van volhoudbare circulaire economie Omschrijving (toelichting) Een volhoudbare economie is een circulaire economie, waarbij grondstoffen niet verloren gaan maar volwaardig hergebruikt worden. We willen hierop inzetten door het faciliteren en stimuleren van initiatieven op dit gebied, zoals het materialenpaspoort, de energieneutrale economie, de biobased economie, aansluiten bij ontwikkeling van ambachtscentra, de millieubarometer en Gemeentelijke Praktijk Richtlijn (GPR) gebouw en stedenbouw (duurzaamheidsbeoordeling gebouwen en ontwikkelingen). Ook stimuleren we een gezonde circulaire landbouw en daar hoort ook veeteelt bij. Om al deze zaken tot stand te brengen, werken we samen met belanghebbenden en zetten we in op het binnenhalen van subsidies om initiatieven mogelijk te maken. Verduurzaming betekent voor ons maatregelen treffen om de situatie voor toekomstige generaties te verbeteren als het gaat om het klimaat en natuurlijke hulpbronnen. De samenleving is alleen volhoudbaar als we ons aanpassen aan klimaatverandering, de CO2-uitstoot terugdringen om verdere opwarming te voorkomen en slimmer omgaan met ons land en onze grondstoffen.
Planning Doorlopend
1.1.9.2. We zetten in op bewustwording en hoe iedereen een steentje bij kan dragen aan CO2-reductie Omschrijving (toelichting) In 2021 en 2022 voerden we een CO2 nulmeting uit en maakten we het CO2 budget van SchouwenDuiveland inzichtelijk. Ook onderzochten we concrete maatregelen om de CO2 uitstoot verder te reduceren. De CO2 uitstoot en het CO2 budget Schouwen-Duiveland zullen we jaarlijks monitoren. Met behulp van de film CO2 budget die door de stichting BEWUSD in opdracht van de gemeente is gemaakt, zal bewustwording worden gecreëerd over hoe iedereen kan bijdragen aan de reductie van de CO2 uitstoot. Hiertoe stellen we een voorlichtingsplan op en een CO2 dashboard.
26
Planning Doorlopend
1.1.9.1. We stellen beleid op op het gebied van circulaire economie Omschrijving (toelichting) In 2022 maakten we samen met de andere gemeenten van Zeeland een start met het opstellen van een regionale agenda op het gebied van circulaire economie. We ronden dit traject af in 2023. Met deze regionale agenda geven we concreet aan welke stappen we gaan nemen om in 2050 volledig circulair te zijn.
Planning Doorlopend
BIJDRAGE VERBONDEN PARTIJEN AAN DOELSTELLINGEN SUB-PROGRAMMA 1.1 Verbonden partij en haar bijdrage aan programmadoelen PZEM De energieproductie zo duurzaam mogelijk laten verlopen en zo mogelijk maatschappelijk verantwoord overdragen. Voor de elektriciteitsproductie beschikt PZEM over een gevarieerde productiemix met gas, wind, biomassa en kernenergie. B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides Werkzaam zijn op het gebied van de openbare watervoorziening voor drinkwater en industriewater.
WAT MAG HET KOSTEN?
27
Exploitatie
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Lasten
-709.765
-2.282.262
-828.241
-856.911
-830.716
-827.850
Baten
452.558
518.861
894.808
875.836
885.868
876.868
Geraamd
-257.207
-1.763.401
66.567
18.925
55.152
49.018
-257.207
-1.763.401
66.567
18.925
55.152
49.018
totaal lasten en baten Geraamd resultaat
28
Sub-Programma 1.2 Innovatieve landbouw, tuinbouw, visserij en aquacultuur WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? De landbouw vervult in onze gemeente een belangrijke rol. De landbouw verzorgt voor het overgrote deel de stoffering van ons landschap. Bedrijven hebben een weg gevonden voor een bestendige toekomst. Meekunnen in noodzakelijke schaalvergroting en marktgerichte innoverende productie. Of als beheerder van ons landschap en als gastheer voor de beleving van ons buitengebied en onze authentieke producten. Door intensieve samenwerking van ondernemers, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties is er een klimaatbestendig perspectief voor de landbouw in het kader van de toenemende verzilting, behoud en verbetering van bodemvruchtbaarheid, omgaan met hevige regenval, beschikbaarheid van zoet water en kansrijke teelten in bestaande of nieuwe markten met passende afzetcombinaties. Dankzij kennisontwikkeling op het gebied van water en het ondernemerschap van onze agrariërs zijn we in staat duurzame oplossingen te realiseren voor verdroging en verzilting als gevolg van klimaatverandering. De aquacultuur in en om het water is vermaard vanwege de hoge kwaliteit en gekend bij onze inwoners en gasten. En daarom in ruime mate te vinden op lokale menukaarten.
Met hoogwaardige wieren en algen en verwerking naar op natuur gebaseerde toepassingen in de medische, farmaceutische en voedingsindustrie profileren we ons met een nieuwe niche die de bijzondere goede waterkwaliteit rondom ons eiland mogelijk maakt.
BELEIDSINDICATOREN Voor dit sub-programma zijn geen beleidsindicatoren benoemd.
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.5. We zetten in op toekomstbestendige landbouw, tuinbouw en visserij.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.5.1. We ondersteunen agrariërs en vissers in de veranderingen die zij vanwege duurzaamheid moeten doorvoeren via innovatie, onderzoek, kennis, netwerk en subsidiemogelijkheden Omschrijving (toelichting) Binnen het Living Labs Schouwen-Duiveland verkennen we met betrokken ondernemers en belangen- en sectororganisaties welke onderzoeks- en kennisvragen er op het gebied van verduurzaming van de agrarische sector en visserijsector spelen, die we gezamenlijk kunnen oppakken en waarin de gemeente concreet kan faciliteren. We gebruiken daarvoor bestaande netwerken van experts en onderwijs- en 29
kennisinstellingen en breiden het netwerk zo nodig uit. Waar mogelijk benutten we gezamenlijk de kansen van financiële ondersteuning met Europees-, Rijks- of regionale gelden en de benodigde cofinanciering. In 2023 maken we met de betreffende sectoren en betrokken experts een concrete uitvoeringsagenda verduurzaming landbouw en visserij tot en met 2026 die zoveel mogelijk aansluit op beschikbare subsidiemogelijkheden die we voor de uitvoering willen inzetten. We definiëren de verschillende rollen die partijen hierin hebben.
Planning Doorlopend
1.2.5.2. We zijn actief betrokken en leveren onze inbreng bij het opstellen van het gebiedsplan door provincie Zeeland in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Omschrijving (toelichting) Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gaat uit van een gecombineerde aanpak van de actuele kerndoelen met betrekking tot Natuur (inclusief stikstofaanpak), Water en Klimaat in het landelijk gebied. Het gaat daarbij ook om de opgave van de verduurzaming van de landbouw en de sociaaleconomische ontwikkelingen in de regio. De Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering bepaalt dat er vóór 1 juli 2023 een provinciaal gebiedsplan moet worden opgesteld op welke wijze de stikstofdoelen worden gehaald. De gebieden Kop van Schouwen en Grevelingen hebben prioriteit bij het terugbrengen van stikstofdepositie. Provincie Zeeland is regisseur voor de Kop van Schouwen, Provincie Zuid-Holland voor de Grevelingen. We nemen actief deel aan deze processen en brengen onze gemeentelijke doelen in. In de bredere gebiedsplannen (in kader van NPLG gebiedsprogramma's genoemd) wordt aangegeven hoe deze worden uitgevoerd. Daarbij zullen wij een rol krijgen als het gaat om de ruimtelijke vertaling van maatregelen en oplossingen. Verder zoeken we verbindingen en benutten we kansen. Het gezamenlijk zoeken naar oplossingen is onze insteek.
Om de mogelijkheid te creëren om waar nodig nadere adviezen in te winnen in het kader van beleid of specifieke projecten dan wel overkoepelende stikstofvraagstukken op bovengemeentelijk schaalniveau, nemen wij op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 een structureel budget op van € 30.000.
Planning
30
Doorlopend
1.2.5.3. We agenderen wieren- en algenteelt als bijdrage aan de eiwittransitie en voeding en faciliteren via het Living Lab deze teelten met kennis. Omschrijving (toelichting) Binnen het Living Lab Schouwen-Duiveland halen we in 2023 op welke kennisvragen de telers van wieren en algen hebben en bespreken we op welke wijze we als gemeente en binnen de samenwerking van het Living Lab kunnen faciliteren.
Planning Doorlopend
1.2.5.4. Vanwege de veranderingen die agrariërs moeten doorvoeren vanuit duurzaamheid onderzoeken we welke aanpassingen nodig zijn met betrekking tot het beleid Nieuwe Economische Dragers en de agrarische ontwikkelingsmogelijkheden. Omschrijving (toelichting) Op dit moment hebben diverse agrarische bedrijven naast hun agrarische bedrijfsvoering andere activiteiten ontwikkeld. De regeling Nieuwe Economische Dragers biedt daar ruimte voor. In 2023 brengen we in beeld wat er tot op heden aan (extra) activiteiten zijn ontwikkeld op agrarische erven en waar de agrariërs behoefte aan hebben. De uitkomst van deze verkenning betrekken we bij het opstellen van de omgevingsvisie waarin de afweging met andere opgaven die spelen plaats vindt en beleidskeuzes worden gemaakt. Op dat moment is bekend welke aanpassingen op de huidige regeling nodig zijn.
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Ontwerp,2025 Realisatie
1.2.5.5. We blijven aandacht houden voor visvergunningen op de Oosterschelde, Grevelingen, Voordelta en binnenwateren en brengen de visserijbelangen expliciet onder de aandacht bij de bevoegde overheden. Omschrijving (toelichting) 31
Als visserijgemeente maken we ons sterk voor de belangen van onze vissers. Dit doen we als deelnemer aan het Bestuurlijk Platvorm Visserij, maar ook tijdens bijeenkomsten of plannen voor de Grevelingen, de Oosterschelde en de Voordelta.
Planning Doorlopend
1.2.5.6. We onderzoeken of schorren bijdragen aan CO2-opslag en wat hun economische potentie is. We betrekken hierbij de kennispartners van het programma Zuidwestelijke Delta. Omschrijving (toelichting) We gaan onderzoeken of en welke CO2 opslag wordt toegekend aan schorren en in hoeverre we schorren kunnen ontwikkelen. Dit in relatie tot CO2 opslag en de mogelijkheid voor economische ontwikkeling. Dit gaan we samen doen met onze kennispartners en de Zuidwestelijke Delta.
Planning 2023 Voorbereiding
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.6 We versterken ecologie en biodiversiteit.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.6.1. We geven vorm en inhoud aan het blauw-groen netwerk samen met gebiedsbeheerders en nemen de kansen voor recreatie daarin mee. Omschrijving (toelichting) In 2022 hebben we gezamenlijk met gebiedsbeheerders en betrokken agrarische natuurorganisaties de bestaande groenstructuren op een kaart in beeld gebracht en bekeken welke locaties kansrijk zijn om de biodiversiteit te versterken. In 2023 maken we met hen een plan van aanpak voor het versterken van het groene netwerk en hoe we de kansrijke locaties tot ontwikkeling kunnen brengen. 32
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Realisatie
1.2.6.2. We zetten het akkerrandenproject voort. Omschrijving (toelichting) In 2022 is het akkerrandenproject voor een periode van 3 jaar verlengd. De opbrengst van diverse acties, zoals de verkoop van plukbonnen, het plaatsen van QR bordjes in de bloemenranden en diverse sponsoracties, hebben geleid tot een uitbreiding van de akkerranden van 20 naar 26 ha. In nauwe samenwerking met Stichting Zonnestraal en de imkervereniging Schouwen-Duiveland promoten we de plukbonnen en zoeken we naar nieuwe verdienmodellen, met als doel het oppervlak bloemenranden verder uit te breiden. Daarbij zetten we onze samenwerking met studenten van de Has bij onderzoek en monitoring voort, om vanaf de volgende periode van 3 jaar akkerranden nog effectiever in te kunnen zetten.
Planning Doorlopend
1.2.6.3. We zetten het project van de dorpsboomgaarden voort. Omschrijving (toelichting) We bevorderen de biodiversiteit en leefbaarheid in de kernen door het realiseren van een dorpsboomgaard in elke kern van Schouwen-Duiveland. Dit project is een samenwerking met Stichting Landschapsbeheer Zeeland, imkervereniging Schouwen-Duiveland en Rotary Zierikzee. Voor dit project nemen we in de jaren 2022 tot en met 2024 een jaarlijks budget op van € 20.000 vanuit de door de raad beschikbaar gestelde middelen voor de uitvoering van de masterplannen stads- en dorpsvisies. In 2022 zijn in 3 kernen dorpsboomgaarden gerealiseerd: Ellemeet, Noordwelle en Serooskerke, ieder met een eigen (dorps-)karakter. De dorpsboomgaarden in de overige kernen worden in de periode 2023 en 2024 gerealiseerd.
33
Planning 2023 Realisatie,2024 Realisatie,2025 Nazorg,2026 Nazorg
1.2.6.4. We zetten ons in voor ecologisch maaibeheer. Omschrijving (toelichting) Het beheer van bermen kan een bepalende factor voor de biodiversiteitswaarde zijn. Dit geldt met name voor het maaibeheer. In 2023 onderzoeken we op welke manier we het keurmerk Kleurkeur kunnen toepassen, waar we dit kunnen toepassen en welke kosten dit met zich meebrengt. In overleg met het waterschap en de provincie, die het grootste deel van de bermen en waterlopen in het buitengebied in onderhoud hebben, volgen we de mogelijkheden en effecten van meer ecologisch beheer.
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Realisatie,2025 Realisatie,2026 Realisatie
1.2.6.5. Bij het openbaar groenbeheer zetten we in op versterking van de biodiversiteit. Omschrijving (toelichting) Winst in biodiversiteit is onder andere te halen in groenbeheer en -onderhoud. Door in de onderhoudsmaatregelen en in de tijdsplanning van de maatregelen meer rekening te houden met de natuurlijke ontwikkeling kan er biodiversiteitswinst geboekt worden. Binnen de bebouwde kom passen we meer bloemenmengsels en kruidenrijk gras toe. Naast meer variatie in soorten komt dit ook ten goede aan de vragen van inwoners om meer kleur in de wijk. Het beheer van dit type gras is anders dan gazonbeheer en geeft een minder strak beeld. Dat vraagt een goede communicatie met inwoners over het te verwachten beeld en informatie over het waarom van de aanpassingen in het groenbeheer. In 2023 stellen we een plan Ecologisch groenbeheer op, gericht op versterking van de biodiversiteit, waarover we communiceren met de inwoners.
Planning 2023 Voorbereiding,2024 Realisatie,2025 Realisatie,2026 Realisatie 34
1.2.6.6. We verkennen hoe we gezonde populaties van algemene soorten planten en dieren op peil kunnen houden. Omschrijving (toelichting) Sterke afname van de biodiversiteit leidt tot zorgen over de vraag wat het minimum niveau is waar onze omgeving aan moet voldoen om deze leefbaar te houden voor natuur en mens. De Basiskwaliteit Natuur is op orde als de voor dat landschap karakteristieke en algemene soorten algemeen zijn en blijven. De Basiskwaliteit Natuur is een methode om de minimale kwaliteit van een gebied vast te leggen, door integraal naar een gebied te kijken met aandacht voor milieu, inrichting en beheer. In 2023 verdiepen we ons in deze methode Basiskwaliteit Natuur en bepalen of deze bruikbaar is in het proces van de Omgevingsvisie.
Planning 2023 Voorbereiding
1.2.6.7. We stellen een aanpak op om de biodiversiteitsdoelen uit te voeren en onderzoeken of extra capaciteit nodig is. Omschrijving (toelichting) Het versterken van biodiversiteit houdt verband met de klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Biodiversiteit is een belangrijk thema bij het ontwikkelen van plannen voor de leefomgeving. De ambities op dit thema vragen om een gemeentelijke aanpak biodiversiteit waarbij ook de benodigde capaciteit en financiële middelen in beeld worden gebracht. Deze aanpak wordt in de 1e helft van 2023 opgesteld en kan tevens dienen als bouwsteen voor de omgevingsvisie.
Planning 2023 Realisatie,Doorlopend
WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.7 We zetten in op een goede zoetwatervoorziening voor een toekomstbestendige landbouw. 35
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.7.1. We voeren een gerichte lobby voor een structurele oplossing van de zoetwaterproblematiek. Ook gaan we in overleg met betrokken overheden en andere stakeholders waarbij we aandacht hebben voor zowel externe aanvoer als duurzame initiatieven. Omschrijving (toelichting) We werken verder aan het vinden van duurzame oplossingen voor onze verbetering van de zoetwaterbeschikbaarheid. Dit doen we op verschillende manieren namelijk via het Living Lab en daarmee de Broedplaats Zoetwater. Binnen de Broedplaats werken we onder andere: 1. in drie regio's in fieldlabs aan een klimaatbestendig en waterrobuust watersysteem. Dat is het fieldlab landelijk gebied Zonnemaire-Brouwershaven, het fieldlab regio Burghsluis en het fieldlab voor de omgeving rond Dijkwater. 2. Aan de uitvoering van de innovatieregeling waardoor we agrariërs met een financiële bijdrage helpen een keuze te maken welke innovatieve technieken ze ook daadwerkelijk willen gaan toepassen. 3. Aan een bodem- en watercoaching traject, met als doel de agrariers te ondersteunen op welke wijze zij de grond van hun percelen kunnen verbeteren zodat deze meer water kan vasthouden. Daarnaast werken we buiten de broedplaats mee aan demonstratieprojecten die moeten aantonen dat duurzame innovatieve oplossingen ook daadwerkelijk functioneren en bij kunnen dragen aan een betere zoet water voorziening.