RVS Aanbieding jaarstukken 2021 bijlage 1 jaarstukken

JAARSTUKKEN 2021 (ZONDER CONTROLEVERKLARING)

Inhoudsopgave JAARSTUKKEN 2021................................................................................................................................................ 1 INHOUDSOPGAVE .................................................................................................................................................. 2 AANBIEDINGSBRIEF ................................................................................................................................................ 5 LEESWIJZER JAARSTUKKEN 2021 ............................................................................................................................ 7 JAARVERSLAG ........................................................................................................................................................ 9 PROGRAMMA 1 WERKEN................................................................................................................................................ 10 Sub-Programma 1.1 Economie sterk water gerelateerd ....................................................................................... 11 Sub-Programma 1.2 Innovatieve landbouw en aquacultuur ................................................................................

32 Sub-Programma 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid ................................................................................. 39 Sub-Programma 1.4 Arbeidsmarkt in balans ........................................................................................................ 53 Sub-Programma 1.5 Vakantie-eiland toonaangevend in water ........................................................................... 62 PROGRAMMA 2 WONEN ................................................................................................................................................ 68 Sub-Programma 2.1 Goed en realistisch voorzieningenniveau ............................................................................. 70 Sub-Programma 2.2 Wonen naar wens ................................................................................................................ 86 Sub-Programma 2.3 Leefbare kernen met betrokken inwoners ......................................................................... 114 Sub-Programma 2.4 Goed en betaalbaar aanbod zorg en welzijn ..................................................................... 137 PROGRAMMA 3 VERBLIJVEN ..........................................................................................................................................

156 Sub-Programma 3.1 Schouwen-Duiveland vakantie-eiland ................................................................................ 157 Sub-Programma 3.2 Krachtige toeristische hoofdstructuur ................................................................................ 171 Sub-Programma 3.3 Toerisme is sterk divers en profiteert van water ................................................................ 178 Sub-Programma 3.4 Evenementen en activiteiten aan het water ...................................................................... 189 PROGRAMMA 4 BESTUUR EN BURGERZAKEN .................................................................................................................... 205 OVERZICHT VAN DE ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ........................................................................................................... 217 2

OVERZICHT VAN DE KOSTEN VAN OVERHEAD ..................................................................................................................... 220 VENNOOTSCHAPSBELASTING .......................................................................................................................................... 222 ONVOORZIEN.............................................................................................................................................................. 223 PARAGRAFEN .............................................................................................................................................................. 224 Paragraaf 1 Lokale heffingen .............................................................................................................................. 225 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 237 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 246 Paragraaf 4 Financiering .....................................................................................................................................

260 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................ 264 Paragraaf 6 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 273 Paragraaf 7 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 310 Paragraaf 8 Demografische ontwikkeling ........................................................................................................... 319 Paragraaf 9 Sociaal Domein................................................................................................................................ 321 Corona en de gevolgen voor onze samenleving en onze organisatie in 2021 ..................................................... 329 JAARREKENING ...................................................................................................................................................332 BALANS PER 31-12-2021 ............................................................................................................................................

333 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN .................................................................................................................................. 336 TOELICHTINGEN .......................................................................................................................................................... 339 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .......................................................................................... 340 Toelichting op de balans ..................................................................................................................................... 345 Toelichting op het overzicht van baten en lasten................................................................................................ 363 Overzicht incidentele baten en lasten ............................................................................................................. 363 Overzicht structurele mutaties reserves ......................................................................................................... 365 Wet Normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semi publieke sector (WNT) ............................ 366

3

Begrotingsrechtmatigheid .................................................................................................................................. 367 SINGLE INFORMATION SINGLE AUDIT (SISA) .................................................................................................................... 370 OVERZICHT GEREALISEERDE BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD ............................................................................................... 378 VERDELINGSPRINCIPE TAAKVELDEN ................................................................................................................................. 381 CONTROLEVERKLARING ......................................................................................................................................386 BIJLAGEN .............................................................................................................................................................387 OVERZICHT VERLOOP INVESTERINGEN .............................................................................................................................. 388 OVERZICHT GROTE PROJECTEN BINNEN DE SUB-PROGRAMMA’S, NIET ZIJNDE INVESTERINGEN......................................................

391 KERNGEGEVENS........................................................................................................................................................... 392

4

Aanbiedingsbrief AAN DE LEDEN VAN DE GEMEENTERAAD ALGEMEEN Voor u liggen de jaarstukken 2021. Met het uitbreken van de oorlog in Oekraïne lijkt 2021 al heel ver achter ons te liggen. Een jaar waarvan we hoopten dat we corona achter ons konden laten vanwege het beschikbaar komen van vaccins. Maar toch werden we door het hele jaar heen in meer of mindere mate met het virus geconfronteerd en moesten we meebewegen met de grillen ervan. Na de uitbraak van corona in 2020 hebben gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie veel geleerd, zoals leren omgaan met de hectiek en de andere manieren van werken. Dit hebben we helaas voor een groot deel van het jaar 2021 voort moeten zetten. Gelukkig was de situatie in de zomerperiode gunstig en was er gelegenheid om beperkende maatregelen te versoepelen. Toch konden grote evenementen niet doorgaan en moesten veel ondernemers hun bedrijfsvoering aanpassen. Er waren vormen van bedrijfsvoering mogelijk, die vaak veel minder inkomsten opleverden, maar toch vindingrijk werden benut. Dit gold helaas niet voor de Kerstperiode, terwijl ook dan een belangrijk deel van het inkomen verdiend moet worden. De verstrekkende gevolgen voor onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, onderwijs, culturele en maatschappelijke voorzieningen en verenigingen zijn uw raad inmiddels genoegzaam bekend.

U heeft, net als het college, contact onderhouden. In uw vergaderingen heeft u hiervoor aandacht gevraagd via moties en amendementen. Daarbij heeft u ook geld vrijgemaakt voor een herstel- en groeifonds. U zult bij de programma’s lezen dat we in de uitvoering van taken en projecten regelmatig te maken hebben gehad met belemmeringen als gevolg van corona. De uitvoering van verschillende taken is daarom vertraagd. Dit heeft vooral te maken met de noodzaak van fysieke ontmoeting. Toch zijn vertragingen in 2021 al minder aan de orde dan in 2020, omdat we als samenleving geleerd hebben om ook op afstand via een scherm goed met elkaar te overleggen, te debatteren en besluiten te nemen. Het college stelt daarom met gepaste trots vast dat veel zaken zijn doorgegaan en veel aanpassingsvermogen en creativiteit aan de dag is gelegd. Dit geldt voor de Schouwen-Duivelandse samenleving als geheel en voor het functioneren van de gemeente als politieke, bestuurlijke en ambtelijke organisatie. Bij deze bieden wij u de jaarstukken 2021 ter vaststelling aan. In de programmaverantwoording leggen we verantwoording af over de uitvoering van in de begroting opgenomen zaken.

REKENINGRESULTAAT 2021 De rekening sluit met een overschot van € 2.814.000. De belangrijkste componenten die hebben bijgedragen aan dit resultaat vindt u terug aan het eind van ieder (sub-)programma. In bijlage 1 bij het raadsvoorstel over de jaarstukken 2021 vindt u een globale analyse van het rekeningsaldo. Daaruit blijkt dat het rekeningsaldo hoofdzakelijk bestaat uit incidentele meevallers. Voor € 662.000 betreft het budgetten die niet zijn besteed in 2021 en doorschuiven naar 2022. Via de Financiële rapportage 2022-1 brengen we deze budgetten in 2022 opnieuw ter begroting.

5

SLOT Uit “de Peilstok, het collegeprogramma 2018-2022 halverwege", bleek al dat het college meer uitvoert dan in het collegeprogramma is opgenomen. Aanvullend op het collegeprogramma heeft de gemeenteraad veel amendementen en moties aangenomen. Een aantal amendementen had financiële consequenties of consequenties voor inzet van capaciteit. Dit levert volle bestuurlijke portefeuilles op voor de collegeleden en een hoge werkdruk voor de ambtelijke organisatie. Ook de gemeente wordt geconfronteerd met een overspannen arbeidsmarkt, waardoor vacatures moeilijk in te vullen zijn. De overspannen arbeidsmarkt leidt er ook toe dat er steeds beperkter mogelijkheden zijn voor externe inhuur; ook de portefeuilles van adviesbureaus zijn overvol. Daarnaast hadden en hebben we te maken met oplopende prijzen voor werken vanwege de sterke stijging van prijzen voor grondstoffen en logistiek en de toenemende inflatie. In 2021 speelde nog steeds de stikstof- en PFAS-problematiek, waardoor veel bouwprojecten in de vertraging raakten. Op deze dossiers is flinke inzet geleverd om ontwikkelingen weer vlot te trekken, maar daar is, mede vanwege het uitblijven van rijksbeleid, beperkt resultaat op geboekt. Terugblikkend op 2021 stellen wij vast dat er veel werk is verzet in bijzondere omstandigheden. De jaarstukken geven zowel een inhoudelijk als een financieel verslag van de werkzaamheden in 2021.

Met deze werkzaamheden is een flinke stap gemaakt in de uitvoering van het collegeprogramma en de aangenomen amendementen en moties en we kunnen concluderen dat het collegeprogramma vrijwel volledig is uitgevoerd. We zien als college terug op een bijzonder jaar. Ondanks de aanhoudende bijzondere omstandigheden waren we in staat om op een goede en constructieve wijze samen te werken met inwoners, bedrijven, instellingen, gemeenteraad en ambtelijke organisatie. Wij waarderen dit enorm. Wij zijn ons er zeer van bewust dat ook deze jaarstukken onder bijzondere omstandigheden met communicatie op afstand tot stand zijn gekomen. Ook daarvoor spreken wij onze grote waardering uit. Wij stellen u voor de jaarstukken 2021 vast te stellen. Zierikzee, 25 mei 2022 Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland,

M.K. van den Heuvel secretaris

J. Chr. van der Hoek burgemeester

D.P.W. Joppe wethouder

A.M.J. van Burg wethouder

P. Schot wethouder

J.G. Smit wethouder

6

Leeswijzer jaarstukken 2021 LEESWIJZER De jaarstukken, met daarin opgenomen het jaarverslag en de jaarrekening, zijn opgebouwd uit een aantal hoofdstukken. Elk hoofdstuk staat onder een zogenoemde 'tegel'. Via de knop 'Home' rechtsbovenaan de website komt u altijd weer terug op de startpagina van de jaarstukken. Via de knop 'Programma's' kunt u rechtstreeks naar andere hoofdstukken navigeren. Het jaarverslag is geschreven vanuit het college van burgemeester en wethouders en is gericht aan de gemeenteraad. Onder de tegels treft u de volgende informatie aan: Aanbiedingsbrief Onder deze tegel leest u de samenvatting van het college aan de gemeenteraad. Leeswijzer Op de pagina waar u nu bent, lichten wij de opzet van de jaarstukken toe. Jaarverslag Onder deze tegels staan eerst onze vier beleidsinhoudelijke programma’s. Programma’s 1, 2 en 3 zijn onderverdeeld in sub-programma’s. Elk (sub-)programma bevat per onderwerp de beantwoording van de vraag 'Wat willen wij bereiken?' en ‘Wat deden we daarvoor?’ Hierbij blikken wij ook per onderwerp terug op het voorgaande jaar. Ook rapporteren we door middel van een stoplichtmodel over de voortgang op de indicatoren tijd en geld: • • •

Groen: De activiteit loopt volgens planning en/of raming. Oranje: De activiteit wijkt (licht) af van de planning en/of raming. Rood: De activiteit wijkt veel af van de planning en/of raming.

De vraag ‘Wat heeft het gekost?’ is aan het eind van ieder (sub-)programma opgenomen. Als in een (sub)programma de lasten en/of baten met meer dan € 100.000 worden overschreden, vindt een analyse plaats. Ook treft u hier diverse financiële overzichten aan die de vier programma's overstijgen: • • • •

Een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen Een overzicht van de kosten van overhead Informatie over de Vennootschapsbelasting Toelichting op de post onvoorzien.

Als laatste treft u hier de volgende paragrafen aan: • • • • • •

Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen 7

• • •

Grondbeleid Sociaal Domein Corona en de gevolgen voor onze samenleving en onze organisatie in 2021

Jaarrekening Onder deze tegel hebben wij de jaarrekening opgenomen. Deze tegel bevat onder andere de balans en diverse daaraan gerelateerde overzichten. Achtereenvolgens treft u de volgende onderwerpen aan: • • • • • • • • • • •

De balans per 31 december 2021 Het overzicht van baten en lasten De grondslagen voor waardering en resultaatbepaling De toelichting op de balans Het overzicht van incidentele baten en lasten in de jaarrekening Het overzicht van structurele mutaties op reserves Het overzicht van de Wet Normering Topinkomens, met daarin de bezoldiging van topfunctionarissen Begrotingsrechtmatigheid Single Information Single Audit met verslaglegging De gerealiseerde baten en lasten per taakveld Het verdelingsprincipe van de taakvelden.

Controleverklaring Onder deze tegel treft u de verklaring van de onafhankelijke accountant aan, waarin een oordeel is gegeven over de uitgevoerde controle van de jaarrekening. Bijlagen Onder deze tegel hebben wij de volgende overzichten opgenomen: • • •

Overzicht verloop investeringen Overzicht grote projecten binnen de sub-programma’s, niet zijnde investeringen Kerngegevens.

8

Jaarverslag

9

Programma 1 Werken WAT HOUDT HET PROGRAMMA IN? Werk is een belangrijke factor voor onze inwoners bij het participeren in onze lokale samenleving. Om lokaal werk te realiseren is economische ontwikkeling nodig. De gemeente wordt omringd en doorsneden door water; dat water is de motor achter vele innovaties, economische ontwikkelingen en kansen die hieruit voortkomen. We noemen dit watereconomie. We profileren ons bewust hiermee. Het behoud van kwaliteit en diversiteit staan hierbij centraal. Vooral dankzij het water is Schouwen-Duiveland een 'vakantie-eiland'. Maar water heeft ons meer te bieden. Slimme en innovatieve concepten in de combinatie van land en water maken nieuwe economische ontwikkelingen mogelijk op het gebied van onder meer aquacultuur, landbouw, visserij, energie, zorg en kennisontwikkeling op het gebied van water. Dit draagt bij aan een vitale economie die weer een positieve factor is voor het behoud van lokaal werk, zowel voor bestaande als nieuwe werkgelegenheid. Belangrijk voor onze ondernemers en inwoners.

IN WELKE GEMEENTELIJKE BELEIDSSTUKKEN IS HET BESTAANDE BELEID OMSCHREVEN? • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Uitvoeringsprogramma Strand 2018-2021 Nota Zonering en Ontwikkelingskader Strand (2012) Nota Cafetariamodel Strandpaviljoens (2012) Horecavisie 2018 Detailhandel Structuurvisie (2014) Nota Kamperen 2013, geëvalueerd 2017 Watersportvisie (2009) Structuurvisie en Gebiedsvisie Brouwersdam (2012) Nota Recreatiewoningen (2011) Notitie Ecolodges (2013) Notitie Recreatief Nachtverblijf Noordzeestrand (2016) Agenda Toerisme 2018–2026 Energieagenda 2018–2023 Waterplan Schouwen-Duiveland 2007 Beleidsmodules 'Luchtkwaliteit' en 'Geluid en stilte' (2008), 'Licht en duisternis', 'Energie en klimaat', 'Externe veiligheid' en 'Bedrijven en milieuzonering' (2009), 'Bodem' (2010) Regionale Energiestrategie (2020) Beleidsplan Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 2017–2021 Hoofdlijnen uitvoering Participatiewet voor de komende jaren (2019) Startnotitie Vitale Arbeidsmarkt Schouwen-Duiveland (2019) Strategische koers de Zuidhoek - positionering binnen de Participatiewet (2019) Structuurvisie Buitengebied in beweging (2009) Nota Grondbeleid 2018 Bedrijventerreinprogramma 2016-2025 Beleid hogere waarden wegverkeerslawaai 2015 Beleidsplan Archeologie Schouwen-Duiveland (2008)

10

Sub-Programma 1.1 Economie sterk water gerelateerd

WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Watergebonden bedrijvigheid is, naast recreatie, een belangrijke pijler onder de Schouwen-Duivelandse economie. Dit sub-programma gaat over sterk water gerelateerde economische onderdelen, zoals visserij, watergebonden bedrijvigheid en energie.

BELEIDSINDICATOREN

Naam indicator

Eenheid

Functiemenging (verhouding banen en woningen –bij 50% evenveel banen als woningen)

%

Bron

Waarde

LISA

48,6

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.1. We versterken de watereconomie.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.1.1. We stimuleren ondernemers en instellingen om gebruik te maken van het Aanjaagfonds Zeeuwse Investeringsagenda Omschrijving De provincie zet het Aanjaagfonds Zeeuwse Investeringsagenda in 2020 en 2021 (totale looptijd 4 jaar) voort. Daarvoor hebben Gedeputeerde Staten evenals in 2019, naast bijdragen uit de private sector, aan alle Zeeuwse gemeenten gevraagd een bijdrage van € 1 per inwoner voor 2020 te leveren. Gelet op de inhoud van projecten die het Aanjaagfonds ondersteunt, het belang hiervan voor de Zeeuwse economie en leefbaarheid stellen we ook voor 2020 een bijdrage van € 34.000 beschikbaar. Deze jaarlijkse bijdragen heeft uw raad al eerder tot en met 2022 beschikbaar gesteld. Wij betrekken bij de uitvoering van dit agendapunt het door uw raad aangenomen amendement Oprichten van Stimuleringsfonds Ondernemerscollectieven (A6 bij Kadernota 2021). Er zijn Zeeuws breed al vele subsidie-en ondersteuningsmaatregelen in het kader van Corona zoals het door de provincie ingestelde fonds en de SOS-begeleiding vanuit Impuls Zeeland (incl. financieringsmogelijkheden en de ondersteuning via Dockwize. Daarnaast blijven het Zeeuwse Investeringsfonds (Invest Zeeland) en de subsidierondes Aanjaaggelden van kracht. Daarbij faciliteert onze gemeente al bij aanvragen van onze ondernemers.

De suggestie van een Miljonairsfonds via Stichting Renesse zullen we nader onderzoeken in het 4e kwartaal van 2020 en het eerste kwartaal van 2021. De uitkomsten leggen we voor aan uw raad. Daarbij betrekken we de vraag hoe een dergelijk fonds aanvullend kan werken op het door het Rijk aangekondigde derde steunpakket dat veel meer ziet op duurzaam herstel, het eventueel verleggen van activiteiten, veranderingen in de bedrijfsvoeringen omscholing van personeel.

11

Stand van zaken De provincie heeft het Aanjaagfonds Zeeuwse Investeringsagenda ook in 2021 (totale looptijd vier jaar) voortgezet. Alle Zeeuwse gemeenten hebben hiervoor een bijdrage van € 1 per inwoner per jaar beschikbaar gesteld. Wij hebben bij de uitvoering het door uw raad aangenomen amendement Oprichten van Stimuleringsfonds Ondernemerscollectieven (A6 bij Kadernota 2021) betrokken. Over de uitkomst van het onderzoek naar het instellen van een Miljonairsfonds en de uitvoering daarvan heeft het college u met de raadsbrief van 29 juni 2021 in kennis gesteld. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.2. We willen komen tot een regulering van het ruimtegebruik van water.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.2.1. We voeren onderzoek uit naar het ruimtegebruik van water Omschrijving Het onderzoek naar ruimtegebruik van de wateren vindt op onderdelen plaats binnen de samenwerking van Living Lab Schouwen-Duiveland. We gaan bij alle betrokken partijen na of we afspraken kunnen maken over tijdvensters en/of in meer lagen gebruik maken van het water voor diverse functies. Bouwstenen voor de Omgevingsvisie Schouwen-Duiveland, de Oosterscheldevisie, opgesteld door Rijkswaterstaat, provincie Zeeland en de Oosterscheldegemeenten en het Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020–2030. Stand van zaken 2021 was het 2e onderzoekjaar van ZEEMOS, een project binnen het Living Lab Schouwen-Duiveland. Er zijn goede testresultaten van de combinatiekweek van mosselen en zeewier. Hiermee komen we dichter bij het antwoord of deze combinatieteelt een meerwaarde kan opleveren. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

12

1.1.2.2. We zetten in op het meervoudig gebruik (tijdsvensters) van het rond om ons liggende water en maken gebruik van de sublieme waterkwaliteit Omschrijving De onderzoeksvragen voeren we uit via de structuur van Living Labs Schouwen-Duiveland waarbij één van de sporen is onderzoek naar de kansen voor aquacultuur en onderzoek naar combinatiekweek van hangcultuurmosselen en zeewier. In dat kader heeft Hogeschool Zeeland in samenwerking met overige onderzoeks-en kennisinstellingen een onderzoeksvoorstel opgesteld dat in het nieuwe studiejaar 2020– 2021 gaat starten. Stand van zaken Het was het 2e projectjaar van ZEEMOS, het onderzoek dat geleid wordt door de HZ UAS naar combinatieteelt van mosselen en zeewier en de resultaten zijn hoopgevend (zie hiervoor). Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.3. We versterken watergebonden bedrijvigheid. Wat doen we hiervoor nu al - bestaand beleid dat al bijdraagt aan de doelstelling Watersport gerelateerde bedrijvigheid en dienstverlening rond jachthavens blijven we planologisch mogelijk maken.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.3.1. We bepalen een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein Omschrijving Vanwege de gebleken behoefte nemen we in de Omgevingsvisie Schouwen-Duiveland een zone op voor een water gerelateerd bedrijventerrein. Stand van zaken Vanwege de pandemie is het proces voor het opstellen van de Omgevingsvisie Schouwen-Duiveland nog niet gestart.

13

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.3.2. We stimuleren infrastructuur voor aquacultuur (watergebonden bedrijventerrein) Omschrijving Op het moment dat een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein (met name voor aquacultuur) aangewezen is, werken we de financiële en planologische haalbaarheid verder uit. Hiervoor zijn aanvullende onderzoeken en exploitatieopzetten nodig om het belangrijke onderdeel van aan-en afvoer van vers zoutwater concreet te maken. De voorbereidende onderzoeken zijn voor een deel onder te brengen als onderzoeksvragen in het Living Lab. Stand van zaken Het onderzoek naar een concrete zoeklocatie voor een watergerelateerd bedrijventerrein met aan- en afvoer van vers zout water, inclusief de financiële en planologsiche haalbaarheid heeft niet plaatsgevonden en is doorgeschoven naar 2022. Provincie Zeeland en HZ UAS hebben een inventarisatie afgerond naar bestaande initiatieven en mogelijke locaties voor aquacultuur in Zeeland. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.4. Het waterbeheer is in 2040 van een hoogwaardige kwaliteit en de basis voor de watereconomie. Wat doen we hiervoor nu al- bestaand beleid dat bijdraagt aan de doelstelling We nemen de belangen van de schaal-, schelpdier- en overige visserij mee bij besluiten waar de gemeente een adviesrol heeft of in gehoord wordt.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.4.1. We participeren actief in de projecten Getijdecentrale/doorlaat Brouwersdam

14

Omschrijving In maart 2020 heeft de Minister van Infrastructuur en Water het besluit genomen om over te gaan naar de MIRT-3 fase voor het project Getij Grevelingen. Concreet betekent dit dat de planuitwerkingsfase wordt gestart door het werkverband Getij Grevelingen. Deze fase zal naar verwachting tot en met 2022 duren. De initiatiefnemer van het Tidal Technology Centre is in financiële problemen geraakt en niet meer in staat om de testcentrale in de Grevelingendam af te bouwen. Samen met de ministeries van EZK, I&W en de provincies Zuid-Holland en Zeeland zoeken we naar mogelijkheden om het initiatief afgebouwd en geëxploiteerd te krijgen. Hiervoor wordt een marktconsultatie uitgevoerd. Stand van zaken In 2021 is een marktconsultatie naar een mogelijke doorstart van het project Tidal Test Centre afgerond. Deze consultatie heeft niet geleid tot voldoende zekerheid of uitzicht om met een reële aanvullende bijdrage het testcentrum met aanvaardbare risico's af te bouwen en tot exploitatie te komen. Rijkswaterstaat heeft opdracht verleend tot geconditioneerd slopen om de spuifunctie van de hevel weer te herstellen met de mogelijkheid om later eventueel nog turbines voor de hevel te kunnen aanbrengen. Inmiddels is het werk uitgevoerd en vanaf het najaar 2021 is de hevel weer in werking.

Na het zomerreces van 2021 heeft de Minister van Infrastructuur en Water (I&W) besloten tot een review van de door betrokken partijen vastgestelde voorkeursvariant om de planuitwerkingsfase voor het project Getij Grevelingen in te gaan (MIRT-3 fase). De review is uitgevoerd door een door de Minister ingesteld expertteam. Na oplevering van de review zijn de regiopartijen, zijnde de twee betrokken provincies en de twee betrokken gemeenten, in kennis gesteld. De betrokken rijkspartijen hebben besloten een herziene voorkeursvariant uit te werken binnen randvoorwaarde van het taakstellend budget en na te gaan of dit voldoende doelbereik heeft. Hierbij wordt de mogelijkheid van het integreren van een getijdecentrale niet meer meegenomen. De regiopartijen hebben besloten om een second opinion uit te voeren naar de haalbaarheid om alsnog de mogelijke uitwerking van een getijdecentrale in de planuitwerkingsfase mee te nemen. De uitkomsten van beide trajecten worden in de zomer van 2022 bij elkaar gebracht om de afbakening van de plantuitwerkingsfase te bepalen en met die afbakening deze fase in te gaan. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.4.2. We benutten de potentie van de verbeterde waterkwaliteit en begeleiden via het Bestuurlijk Overleg Grevelingen de uitvoering van het Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020-2030 Omschrijving In maart 2020 hebben provincie Zeeland, gemeente Goeree-Overflakkee en onze gemeente, gehoord de provincie Zuid-Holland en in nauwe afstemming met onze regionale partners het Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020–2030vastgesteld. Dit ontwikkelplan dient nadrukkelijk om aan hand van een toetsingskader voor de komende periode van 5 jaar te kunnen bepalen aan welke projecten en initiatieven dein het Grevelingenfonds beschikbare middelen worden besteed. Inmiddels is een projectenlijst opgesteld waarbij nadrukkelijk aandacht is besteed aan de projecten die een bijdrage leveren aan de compensatieopgaven voor Getij Grevelingen. Deze zogenoemde synergieprojecten 15

dragen bij aan de doelstelling en afspraak om de kosten voor compenserende maatregelen als gevolg van terugbrengen van het beperkt getij te verlagen door de bijdrage aan natuurdoelstellingen die de projecten vanuit het Ontwikkelplan leveren. Stand van zaken In 2021 is vooral aandacht besteed aan de zogenoemde synergieprojecten voor het project Getij Grevelingen. Deze projecten worden vanuit de regionale opgaven gefinancierd door de regionale overheden. Naast de door het Bestuurlijk Overleg Grevelingen geformuleerde doelen moeten deze projecten ook een bijdrage gaan leveren aan de natuurcompensatieopgaven die voortvloeien uit het project Getij Grevelingen. Het project Getij Grevelingen kan anders niet binnen het hiervoor al vastgestelde taakstellend budget worden uitgevoerd. De toerekening en waarde van de synergieprojecten aan de natuurcompensatie voor Getij Grevelingen stuit op juridische vraagstukken vanuit de Natuurwetgeving. Verdere uitwerking dient in 2022 plaats te vinden alvorens voorstellen ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor te leggen. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.4.3. We bewaken de uitvoering van een nulmeting van de effecten van de doorlaat Grevelingen Omschrijving In het project Getij Grevelingen is een uitgebreid grondwaterpeilnetwerk voorzien om de effecten van beperkt getij op de Grevelingen voor het omliggende land te monitoren en eventuele maatregelen te treffen. Bij deze monitoring worden de agrariërs en terreinbeheerders in het gebied nadrukkelijk betrokken. Deze monitoring start bij aanvang van de planuitwerkingsfase met een nulmeting voordat de uitvoeringswerkzaamheden voor de doorlaat plaatsvinden. De resultaten van de monitor volgen we nauwlettend. Stand van zaken De monitoring is voor een deel al planmatig uitgewerkt maar start bij de aanvang van de planuitwerkingsfase voor het project Getij Grevelingen. Het startpunt van deze monitoring is een nulmeting. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.4.4. We stellen een gemeentelijke Ruimtelijke adaptatie strategie op 16

Omschrijving Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie verplicht de overheden ervoor te zorgen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig is ingericht. Inmiddels is een stresstest gehouden voor onze gemeente en is geïnventariseerd welke effecten klimaatverandering op het gebied van waterveiligheid, wateroverlast, droogte en hitte hebben voor de doelgroepen recreatie, natuur, landbouw/visserij en bebouwd gebied. Zeeland breed heeft er een dialoog plaatsgevonden wat nu verwerkt wordt tot een Zeeuwse klimaatadaptatiestrategie die ook de basis zal zijn voor onze gemeentelijke strategie. De Zeeuwse strategie staat gepland voor medio 2021. De gemeentelijk strategie zal ook in 2021 gereed zijn. Stand van zaken In 2021 is de Klimaat adaptatie Strategie Zeeland (KaSZ) opgesteld. De inhoud van deze strategie was zodanig dat er geen gemeentelijke strategie nodig is. Tijdens de raadsvergadering van oktober 2021 is de KaSZ vastgesteld en daarmee ook de gemeentelijke strategie. Een belangrijk uitgangspunt is dat vanaf dat moment alle werken klimaatbestendig en waterrobuust uitgevoerd moeten worden. Daarbij haken we zoveel als mogelijk aan bij natuurlijke momenten. Ook wordt een Zeeuws afwegingskader Klimaatadaptatie gemaakt voor nieuwe ontwikkelingen en doen we een klimaatcheck bij kleine onderhoudsmaatregelen. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.4.5. We voeren de gemeentelijke Ruimtelijke adaptatie strategie uit Omschrijving Aan de hand van de resultaten van de stresstest en de risicodialoog bepalen we op welke wijze de gemeente de openbare ruimte na 2020 moet gaan inrichten om in 2050 klimaatbestendig en water robuust te zijn, conform de richtlijn van het Rijk uit het Deltaprogramma Klimaatadaptatie. Inmiddels houden we hier bij de uitvoering van werken in de openbare ruimte al rekening mee. Ook aan de bewustwording van klimaatverandering en –adaptatie wordt al ruim aandacht besteed via de activiteiten uit het Interreg-project Star2Cs, waarbij een interactieve klimaatwand, een interactieve kennisbank, spelregels en hulpmiddelen bij het houden van een verdiepende klimaatdialoog en een onderzoek naar de relatie klimaatadaptatie met N2000-en stikstofvraagstukken wordt onderzocht. Stand van zaken In 2021 hebben wij bij diverse uitvoering van werken extra rekening gehouden met de effecten van klimaatverandering. Voorbeelden hiervan de bestrating in een groot deel van Scharendijke (o.a. de Grevelingenlaan en het Betlehemplein), en in Zierikzee de parkeerplaats 's Heer Lauwendorp en de Buijsse. In de planvorming onder meer bij de Ring van Renesse en de Dorpsstraat in Scharendijke.

In 2021 hebben we ook onze eerste aanvraag voor een Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie 20212027 (TIK-aanvraag) ingediend voor totaal € 161.263 voor het aanpakken van de Vroonweg in Renesse en de Balie en Zaagmolen in Zierikzee.

17

Het project Star2Cs is afgerond in 2021. Er is een interactieve klimaatwand gerealiseerd die een plaats heeft gekregen in het Watersnoodmuseum. Daarnaast is een kennisbank (www.klimaatkennisbanksd.nl ) opgeleverd waar eenieder kan zien wat de effecten van klimaatverandering zijn voor zijn woonomgeving. Daarnaast bevat de kennisbank nog veel extra algemene informatie over klimaatverandering. Er is een klimaatspel ontwikkelt dat kan helpen bij de regionale klimaatdialogen die nog gehouden moeten worden met onze burgers als de openbare ruimte in hun beurt aangepast gaat worden. Daarnaast is in Bruinisse uitgetest op welke wijze de dialoog met de bewoners het best aangegaan kan worden. Helaas moest dit door de dreiging van Corona vaak digitaal, terwijl dergelijke gesprekken het best fysiek op locatie plaats moeten vinden. Daarnaast is door Sweco een rapport opgeleverd over de mogelijke transitiepaden voor de Grevelingen tot ca. 2100 rekening houdend met natuurbehoud, natuurontwikkeling en klimaatverandering. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.4.6. We zetten ons maximaal in tot uitgifte door het ministerie van LNV van 35 hectare oestergronden aan de Grevelingen vissers Omschrijving We stellen alles in het werk om bij de minister van LNV te bewerkstelligen dat de 35 hectare oestergronden die tot voor kort als compensatie(gronden) aan de Grevelingen vissers zouden worden uitgegeven alsnog aan deze vissers kunnen worden uitgegeven. Als de minister hiermee instemt, werkt het college na consultatie van de Grevelingen vissers een voorstel uit tot aanleg van openbare infra zoals steigers/loswal. Stand van zaken Mogelijke compensatie maar ook eventuele aanleg van aanvullende voorzieningen voor de Grevelingenvissers is met Rijkspartijen inventariserend besproken naar aanleiding van het door de gemeenteraad aangenomen amendement. De Rijkspartijen relateren de vragen over compensatie aan argumenten die een recht tot compensatie laten ontstaan. Met het niet doorgaan van Brouwerseiland zijn die er juridisch maar ook financieel niet. Mogelijkerwijs ontstaat een nieuw perspectief op deze vraag vanwege het op handen zijnde besluit over aflopende pilot MZI's bij de Brouwersdam die voor 10 jaar aan de Grevelingenvissers is toegekend.

Voor extra kansen en perspectieven voor visserij en aquacultuur op en in de Grevelingen is een werkgroep ingesteld onder voorzitterschap van gemeente GoereeOverflakkee en die wordt ondersteund door provincie Zeeland. Alle belanghebbenden zijn in deze werkgroep vertegenwoordigd. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

18

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.5. Schouwen-Duiveland is in 2040 energieneutraal. Wat doen we hiervoor nu al -bestaand beleid dat bijdraagt aan de doelstelling • • • • • • • • •

Energiezuiniger openbare verlichting (versneld verLEDden). Onderzoek getijdencentrale Brouwersdam. Ondersteunen (van het voortzetten) van het project Tidal Technology Centre. Energiebesparing gemeentelijke gebouwen. Uitvoering Energieakkoord particuliere woningbouw en bedrijven. Faciliteren en ondersteunen Energiecoöperatie “Energie werkt Schouwen-Duiveland”. Faciliteren en ondersteunen mobiliteitsplatform SDopWeg. Deelname aan het Zeeuws Klimaat Fonds. Inzet op behoud van het vrije uitzicht bij eventuele nieuwe windenergie-plannen op zee voor onze kust.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.5.1. We voeren de Energieagenda 2018–2023 uit Omschrijving De gemeente heeft als doel om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie te bereiken wordt iedere keer een 5-jaarlijkse energieagenda met projecten en maatregelen opgesteld. De eerste energieagenda 2018–2023 is in uitvoering De uitvoering doen we gezamenlijk met inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties. Hiertoe is voor de periode 2018–022 jaarlijks een bedrag van € 40.000 opgenomen in de begroting. Met de overige Zeeuwse gemeenten werken we, mede voortkomend uit het landelijk Energieakkoord, samen aan het stimuleren van energiebesparing bij particuliere woningbouw. Deze samenwerking levert efficiencyvoordelen op. Voor de uitvoering van de samenwerking (uitwerking projecten en de uitvoering daarvan) draagt onze gemeente financieel bij. Daarnaast zijn wij via de gemeentelijke samenwerking betrokken bij het opstellen van een regionale energiestrategie (RES) als opgave vanuit het Nationale Klimaatakkoord. Hierin zal uiteindelijk vertaald worden wat we als gemeente exact moeten bijdragen aan de energietransitie van Nederland. In september 2020 wordt deze strategie ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Aan de totstandkoming (proceskosten) van deze RES dragen wij als gemeente financieel bij.

In het kader van het klimaatakkoord moet iedere gemeente voor eind 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) opstellen waarin wordt aangegeven welke wijk met welk alternatief voor 2030 van het aardgas af gaat. Het proces voor het opstellen van deze TVW wordt deels regionaal en lokaal opgepakt. Op 4 juni 2020 is de gemeenteraad akkoord gegaan met het plan van aanpak. Het budget is door uw raad bij de besluitvorming over de programmabegroting 2020–2023 beschikbaar gesteld. Stand van zaken

19

In het kader van de uitvoering van de Energie-Agenda zijn er diverse projecten uitgevoerd. Allereerst wordt er via de maandelijkse duurzaam doen pagina in de Wereldregio informatie gegeven over energiebesparing, duurzame energieopwekking en duurzame mobiliteit. Daarnaast worden er diverse stimulerings- en financieringsregelingen uitgevoerd zoals de gemeentelijke isolatiesubsidie, stimuleringslening duurzame particuliere woningbouw, stimuleringsregeling verduurzaming bedrijven en verenigingen en de Regeling Reductie Energieverbruik voor particulieren en huurders. Daarnaast zijn er activiteiten georganiseerd zoals de Band op Spanning actie en de jaarlijkse Klimaatmarkt. Jaarlijks wordt de energiebesparing en duurzame energieopwekking gemonitord in de energiebalans SchouwenDuiveland. In het kader van het Zeeuws Energie Akkoord wordt samengewerkt op het gebied van energietransitie en worden gezamenlijke projecten uitgevoerd. De Regeling Reductie Energieverbruik voor particulieren is regionaal opgepakt. Binnen deze regeling konden particulieren gebruik maken van een warmtescan, energieadvies of energiebox. De Regionale Energie Strategie die in 2020 is vastgesteld wordt momenteel uitgevoerd. Als gemeenten Schouwen-Duiveland werken wij actief mee in de hoofdtafel gebouwde omgeving, elektriciteit en mobiliteit en het uitvoeren van projecten binnen deze tafels.

Code Groen is één van de projecten die regionaal is opgepakt via de RES organisatie. Eind december 2021 is de Transitievisie Warmte opgesteld. Bij het opstellen is gebruik gemaakt van de regionale samenwerking binnen de subtafel Transitievisie Warmte. Om participatie in de warmtetransitie te stimuleren is het project Energieke Gemeente uitgevoerd. De gemeente Schouwen-Duiveland was hiervan de trekker. Binnen dit project is een Sociale Warmte Atlas, een participatie toolkit, bijeenkomsten voor kennisdeling en een leidraad voor inwonersparticipatie in de warmtetransitie opgesteld. Het project loopt nog tot 1 maart 2022. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.10. We geven als gemeente het goede voorbeeld door waar reëel mogelijk elektrisch of met waterstof te gaan rijden en bij aanbestedingen de markt uit te dagen om de CO2prestatieladder toe te passen Omschrijving We blijven elektrisch rijden stimuleren door het in samenwerking met de markt realiseren van extra laadinfrastructuur en bij kleinschalige mobiliteitsprojecten elektrisch vervoer te faciliteren. Aan de hand van het Plan van Aanpak Duurzame Mobiliteit van het Mobiliteitsplatform SD Op Weg pakken we de ambities op rondom sociale, zakelijke en toeristische mobiliteit en willen we die verduurzamen. In de uitvragen voor de vervanging van gemeentelijke voertuigen nemen we verduurzaming mee en gaan we in gesprek met de markt om te komen met innovatieve plannen voor onze mobiliteit. Stand van zaken Op 21 december 2021 hebben wij kennisgenomen van het door Stichting Duurzame mobiliteit Zeeland opgesteld onderzoek naar de verduurzaming van het gemeentelijk wagenpark. Hiernaast stemden wij in met het opstarten van een aanbesteding voor mobiliteit. Door middel van een raadsbrief (dd. 21 december 2021) hebben wij u hierover geinformeerd. Tijd (indicator)

20

Geld (indicator)

1.1.5.11. We informeren en stimuleren ondernemers om wettelijk verplichte duurzaamheidsinvesteringen te doen Omschrijving Tijdens ondernemersbijeenkomsten en bedrijfsbezoeken wijzen we ondernemers op het bestaan van de omschreven verplichting. Vanuit onze Energieagenda en in relatie tot het eilandmarketingplan en het nog op te stellen acquisitieplan, verbeteren we de online informatievoorziening op dit vlak aan onze ondernemers via een ondernemersloket. We doen dit in samenwerking met onze regionale partner Economische Impuls Zeeland (EIZ) en koppelen dit aan de door Impuls opgezette verduurzamingsprogramma voor bedrijven. Het benodigde bedrag van € 10.000 is bij de behandeling van de programmabegroting 2020-2023 door uw raad niet gehonoreerd. Dit is de reden dat wij dit bedrag opnieuw hebben opgenomen in de programmabegroting 2021-2024. Stand van zaken In 2020 is een plan van aanpak verduurzaming bedrijven opgesteld met een voucherregeling voor duurzaamheidsadviezen, en een duurzaamheidslening voor bedrijven en verenigingen. De uitvoering wordt gedaan door de Energiecoöperatie Schouwen Duiveland Werkt (EWSD) in samenwerking met Natuur en Milieu Educatie Centrum (NME). Tijdens de bedrijfsbezoeken wordt aandacht besteed aan de informatieplicht en de energiebesparingsplicht. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.12. We leggen geen bovenwettelijke milieueisen op maar stimuleren het bedrijfsleven actief tot duurzaam en maatschappelijk ondernemen door tijdens bedrijfsbezoeken op mogelijkheden en voordelen te wijzen Omschrijving In vergunningen en ontheffingen leggen we geen bovenwettelijke milieueisen op. In ondernemersbijeenkomsten en tijdens bedrijfsbezoeken gaan we in op maatschappelijk verantwoord ondernemen en reiken we (extra) mogelijkheden aan om aan dit onderwerp invulling te geven op een manier waar de ondernemer ook bij wint. Ook door middel van de duurzaamheidsvouchers voor bedrijven en verenigingen wordt breed aandacht besteed aan verduurzaming en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Stand van zaken 21

Nog steeds leggen we als gemeente geen extra bovenwettelijke verplichtingen op aan ons bedrijfsleven. Tijdens controle wordt op dit moment alleen nog gekeken naar energieverbruik. Andere onderdelen van verantwoord ondernemen krijgen nog geen aandacht. De RUD is uitvoerende partij en heeft daar nog geen opdracht en geldmiddelen voor gehad. Daarnaast blijkt het bedrijfsleven in 2021 voorzichtig te zijn geweest met investeringen, onder meer doordat Corona veel onzekerheid gaf. Eind 2021 waren de vooruitzichten weer positiever en zijn de diverse gesprekken weer op gang gekomen en Economische Impuls Zeeland verwacht dat diverse bedrijven in 2022 wel gebruik maken van een voucher. De verwachting is dat er een inhaaleffect zal plaatsvinden. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.13. We stimuleren bedrijven die bijdragen aan een circulaire economie Omschrijving We benutten de kansen van de provinciale subsidieregeling in de vorm van innovatievouchers voor circulair en energieneutraal bouwen. We stimuleren deze ontwikkeling actief door een bijdrage in de vorm van gemeentelijke subsidie. We doen dit vanuit de Agenda Toerisme voor recreatiebedrijven, maar ook voor het MKB en bedrijven op de bedrijventerreinen. Samen met experts op het gebied van duurzaamheid gaan we met ondernemers na op welke wijze investeringen in duurzaamheid zou efficiënt en effectief mogelijk zijn uit te voeren. Binnen de aanpak voor energiebesparing bedrijven is de uitreiking van een jaarlijks duurzaam ondernemen prijs gepland. Voor de verduurzaming van het Bedrijvenpark Zierikzee Zuid is een provinciale subsidie aangevraagd en toegekend. Stand van zaken Recreatieondernemers kunnen gebruik maken van de innovatievouchers op het gebied van circulair en energieneutraal bouwen van Impuls Zeeland. In het kader van het plan van aanpak verduurzaming bedrijven dat wordt uitgevoerd door EWSD/NME wordt bij de duurzaamheidsadviezen aandacht besteed aan brede duurzaamheidsthema's als energietransitie, biodiversiteit, klimaat en kringloopeconomie. In 2021 heeft tijdens een inspiratie bijeenkomst de uitreiking van de duurzaam ondernemen prijs plaats gevonden. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.14. We onderzoeken de mogelijkheden voor stimuleringsmaatregelen om nieuw te vestigen bedrijven die CO2-neutraal zijn in het bijzonder te verwelkomen Omschrijving 22

Samen met de Ondernemerskring Schouwen-Duiveland (OSD) en EIZ onderzoeken we de mogelijkheden die kunnen bijdragen aan het stimuleren van de vestiging van energie neutrale en ‘groene’ bedrijven. Het huidige pakket aan mogelijkheden om nieuw te vestigen ondernemers extra te interesseren voor vestiging in onze gemeente is, ook in vergelijking met andere gemeenten, toereikend. Omdat ook in de afgelopen jaren actief acquireren van bedrijven buiten de gemeente en buiten de provincie niet tot resultaten heeft geleid laten we het opstellen van een acquisitieplan los. De ervaring leert dat we ons beter kunnen focussen op starters in nieuwe veelbelovende vormen van bedrijvigheid, zoals aquacultuur en de creatieve industrie. Wij hebben de voor de uitvoering eerder opgevoerde maar niet gehonoreerde budgetten daarom niet meer opgevoerd op de lijst uitbreidingsinvesteringen 2021-2024. Stand van zaken Op de gemeentelijke bedrijfsterreinen zijn geen vrije kavels meer beschikbaar. Het afgelopen jaar zijn de gronden verkocht of in optie gegeven aan reeds op het eiland gevestigde bedrijven. Bij de te volgen procedures zijn bedrijven gewezen op de mogelijkheden die er zijn om (zo goed als) energieneutraal te werken. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.15. We zetten in op verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed Omschrijving Om het maatschappelijk vastgoed structureel te verduurzamen is het noodzakelijk dat het onderhoud en beheersplan uitgebreid wordt met maatregelen voor duurzaamheid. In 2019 en 2020 hebben we een onderzoek uitgevoerd voor de verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed en hebben we het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen en voorzieningen in kaart gebracht. Op basis van dit onderzoek hebben we een routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed opgesteld dat in oktober 2020 zal worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Voor het uitvoeren van onderzoeken, maatwerkadviezen en energie-labeling ten behoeve van het energiemanagement is voor de jaren 2021 tot en met 2023 een bedrag van € 25.000 nodig. We hebben deze bedragen daarom opnieuw opgevoerd op de lijst van uitbreidingsinvesteringen. Voor nieuw te bouwen gebouwen binnen onze gemeente onderzoeken we of het mogelijk is een materialenpaspoort aan te maken. Dit onderzoek is uitgesteld naar het derde en vierde kwartaal 2020 omdat we willen aansluiten bij de landelijke ontwikkelingen in het kader van het materialenpaspoort. Stand van zaken In 2020 is de Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed vastgesteld. Gedurende 2021 zijn Energie Prestatie Adviezen opgesteld voor de gymzalen.

Voor monumenten is een start gemaakt met het opstellen van monumentenpaspoorten. Op basis hiervan zal in 2022 een voorstel worden gemaakt voor het doorvoeren van maatregelen. Het aardgasvrij maken van het gemeentehuis is in 2021 afgerond. Tijd (indicator) 23

Geld (indicator)

1.1.5.16. We voeren een CO2-nulmeting uit met aansluitend een verfijning door een CO2balans Omschrijving Voor onze inwoners hebben we niet helemaal inzichtelijk wat onze CO2-uitstoot is en wat onze CO2 invang capaciteit is. Door de CO2 uitstoot en invang capaciteit in kaart te brengen is het mogelijk om de doelen op dit gebied zuiverder/beter te bepalen. Hiervoor voeren we een CO2-nulmeting uit. Voor deze nulmeting stellen we een budget beschikbaar van € 50.000 incidenteel en dit bedrag dekken we uit de reserve strategische visie. Aansluitend nemen we de CO2-data op in een CO2-balans. Dit middel zetten we in om zo te monitoren of en in hoeverre we onze lange termijn doelstellingen behalen met het beleid. Deze balans vertalen we zo dat hij voor iedereen leesbaar en begrijpelijk is en vervolgens wordt gedeeld met de gemeenteraad. Voor het jaarlijks monitoren via een CO2-balans stellen we € 50.000 structureel beschikbaar, te dekken uit de budgettaire ruimte. Voor zowel de realisatie van de CO2-nulmeting als de CO2-balans huren we externe deskundigheid in. Stand van zaken In 2021 is een globale doorrekening gedaan van het CO2 budget voor de gemeente SchouwenDuiveland. Dit rapport is gepresenteerd in het college en de gemeenteraad.

Dit rapport wordt nu verfijnd naar een CO2 nulmeting en CO2 balans waarna concrete maatregelen zullen worden doorgerekend om de CO2 uitstoot terug te dringen. Voorbereidingen zijn getroffen voor de uitvoering van de motie over de film CO2 budget. In 2022 zal dit verder uitgewerkt worden. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.2. We gaan met het bedrijfsleven op zoek naar mogelijkheden om energie te besparen Omschrijving De ambitie om energieneutraal te zijn in 2040 kan alleen gerealiseerd worden als onze inwoners en bedrijven deze ambitie ondersteunen en hieraan meewerken. Daarom gaan we in de komende periode in overleg met de bedrijven op welke wijze zij kunnen bijdragen. Energiebesparing bij bedrijven en verenigingen met een hoog energieverbruik (meer dan 50.000 kWh en/of meer dan 25.000 m3 aardgas) wordt gestimuleerd door middel van een voucherregeling. De gemeenteraad heeft hier voor de komende drie jaar (tot 2022) € 50.000 per jaar voor beschikbaar gesteld vanuit het budget dat beschikbaar is voor 24

de isolatiesubsidie voor particulieren. Ook is een stimuleringslening ingesteld voor alle bedrijven en verenigingen waar zij via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn)in aanmerking kunnen komen voor een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Stand van zaken In 2021 is een plan van aanpak opgesteld voor de verduurzaming van bedrijven en verenigingen. Voor bedrijven en verenigingen met een hoog energieverbruik is een voucherregeling ingesteld en een duurzaamheidslening. De voucherregeling wordt gebiedsgericht per bedrijvenpark uitgevoerd. Voor het uitvoeren van de duurzaamheidsscans wordt de milieubarometer gebruikt. In 2021 zijn de inventarisatie en de duurzaamheidsadviezen bij Bedrijvenpark Zierikzee Zuid afgerond. Als resultaat is er een inventarisatie gedaan bij 54 bedrijven, zijn 13 duurzaamheidsscans uitgevoerd en is er een plan van aanpak opgesteld voor verdere verduurzaming. Op dit moment wordt in samenspraak met de ondernemers en de provincie gewerkt aan een vervolgproject. In 2021 is verder een start gemaakt met het verduurzamen van de bedrijvenvereniging Renesse. Inmiddels is de inventarisatie uitgevoerd en zijn er 8 duurzaamheidsscans uitgevoerd. Dit project zal verder doorlopen in 2022. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.3. We passen de subsidieregeling isolatiefonds aan Omschrijving Van alle woonadressen in Gemeente Schouwen-Duiveland is het voorlopige energielabel in kaart gebracht. De isolatiesubsidie is zodanig aangepast dat deze alleen beschikbaar is voor woningen die ouder zijn dan 1975 en een lager energielabel hebben dan label C. De WOZ-waarde is hierbij losgelaten. Stand van zaken Aangezien de regelgeving omtrent de energielabels is gewijzigd is het voor particuliere woningeigenaren alleen mogelijk een definitief label aan te vragen door een erkend Energie Prestatie Adviseur. Dit brengt hogere kosten met zich mee. Om deze reden is het energielabel C uit de criteria gehaald. De regeling is hierop aangepast. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.4. We voeren de aangepaste subsidieregeling Isolatiefonds uit Omschrijving 25

De aangepaste isolatiesubsidie zal in het kader van de uitvoering van de Transitievisie Warmte en de wijkuitvoeringsplannen ingezet worden bij het stimuleren van particulier eigenaren bij het aardgasvrij maken van de woningen. Voor de uitvoering van de isolatiesubsidie is tot en met 2022 een bedrag van € 100.000 per jaar in de begroting opgenomen. In 2022 maken wij een voorstel voor het stimuleren van isolatie bij monumentale panden en /of biobased isoleren. Om de isolatiesubsidie na 2023 voort te zetten is vanaf 2023 tot en met 2028 een budget nodig van totaal € 150.000 per jaar. Dit is opgenomen op de lijst te honoreren prioriteiten. Stand van zaken Tot 31 december 2021 is er in totaal 66.000,00 aan subsidie aangevraagd en toegekend. Het aangevraagde bedrag is lager dan gepland. Dit komt doordat het voor woningeigenaren lastiger was de subsidie aan te vragen vanwege het criteria van het energielabel C. Dit criteria is inmiddels uit de regeling gehaald. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.5. We dragen zorg voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen of zelf energie willen opwekken Omschrijving In 2021zetten we het gemeentelijk energieloket www.duurzaambouwloket.nl met daarin informatie over energiebesparing en duurzame energieopwekking voor bewoners en bedrijven voort. Daarnaast ondersteunen we het Platform Energiek Zeeland met het geven van onafhankelijke energieadviezen voor bewoners. In aanvulling daarop communiceren we maandelijks in de Wereldregio over duurzaamheid door middel van de Duurzaam Doen pagina. Stand van zaken De overeenkomst met het Duurzaam Bouwloket en platform energiek zeeland is verlengd en loopt nog tot juli 2022. Binnen de regionale samenwerking worden deze loketten geëvalueerd en komt er een voorstel voor vervolg. Maandelijks vind er communicatie plaats over duurzaamheid in de Duurzaam Doen Pagina in de Wereldregio. Voor particuliere eigenaren en ondernemer is er een folder gemaakt met informatie over verduurzamingen en de subsidie- en stimuleringsregelingen. In 2021 is er een klimaatmarkt georganiseerd met informatie op het gebied van duurzaamheid (energietransitie, transitievisie warmte, klimaatadaptatie en biodiversiteit). Tijd (indicator)

26

Geld (indicator)

1.1.5.6. Voor het opwekken van duurzame energie leggen we de focus op de mogelijkheden voor zonne-energie en energie uit water Omschrijving Om onze energievraag duurzaam te krijgen focussen we ons op zonne-energie en energie uit water. Onze prioriteit ligt bij het voorzien van de daken van zonnepanelen met name bij bedrijven. We hebben niet genoeg dakoppervlak om geheel in onze energievraag te voorzien. Aangezien we geen verdere uitbreiding van windlocaties willen, verdient het realiseren van zonneparken nadere aandacht. In samenwerking met de netbeheerders (Tennet en Enduris) werken we aan het toekomstbestendig maken van ons elektriciteitsnet (o.a. door 150 KV station). Dit zal verder uitgewerkt worden in het nog op te stellen ruimtelijk beleid duurzame energievoorziening. Daarnaast houden we gezien het vele water dat we om ons heen hebben, de ontwikkeling van energie uit water goed in de gaten omdat wij daar op termijn kansen zien, zodat we kansrijke ontwikkelingen ook kansen willen bieden in onze gemeente. In 2019 is een start gemaakt met onderzoek naar kansrijke locaties voor thermische energie uit oppervlaktewater. Op basis van dit onderzoek is 1 juli 2020 in samenspraak met Zeeuwland en Zeeuwind een start gemaakt voor een participatief praktijkonderzoek voor aquathermie in Zierikzee.

Voor de uitvoering van deze pilot is een bijdrage toegekend van de Stichting Zeeuwse Publieke Belangen. Deze pilot wordt uitgevoerd in samenspraak met de Kopgroep Aquathermie Zeeland. Stand van zaken Samen met Tennet en Stedin (voorheen Enduris) heeft er een omgevingsdialoog plaats gevonden met betrekking tot de locatie van een 150 kV station. In december heeft de gemeenteraad ingestemd met de voorkeurslocatie. In samenhang met het 380 kV station in Bergen op Zoom wordt de realisatie van het 150 kV station verder voorbereid. Het ruimtelijk beleid duurzame energievoorziening is losgekoppeld van de omgevingsdialoog van het 150 kV station. Vaststelling is gepland voor juni 2022. In de wijk Malta in Zierikzee wordt momenteel onderzoek gedaan naar aardgasvrij Malta waar onder anderen de mogelijkheden van aquathermie wordt onderzocht in samenspraak met Zeeuwind, Zeeuwland en de wijk. Het haalbaarheidsonderzoek loopt nog tot 1 juli 2022. Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.5.7. Grootschalige zonnepaneelontwikkelingen en eventuele ontwikkelingen met wind maken we alleen mogelijk op voorwaarde van stevige participatie door de lokale samenleving Omschrijving Zoals al eerder aangegeven hebben we niet genoeg dakoppervlak om geheel in onze energievraag te voorzien. Aangezien we geen verdere uitbreiding van windlocaties willen, verdient het realiseren van 27

zonneparken nadere aandacht. Gezien de impact op de directe omgeving vinden we het belangrijk dat de opbrengst van een dergelijk park ook ten goede komt aan onze bevolking en vinden wij participatie door de lokale samenleving een voorwaarde om mee te werken aan dergelijke ontwikkeling. Het kader hiervoor was neergelegd in het ontwerp Omgevingsvisie landelijk gebied. Aangezien dit proces stop is gezet wordt nu een Beleidsvisie Duurzame Energie voorbereid waarin een participatieregeling voor grootschalige energieopwekking met ruimtelijk impact zal worden uitgewerkt. In deze visie zal ook het kader worden neergelegd voor landschappelijk inpassing en meervoudig ruimtegebruik. Stand van zaken In het ruimtelijk beleid duurzame energievoorziening wordt het onderdeel participatie verder uitgewerkt. De verwachting is dat het beleid in juni 2022 kan worden vastgesteld. Tijd (indicator)