966787 Bijlage 1 Ruimtelijk Beleid Duurzame Energie definitief concept

bron: WUR

DEF

DUURZAME ENERGIE INGEPAST Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

AUG

INIT

UST

IEF C

US 2

ONC

023

EPT

P R O J E C T DATA

2

- BoschSlabbers

Projectnaam

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie

Opdrachtgever

Gemeente Schouwen-Duiveland

Opgesteld door

BoschSlabbers landschapsarchitecten

Datum

augustus 2023 DEFINITIEF CONCEPT

I N H O U D S O P G AV E Samenvatting.................................................................................5 1. Inleiding ................................................................................... 7 1.1 Visie en toetsingskader.............................................. 7 1.2 Energietransitie.........................................................7 1.3 Ruimtelijk beleid.......................................................8 1.4 Participatie..................................................................8 1.5 Leeswijzer...................................................................9 2. Uitgangspunten energietransitie ........................... 11 2.1 Opgave voor duurzame energieopwekking... 13 2.2 Beperkingen energienetwerk S.-D. ................... 13 2.3 Windenergie................................................................. 15 2.4 Zonne-energie....................................................... 16 2.5 Innovatie................................................................. 17 3.

Uitgangspunten ruimtelijk beleid.............................19 3.1 Omschrijving en doelstelling geduid per gebiedsprofiel...................................................21 3.2 Gebiedskwaliteiten.................................................27 3.3 Landschappelijke inpassing.................................28 3.4 Meekoppelkansen zonnepanelen......................29

4. Inpassings- en toetsingskader................................... 31 4.1 Gebiedsprofielen en potentiële ruimte voor duurzame energie....................................................... 33 4.2 Wind..................................................................................... 34 4.3 Zon....................................................................................... 36 Trede 1: Zon-op-dak.....................................................36 Trede 2: Zon-in-tuin......................................................37 Trede 3: Zon-energieneutraal....................................38 Trede 4: Energielandschap.........................................39 Trede 5: Zon-op-water................................................39 Trede 6: Zon-nabij-bebouwingsconcentraties......40 Trede 7: Zon-in-open-landschap..............................41 4.4 Innovatie............................................................................ 41

BIJLAGEN 1. Factsheet energiebalans 2023 2. Historische ontwikkeling 3. Landschappelijke inpassing per landschapseenheid 4. Tabel ecologische inrichting zonneparken 5. Definities 6. Infographic RCE

5. Participatie ............................................................................ 43 5.1 Participatie gedefinieerd......................................45 5.2 Participatie in Ruimtelijk beleid Duurzame Energie..................................................................... 50

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

- 3

doelstelling: Schouwen-Duiveland is in 2040 energieneutraal & behoud en verbeteren van gebiedskwaliteiten

indeling in gebiedsprofielen

bestaande locaties

5.

5 en 6,

(bestaande locaties)

5.

alternateiven voor aardgas

5. en 6.

innovatie: (energie-opslag)

1, 3, 4 en 5

toepassing in gebiedsprofiel:

trede 7: zon-in-open landschap

2 en 3

trede 6: zon nabij bebouwingsconcentraties

trede 3: zon-energieneutraal

1, 2, 3, 4 en 5

innovatie

trede 5: zon-op-water

trede 2: zon-in-tuin

1, 2 (maatwerk), 3, 4 en 5.

trede 4: energielandschap

trede 1: zon-op-dak

zonne-energie

mini-windturbines

kleine windturbines

grootschalige windenergielocaties

wind-energie

Verblijfsrecreatief gebied Woon-, centrum- en perifeer gebied Bedrijventerrein Sport, dagreceatie en cultuur Landelijk gebied Natuur en landschapsgebieden en de grote wateren

overige innovaties

1. 2. 3. 4. 5. 6.

niet toegestaan

alle gebiedsprofielen monitoring en evaluatie

landschappelijke inpassing zonnepanelen

meekoppelkansen zonnepanelen

Figuur 1: Beslisboom duurzame energie Schouwen-Duiveland 4

- BoschSlabbers

financiële participatie

Samenvatting In dit Ruimtelijk beleid Duurzame Energie beschrijven wij de visie voor ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzame energieopwekking, zowel binnen de bebouwde kom als in het landelijk gebied van SchouwenDuiveland. Dit beleid vormt het ruimtelijk toetsingskader voor de toepassing van duurzame energie-opwek. In dit beleid nemen wij alleen die ontwikkelingen mee die mogelijk zijn binnen het bestaande elektriciteitsnetwerk. Na verzwaring (omstreeks 2028) zullen wij het beleid actualiseren. Doelstelling De doelstelling voor Schouwen-Duiveland is om al in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze doelstelling te behalen zetten wij in op zowel ingezet op energiebesparing als op duurzame energie-opwekking. De energietransitie heeft een groot effect op onze leefomgeving; het vraagt veel ruimte, zowel boven- als ondergronds. Zorgvuldig omgaan met landschap is een belangrijk uitgangspunt voor gemeente Schouwen-Duiveland. Windenergie In de gemeente zijn drie windparken gerealiseerd: Windpark Zierikzee, Windpark Roggenplaat en Windpark Krammer. Nieuwe grootschalige windparken zijn niet aan de orde. Enkel een upgrade van bestaande parken wordt gezien als een mogelijkheid. Kleine windturbines (max. hoogte van 21m) zijn toegestaan op agrarische bedrijven.

De voorwaarden die hiervoor gelden zijn dat het gaat om functioneel agrarische bedrijven met een hoog energiegebruik, dat de opgewekte energie bedoeld is voor eigen gebruik en dat ze gecombineerd worden met zonnepanelen. * waar gesproken wordt over zonnepanelen worden ook zonnecollectoren , zonneboilers en en PVT-panelen bedoeld

Mini-windturbines, zoals windschoepen of windwokkels, zijn doorgaans kleiner van formaat. Ze worden vaak op daken geplaatst, maar kunnen eventueel ook op een mast geplaatst worden. Mini-windturbines zijn toegestaan in verblijfsrecreatie, bedrijventerrein, sport, dagrecreatie en cultuur, landelijk gebied en zijn maatwerk bij bedrijven en verenigingen in woongebied. Zonne-energie Voor de toepassing van zonne-energie hebben we een Zonneladder opgesteld voor SchouwenDuiveland. Met deze zonneladder geven wij aan welke locaties prioriteit krijgen voor zonnepanelen*. Hoe hoger de trede op de ladder (1, 2, 3…), hoe meer wenselijk deze locatie. Zo wordt duidelijk dat Zon-op-dak (trede 1) het meest wordt geprioriteerd. Zon-in-open-landschap (trede 7) staan wij vooralsnog niet toe. Per trede stellen wij aanvullende toe- en inpassingsmaatregelen vast. Ook duiden wij mogelijke koppelkansen waarmee zonnepanelen meerwaarde kunnen bieden voor onder andere biodiversiteit, klimaat, recreatie en landbouw. Innovatie De energietransitie kent nog veel onzekerheden wat betreft de technieken die kunnen worden ingezet voor de verduurzaming. Daarnaast volgen de ontwikkelingen elkaar snel op. Met name voor energie-opslag en alternatieven voor aardgas is dit momenteel het geval. Daarom is in dit beleid een apart onderdeel opgenomen voor innovatie.

De gemeente zal bijdragen aan innovatieve ontwikkelingen door middel van onderzoek en pilots.

Gebiedsprofielen Voor dit ruimtelijk beleid sluiten wij aan bij de gebiedsprofielen die zijn opgesteld in het kader van de voorbereidingen op de implementatie van de Omgevingswet. Voor wat betreft de gebiedskwaliteiten en de visie voor het landelijk gebied sluiten wij aan bij de ontwerp omgevingsvisie landelijk gebied. De aanwezige gebiedskwaliteiten worden dan ook als het startpunt gezien voor het beleid ten aanzien van duurzame energieopwekking. In het landelijk gebied wil de gemeente SchouwenDuiveland de ontwikkeling van duurzame energie zodanig sturen dat de landschappelijke kwaliteiten behouden blijven en nieuwe kwaliteiten worden toegevoegd. Per gebiedsprofiel is aangegeven welke mogelijke vormen van energie-opwek mogelijk zijn en onder welke voorwaarden. Participatie Tot slot wijden wij het laatste hoofdstuk van dit beleid aan het onderdeel participatie. Wij stellen voorwaarden aan initiatiefnemers waaraan duurzame energieprojecten dienen te voldoen. Hierbij maken wij onderscheid in kleinschalige projecten voor opwek voor eigen gebruik en grootschalige projecten voor opwek van derden. Bij alle duurzame energieprojecten, zowel kleinschalig als grootschalig, moet de omgeving in een vroegtijdig stadium worden meegenomen. Financiële participatie is alleen van toepassing op grootschalige duurzame energieprojecten voor opwek voor derden.

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

- 5

6

- BoschSlabbers

1. Inleiding

1.1 Visie en toetsingskader.

1.2 Energietransitie

In het Ruimtelijk beleid Duurzame Energie beschrijven wij de visie voor ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzame energieopwekking, zowel binnen de bebouwde kom als in het landelijk gebied van SchouwenDuiveland. Dit beleid vormt het ruimtelijk toetsingskader en geeft het kaders voor landschappelijke inpassing en meervoudig ruimte gebruik. Dit beleid is van toepassing voor de komende vijf jaar (2023 - 2028). Het elektriciteitsnet van Schouwen-Duiveland is momenteel niet toereikend. Voor het ruimtelijke beleid duurzame energie betekent dit dat alleen die ontwikkelingen zullen worden meegenomen die passen binnen het bestaande energienetwerk. Na verzwaring van het net zal het beleid worden geactualiseerd.

In het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 door 195 landen is ondertekend is afgesproken dat de gemiddelde temperatuurstijging op aarde onder 2.o graden moet blijven met een streven om de stijging te beperken tot 1,5 graad. In Nederland is deze internationale opgave verwerkt in het Nationaal Klimaatakkoord (2019). Hierin is als doel gesteld om in 2030 in zijn totaliteit 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Op Europees niveau is de doelstelling voor 2030 inmiddels verhoogd naar een vermindering van de CO2 uitstoot met 55% ten opzichte van 1990. Op regionaal niveau heeft de gemeente SchouwenDuiveland samen met andere betrokken partijen in de Regionale Energie Strategie (RES) - Zeeland afspraken gemaakt om bij te dragen aan bovengenoemde doelstellingen. In de RES Zeeland worden drie knoppen voor CO2 reductie aangegeven namelijk: 1. Energievraag verminderen; 2. Energie-aanbod verduurzamen en 3. Toepassen duurzame installaties en producten. Zie figuur 2.

In dit ruimtelijk beleid nemen wij alleen die ontwikkelingen mee die mogelijk zijn binnen het bestaande elektriciteitsnetwerk.

Figuur 2: Knoppen voor CO2 reductie: 1. energievraag verminderen, 2. energieaanbod verduurzamen, 3. toepassen duurzame installaties en producten (RES-Zeeland 1.0, p.26)

De doelstelling voor Schouwen-Duiveland is om al in 2040 energieneutraal te zijn. Dit is vastgelegd in de Strategische Visie “Tij van de Toekomst” en verder uitgewerkt in de Energieagenda. Om deze doelstelling te behalen zetten wij in op energiebesparing als op duurzame energieopwekking. In de Energieagenda geven wij in stappen van 5 jaar aan wat de doelstelling is en welke stappen wij nemen om deze doelstelling te behalen. Dit om in ieder geval tussentijds rekening te kunnen houden met nieuwe ontwikkelingen op het gebied van verduurzaming van de energievraag. Zolang er geen ruimte op het net gevonden wordt kunnen grootverbruikers, die nu duurzame energie willen opwekken, geen elektriciteit terug leveren aan het elektriciteitsnet en geen subsidie aanvragen

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

- 7

in het kader van de Subsidie Duurzame Energie (SDE). Voor de verzwaring van het elektriciteitsnet is het noodzakelijk om een 150 kV / 20 kV hoogspanningsstation (HSS) en bijbehorend ondergronds kabeltracé op Schouwen-Duiveland te realiseren. De gemeenteraad heeft in december 2021 ingestemd met het uitwerken van een voorkeurslocatie. De verwachting is dat een 150 kV / 20 kV hoogspanningsstation, gezien de voorbereidingen die nodig zijn, pas over 5 jaar zal zijn gerealiseerd. In de tussentijd onderzoeken wij de mogelijkheid om tijdelijk wat meer ruimte op het netwerk te krijgen door onder andere te kijken naar de mogelijkheid van tijdelijke piekopslag met batterijen en flexibel vermogen (flex challenge), waardoor het netwerk dan meer capaciteit krijgt.

1.3 Ruimtelijk beleid Volgens de Nationale Omgevingsvisie is de energietransitie, naast de klimaatverandering, één van de grootste opgaven met een groot effect op onze leefomgeving voor de komende decennia. Het opwekken van duurzame energie vergt, vergeleken met de huidige op fossiele energie gebaseerde energievoorziening, veel ruimte, zowel boven- als

ondergronds, zowel op land als op zee. Dit terwijl in Nederland de ruimte schaars is. Ook zal het opwekken en opslaan van duurzame energie veel meer zichtbaar zijn in het landschap dan de huidige energievoorziening. Binnen het gemeentelijk beleid is het zorgvuldig omgaan met landschap, natuur, cultuur, monumenten en milieu en het verbeteren van deze kwaliteiten vastgelegd in de Strategische Visie “Tij van de Toekomst”. In het kader van de voorbereidingen met betrekking tot de implementatie van de Omgevingswet hebben wij onderscheid gemaakt in gebiedsprofielen*1. Deze zijn als volgt: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Verblijfsrecreatief gebied; Woongebied; Centrumgebied; Perifeer detailhandelsgebied; Bedrijventerrein; Sport, dagrecreatie en cultuur; Landelijk gebied; Natuur- en landschapsgebieden en de grote wateren.

In het ruimtelijk beleid duurzame energie sluiten we aan bij deze gebiedsprofielen zoals ze nu bekend zijn waarbij de gebiedsprofieleen ‘woongebied, centrumgebied en perifeer detailhandelsgebied’ zijn samengevoegd. Schouwen-Duiveland heeft voor het landelijk gebied in 2018 een ontwerp Omgevingsvisie landelijk gebied opgesteld. Deze ontwerp Omgevingsvisie is niet vastgesteld, maar de visie op de opgave op het landelijk gebied is hierin helder omschreven: “Hoe gaan we de omgevingskwaliteit van ons eiland aantrekkelijk houden of nog aantrekkelijker maken en hoe kunnen we dat combineren met een heel brede vernieuwingsvraag die vanuit vele kanten op ons af komt? *2 Bij het opstellen van het ruimtelijk beleid duurzame energie sluiten we aan bij de visie en gebiedskwaliteiten zoals beschreven in de ontwerp Omgevingsvisie landelijk gebied.

*1 Bron: Algemene doelen en gebiedsprofielen, versie november 2022 8

- BoschSlabbers

*2 Bron: Ontwerp Omgevingsvisie Landelijk Gebied, pagina 55

1.4 Participatie

1.5 Leeswijzer

Nagenoeg iedereen benadrukt het belang van (mogelijkheid tot) participatie, coöperatie, inspraak en meedelen in de winst.

In hoofdstuk 2 geven wij een beschrijving gegeven van de opgave in het kader van energietransitie en de benodigde duurzame energieopwekking. In hoofdstuk 3 geven wij de ruimtelijke opgave weer met een korte beschrijving van de gebiedsprofielen en een beschrijving van de belangrijkste landschappelijke eenheden. Dit betreft identiteit en kwaliteit, ruimte voor duurzame energie en voorwaarden voor landschappelijke inpassing. Tevens kijken wij naar de koppelkansen met andere opgaven als biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulariteit. In hoofdstuk 4 geven wij het ruimtelijk inpassings- en toetsingskader voor duurzame energie-initiatieven. In hoofdstuk 5 geven wij de randvoorwaarden weer voor proces- en financiële participatie bij duurzame energieprojecten. In bijlage 5 geven wij een overzicht van de belangrijkste definities.

Het klimaatakkoord maakt een onderscheid tussen participatie in de beleidsfase en projectparticipatie. Voor wat betreft projectparticipatie wordt onderscheid gemaakt in procesparticipatie en financiële participatie. De Omgevingswet geeft de kaders voor procesparticipatie bij ruimtelijke projecten. Kaders voor onder andere financiele participatie zijn te vinden in het Klimaatakkoord, Regionale Energie Strategie Zeeland (RES Zeeland) en in de verschillende gedragscodes als de gedragscode wind op land en de gedragscode zon op land. In de RES Zeeland is afgesproken dat de Zeeuwse partners streven dat minimaal de helft van alle wind- en zonprojecten in lokaal eigendom is. In het ruimtelijk beleid duurzame energievoorziening hebben wij op basis van de kaders uit het Klimaatakkoord, RES Zeeland, Omgevingswet en de verschillende gedragscodes voorwaarden opgesteld voor proces- en financiële participatie bij duurzame energieprojecten.

HOOFDSTUK 2 uitgangspunten energietransitie

HOOFDSTUK 3 uitgangspunten ruimtelijk beleid

HOOFDSTUK 4 inpassings- en toetsingskader

HOOFDSTUK 5 participatie Figuur 3: Leeswijzer rapport

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

- 9

10 - BoschSlabbers

2.

UITGANGSPUNTEN ENERGIETRANSITIE

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland

- 11

DUURZAME ENERGIE OPWEKKING SCHOUWEN-DUIVELAND Renesse

Scharendijke

Den Osse Brouwershaven Zonnemaire Postcoderoos Brouwershaven

Bommenede

90 zonnepanelen Haamstede

Serooskerke

Dreischor

Westenschouwen

Kerkwerve

Burghsluis

Sirjansland

Biomassacentrale Sir United

180 TJ Windpark Roggeplaat West

8,4 MW

8,6 MW

102 MW

Zierikzee

Windpark Roggeplaat Oost Zoekgebied pilot aquathermie

Windpark Zierikzee

Nieuwerkerk

10,2 MW

14,1 MW

1 hectare zonnepark heeft een opgesteld vermogen van 1 MW (megawatt) met een gemiddelde jaaropbrengst van 3,6 TJ (terajoule).

Bruinisse

Postcoderoos Bruinisse Bruse Boys

206 zonnepanelen

Zonnepark Zierikzee

1 moderne windturbine heeft gemiddeld een opgesteld vermogen van 3 MW (megawatt) met een gemiddelde jaaropbrengst van 30 TJ (terajoule).

Windpark Krammer

Ouwerkerk

Zoekgebied pilot zon op water

2. Uitgangspunten energietransitie gerealiseerd in 2023: 1691 TJ

2.1 Opgave voor duurzame energieopwekking De doelstelling voor de lange termijn (2040) is het realiseren van een energieneutraal SchouwenDuiveland. Dit betekent dat er evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er op SchouwenDuiveland verbruikt wordt. Daarbij wordt ervan uit gegaan dat met energiebesparingsmaatregelen het energieverbruik in 2040 met 20% gereduceerd kan worden ten opzichte van 2017. Het energieverbruik op Schouwen-Duiveland was in het referentiejaar (2017) 4000 TJ (bron: Klimaatmonitor). Dit betekent dat er in 2040 ongeveer 3200 TJ (4000 TJ -20%) energie wordt verbruikt dat ook duurzaam moet worden opgewekt. Op Schouwen-Duiveland zijn de laatste jaren al diverse projecten gerealiseerd voor duurzame energie-opwekking. Deze duurzame energieprojecten zijn weergegeven in figuur 4, pagina 12. In de jaarlijkse energiebalans wordt het energieverbruik en de duurzame energieopwekking gemonitord. De factsheet energiebalans 2023 is als bijlage (1) bijgevoegd. Uit de energiebalans blijkt dat in 2022 op Schouwen-Duiveland al ongeveer Figuur 4: Overzicht duurzame energieopwekking Schouwen-Duiveland (waaronder enkel grote schaal zonopwek en postcoderoosprojecten)

doelstelling 2040: 3200 TJ

Figuur 5: Overzicht opgave duurzame energie-opwek in Schouwen-Duiveland.

2.2 Beperkingen energienetwerk Schouwen-Duiveland

1700 TJ aan duurzaam energie wordt opgewekt. De opgave om in 2040 energieneutraal te worden is een extra duurzame energieopwekking van ongeveer 1500 TJ (3200 TJ – 1700 TJ) nodig. Om een beeld te geven wat dit betekent: 1500 TJ komt overeen met 45 windturbines van 3 MW, 135 hectare zonnepanelen of met 150.000 woningen met zonnedaken. Er is dus nog een flinke weg te gaan om energieneutraal te worden.

Voor alle gemeenten in Zeeland is in kaart gebracht hoeveel vrije ruimte er momenteel beschikbaar is voor de inpassing van duurzaam opgewekte elektriciteit op het elektriciteitsnet. Een algemene conclusie is dat er in sommige gemeenten significant meer ruimte beschikbaar is dan in andere gemeenten voor invoeding. De beschikbare capaciteit per Zeeuwse gemeenten is weergegeven in figuur 6.

Uitgangspunten doelstellingen voor duurzame energieopwekking: • De doelstelling van Schouwen-Duiveland is om in 2040 energieneutraal te zijn. • Het doel is om het energieverbruik met 20% teruggebracht te hebben in 2040 • De resterende opgave met betrekking tot duurzame energieopwekking is 1500 TJ tot 2040.

Uit de onderzoeken van de netbeheerder Stedin komt naar voren dat onder andere verzwaring van de elektriciteitsvoorziening naar SchouwenDuiveland en Tholen nodig is om zowel de groeiende vraag als het aanbod te faciliteren. Stedin heeft een onderzoek uitgevoerd naar de capaciteit van het elektriciteitsnet. Uit dit onderzoek is gebleken dat het net nu al overbelast is en dat congestie management geen oplossing biedt voor dit probleem. Zolang er geen ruimte op het net gevonden wordt kunnen grootverbruikers die nu duurzame energie willen opwekken geen

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 13

industrie 130 TJ landbouw 545 TJ

mobiliteit 1526 TJ

gebouwde omgeving 1565 TJ

Figuur 6. Beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet per gemeente voor invoeding (Stedin, 2022)

Figuur 7. Energieverbruik 2023

elektriciteit terug leveren aan het net. Voor de verzwaring van het elektriciteitsnet is het noodzakelijk om een 150 kV /20 kV hoogspanningsstation binnen Schouwen-Duiveland te plaatsen. Het gaat om een 150 kV hoogspanning (Tennet) naar 20 kV middenspanning (Stedin) (HS/MS - station).

het realiseren van het 150 kV/ 20kV station zal het beleid duurzame energie tijdig worden geactualiseerd. Inmiddels hebben Tennet en Stedin wel capaciteitsproblemen voor uitbreiding van vraag van grootverbruikers afgekondigd voor de hele provincie Zeeland

Tennet en Stedin hebben de omgevingsdialoog afgerond om samen met stakeholders op zoek te gaan naar een locatie voor het nieuwe 150 kV / 20 kV station. De gemeenteraad heeft in december 2021 de locatie nabij het bedrijventerrein Zierikzee Zuid als voorkeurslocatie vastgesteld en in mei 2023 de definitieve locatie. Tennet en Stedin zijn momenteel bezig met de uitwerking van de definitieve locatie en de inpassing van het 150 kV/ 20 kV hoogspanningsstation in de omgeving. Ook hier zal de omgeving weer bij worden betrokken. Het realiseren van een 150 kV / 20 kV station vergt minimaal vijf jaar (planning 2028). Voor het ruimtelijke beleid duurzame energie voorziening betekent dit dat alleen die ontwikkelingen zullen worden meegenomen die passen binnen het bestaande energienetwerk. Wanneer er zicht is op

Uitgangspunten met betrekking tot het energienetwerk: • Voor het ruimtelijk beleid geldt dat alleen die duurzame energie initiatieven worden meegenomen die daadwerkelijk passen binnen het huidige energienetwerk. • Voor grootverbruikaansluitingen die duurzame energie willen opwekken geldt dat, zolang er geen ruimte op het net wordt gevonden, zij niet terug kunnen leveren aan het net. • Het realiseren van grootschalig zon voor opwek voor derden is alleen mogelijk bij de windenergielocaties Roggeplaat en Krammer (energielandschappen) die aangesloten zijn op een externe kabel en dus geen invloed hebben op het elektriciteitsnet van SchouwenDuiveland.

14 - BoschSlabbers

•

•

Momenteel worden de mogelijkheden van energieopslag onderzocht en flexibel energievermogen om ruimte op het net te krijgen (flex challenge). Wanneer het 150 kV station (planning 2028) en het energienetwerk geen capaciteitsbeperkingen meer heeft zal dit ruimtelijk beleid duurzame energie geactualiseerd worden.

2.3 Windenergie In de gemeente zijn drie windparken gerealiseerd namelijk: Windpark Zierikzee met 3 windturbines (10,2 MW), Windpark Roggenplaat met 6 turbines (17,8 MW) en Windpark Krammer met 34 turbines (102 MW). De gemeenteraad heeft aangegeven dat zij geen nieuwe grootschalige windparken meer wil binnen de gemeentegrenzen. Enkel op de bovengenoemde locaties zijn grote windturbines toegestaan. Uitgangspunt hierbij is een optimale invulling van bestaande locaties waarbij het aantal windturbines gelijk moet blijven. Het bestemmingsplan buitengebied maakt het onder voorwaarden mogelijk om één kleine windturbines per bouwvlak toe te staan met een maximale ashoogte van 15 meter. De ashoogte is de hoogte van de mast zelf. Op grond van de provinciale Omgevingsvisie (ZOVI) is een maximale tiphoogte van 21 meter toegestaan. De tiphoogte is de hoogte tot het uiteinde van de wiek. Voor de hoogte van de kleine windturbines sluiten we aan bij het provinciale beleid. Kleine windturbines in combinatie met zonnepanelen kunnen een goed alternatief zijn voor het opwekken van energie voor

eigen gebruik bij agrarische bedrijven in het buitengebied die een hoog energieverbruik hebben. Kleine windturbines, in combinatie met zonne-energie, hebben als voordeel dat de energie beter verdeeld over het jaar wordt opgewekt waardoor er geen grootverbruik aansluiting noodzakelijk is en het elektriciteitsnet minder belast wordt. Een aantal agrarische bedrijven heeft inmiddels een kleine windturbine op het erf geplaatst. Windschoepen of windwokkels (mini-windturbines) zijn doorgaans kleiner van formaat. Ze worden vaak op daken geplaatst, maar kunnen eventueel ook op een mast geplaatst worden. Deze miniwindturbines worden momenteel nog beperkt toegepast in Schouwen-Duiveland. Voor de duidelijkheid: het betreft hier niet de zeer kleine windmolentjes die soms op bewegwijzering of lichtmasten gemonteerd zijn. Mini-windturbines zijn toegestaan bij centrale voorzieningen bij verblijfsrecreatie, op bedrijventerrein, bij sport, dagrecreatie en cultuur, in het landelijk gebied en is maatwerk bij bedrijven en verenigingen in woongebied.

Uitgangspunten met betrekking tot windenergie: • Geen nieuwe grootschalige windenergielocaties maar optimale invulling van huidige locaties (upgrade). Het huidige aantal windturbines vormt daarbij het maximum. • Voor wat betreft kleine windturbines sluiten wij aan bij de provinciale omgevingsvisie. Op basis hiervan is één kleine windturbine met een maximale tiphoogte van 21 meter toegestaan. Voorwaarden hierbij zijn dat het een agrarisch bedrijf betreft met een hoog energieverbruik onder de voorwaarde dat de opgewekte energie voor eigen gebruik is en wordt toegepast in combinatie met zonne-energie. • Mini-windturbines zijn toegestaan in verblijfsrecreatie, op bedrijventerrein, bij sport, dagrecreatie en cultuur, in landelijk gebied en zijn maatwerk bij bedrijven en verenigingen in woongebied.

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 15

Kader 1: Zonneladder Schouwen-Duiveland

2.4 Zonne-energie Trede 1: Zon-op-dak •

Zon-op-dak bij woningen en bedrijfsgebouwen wordt gestimuleerd.

•

•

onder deze trede vallen ook zonnepanelen op overkappingen van parkeerterreinen.

•

Voor monumenten, erfgoed en beschermd dorpsgezicht

de zonnepanelen op maaiveld bij agrarische bedrijven grenzen aan de bouwkavel.

geldt maatwerk dat door de welstandscommissie dient te worden goedgekeurd.

Trede 4: Energielandschap Er zijn mogelijkheden voor een ‘energielandschap’: een

Trede 2: Zon-in-tuin

combinatie van wind- en zonne-energie bij de bestaande

Bij particulieren zowel binnen de bebouwde kom als in het

windparken Krammer en Roggenplaat. Deze zijn aangesloten

landelijk gebied is het mogelijk zonnepanelen* in de tuin te

op een externe kabel voor de distributie van energie. Bij

plaatsen indien:

windpark Krammer gaat het dan concreet om zon op water en

•

bij windpark Roggenplaat betreft het zon op maaiveld.

de bebouwde oppervlakte ter plaatse daarmee de maximaal toegestane bebouwing niet overschrijdt.

•

de opwek voor eigen gebruik is.

Trede 5: Zon-op-water

•

zonnepanelen op het dak onevenredig afbreuk

•

doen aan de beeldkwaliteit, te beoordelen door de welstandscommissie. •

Binnen het huidige beleid is er één pilot mogelijk voor zon op een bestaande watergang.

•

In het kader van dubbel ruimtegebruik is het mogelijk

het dak aantoonbaar ongeschikt is qua constructie en

om zonnepanelen onder voorwaarden aan te leggen op

vanuit economisch oogpunt onevenredig is om het dak

waterbassins.

geschikt te maken.

Trede 6: Zon-nabij-bebouwingsconcentraties Trede 3: Zon-energieneutraal

•

Bij bedrijven of verenigingen zowel binnen als buiten de

energienetwerk niet mogelijk. •

In het landelijk gebied grenzend aan bebouwd

op eigen grond met dezelfde bestemming te plaatsen, indien:

gebied, zoals de kernen, bedrijventerreinen en

•

er op het dak en binnen het bouwvlak aantoonbaar geen

recreatieconcentraties zijn kleinschalige coöperatieve

ruimte meer is;

zonne-energie projecten toegestaan voor het

de zonnepanelen op het dak onevenredig afbreuk

energieneutraal maken van dorpen, wijken en/of

doen aan de beeldkwaliteit, te beoordelen door de

bedrijventerreinen (postcoderoosprojecten).

•

Een zonneladder wordt toegepast om duidelijkheid te scheppen over wat er op welke locatie mogelijk is en onder welke voorwaarden. Het is namelijk zo dat aan iedere trede aparte in- en toepassingseisen worden verbonden. De Schouwen-Duivelandse zonneladder (zie kader 1) bestaat uit 7 treden waarbij de eerste drie treden bestemd zijn voor de opwekking van zonne-energie voor eigen gebruik en de laatste vier treden voor opwekking van zonne-energie voor derden. De grootste prioriteit heeft trede 1, vervolgens trede 2, etc.

energieopwekking voor derden is binnen het bestaande

bebouwde kom die energieneutraal willen worden, is het mogelijk om zonnepanelen op maaiveld buiten het bouwvlak

Grootschalige zonneparken voor duurzame

In het collegeprogramma is aangeven dat er met name ingezet dient te worden op zonne-energie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de gemeentelijke zonneladder. Een zonneladder is een middel om de locaties waar zonne-energie ontwikkeld kan worden, te prioriteren. Hoe hoger de locatie op de ladder staat, des te minder problemen er zijn met de komst van zonne-energie op de betreffende locatie. Iedere ‘trede’ op de ladder benoemt een andere soort type locatie.

Voor alle treden geldt dat binnen het huidige netwerk voor nieuwe grootverbruiksaansluitingen het voorlopig niet mogelijk is om terug te leveren aan het elektriciteitsnet.

welstandscommissie; •

het dak aantoonbaar ongeschikt is qua constructie en het

Trede 7: Zon- in-open-landschap

vanuit economisch oogpunt onevenredig is om het dak

Dit is niet toegestaan.

geschikt te maken; * waar gesproken wordt over zonnepanelen worden ook 16 - BoschSlabbers

zonnecollectoren , zonneboilers en en PVT-panelen bedoeld

Uitgangspunten met betrekking tot zonne-energie • De zonneladder Schouwen-Duiveland is leidend voor duurzame energieprojecten op het gebied van zonne-energie. • Het capaciteitsprobleem van het elektriciteitsnet heeft consequenties voor nieuwe zonneenergieprojecten. Deze zijn als volgt: • Trede 1 tot en met 3 zijn mogelijk zolang de energie die wordt opgewekt ingezet wordt voor eigen verbruik . Voor kleinverbruikers aansluitingen (ongeveer 240 zonnepanelen) is het nog wel mogelijk om terug te leveren aan het elektriciteitsnet. • Trede 4 is mogelijk als het zonneproject gebruik maakt van een kabel die niet is aangesloten op het elektriciteitsnet van Schouwen-Duiveland maar die de elektriciteit via een ander netwerk afvoert. • Trede 6, zon-nabij-bebouwingslocaties is alleen maar mogelijk als het binnen het energienetwerk past. Grootschalige zonneparken voor duurzame energieopwekking voor derden zijn binnen het huidige energienetwerk niet mogelijk. • Als er door een tijdelijke oplossing als energieopslag (met behulp van batterijen) of door flexibel energievermogen meer ruimte beschikbaar komt op het net zal dit aangewend worden voor zon-op-dak bij grootverbruiksaansluitingen en/ of coöperatieve zonne-energieprojecten.

2.5 Innovatie De energietransitie kent nog veel onzekerheden wat betreft de technieken die kunnen worden ingezet voor de verduurzaming. Daarnaast volgen de ontwikkelingen elkaar snel op. Om deze reden hebben wij gekozen om in de Energieagenda van Schouwen-Duiveland in stappen van 5 jaar aan te geven wat we gaan doen om de doelstelling van energieneutraal in 2040 te behalen. Dit om in ieder geval tussentijds rekening te kunnen houden met nieuwe ontwikkelingen op het gebied van verduurzaming van de energievraag.

Uitgangspunten innovatie • De gemeente zal bijdragen aan verdere ontwikkelingen, zoals alternatieven voor aardgas, innovatieve duurzame energieopwekking en energieopslag door middel van een beperkt aantal pilots. • Monitoring en evaluatie zijn een voorwaarde bij innovatieve ontwikkelingen.

Met name voor wat betreft de alternatieven voor aardgas (zoals bodemenergie en energie uit water en waterstof) en energieopslag (o.a. door batterijen) is nog veel onzekerheid en gaan de ontwikkelingen snel. Gemeente SchouwenDuiveland werkt enkel mee aan initiatieven waar de netbeheerder, de regionale uitvoeringsdienst (RUD) Zeeland en de veiligheidsregio positief tegenover staat en mits deze voldoen aan voorwaarden voor landschappelijke inpassing. Wij willen bijdragen aan de verdere ontwikkelingen van alternatieve technieken door middel van pilots en onderzoek. Bijvoorbeeld onderzoek naar de haalbaarheid van aquathermie in Malta te Zierikzee Een belangrijk aandachtspunt binnen de pilots is de monitoring en evaluatie.

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 17

18 - BoschSlabbers

3.

UITGANGSPUNTEN RUIMTELIJK BELEID

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 19

LEGENDA woon-, centrum- en perifere gebieden verblijfsrecreatie bedrijventerrein natuurnetwerk Nederland N2000-gebieden grote wateren jachthavens, golfterrein, tennispark, sportterrein

Kop van Schouwen

polders van Schouwen

polders van Zonnemaire en Bommenede

Landelijk gebied, nader onderverdeeld in de volgende landschappelijke eenheden: Kop van Schouwen polders van Schouwen polders van Zonnemaire en Bommenede

Dreischor

Dreischor Noordgouwe Gouwepolders

Noordgouwe

polders van Duiveland

Gouwepolders

polders van Duiveland

Figuur 8: overzicht en begrenzing gebiedsprofielen van Schouwen-Duiveland (bestemmingsplan is ten alle tijden leidend) 20 - BoschSlabbers

3. Uitgangspunten ruimtelijk beleid Voor het Ruimtelijk beleid Duurzame Energie sluiten we aan bij de gebiedsprofielen die voortkomen uit de voorbereidingen van de Omgevingswet. Daarnaast nemen we de input en uitgangspunten mee vanuit de ontwerp Omgevingsvisie landelijk gebied en het landschappelijk raamwerk. Gebiedskwaliteiten als basis Het ontwikkelen van duurzame energie kan een grote impact hebben op de ruimtelijke kwaliteit ter plekke. De aanwezige gebiedskwaliteiten zien wij dan ook als het startpunt gezien voor het beleid ten aanzien van duurzame energieopwekking. In het landelijk gebied willen wij de ontwikkeling van duurzame energie zodanig sturen dat de landschappelijke kwaliteiten behouden blijven, landschappelijke knelpunten worden opgelost en nieuwe kwaliteiten worden toegevoegd, en dat alles zodanig dat het landschap ‘zijn verhaal kan blijven vertellen’. We zien dat de levensduur van de diverse typen energieopwekkers relatief kort is. Deze ‘tijdelijke’ ontwikkelingen vragen een plaats in ons landschap, dat een ontstaansgeschiedenis van eeuwen heeft. De vraag is hoe je een dergelijke korte termijn ontwikkeling een goede plek geeft. Daarbij is een zeer relevante vraag: “Wat resteert wanneer de betreffende duurzame energievorm (hier veelal zonnepanelen) verouderd is, afgeschreven is en verwijderd wordt?“

Kader 2: Doelen Er bestaat een spanningsveld tussen strakke regels (sturen op regels) en flexibiliteit (sturen op doelen). Het vormt hét dilemma waar initiatiefnemers en overheid vaak mee zitten omdat er enerzijds zo vroeg mogelijk duidelijkheid gewenst is over wat wel en niet kan, terwijl men anderzijds ruimte wil geven aan specifieke wensen van individuele gevallen. Middels de Omgevingswet wil men een een antwoord bieden op dit dilemma, namelijk door het sturen op doelen. Hiervoor is het belangrijk om de doelen van het maatwerkbeleid helder te hebben. Initiatieven kunnen dan worden getoetst aan doelen in plaats van concrete, gedetailleerde regels en er is zo meer ruimte en flexibiliteit. Voor dit beleid hebben wij de onderstaande doelen, ontleend aan de ontwerp Omgevingsvisie landelijk gebied, geformuleerd: Gemeente Schouwen-Duiveland wenst: 1. de groene uitstraling van alle erven en van de randen langs bebouwingsconcentraties (dorpsen stadsranden) te behouden en te versterken. 2. de waardevolle verschillen tussen de (eigenheid van de) polders te behouden en te versterken. 3. de duisternis te behouden. 4. bestaande waardevolle zichtlijnen en silhouetten te behouden. 5. de natuurgebieden te behouden. 6. het aspect gezondheid mee te wegen. 7. het aspect biodiversiteit mee te wegen.

3.1 Omschrijving en doelstelling geduid per gebiedsprofiel Voor het Omgevingsplan Schouwen-Duiveland dat momenteel wordt opgesteld zijn gebiedsprofielen opgesteld. Een gebiedsprofiel is een omschrijving van een gebied (over onder andere identiteit en omgevingskwaliteiten). In het kader van de voorbereidingen met betrekking tot de implementatie van de Omgevingswet omschrijven wij de volgende gebiedsprofielen (zie figuur 8): 1. Verblijfsrecreatief gebied; 2. Woongebied; 3. Centrumgebied; 4. Perifeer detailhandelsgebied; 5. Bedrijventerrein; 6. Sport, dagrecreatie en cultuur; 7. Landelijk gebied; 8. Natuur- en landschapsgebieden en de grote wateren. Voor het ruimtelijk beleid worden de gebiedsprofielen: woongebied; centrumgebied en perifeer detailhandels gebied samengevoegd tot één gebiedsprofiel. De gebiedsprofielen voorzien wij op de volgende pagina’s van een korte kenschets. Vervolgens wordt per gebiedsprofiel beschreven wat de ambitie is met betrekking tot duurzame energie. Tot slot beschrijven we de criteria voor landschappelijke inpassing en koppelkansen. Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 21

Beeld zonnepanelen op een recreatieterrein

Beeld zonnepanelen op dak in een woongebied

Beeld zonnepanelen op het dak van een bedrijfshal

Verblijfsrecreatief gebied

Woon-, centrum- en perifeer detailhandelsgebied

Bedrijventerrein

Het gebiedsprofiel verblijfsrecreatie omvat de grootschalige recreatieterreinen en verblijfs-recreatieve horeca op Schouwen-Duiveland. Het gaat om verschillende soorten bedrijven: Kampeerterreinen; Recreatiewoningenterreinen; Hotels en pensions buiten de kernen. De recreatievormen die niet binnen het gebiedsprofiel verblijfsrecreatie vallen zijn: pensions; mini-campings; B&B’s; recreatiewoningen & -appartementen in de kern en jachthavens.

Deze gebiedsprofielen bestaan uit overwegend monofunctionele woonstraten met een bruikbare toegankelijke groene openbare ruimte. Daarbij horen ook supermarkten, maatschappelijke voorzieningen als een kerk, dorpshuis, speeltuinen, volkstuinen en kleinschalige voorzieningen zoals een kapper, garage en café. De centrumgebieden kennen een meer gemixt karakter. In dit profiel bevinden zich ook monumenten en de beschermde dorps- en stadsgezichten.

In dit gebiedsprofiel gaat het om de bedrijventerreinen waar verschillende (grote) bedrijven gevestigd zijn. Deze zijn onder te verdelen in: • grootschalige bedrijventerreinen: Bedrijvenpark Zierikzee Zuid en Bedrijventerrein Bruinisse. • diverse kleinschalige bedrijventerreinen: o.a. Renesse, Burg-Haamstede, etc. • solitaire bedrijven > 1 hectare gelegen in landelijk gebied, niet zijnde RWZI’s en agrarische bedrijven.

Wat willen we hier bereiken? Verminderen van de energie- en warmtevraag en de energie en warmte die wordt gebruikt wordt zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Landschappelijke inpassing van duurzame energieprojecten en zoeken naar koppelkansen met andere opgaven. Opties voor duurzame energie? Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 3: Zon-energieneutraal Innovatie

22 - BoschSlabbers

Wat willen we hier bereiken? Verminderen van de energie- en warmtevraag en de energie en warmte die wordt gebruikt wordt zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Dit met behoud van cultuurhistorische waarde van monumentale panden en beschermd dorps- en stadsgezicht. Opties voor duurzame energie? Mini-windturbines (maatwerk) Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Innovatie

Wat willen we hier bereiken? Verminderen van de energie- en warmtevraag bij bedrijven. De energie en warmte die wordt gebruikt wordt zo veel mogelijk duurzaam opgewekt, waarbij het potentieel zon op dak zoveel mogelijk wordt benut. Opties voor duurzame energie? Mini-windturbines Trede 1: Zon-op- dak Trede 3: Zon-energieneutraal Innovatie

Beeld zonnepanelen op het dak van een sportvereniging

Beeld zonnepark in het landelijk gebied

Beeld Kop van Schouwen

Sport-, dagrecreatie en cultuur

Landelijk gebied - algemeen

Landelijk gebied - Kop van Schouwen

Dit gebiedsprofiel gaat over locaties waar sprake is van sport, cultuur en dagrecreatieve voorzieningen als bijvoorbeeld sportverenigingen, havens, musea, etc.

Dit gebiedsprofiel omvat de landbouwgronden, de (agrarische) erven en solitaire bedrijven buiten de kernen, de glastuinbouwbedrijven, de RWZI’s, woningen in het buitengebied en de gehuchten: de Beldert, Brijdorpe, Burghsluis, Capelle, Elkerzee, Looperskapelle, Moriaanshoofd en Nieuwerkerke (’t Schutje). (zie voor een uitgebreidere omschrijving van de ontstaanswijze van Schouwen-Duiveland, bijlage 2)

De Kop van Schouwen bestaat voornamelijk uit duinlandschap. De vroongronden, oude en jonge duinen, de boswachterij (Domeinen) en het zoomgebied zijn hierin gelegen. Dit gebied is grotendeels aangewezen als Natura 2000-gebied en Natuurnetwerk Zeeland. Het oostelijke gedeelte van de Kop van Schouwen sluit qua landschap meer aan op de polder Schouwen. Een gebied met veel landschappelijke en bijzondere natuurwaarden.

Wat willen we hier bereiken? Verminderen van de energie- en warmtevraag en de energie en warmte die wordt gebruikt wordt zoveel mogelijk duurzaam opwekken. Daarnaast willen we mogelijkheden bieden voor coöperatieve energieprojecten met leden van een betreffende vereniging. Opties voor duurzame energie? Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 3: Zon-energieneutraal Innovatie

Wat willen we hier bereiken? Verminderen van de energie- en warmtevraag bij agrarische bedrijven en de energie en warmte die wordt gebruikt wordt zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Stimuleren van energieneutraal maken van dorpen en wijken door coöperatieve zonneenergie projecten nabij bebouwingsconcentraties. We willen het karakter van het landelijk gebied behouden en de ruimtelijke kwaliteit verder versterken. De opties voor duurzame energie worden per deelgebied geduid in de volgende alinea’s.

Wat willen we hier bereiken? Door de bijzondere natuurwaarden is dit gebied kwetsbaar voor duurzame energie en zal de gemeente zich hier terughoudend opstellen. Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovatie

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 23

Beeld openheid polder Schouwen

Beeld polder van Zonnemaire

Beeld polder Noordgouwe

Landelijk gebied - polder Schouwen

Landelijk gebied - Polders van Zonnemaire en Bommenede

Landelijk gebied - Noordgouwe

De polder Schouwen is het meest open gebied van het eiland. Dit gebied kenmerkt zich door laaggelegen polders en langs de zuidrand gelegen natte natuurgebieden en inlagen. In de natuur-gebieden en inlagen komt vrijwel geen opgaande beplanting voor. De erven daarentegen liggen als groene eilandjes in de verder vrijwel lege polder en zijn hierdoor sterk beeldbepalend. Door deze openheid zijn er veel belangrijke zichtlijnen op de historische kernen.

Deze polder kenmerkt zich door een halfopen landschap, de beplanting is vooral te vinden in de dorpen, op de dijken en langs de erven. Het meest opvallende kenmerk van deze polders is de bebouwing gelegen aan en op de dijken en het grote aantal rechte dijken die direct in het (her) verkavelingspatroon passen. Met name de bebouwde dijken zijn een belangrijke landschappelijke kwaliteit.

Wat willen we hier bereiken? Bewaken van de openheid van het gebied, aangezien dit de belangrijkste landschappelijke kwaliteit is. Waar behoud van openheid samen kan gaan met toepassing van duurzame energie is dit wenselijk.

Wat willen we hier bereiken? Stimuleren van de toepassing van duurzame energie zonder afbreuk te doen aan de gebiedskwaliteiten van dit landschap. Een kans om boerenerven beter landschappelijk in te passen.

Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties

Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties

24 - BoschSlabbers

Deze polder kenmerkt zich door enerzijds het bosrijke landgoederenkarakter van Schuddebeurs en anderzijds het open agrarisch gebied. De polder Noordgouwe heeft een cultuurhistorisch waardevolle kern, met fraaie zichtlijnen en herkenbare dorpssilhouetten. De landgoedkarakteristiek is een belangrijke landschappelijke kwaliteit. Wat willen we hier bereiken? Stimuleren van de toepassing van duurzame energie zonder afbreuk te doen aan de gebiedskwaliteiten van dit landschap. Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties

Beeld Gouwepolders

Beeld Dreischor

Beeld polders van Duiveland

Landelijk gebied - Gouwepolders

Landelijk gebied - Dreischor

Landelijk gebied - Polders van Duiveland

De Gouwepolders hebben een meer besloten karakter dan de overige polders op het eiland. Ze zijn klein en smal met weinig bebouwing. De dijken vormen een heldere begrenzing. Hierdoor is de leesbaarheid van het landschap relatief groot. De openheid van het gebied is een belangrijke landschappelijke kwaliteit. Al is de schaalbeleving van Gouwepolders een andere beleving dan bijvoorbeeld de Polder Schouwen.

In dit gebied draait alles om het dorp Dreischor. Het ligt dan wel niet in het midden van de polder, maar het is toch vanuit bijna ieder punt in de polder het centrum. Daarnaast is het natuurlijk één van de kenmerkende ringdorpen van SchouwenDuiveland. Het zicht op het dorpssilhouet en de Langeweg zijn belangrijke landschapskarakteristieken.

In de polders van Duiveland komt relatief veel beplanting voor. Dit komt met name door boomgaarden met hagen, wegbeplantingen en wisselende erfbeplanting. Met name rond de kreken van Ouwerkerk komt veel opgaande beplanting voor. Daarentegen zijn de agrarische polders en de polders van Bruinisse open en grootschalig. Rond Sirjansland en Oosterland is sprake van grootschalige glastuinbouw. De groene sfeer en de landschappelijke variatie zijn belangrijke landschapskarakteristieken.

Wat willen we hier bereiken? Stimuleren van de toepassing van duurzame energie zonder afbreuk te doen aan de gebiedskwaliteiten van dit landschap. Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties

Wat willen we hier bereiken? Stimuleren van de toepassing van duurzame energie zonder afbreuk te doen aan de gebiedskwaliteiten van dit landschap. Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties

Wat willen we hier bereiken? Stimuleren van de toepassing van duurzame energie zonder afbreuk te doen aan de gebiedskwaliteiten van dit landschap. Opties voor duurzame energie? Kleine windturbines Mini-windturbines Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 5: Zon-op-water Innovaties Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 25

Beeld Windpark Krammer

Natuur- en landschapsgebieden en de grote wateren Dit gebiedsprofiel omvat de Natura 2000-gebieden en de gebieden die onderdeel zijn van het Natuurnetwerk Zeeland, dit gaat over gebieden op land en over de grote wateren rond SchouwenDuiveland. Natura 2000-gebieden binnen de gemeentegrenzen van Schouwen-Duiveland zijn: Kop van Schouwen; De Voordelta; De Oosterschelde; De Grevelingen; De KrammerVolkerak. De dammen, Grevelingendam en Brouwersdam, Philipsdam en de Oosterscheldekering vallen ook binnen dit gebiedsprofiel. De Oosterscheldekering en de Philipsdam hebben ook een belangrijke functie voor de opwekking van duurzame energie.

26 - BoschSlabbers

Wat willen we hier bereiken? Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland (NNN) zijn uitgesloten voor de toepassing van duurzame energie. Grootschalige opwek van duurzame energie op de infrastructurele werken wordt gestimuleerd. In een zone van 100 meter breed grenzend aan natuurgebieden geldt een toetsingzone. Opties voor duurzame energie? Wind: grootschalige opwek van windenergie Trede 4: Energielandschap Innovatie

3.2 Gebiedskwaliteiten Het voornaamste uitgangspunt bij de toepassing van een duurzame energievoorziening in het landelijk gebied is het behouden van en investeren in gebiedskwaliteiten. Deze opgave vloeit rechtstreeks voort uit de Omgevingswet: ruimte voor vernieuwing, met behoud van kwaliteit. De gebiedskwaliteiten van het landschap van Schouwen-Duiveland zoals weergegeven in de ontwerp Omgevingsvisie Landelijk gebied zijn weergegeven in figuur 9.

Landschappelijke eenheid

Gebiedskwaliteiten

Landelijk gebied - algemeen

Het diepe landschap; onregelmatigheid van bebouwing; de compactheid van de dorpen; groene uitstraling; gevarieerde grondgebruik; beplante wegen.

De binnendijken

De driedijken punten (punten waar meerdere dijken samenkomen); de dijken die deel uitmaken van het wordingsverhaal van SchouwenDuiveland; de beleving van het landschap vanaf de dijk; de vorm van de dijk.

De eigenheid van de polders 1. Polder Schouwen

1. Openheid van Schouwen;

2. Polders van Zonnemaire en Bommenede

2. Bebouwing aan de dijk;

3. Noordgouwe

3. De elementen die herinneren aan de landgoedhistorie van de polder;

4. Dreischor

4. De centrale ligging van het dorp; de lange weg;

5. Gouwepolders

5. Het onbebouwde karakter en de dijken;

6. Polders op Duiveland

6. Landschappelijke variatie en groene sfeer.

Het cultuurhistorisch erfgoed

Bijzondere waterpartijen, cultuurhistorische elementen.

De buitenrand (rand van het eiland)

Zichtbaarheid en herkenbaarheid van de verschillende delen waaruit de rand is opgebouwd; De beleving van het landschap vanaf de dijk.

De grote wateren

Ervaring van de grote wateren; Het vrije zicht op het water van de Oosterschelde; De vele verschillende water /landbeelden van Grevelingen.

De Deltawerken

De Deltawerken en de Zeelandbrug; De beleefbaarheid van de werken; De bewuste vormgeving van de deltawerken.

Het zeebeeld

Het silhouet van Schouwen-Duiveland met de herkenbaarheid van dorpen en steden; De uitstraling van een levendig eiland.

Figuur 9: Duiding van gebiedskwaliteiten van het landelijk gebied van Schouwen-Duiveland (bron: ontwerp Omgevingsvisie Landelijk gebied) Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 27

Beplante dijken

Wegbeplantingen

Landschappelijke hagen

3.3 Landschappelijke inpassing

uitgangspunt. Daarnaast zijn wind- en zoutgevoeligheid belangrijke aandachtspunten. Het dient een uitvoerbaar inpassingsplan te zijn. Wat betreft soortenkeuze volgen we de adviezen van Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ: www. landschapsbeheerzeeland.nl).

•

Bij landschappelijke inpassing van ontwikkelingen in het landelijk gebied is het Landschappelijk Raamwerk (2007) richtinggevend. Als basisvorm wordt daarbij uitgegaan van een streekeigen opgaande beplantingsstrook met een breedte van 10 meter. Wanneer de ruimte hiervoor ontbreekt is inpassing door middel van een grondwal mogelijk. Deze grondwal dient een maaiveldbreedte van 5 meter te hebben en een minimale hoogte van 2 meter. Afhankelijk van de exacte locatie is maatwerk toegestaan. Voor de landschappelijke inpassing van duurzame energie in het landelijk gebied kiezen wij voor streekeigen beplanting, waarbij de vorm van beplanting afhankelijk is van de landschappelijke eenheid waarin de locatie ligt en de situatie ter plaatse. Een uitgebreider overzicht van de landschappelijke eenheden en voorwaarden voor landschappelijke inpassing van duurzame energie is weergegeven in bijlage 3. Belangrijk hierbij is dat kansen om het landschap en de natuurwaarden te versterken zo optimaal mogelijk worden benut. Het bevorderen van de biodiversiteit is daarbij 28 - BoschSlabbers

De volgende typen beplanting zijn kenmerkend voor Schouwen-Duiveland: • Beplante dijken: Vanuit de algemene lijn streven we naar beplante binnendijken (m.u.v. de Delingsdijk). Een aantal binnendijken is met bomen beplant. Zo is bijvoorbeeld de Schouwse dijk gedeeltelijk beplant met notenbomen halverwege het talud, wat deze dijk een zeer herkenbaar beeld geeft. Naast bomenrijen komt ook een meer gevarieerde beplanting van bomen en struiken op dijken voor. • Boomgaardhagen: smalle opgaande hagen van meestal elzen als windkering rond fruitbomen. Deze hagen komen met name in de kop van Schouwen en in Duiveland voor. • Landschappelijke hagen: een omheining van struikvormers. In Zeeland kennen we lokale varianten met gebiedseigen soorten, waaronder de Schouwse haag.

• •

•

•

Boomsingels: Een traditionele beplantingsvorm zijn brede groenstroken met bomen en struiken. Vooral rond erven. Boomrijen: Hier en daar worden, in de buurt van dorpen, boomrijen in het veld toegepast. Wegbeplantingen: Er is een hoofdstramien van beplante wegen voorgesteld door de gemeente. Aanvulling daarvan is zeer gewenst en dient te worden afgestemd met waterschap. Lanen: Echte lanen zijn vrij zeldzaam. In Noordgouwe kunnen ze gebruikt worden om de landgoedhistorie zichtbaarder te maken Bossen: een type beplanting die met name bestaat uit boomvormers, maar ook struik- en kruidlaag kunnen bevatten.

Beheer en onderhoud is bepalend voor de vorm en levensduur van de landschappelijke beplanting. Wanneer beheer en onderhoud onvoldoende aandacht krijgen verliest de inpassing aan kwaliteit. Een goed beheer- en onderhoudsplan is daarom belangrijk. Daarnaast dient dit na aanleg gehandhaafd te worden.

Bloemrijk grasland onder de panelen (bron: wur.nl)

Zonnepanelen gecombineerd met fruitteelt (bron: Trouw)

3.4 Meekoppelkansen zonnepanelen

grondbroedende vogels. Dit is slechts op zeer specifieke locaties interessant. (Zie bijlage 4 voor meer inspiratie voor ecologische inrichting van zonneparken)

Zonnepark de Kwekerij, meerwaarde voor de omgeving (bron: B&W energy)

Naast een goede landschappelijke inpassing streven wij ook naar meervoudig ruimtegebruik. Met behulp van meekoppelkansen kan hieraan invulling gegeven worden. Biodiversiteit Met de toepassing van zonnepanelen zijn volop ingrepen te bedenken die de biodiversiteit verder versterken. De ligging van zonnepanelen dient aan te sluiten op de aanwezige ecologische waarden, zoals bijvoorbeeld specifieke maatregelen ten gunste van boerenland-vogels. Daarnaast kan gedacht worden aan maatregelen voor insecten, zoals inzaaien van kruidenrijk mengsel. Ook een educatieve koppeling kan gelegd worden, bijvoorbeeld een informatie-punt voor duurzame energie, biodiversiteit en landschap. Het stimuleren van de biodiversiteit valt of staat bij een goed beheer. Zo dient uitval van beplanting opnieuw te worden aangeplant. Ook dient bij het beheer rekening gehouden te worden met het broedseizoen en wordt er pas gemaaid nadat het laatste zaad is gevallen. Een mogelijke kans is een predatorwerend hekwerk voor bescherming van

Klimaat Voor wat betreft klimaatadaptatie kan een zonnepark bijvoorbeeld ingezet worden als ruimte voor waterberging. Recreatie Een meekoppelkans voor recreatie is aansluiten op bestaande recreatieve routes in het landelijk gebied. Maatregelen die denkbaar zijn om toepassing van zonnepanelen recreatieve meerwaarde te geven zijn onder andere: • Recreatieve routenetwerk uitbreiden door de aanleg van een nieuw fiets- of wandelpad; • De zonneparken (overdag) toegankelijk maken zodat de recreant de ruimte krijgt dit gebied te gebruiken voor recreatiedoeleinden. • Aanleg van een kleinschalige verblijfsplek met bijvoorbeeld een picknick bank, oplaadpunt voor elektrische fietsen, informatie over de zonnepanelen.

•

Combineren van zonnepanelen met parkeerplaatsen om zo energieneutraal te worden.

Landbouw De toepassing van zonneparken met (extensief) agrarisch grondgebruik is een combinatie die niet direct voor de hand ligt. Toch wordt er momenteel op verschillende plekken geëxperimenteerd om beide vormen van landgebruik te kunnen combineren. Door panelen op een alternatieve wijze te plaatsen met een kleinere dichtheid wordt zorg gedragen voor voldoende licht en lucht voor een gezonde bodemgesteldheid. Een gezonde bodem is de voorwaarde die een effectieve landbouw mogelijk maakt. Daarnaast worden mogelijkheden gezien om zonnepanelen op waterbassins te plaatsen. Deze meerwaarde kan bereikt worden door participatie. Uit onderzoek is gebleken dat het draagvlak voor zonneparken vergroot kan worden als omwonenden mee kunnen denken op welke manier het zonnepark meerwaarde kan leveren voor de omgeving.

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 29

30 - BoschSlabbers

4.

INPASSINGS- EN TOETSINGSKADER

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 31

ed ge bi nd eli jk

Na t (in uur fra ge st r bie uc de tu n re en le we gro rk te w en a te ) re n

ur tu ul en c ie La

,d ag re cre at rtSp o

lijf sre cre at ie Ve rb

re in ijv en te r Be dr

ed ng eb i W oo

ed s ho pro of f ds iel tu k 3)

bi

ie

(z

Ge

Energietype WIND Upgrade grootschalige windenergie Kleine windturbines Mini-windturbines

* *

ZON Trede 1: Zon-op-dak Trede 2: Zon-in-tuin Trede 3: Zon-energieneutraal Trede 4: Energielandschap Trede 5: Zon-op-water Trede 6: Zon-nabij-bebouwingsconcentraties Trede 7: Zon-in-open-landschap

INNOVATIE VORMEN Innovatie (maatwerk) * uitzonderingen daar gelaten

Figuur 10: tabel met een overzicht van duurzame energievoorziening en de toepassing ervan per gebiedsprofiel

32 - BoschSlabbers

4. Inpassings- en toetsingskader

Bij de inpassing van hernieuwbare energie mogen we de kwaliteiten van het huidige landschap niet aantasten maar willen we deze versterken. Waar nodig lossen we knelpunten met betrekking tot de kwaliteit van het landschap op, zodanig dat het landschap zijn verhaal kan blijven vertellen. Belangrijk doel is de groene sfeer op het eiland te behouden en te versterken. Beplanting wordt daarom gebruikt als middel voor landschappelijke inpassing. Het nieuwe landschap dat ontstaat moet bruikbaar en waardevol zijn, nu, maar zeker ook in de toekomst.

Het energiebeleid is in eerste instantie gericht op het laten zien van de bandbreedte waarbinnen de ontwikkeling van duurzame energie mogelijk is. Het gaat in deze fase nog niet om gedetailleerde ontwerpen. Wel wil gemeente Schouwen-Duiveland in deze fase een inpassingskader voor duurzame energie opstellen. Dit kader brengt op overzichtelijke wijze de inpassingsverplichting voor initiatiefnemers in beeld. Daarmee biedt dit inpassingskader toekomstige initiatiefnemers vooraf heldere handvatten die wij later in de toetsing van de vergunningaanvraag als criteria kan benutten.

4.1. Gebiedsprofielen en potentiële ruimte voor duurzame energie Op basis van de beschrijving van de gebiedsprofielen in hoofdstuk 3 geven wij per gebiedsprofiel weergegeven worden wat de mogelijkheden zijn voor de toepassing van duurzame energie. Zie de tabel op de volgende pagina (figuur 10). Vervolgens omschrijven wij per energievoorziening welke in- en toepassingseisen gesteld worden.

Ruimtelijk beleid Duurzame Energie Schouwen-Duiveland - 33

4.2 Wind Grootschalige windenergielocaties Windturbines met een hoogte van meer dan 100m overstijgen de schaal van het landschap en zijn daarom niet langer landschappelijk in te passen. We spreken daarom in plaats van inpassing eerder van toepassing van windenergie in het landschap. De gemeente ziet geen uitbreidingsmogelijkheden van grootschalige windparken buiten de huidige locaties voor windenergie. Wel worden mogelijkheden gezien om de huidige locaties op te waarderen, waarbij het aantal turbine niet mag toenemen. Voor opwaardering zijn onderstaande toepassingsmaatregelen van kracht. Algemene toe- en inpassingseisen: • Windturbines mogen bij voorkeur niet hoger zijn dan 150 meter. Bij windturbines hoger dan 150 meter moet aparte afweging plaatsvinden afhankelijk van de locatie. Bij turbines hoger dan 150 meter is een adaptief lichtsysteem verplicht” • Grote windturbines worden uitgevoerd in een terughoudende grijze kleur, passend in het landschap en zonder enige toepassing van reclame. • Turbines staan in het landschap: een hoge betonnen voet is niet toegestaan. Eventueel een schuinoplopend vlak naar de turbine of een constructieve voet van maximaal 1m hoog zijn toegestaan. • Losse objecten zoals hekwerken, transformatoren of schakelkasten worden integraal mee ontworpen. • De mast is conisch en heeft geen uitstulpingen.