2026.126 Overdrachtsdocument gemeenteraadsverkiezingen 2026 ACTUALISATIE

ie

Geactualiseerd overdrachtsdocument Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Gemeente Schouwen-Duiveland, maart 2026

Inhoud 1. Inleiding

2

Aanleiding en doel Leeswijzer

2 2

2. Omgevingsanalyse

3

Lokaal beeld Regionaal beeld Landelijk beeld Internationaal en Europees beeld

3 4 7 11

3. Coalitieakkoord Samen koers houden 4. Leven, Wonen, Werken Strategische visie Tij van de toekomst Leven Wonen Werken

13 15 15 15 19 24

5. Bestuur en organisatie 6. Overkoepelende uitdagingen en strategische keuzes

1

30 36

1. Inleiding Aanleiding en doel In het najaar van 2025 heeft u van de ambtelijke organisatie een overdrachtsdocument ontvangen: ‘VerkiezingsTIJd: tijd voor de toekomst’. Dat overdrachtsdocument was bedoeld om politieke partijen van informatie te voorzien die hen kon helpen keuzes te maken over de inhoud van hun verkiezingsprogramma’s. Medewerkers van de gemeente hebben veel relevante feiten, gegevens en ontwikkelingen geïnventariseerd en beschreven. Ten behoeve van de formatiefase na de verkiezingen is het overdrachtsdocument geactualiseerd. We hebben geen compleet nieuw document gemaakt, maar gezorgd dat het document weer upto-date is. In het afgelopen jaar is de strategische visie ‘Tij van de toekomst’ vastgesteld. In deze visie kijken we vooruit tot 2040, naar de toekomst van ons mooie Schouwen-Duiveland. De visie richt zich op de drie centrale thema’s Leven, Wonen en Werken en beschrijft de strategische doelen van onze gemeente. Met dit overdrachtsdocument willen wij u als ambtelijke organisatie op deze drie thema’s bijpraten. Ook doen we dat over de ontwikkelingen op het gebied van Bestuur en Organisatie. Dat doen we aan de hand van drie vragen: Wat zijn de vastgestelde ambities, wat is de huidige stand van zaken en voor welke keuzes staat de volgende gemeenteraad? We doen dit zo objectief en feitelijk mogelijk.

Het is aan u om hier op basis van uw eigen idealen en principes een richting in te bepalen. Voor we ingaan op deze thema’s bieden we u ook een uitgebreide geactualiseerde omgevingsanalyse. Veel maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen gaan verder dan onze gemeentegrenzen. De omgevingsanalyse geeft u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen die relevant zijn voor Schouwen-Duiveland.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 treft u de omgevingsanalyse aan. Daarin leest u de regionale, landelijke en Europese ontwikkelingen die relevant zijn voor de maatschappelijke en ruimtelijke opgaven waar wij voor staan. Deze analyse is ten opzichte van het najaar 2025 op een groot aantal punten geactualiseerd. In hoofdstuk 3 leest u de hoofdlijnen uit het coalitieakkoord 2022-2026 en de belangrijkste resultaten en ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 nemen we u mee in de vastgestelde ambities en stand van zaken op de thema’s Leven, Wonen en Werken uit de strategische visie ‘Tij van de toekomst’. Ook leest u in dit hoofdstuk voor welke uitdagingen en keuzes de volgende gemeenteraad op deze thema’s komt te staan. In hoofdstuk 5 beschrijven we de ambities, stand van zaken en uitdagingen op het gebied van Bestuur en Organisatie. We eindigen in hoofdstuk 6 met de overkoepelende uitdagingen en strategische keuzes waarvoor de volgende gemeenteraad gesteld staat.

2

2. Omgevingsanalyse Vanuit de kracht van ons eiland, in verbinding met regio, Rijk en Europa De gemeente Schouwen-Duiveland staat voor maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen. Voldoende woningen, een toekomstbestendig energiesysteem, klimaatbestendige inrichting van ons eiland en goede voorzieningen voor jong en oud. Tegelijkertijd staan natuur en leefomgeving onder druk en maken inwoners zich zorgen over de betaalbaarheid van het dagelijks leven. Veel vraagstukken zijn niet alleen lokaal, maar hebben een relatie met regionale, landelijke en Europese ontwikkelingen. De omgevingsanalyse biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen op ons eiland en daarbuiten.

Lokaal beeld Mens en samenleving Schouwen-Duiveland telt op 1 januari 2026 34.398 inwoners.1 Na jaren van lichte groei neemt de bevolking licht af. Dat komt mede door vergrijzing en ontgroening.2 Ongeveer een kwart van de inwoners op het eiland is ouder dan 65 jaar.3 Jongeren vertrekken vaak naar grotere steden om te studeren en keren niet altijd terug, waardoor het aandeel ouderen toeneemt.4 Dit leidt tot druk op zorg en mantelzorg, terwijl er een tekort is aan zorgverleners. Hoewel de werkloosheid relatief laag is (3,5%), heeft een deel van onze inwoners moeite om rond te komen. Het aandeel inwoners dat in armoede leeft is 7% lager dan gemiddeld in Nederland, maar het bereik van minimaregelingen ligt achter op het landelijk gemiddelde. Daarnaast is laaggeletterdheid een aandachtspunt: ongeveer 16% van de inwoners heeft moeite met lezen en schrijven. Dat beïnvloedt toegang tot informatie, dienstverlening en participatie.5 Het voorzieningenniveau op ons eiland vraagt aandacht. Veel maatschappelijke voorzieningen naderen het eind van hun levensduur. Dat vraagt om investeringen in kwaliteit en verduurzaming.6 Ook kunst en cultuur spelen een rol in de identiteit en leefbaarheid van Schouwen-Duiveland.7

Fysieke leefomgeving Schouwen-Duiveland heeft een veelzijdig landschap. Stranden, duinen, open polders, natuurgebieden en historische plaatsjes. De Oosterschelde heeft de status van Nationaal Park en het deltagebied maakt deel uit van een internationale keten van natte natuurgebieden. Water, _____________________________________________________________________________ ______ 1

Waarstaatjegemeente.nl: Dashboard - Demografie - Schouwen-Duiveland

2

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Begroting 2026-2029. Paragraaf 8 demografische ontwikkeling.

3

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Breed beleidskader sociaal domein.

4

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Strategische Personeelsplanning (SPP).

5

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Breed beleidskader sociaal domein.

6

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Dorpshuizenbeleid.

7

Gemeente Schouwen-Duiveland (2024). Cultuurvisie.

3

natuur en cultuur maken Schouwen-Duiveland voor inwoners en bezoekers een aantrekkelijk eiland. De kwaliteit van de leefomgeving staat echter onder druk door klimaatverandering, stikstof, biodiversiteit en waterkwaliteit. Klimaatverandering brengt risico’s met zich mee zoals zeespiegelstijging, droogte en wateroverlast. Het vraagt om klimaatadaptieve maatregelen, zoals dijkversterkingen en waterberging. Ook andere milieuopgaven vragen onze aandacht. In onze strategische visie zetten we in op verantwoorde groei en ontwikkeling. Dit vraagt aandacht voor het behouden en versterken van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving die ons eiland zo aantrekkelijk maakt. De gemeente telt 16.929 woningen. Jongeren en starters hebben moeite om een woning te vinden, terwijl er ook vraag is naar geschikte woningen voor ouderen. Demografische prognoses laten een daling van het inwonertal zien, tegelijk is in de strategische visie Tij van de toekomst de ambitie uitgesproken om te groeien naar 40.000+ inwoners in 2040. Dit sluit aan op de bredere beweging Zeeland 2050 (zie onderstaand) om in Zeeland tot groei van het aantal inwoners te komen en daarmee voorzieningen te kunnen behouden en de leefbaarheid te versterken. De ambitie van groei vraagt keuzes over de juiste woningen op de juiste plek, met aandacht voor leefbaarheid, identiteit en voorzieningen van het eiland.

De realisatie van nieuwbouw wordt bemoeilijkt door stikstofregels, netcongestie en hoge bouwkosten. Groei concentreert zich vooral op de as Zierikzee-Bruinisse, omdat stikstof de mogelijkheden in de Westhoek beperkt. Een uitdaging is om betaalbaar bouwen financieel haalbaar te houden. De gemeente streeft ernaar in 2040 energieneutraal te zijn. In 2023 werd 55% van het energiegebruik van Schouwen-Duiveland lokaal duurzaam opgewekt, vooral door windpark Krammer.8

Economie en werk De economie van Schouwen-Duiveland rust op meerdere pijlers: het midden- en kleinbedrijf, enkele beeldbepalende grote bedrijven en de sectoren toerisme, landbouw en visserij. Het toerisme is verantwoordelijk voor ruim 2.500 directe en indirecte banen en bijna zes miljoen overnachtingen per jaar.9 Arbeidsmarktkrapte blijft een knelpunt, vooral in de zorg en gespecialiseerde beroepen.10

Regionaal beeld Stikstof en natuurherstel Regels voor stikstofreductie en natuurherstel beperken woningbouw en bedrijvigheid, vooral aan de westkant van het eiland. Provincie, gemeente en betrokken stakeholders werken samen aan een gebiedsgerichte aanpak voor de Kop van Schouwen (onderdeel uitvoering provinciaal stikstofplan en Provinciaal Programma Landelijk Gebied). Het laat onverlet dat op korte termijn de ruimte voor ontwikkelingen (woningbouw, recreatie, huisvesting onderwijs) in het westelijk deel van het eiland zeer beperkt zijn, zeker gezien mogelijkheden voor maatregelen in het gebied zelf beperkt zijn. Er zijn weinig knoppen om aan te draaien, omdat een belangrijk deel van de _____________________________________________________________________________ ______ 8

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025) Energieagenda 2025-2030.

9

Kenniscentrum Kusttoerisme (2024). Kerncijfers vrijetijdssector Schouwen-Duiveland (van 2023).

10

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Strategische Personeelsplanning (SPP).

4

stikstofdepositie op de kwetsbare duinnatuur afkomstig is vanaf zee (scheepvaart) en het buitenland. De provincie Zeeland (bevoegd gezag natuurvergunningverlening) staat op het standpunt dat nieuwe natuurvergunningen in en rondom de Kop van Schouwen niet haalbaar zijn, zolang een dalende trend in stikstofdepositie niet is geborgd. Om dit te bewerkstelligen zijn (combinaties van) maatregelen van meerdere partijen nodig: gebied, gemeente, provincie en Rijk. Ook andere milieuopgaven vragen onze aandacht. Denk bijvoorbeeld aan de Kaderrichtlijn water.

Mobiliteit Bereikbaarheid blijft een belangrijk onderwerp. Onze groeiambitie is sterk afhankelijk van de toekomst van de Midden-Zeelandroute in samenhang met een nieuwe oeververbinding, omdat de huidige Zeelandbrug aan het einde van zijn levensduur is. Dit vraagt samenwerking met de provincie en Rijkswaterstaat. Met de Gebiedsgerichte Aanpak Zierikzee stelt de gemeente voor de komende jaren fors te investeren in verbetering van de ontsluiting van Zierikzee (aanleg rotondes, fietstunnels), ook hiervoor is samenwerking (en cofinanciering) met Rijkswaterstaat essentieel.

Zoet water De landbouw op Schouwen-Duiveland is door het ontbreken van aanvoer van zoetwater volledig afhankelijk van grond- en regenwater. Landelijk heeft de zoetwaterproblematiek op SchouwenDuiveland de aandacht. Het Living Lab wordt landelijk gezien als een voorbeeldproject. Hier werken overheden, onderwijs- en onderzoeksinstellingen, ondernemers en inwoners samen aan innovatieve oplossingen om de beschikbaarheid van voldoende zoetwater veilig te stellen. Zoet water is niet alleen belangrijk voor de landbouw, maar ook voor de natuur en de mens (drinkwater). In het samenwerkingsverband Zuidwestelijke Delta werken we met andere overheden, ondernemers en maatschappelijke partijen samen aan een veilig, economisch aantrekkelijk en gezond deltagebied met voldoende zoet water. Externe wateraanvoer staat -naast het zoeken naar innovatieve oplossingen- bestuurlijk geagendeerd, ook op provinciaal niveau. Op nationaal niveau (Deltaprogramma) is hier beperkt steun voor, temeer nu in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA water en bodem sturend weer terug op de agenda is gekomen.

Sociaal domein Gemeenten zijn verplicht regionaal samen te werken, onder andere in de jeugdhulp en in een arbeidsmarktregio. We zijn verplicht in één arbeidsmarktregio onze arbeidsmarkt regionaal vorm te geven tussen overheden, uitvoeringsorganisaties en ondernemers. De Wet beschikbaarheid jeugdzorg verplicht ons samen te werken met de 13 Zeeuwse gemeenten in één jeugdhulpregio. Vanuit het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA, opvolger IZA) is er een steeds verdere noodzaak tot het gezamenlijk optrekken op het gebied van gezondheid en tussen het sociale en medische domein. Ook voor hoog-specialistische zorg is samenwerking nodig om voorzieningen dichtbij te houden. Daarnaast vormen regionale afspraken ons lokale beleid. Een voorbeeld hiervan is de Asieldeal Zeeland, waarbij we de benodigde opvangvoorzieningen verdelen over Zeeland. Ook op het gebied van Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang ligt de komende jaren de vraag voor hoe we de benodigde woon- en opvangvoorzieningen verdelen over de regio. Daarnaast wordt er samengewerkt op het thema huiselijk geweld. Veilig Thuis Zeeland is het advies-en meldpunt voor onder andere huiselijk geweld, kindermishandeling en femicide.

5

Regionale samenwerking Schouwen-Duiveland werkt intensief samen met andere Zeeuwse gemeenten, de provincie en het waterschap. Belangrijkste platform hiervoor is het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO). Hier werken de 13 gemeenten, provincie en waterschap samen aan (bovenlokale) opgaven en trekken zijn gezamenlijk op richting het Rijk. Het OZO kent acht themagroepen waar de bestuurders en (in voorbereidende gremia) ambtenaren van de Zeeuwse gemeenten met elkaar afstemmen. Belangrijke thema's waarover binnen OZO afstemming momenteel plaatsvindt zijn de woonopgave (Wet regie versterking volkshuisvesting, Zeeuwse woondeal, het volkshuisvestelijk programma en Zeeland 2050 (strategische agenda met het Rijk, zie onder). Op 3 maart 2026 ondertekenden de Zeeuwse overheden het nieuwe OZO convenant. Hierop volgend wordt gewerkt aan de nieuwe strategische OZO agenda: Samen Zeeland. Deze agenda wordt in het najaar van 2026 ter vaststelling aangeboden aan de staten, algemene vergadering en gemeenteraden. Het doel van de versterkte samenwerking is beter en vooral meer strategisch te gaan samenwerken, waarbij het OZO het platform is voor afstemming; de besluitvorming blijft aan de volksvertegenwoordigingen.

Binnen het sociaal domein is de OZO-samenwerking verdiept in het programma Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein en wordt gewerkt aan een nieuwe Gemeenschappelijke regeling om deze samenwerking te borgen. Naast het OZO is er de Vereniging van Zeeuwse Gemeenten (VZG), waarin specifiek de gemeenten zich gezamenlijke uitspreken over provinciale thema’s en waarin afstemming plaatsvindt met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Thema-specifiek zijn er diverse regionale verbanden waaraan Schouwen-Duiveland deelneemt, zoals:  

      

Zuidwestelijke Delta: samenwerking van Rijk en regionale overheden op het gebied van waterveiligheid, ecologie en klimaat, verbonden aan het nationaal Deltaprogramma. Z5 Netwerkstad: netwerksamenwerking van de vijf grootste Zeeuwse gemeente voor het afstemmen van beleid en uitvoering op het gebied van wonen, bereikbaarheid en voorzieningen. Samenwerkingsverband Grevelingen: natuur en recreatie. Gemeentelijke Vervoerscentrale en N59-samenwerking: mobiliteit Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KASZ) en Regionale Energiestrategie (RES): klimaat en energie. Living Lab Schouwen-Duiveland: zoetwaterbeschikbaarheid. Structurele samenwerking van de Zeeuwse gemeenten op Energietransitie. Samenwerking binnen de Provinciale Meerjaren Programma Infrastructuur Energie en Klimaat. Zeeuwse samenwerking op het beleid circulaire economie ‘Zeeland Circulair’.

Tot slot maakt de gemeente deel uit van verplichte regionale samenwerkingsverbanden (gemeenschappelijke regelingen), zoals de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland en de Veiligheidsregio Zeeland.

Zeeland 2050 Met de beweging Zeeland 2050 werkt het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) aan de toekomst van Zeeland door middel van een langjarige samenwerkingsrelatie met het Rijk. Doel van

6

Zeeland 2050 is de dreigende spiraal van verschraling aan voorzieningen in Zeeland om te buigen tot een spiraal van versterking. Dit sluit aan op de inzichten en aanbevelingen uit het rapport Elke regio telt: partijen gaan samen de schouders zetten onder het op peil houden van de brede welvaart. De focus ligt in Zeeland 2050 op onderwerpen waar Zeeland en het Rijk gedeelde doelen en belangen hebben: 1. Sterke dorpen en bruisende steden (woningbouw, o.a. bouw van 75.000 woningen tot 2050, bereikbaarheid, gezondheid) 2. Magneet voor talent (onderwijs, cultuur) 3. Clean energy port (nucleair, haven en industrie, defensie) Met bij deze drie pijlers hangt samen een bijbehorend stevig fundament gericht op natuurherstel, klimaat- en waterveiligheid, zoetwater. De schets voor de strategische agenda Zeeland 2050 wordt voor de zomer van 2026 behandeld in de Zeeuwse volksvertegenwoordigingen. Zij geven zienswijzen. Parallel worden de gesprekken met het Rijk voortgezet om in, in samenhang met de zienswijzen, in het najaar van 2026 tot een vastgestelde strategische agenda te komen (met uitvoeringsafspraken). Voor Schouwen-Duiveland is Zeeland 2050 een belangrijke ontwikkelingen om ambities die zijn opgenomen in de strategische visie Tij van de Toekomst te verbinden en te versterken.

Het gaat dan vooral om het realiseren van de groeiambitie naar 40.000 inwoners (in samenhang met strategie/programmering woningbouw), versterken van de bereikbaarheid (Midden Zeelandroute met een nieuwe oeververbinding Oosterschelde), uitwerking zorgagenda en investeren in het fundament als voorwaarde om ontwikkelingen mogelijk te maken (natuurherstel, aanpak stikstof, belang zoetwater, klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie).

Landelijk beeld Kabinet Jetten en coalitieakkoord 'Aan de slag' In januari 2026 presenteerden de landelijke partijleiders van D66, VVD en CDA het coalitieakkoord Aan de slag. Eind februari ging het kabinet Jetten van start. Er is sprake van een minderheidskabinet. Dit betekent dat voor succesvolle parlementaire behandeling van beleid en wetgeving, meerderheden met andere politieke partijen gevonden zullen moeten worden. De verwachting is dat dit resulteert in aanpassingen van onderdelen van het coalitieakkoord Het Rijk is een belangrijke partner van de gemeente bij het realiseren van haar opgaven en ambities (wet- en regelgeving, beleidskaderstelling, financiële middelen). Er is een analyse gemaakt van de betekenis van het coalitieakkoord voor het beleid en de uitvoering van de gemeente Schouwen-Duiveland. Enkele belangrijke punten daarin zijn:     

Meer nationale sturing op de aanpak van het woningtekort met een sterke focus op kwantiteit, meer uniformering en minder lokale afwegingsruimte. Aanpak stikstof en natuurherstel met een sterke focus op landbouw/veehouderij bij kwetsbare Natura 2000-gebieden, minder aandacht voor andere gebieden en drukfactoren. Water en bodem sturend als richtinggevend principe, vraagt omgaan in plaats van tegengaan ontwikkelingen als verzilting en beperkte beschikbaarheid zoetwater. Bezuinigingen in de zorg, meer focus op zelfredzaamheid en preventie via gemeenschappen, buurten en mantelzorg, waar extra middelen voor beschikbaar worden gesteld. Handhaven spreidingswet voor verdeling van opvangplekken voor asielzoekers.

7



Een versnelling van de energietransitie, met een sterke nadruk op verduurzaming, energie infrastructuur en het behalen van de klimaatdoelen.

Economie en bestaanszekerheid De Nederlandse economie groeit in 2025 en 2026 matig. Tegelijk neemt het overheidstekort toe, mede door hogere uitgaven aan zorg en sociale zekerheid door vergrijzing.11 Het aantal mensen in armoede blijft dalen in 2025 en 2026, maar de armoede-intensiteit neemt toe. Het huidige beleid helpt mensen net onder de armoedegrens om boven die grens uit te komen. Mensen die dieper onder de armoedegrens zitten worden minder bereikt door het beleid, mede doordat zij minder gebruik maken van toeslagen.12,13 Het belasting- en toeslagenstelsel wordt herzien.14 In de landelijke politiek is veel aandacht voor de menselijke maat, gemeenten spelen een grote rol in het behouden van de menselijke maat. Dit wordt onder andere vormgeven in de uitwerking van de Participatiewet in balans.

Kerncentrales Met Vlissingen, Borssele en Terneuzen is Zeeland in beeld als mogelijke locatie voor de realisatie van twee kerncentrales. Het Rijk neemt in september 2026 een besluit over de voorlopige locatiekeuze van de kerncentrales. Indien de kerncentrales in Zeeland worden gerealiseerd zal dit gepaard gaan met vergaande impact: voor de economie, leefbaarheid en de leefomgeving. De provincie Zeeland en de drie bovengenoemde gemeenten hebben pakketten met voorwaarden voor de mogelijke realisatie van kerncentrales opgesteld. Mede op basis daarvan zal gebiedsverbinder Raymond Knops rond de zomer van 2026 een eerste ontwerp Rijk-regiopakket presenteren. Het gaat om een maatregelenpakket waarin afspraken worden vastgelegd tussen Rijk en regio in relatie tot de komst van nieuwe kerncentrales. Schouwen-Duiveland is gesprekspartner van de heer Knops en heeft -naast het primaire belang van (nucleaire) veiligheid voor de inwoners- aandacht gevraagd voor het opvangen van effecten op wonen en leefbaarheid (o.a. arbeidsmigranten), bereikbaarheid en stikstof en natuurherstel.

Ruimtelijke ordening en Omgevingswet De Omgevingswet, sinds 1 januari 2024 van kracht, vraagt van gemeenten een integrale benadering van ruimtelijke vraagstukken, met ruimte voor maatwerk en een nadruk op participatie.15, 16 Dat betekent voor gemeenten een nieuwe manier van werken. SchouwenDuiveland werkt aan een omgevingsvisie en omgevingsplan en bouwt aan de digitale infrastructuur die daarbij hoort. Ook de provincie Zeeland heeft haar ruimtelijke koers uitgezet met een Omgevingsvisie. Via het programma NOVEX (dat staat voor: Nationale OmgevingsVisie EXecutiekracht) werken overheden samen aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. De provincie Zeeland heeft in

_____________________________________________________________________________ ______ 11

Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026.

12

Centraal Planbureau (2025). De armoede-intensiteit: een raming van de diepte van armoede.

13

Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026.

14

Ministerie van Financiën (2025). Wetsvoorstel Wet verbetermaatregelen toeslagen.

15

Informatiepunt Leefomgeving (2025). Maak kennis met de Omgevingswet.

16

Informatiepunt Leefomgeving (2025). Overzicht regels participatie bij de instrumenten van de Omgevingswet.

8

2025 een Ruimtelijk Arrangement gesloten met het Rijk, met afspraken over de ruimtelijk aanpak van maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, landbouw, energie en natuur. In het najaar van 2025 heeft het kabinet de ontwerp Nota Ruimte17 vrijgegeven voor consultatie. De Nota Ruimte geeft richting aan ruimtelijke keuzes op nationaal niveau. De Zeeuwse overheden hebben een gezamenlijke zienswijze op de Nota Ruimte opgesteld. Deze zienswijze ziet met name toe op de bijdrage die Zeeland wil leveren aan nationale opgaven op het gebied van (ruimte voor) wonen (75.000 woningen extra 2050), bereikbaarheid (verbindingen Randstad en Vlaanderen, o.a. Midden Zeelandroute), energie (kerncentrales) en voedselzekerheid & natuur (behoud landbouwgronden, beschikbaarheid zoetwater, versterken biodiversiteit, Zeeuwse aanpak stikstof). Het recent aangetreden kabinet Jetten zal, onder meer aan de hand van de zienswijzen, een definitieve Nota Ruimte opstellen en aanbieden voor parlementaire behandeling18.

Sociaal domein Zorg en ondersteuning staan onder druk. Het huidig beroep op zorg en ondersteuning is op lange termijn niet houdbaar, terwijl het behoud van zorg voor de meest kwetsbaren een prioriteit is en de roep om menselijke maat en maatwerk groot is. Het sociaal domein in Nederland staat aan de vooravond van een grote heroriëntatie. Gemeenten moeten keuzes maken met beperkte middelen. Het Rijk stuurt aan minder kosten en meer zelfredzaamheid en preventie via mantelzorg en sociale netwerken in gemeenschappen en buurten. Vanuit verschillende ministeries wordt beleid ontwikkeld dat vraagt om inzet op innovatie en digitalisering en via Stevige Lokale Team een sterkere verbinding tussen zorg, participatie en welzijn. Gemeenten krijgen hierin een steeds centralere rol, met de nadruk op preventie, lokale regie en samenwerking in de wijk. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen in hoe die landelijke agenda lokaal vorm krijgt.19 Aanpassing van de Jeugdwet blijft onderwerp van gesprek. Het Rijk heeft gemeenten verplicht samen te werken in jeugdhulpregio's (voor ons Zeeland) en onderzoekt hoe de reikwijdte van Jeugdhulp kan worden aangepast.

In verband met mogelijke bezuinigingsopgaven of herverdeling van middelen zijn verdere decentralisaties de komende jaren niet uit te sluiten, zoals het overhevelen van taken uit de Wet langdurige zorg (Wlz) naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).20

Gemeentefinanciën Gemeenten zijn voor een groot deel van hun inkomsten afhankelijk van het Rijk. Vanaf 2026 dreigde een bezuiniging van € 2,4 miljard voor gemeenten. In het overhedenoverleg van april 2025 heeft het kabinet een tijdelijke oplossing toegezegd, waarbij gemeenten tot en met 2027 in

_____________________________________________________________________________ ______ 17

Ontwerp-Nota Ruimte (webversie) | Rapport | Rijksoverheid.nl

18

Rijksoverheid (2025). Kabinet zet nieuwe stap op weg naar Nota Ruimte over inrichting Nederland.

19

Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Beleidskader Breed Sociaal Domein.

20

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023). IBO Ouderenzorg.

9

totaal € 3 miljard ontvangen.21 Een structurele oplossing voor dit begrotingstekort blijft nodig, met aandacht voor balans tussen taken en middelen.22

Elke regio telt! Het rapport Elke regio telt! uit 2023 benadrukte de verschillen tussen regio’s en de noodzaak voor het Rijk om hier aandacht voor te hebben.23 Uit het rapport bleek dat beleidsmatige aandacht lange tijd vooral was uitgegaan naar het sterker maken van regio’s die al sterk zijn. De Rijksoverheid past nu haar investeringsbeleid aan, ontwikkelt langlopende regionale agenda’s en versterkt en verstevigt de relatie tussen Rijk en regio.24 Nog niet alle ministeries zijn hiermee even ver, tegelijk is er in het landelijk coalitieakkoord (meer) aandacht voor de regio en het sluiten van strategische agenda's met regio's. Dit sluit aan op de roep om maatwerk voor de regio. Zeeland geeft hier (samen met het Rijk) invulling aan via de strategische agenda Zeeland 2050.

Wetsvoorstellen met impact voor Schouwen-Duiveland Diverse wetsvoorstellen en aanpassingen in regelgeving zijn in voorbereiding, in behandeling of onlangs ingetreden, met direct gevolgen voor gemeenten: 



 



De Spreidingswet asielopvang is sinds 1 februari 2024 van kracht. Gemeenten hebben hiermee een wettelijke taak in de opvang van asielzoekers. Het huidige kabinet heeft besloten de spreidingswet voorlopig in stand te houden.25 Het kabinet heeft in het coalitieakkoord opgenomen dat het permanente bewoning van recreatiewoningen mogelijk wil maken. Er is een instructieregel versoepeling regels rondom permanente bewoning recreatiewoningen aangeboden voor parlementaire behandeling. Gemeenten krijgen via de instructieregel de opdracht om bestaande gevallen van bewoning van recreatiewoningen toe te staan in het omgevingsplan.26 Reikwijdte jeugdhulpplicht: in voorbereiding. Striktere afbakening van de jeugdhulpplicht door gemeenten. Met name aan de kant van het aanbod.27 Wet versterking regie volkshuisvesting: in parlementaire behandeling, verwachte vaststelling medio 2026. Betekent verplichting voor gemeenten voor het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma met concrete aantallen, locaties, doelgroepen en urgentieverordening voor gemeenten. Gemeenten moeten de betaalbaarheid (2/3 van de te bouwen woningen moet betaalbaar zijn) borgen en kunnen aantonen voor minimaal tien jaar28 Wet Collectieve warmte: vastgesteld eind 2025, zal half 2026 gefaseerd in werking treden.

Betekent centrale rol voor gemeenten in organisatie van collectieve warmtevoorzieningen (warmtenetten), met nieuwe verantwoordelijkheden en uitvoeringslasten.29

_____________________________________________________________________________ ______ 21

VNG (2025). Gemeenten vallen in financieel ravijn.

22

Raad voor het Openbaar Bestuur (2025). Afrekenen met disbalans: advies over medebewindstaken.

23

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Raad voor het Openbaar Bestuur, Raad voor Volksgezondheid &

Samenleving (2023). Adviesrapport Elke regio telt!. 24

Rijksoverheid (2024). Rijk en regio’s op tien plekken in gesprek over regio-aanpak op maat.

25

Rijksoverheid (2024). Hoe de Spreidingswet werkt.

26

Rijksoverheid (2025). Instructieregel voor bewoning recreatiewoningen in consultatie.

27

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2024). Voortgangsbrief Jeugd.

28

Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (2025). Wet versterking regie volkshuisvesting.

29

Eerste Kamer der Staten-Generaal (2025). Wet collectieve warmte.

10



 



Participatiewet in balans: per 1 januari 2026 in werking getreden; wijzigt de Participatiewet en andere wetten om de balans tussen bestaanszekerheid, re-integratie en handhaving te verbeteren. Doel: meer ruimte voor uitvoeringsprofessionals om mensen goed te ondersteunen.30 Wet Integrale suïcide preventie ingevoerd vanaf 2026. Doel: samenhangende en proactieve lokale aanpak ontwikkelen ter voorkoming van suïcide. Stikstofwetgeving (in ontwikkeling): het kabinet Jetten wil de stikstofdoelen voor 2035 per sector (landbouw, industrie, mobiliteit) in de wet vastleggen en de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel als mogelijk vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Daarbij wordt gestuurd op reductie van emissies en wordt uitgegaan van de feitelijke staat van de natuur. Er komt een nieuwe vergunningsverleningssystematiek, gebaseerd op doelvoorschriften. Transitiedocument Oekraïense ontheemden: De Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB), waaronder Oekraïense ontheemden opvang krijgen van gemeenten, vervalt op 4 maart 2027. Nederland bereidt zich voor om hen daarna een tijdelijke verblijfsvergunning te geven die drie jaar geldig is. Met deze status hebben zij dezelfde rechten en plichten als andere inwoners van Nederland, onder meer op het gebied van werken, wonen, verzekeringen en belastingen.

Doel: tijdelijke overbruggingsregeling en focus op terugkeer naar Oekraïne wanneer de omstandigheden dat toelaten. Meer duidelijkheid over de invulling van deze transitie wordt verwacht vanaf mei 2026.

Belangenbehartiging Als gemeente hebben we te maken met landelijke wet- en regelgeving, die we lokaal uitvoeren en zijn we deels afhankelijk van middelen die we ontvangen van het Rijk. Daarom is het belangrijk om onze stem in Den Haag te laten horen. De gemeente Schouwen-Duiveland is via verschillende netwerken en samenwerkingsverbanden aangesloten op landelijke besluitvorming en belangenbehartiging. Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben we invloed op landelijke wetgeving, financiering en uitvoeringstaken. Via de P10 (samenwerking van 33 grote plattelandsgemeenten zonder dragende kern) brengen we de stem van het landelijk gebied onder de aandacht in Den Haag (sterke relatie met Elke regio telt). En via het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) en de Vereniging van Zeeuwse Gemeenten (VZG) trekken we samen op richting het Rijk. Daarvoor is Zeeland 2050 de leidende agenda.

Internationaal en Europees beeld Geopolitiek en economie Oorlogen in Oekraïne, het Midden-Oosten en het handelsbeleid van de Verenigde Staten zorgen voor geopolitieke en economische onzekerheid.31 In juli 2025 sloten de VS en de EU een handelsakkoord dat verdere escalatie voorkwam, maar bedrijven hebben nog steeds te maken met hoge importtarieven uit de VS. Dit leidt tot een beweging naar meer strategische autonomie en regionale productie, bijvoorbeeld van voedsel, energie en defensie.

Europese Unie De agenda van de Europese Commissie is door geopolitieke ontwikkelingen sterk in ontwikkeling. In toenemende mate richting de Commissie zich op strategische autonomie (Made in Europe), _____________________________________________________________________________ ______ 30

Eerste Kamer der Staten-Generaal (2025). Participatiewet in balans.

31

Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026.

11

veiligheid en defensie en versterking van het economisch concurrentievermogen. De groene, digitale en sociale transities zijn hiermee verbonden en staan tegelijk minder prioritair op de agenda dan een aantal jaar geleden.32 Voor Schouwen-Duiveland biedt Europa mogelijkheden voor financiering via Europese fondsen en subsidies) en deelname aan EU-programma’s voor kennisdeling. Tegelijk is er veel in beweging met het opstellen van een nieuw Meerjarig Financieel Kader (MFK); de Europese begroting voor 2028-2034. Nieuw in het komende MFK zijn de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP). Hiermee worden nationale overheden het eerste aanspreekpunt van de Europese Commissie. Het verandert de (nu nog) directe relatie die lokale en regionale overheden hebben met Brussel. En het betekent meer via het Rijk zaken met Brussel doen. Hoewel de onderhandelingen over het MFK gaande zijn en doorlopen tot eind 2027 geeft het aan dat er een tendens bij de Europese Commissie is naar nationale regie. Reden om intensief samen op te trekken met het Rijk, ook vanwege (politieke) druk in Den Haag om nationale afdrachten aan Brussel zo laag mogelijk te houden en Europese middelen (eerst) naar departementale begrotingen te sluizen.

Samenwerking en aanwezigheid in Europa Om effectief te zijn in Europa en om aanspraak te kunnen maken op middelen in fondsen voor grensoverschrijdende samenwerking (Interreg) en Europese autonomie, concurrentievermogen en regionale economische ontwikkeling (o.a. Horizon, Leader, EFRO) is samenwerking met het EU lobbyteam van de provincie Zeeland nodig. Temeer effectief zijn in Brussel vraagt om aanwezigheid en tijdinvestering en een lange adem (beleids- en besluitvormingsprocessen duren langer dan in Nederland). Allianties sluiten met andere Europese (niet Nederlandse) regio’s vergroot de kans op succes. Naast de provincie biedt samenwerking met de P10 en VNG zicht op Europese ontwikkelingen en toegang tot Europese middelen. De gemeente heeft in de huidige bestuursperiode deelgenomen aan diverse Europese projecten. Voorbeelden zijn projecten voor zilte teelten van zeebanaan en zeevenkel in een kasomgeving en biocirculair recreëren. In deze bestuursperiode hebben we ook het project Star2Cs afgerond waarin we onder andere een 3D-animatie, een klimaatwand, een klimaatspel met app en een digitale kennisbank opleverden en ter beschikking stelden aan het Watersnoodmuseum. De gemeente werd ook lid van het Rural Pact.

Samen met P10 zet de gemeente zich via dit Rural Pact in voor behoud en verbetering van regelgeving en financiering ten behoeve van de leefbaarheid en economische vitaliteit van de plattelandse gebieden. Burgemeester Van der Hoek vervult namens Schouwen-Duiveland een actieve Europese rol. Hij is plaatsvervangend lid van het Comité van de Regio’s en is lid van de commissie SEDEC, die zich op bezighoudt met innovatie, arbeidsmarkt en onderwijs. Daarnaast is hij lid van het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa en van de commissie Social Inclusion. Deze commissie houdt zich bezig met mensenrechten, toegang tot voorzieningen als huisvesting en onderwijs, jongerenparticipatie en democratische waarden, Daarnaast is de burgemeester lid van de VNG-commissie Europa en Internationaal.

_____________________________________________________________________________ ______ 32

Europese Commissie (2024). Prioriteiten 2024-2029.

12

3. Coalitieakkoord Samen koers houden Koers en ambitie Het coalitieakkoord Samen koers houden (2022-2026)33 richt zich op een toekomstbestendig en leefbaar eiland, met balans tussen economische ontwikkeling, een fijne leefomgeving en een sterke samenleving. Hoofdlijnen:     

Voldoende en betaalbare woningen, passend bij de behoefte van inwoners. Een sterke en veelzijdige economie met aandacht voor toerisme, landbouw, visserij en het mkb. Goede voorzieningen, bereikbaarheid en zorg. Duurzame energieopwekking en klimaatadaptatie. Solide financiën en een wendbare organisatie.

De peilstok 202534 gaf inzicht in de uitvoering van de ambities uit het coalitieakkoord. We zagen dat veel afspraken uit het coalitieakkoord in uitvoering zijn. Tegelijkertijd beïnvloeden factoren zoals stikstofregelgeving, netcongestie en arbeidskrapte de snelheid en haalbaarheid van de uitvoering.

Belangrijkste resultaten en ontwikkelingen Werken      

 

Vaststelling van een nieuwe bedrijventerreinenstrategie, met aandacht voor verduurzaming en toekomstbestendige inrichting. Start en verdere ontwikkeling van een ondernemersloket en introductie van innovatievouchers voor mkb-bedrijven. Plannen voor een 150 kV-station in de Zuidoostflank van Zierikzee en het mogelijk maken van energieopslag bij 50 kV-station nabij Oosterland voor de energietransitie. Verbetering van de bereikbaarheid door de introductie van flexvervoer. Planvorming van verkeersvraagstuk van Zierikzee (gebiedsgerichte aanpak) samen met Rijkswaterstaat, waterschap en de provincie. Landelijke aandacht van zoetwaterproblematiek, met aandacht voor externe aanvoer en innovatieve lokale maatregelen zoals dubbele drainage, kreekruginfiltratie en waterbassins. Uitvoering van het programma duurzaamheid via vijf sporen: energie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, milieukwaliteit en circulariteit. Aanpak van arbeidsmarktkrapte in samenwerking met onderwijs en ondernemers binnen de arbeidsmarktregio Zeeland.

_____________________________________________________________________________ ______ 33

Leefbaar Schouwen-Duiveland, CDA, SGP en GroenLinks (juni 2022). Coalitieakkoord samen koers houden (2022-

2026). 34

Gemeente Schouwen-Duiveland (februari 2025). Peilstok uitvoering coalitieakkoord 2022-2026.

13

Wonen  

  

  

Ontwikkeling van gemeentelijke woningbouwplannen. Samen met woningbouwcorporatie Zeeuwland initiatief genomen voor woningbouw op gemeentelijke gronden in Scharendijke, Zierikzee, Nieuwerkerk, Bruinisse, Ouwerkerk en Zonnemaire. Uitvoering van masterplan Renesse, Scharendijke en Burgh-Haamstede en diverse herinrichtingsopgaven. Start met het verduurzamen en het aardgasvrij maken van woningen. Vaststelling van een Beleidskader Breed Sociaal Domein, een Woonzorgvisie en een nieuwe Cultuurvisie. Concrete activiteiten op het gebied van welzijn/positieve gezondheid zijn SD vitaal, OKO, BLOEI! en Ammekare. Realisatie van een nieuwe skatebaan in Zierikzee. Planning van de bouw van een nieuw poppodium Brogum in 2026. Het te ontwikkelen beleid begraafplaatsen, dat was uitgesteld in verband met de ontwikkeling van nieuwe wetgeving, wordt door het stilvallen van het wetsvoorstel momenteel alsnog geactualiseerd. Besluitvorming volgt eind 2026 en een uitwerking van de opgave vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 volgt in Q2 2026 door middel van een verdiepende notitie.

Verblijven     

Toerismebeleid gericht op een balans tussen economische waarde en leefbaarheid, conform strategische visie Tij van de toekomst. Agenda Toerisme. Evenementenvisie Strandbeleid Erfgoedvisie.

Bestuur en organisatie  



Tot 2026 een stabiele financiële positie. Vanaf 2027 verwachten we structurele tekorten. Doorontwikkeling van de organisatie vanuit organisatieprogramma Samen maken we ons eiland, met aandacht voor dienstverlening, bestuurskracht, wendbaarheid en aantrekkelijk werkgeverschap. Ontwikkeling van kaders en spelregels voor inwoner- en overheidsparticipatie in voorbereiding (besluitvorming eind 2026).

14

4. Leven, Wonen, Werken Strategische visie Tij van de toekomst In het voorjaar van 2025 stelde de gemeenteraad de Strategische visie Tij van de toekomst vast. Schouwen-Duiveland in 2040: samen bouwen aan verantwoorde groei. Deze visie is het gezamenlijke kompas voor de lange termijn en richt zich op drie centrale thema's: Leven, Wonen en Werken. In dit hoofdstuk worden de strategische doelen uit de strategische visie herhaald en aangevuld met een stand van zaken en uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad en daarna. Daarmee vormt dit hoofdstuk de brug tussen de langjarige visie en de concrete keuzes die de komende periode nodig zijn.

Leven Samen genieten en zorgen. We willen een toekomst waarin iedereen op Schouwen-Duiveland kan genieten van natuur, kunst en cultuur. We willen bestaanszekerheid en een sterke sociale basis voor iedereen. We bewaken de veiligheid en bieden passende zorg en ondersteuning dichtbij.

Natuur, kunst, cultuur en sport Ambitie in 2040 Volop genieten van natuur, kunst, cultuur en sport. Op Schouwen-Duiveland zijn natuur, kunst, cultuur en sport belangrijke pijlers voor brede welvaart. We zorgen voor een gevarieerd aanbod dat toegankelijk is voor alle inwoners en bezoekers. Met gerichte investeringen houden we de voorzieningen op niveau. Daarbij zorgen we voor goede bereikbaarheid, voldoende parkeerruimte en drempelloze toegang. Door structureel onderhoud blijft de kwaliteit van alle recreatieve voorzieningen gewaarborgd.

Stand van zaken   

Nieuwe visies voor cultuur en erfgoed. Dorpshuizenbeleid: elke kern een ontmoetingsplek. Integraal huisvestingsplan onderwijs.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad   

Uitvoering integraal huisvestingsplan onderwijs: keuzes over locaties en mogelijk clusteren van (aanvullende) voorzieningen in relatie tot budgettaire ruimte en capaciteit. Toekomst dorpshuizen: investeringsopgave voor toegankelijkheid en verduurzaming. Uitwerking van motie wijkcentra; wijkcentra voor elke wijk? Erfgoed en musea: omgang met kerkgebouwen (zoals de Nieuwe Kerk in Zierikzee en SintNicolaaskerk in Brouwershaven), rijksmonumenten en subsidiëring musea (zoals Watersnoodmuseum en Stadhuismuseum).

15

   

Wil de gemeenteraad sociale mobiliteit bevorderen? In het verleden is er bijvoorbeeld geïnvesteerd in de schoolbus Zonnemaire. Cultuurcoach: wel/niet voortzetten financiering. GR Muziekschool Zeeland: samen met andere Zeeuwse gemeenten toekomstscenario bepalen. Wat is het toekomstscenario van Zwembad Dol-Fijn?

Bestaanszekerheid Ambitie in 2040 Bestaanszekerheid voor alle inwoners. In 2040 heeft elke inwoner van Schouwen-Duiveland bestaanszekerheid. Dit betekent: volwaardig meedoen in de samenleving, een passende woning, toegang tot onderwijs en voldoende inkomen om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Samen met partners, ondernemers en maatschappelijke organisaties voorkomen en verminderen we armoede en problematische schulden door inwoners gerichte ondersteuning en begeleiding te bieden. We bouwen een sterk netwerk dat inwoners helpt om financieel zelfredzaam te worden en te blijven.

Stand van zaken  



Beleidskader breed sociaal domein en beleidsplan schuldhulpverlening vastgesteld. Minimabeleid wordt herijkt. Verkenning toekomstbestendige uitvoering Participatiewet uitgevoerd, vervolg nodig. Externe bruggenbouwer aangesteld om te werken aan toekomstbestendige uitvoering Participatiewet. De strategische koers en schetsontwerp voor een nieuw uitvoeringsmodel is vastgesteld, die uitgaat van een meer geïntegreerde uitvoering. Alle gemeentelijke uitvoeringstaken aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, een arbeidsbeperking en/of een kwetsbare inkomenspositie brengen we kortweg samen in één nieuwe uitvoeringsorganisatie. Deze komt onder aansturing van het afdelingshoofd Werken, Wonen en Leven (WWL). Gemeente heeft wettelijke taak om statushouders te huisvesten, asielzoekers op te vangen en een inspanningsverplichting om Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Er zijn Zeeuwse afspraken over vluchtelingenopvang. De gemeenteraad heeft besloten tot realisatie van noodopvang voor 250 personen. Er is een achterstand bij onze taakstelling huisvesting statushouders en opvang Oekraïense vluchtelingen.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad    

Verbetering uitvoering Participatiewet: Participatiewet in Balans wordt ingevoerd vanaf 2026. Doel: meer maatwerk, menselijke maat en eenvoud in uitvoering. Toekomstbestendige sociale infrastructuur: de transitie naar een geïntegreerde uitvoeringsstructuur vraagt naar verwachting gerichte investeringen. Voortzetting, aanpassing of beëindiging huidige tijdelijke pilots voor minima: gratis schoolfruit, gratis Openbaar Vervoer (OV), witgoedregeling. Keuzes over opvanglocaties Oekraïners en doorstroomlocaties statushouders. Opvang werkt door op andere beleidsterreinen (bijvoorbeeld inburgering, begeleiding naar werk en mogelijk zorg, handhaving en veiligheid).

Sociale basis Ambitie in 2040 Sterke sociale basis in alle kernen. Sterke gemeenschappen vormen de ruggengraat van ons eiland. We ondersteunen actief buurt- en vrijwilligersnetwerken en stimuleren een omgeving

16

waarin mensen naar elkaar omkijken. Kwalitatief goed onderwijs en kinderopvang zijn de basis voor een gezonde ontwikkeling. Opvoeders kunnen rekenen op ondersteuning bij opvoedingsvraagstukken, zodat elk kind zich in een veilige omgeving kan ontwikkelen. We motiveren inwoners om gezond te leven en voldoende te bewegen. Dit draagt bij aan hun vitaliteit en stelt hen in staat langer zelfstandig te blijven wonen. Door ontmoetingsplekken te creëren en activiteiten te organiseren, gaan we eenzaamheid tegen. Vrijwilligers en mantelzorgers kunnen rekenen op steun vanuit hun netwerk en de gemeenschap. Deze sterke sociale basis bouwen we samen met inwoners, verenigingen en vrijwilligersorganisaties.

Stand van zaken    

Beleidskader breed sociaal domein vastgesteld en uitvoeringspan doorontwikkeling toegang. Preventieve programma’s Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO), SD Vitaal en Bloei! lopen. Werken aan samenhang van tussen programma's en efficiënte inzet van financiële middelen en capaciteit. Samenwerking met Stichting Maatschappelijk Werk en Welzijn Oosterschelderegio (SMWO) versterkt.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad  

 

Structurele financiering van eigen preventieprogramma’s en diensten van partners (SMWO, HALT, Emergis preventie). Landelijke ontwikkelingen rondom akkoorden zoals Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) beïnvloeden mogelijk financierings- en beleidsruimte. Denk aan verschuiving van middelen met korting van SPUK naar gemeentefonds. Toekomst activiteitenaanbod kinderen en jongeren: financiering BLOEI! stopt per 2028. Schoolzwemmen: er mag geen ouderbijdrage meer gevraagd worden. Wil de gemeenteraad extra middelen beschikbaar stellen om schoolzwemmen te behouden?

Zorg en ondersteuning Ambitie in 2040 Zorg en ondersteuning dichtbij en vraaggericht. Kwetsbare inwoners kunnen rekenen op passende zorg en ondersteuning. We werken hiervoor nauw samen met woningbouwcorporaties en zorginstellingen. Bij overlastsituaties hebben we korte lijnen met de politie. Door de vergrijzing, de stijgende levensverwachting en de toenemende zorgbehoefte staat de betaalbaarheid van zorg onder druk. Dit vraagt om nieuwe oplossingen die we samen met inwoners en partners ontwikkelen. We sturen op vermindering van de vraag naar specialistische zorg, door meer te investeren in zorg en ondersteuning dichtbij en het inzetten op normaliseren. Ondersteuningsvragen vangen we zoveel mogelijk op in de eigen omgeving: thuis, op school of in de buurt. De ondersteuning vanuit de gemeente vult waar nodig aan. Deze aanpak realiseren we binnen de wettelijke kaders en beschikbare budgetten, met kwaliteit van zorg en voldoende personeel als belangrijke voorwaarden. De beoogde groei van ons inwonersaantal draagt bij aan behoud van mantelzorgers en voldoende personeel voor zorg en ondersteuning.

17

Stand van zaken   

 



Beleidskader breed sociaal domein en uitvoeringsplan doorontwikkeling toegang vastgesteld. Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 lokaal en regionaal in uitvoering. Verplichte regionale onderdelen zoals inkoop via Jeugdhulpregio. Zeeuwse gemeentelijke samenwerking regiovisies Jeugdhulp Zeeland 2023-2028 en Beschermd wonen. Samenwerking op behoud van specialistische zorg via inkoop, verdeling van (woon/opvang)voorziening en projecten zoals om- en afbouw Jeugdzorgplus. Ook samenwerking op verdeling middelen en capaciteit: normeren en grenzen stellen aan beroep op zorg. Samenwerking met scholen en huisartsen en inzet van jeugdprofessionals op school. Samenwerking met zorg, politie en woningbouwcorporatie voor inwoners met onbegrepen gedrag. In de vorm van netwerk van professionals (OGGZ-netwerk), laagdrempelige voorzieningen zoals zelfregiecentrum Ammekare en woonondersteuning met Kansrijk wonen. Woonzorgvisie vastgesteld voor realiseren woonvoorzieningen voor diverse doelgroepen.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad   





Stevig lokaal team realiseren leidt mogelijk tot keuzes over extra financiering. Organisatie regionale samenwerking, met name nieuwe GR Sociaal Domein Zeeland. Maar ook wat organiseren we regionaal en wat lokaal? Beschermd wonen: financiering vanuit regiobudget Beschermd Wonen op termijn mogelijk niet toereikend om huidige vorm van zorg en ondersteuning voor mensen met complexe problematiek voort te zetten. Balans tussen normeren en grenzen stellen zodat zorg en ondersteuning beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare mensen aan de ene kant en collectieve preventie om zorgvraag te beperken aan de andere kant. Toegankelijkheid van zorg en wachttijden. Wat is acceptabel?

Veiligheid Ambitie in 2040 Een veilig eiland om te leven. Schouwen-Duiveland is een veilige plek om te leven. Overheden, veiligheidspartners, ondernemers en inwoners voelen zich daar gezamenlijk verantwoordelijk voor. We stimuleren ieders betrokkenheid, gaan polarisatie tegen en zijn goed voorbereid op complexe veiligheidsvraagstukken, waaronder ondermijning en internetfraude. We dragen actief bij aan de crisisorganisatie van de veiligheidsregio. In geval van calamiteiten moet SchouwenDuiveland altijd voldoende bereikbaar zijn. Daarvoor zijn goede alternatieve routes nodig, in samenwerking in de regio. In nieuwe plannen integreren we de maatregelen die hiervoor nodig zijn. We anticiperen op het veranderende klimaat en nemen als onderdeel van het Nationaal Deltaprogramma maatregelen om weerbaar te zijn tegen extremer weer, zoals hitte, droogte, storm en te veel water.

Stand van zaken 



Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en risico op langdurige stroomuitval vragen versterking maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Nadere uitwerking op lokaal en regionaal niveau nodig, in samenwerking met de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ). Doorontwikkeling Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) naar robuuste Omgevingsdienst.

18

    

Nieuwe landelijke regels voor Buitengewoon Opsporingsambtenaren (Boa’s) vanaf 2028. Mogelijke taakverschuiving van politietaken naar Boa’s. Actualisatie van het Integraal Veiligheidsbeleid voor beleidsperiode 2027-2030 start in 2026. Gebeurt regionaal met veiligheidspartners. Voorgenomen besluit tot samenwerking van de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (GGD) en VRZ richting één GR. Samenwerking binnen Klimaatadaptatiestrategie Zeeland, lokale klimaatagenda en Deltaprogramma over wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Gemeentelijk hitteplan opgesteld in 2025 met maatregelen om gezondheidsproblemen te voorkomen, woningen en gebouwen koeler te houden en de openbare ruimte hittebestendig in te richten. Ook samenwerking met zorgorganisaties, scholen, woningbouwcorporaties en hulpdiensten.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad 

Klimaatadaptatie: voorbereiden op extreme weersomstandigheden (hitte, droogte, storm en overstromingen).

Wonen Duurzame groei en behoud van eigenheid. In 2040 zijn er voldoende passende, betaalbare woningen om de groei van het aantal inwoners mogelijk te maken en om alle doelgroepen te huisvesten. De woonomgeving blijft aantrekkelijk. Woningen zijn duurzaam, energieneutraal, goed bereikbaar en veilig tegen het water.

Wonen Ambitie in 2040 Iedereen woont naar wens en behoefte. Schouwen-Duiveland is een aantrekkelijk wooneiland. De trend gaat richting krimp, maar onze ambitie is om te groeien naar meer dan 40.000 inwoners. Om dit te bereiken, zetten we in op meer woningen en betere bereikbaarheid. De behoefte aan extra woningen onderbouwen we met vierjaarlijkse kwalitatieve woningmarktonderzoeken en analyses van demografische ontwikkelingen. In 2040 heeft Schouwen-Duiveland een duurzame, toekomstbestendige woningvoorraad die aansluit bij de behoeften van alle inwoners. Woningen zijn geschikt voor verschillende levensfases, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Voor (terugkerende) jongeren en jonge gezinnen ontwikkelen we aantrekkelijke woonmogelijkheden om hen aan het eiland te binden of hun terugkeer mogelijk te maken. Daarnaast zorgen we voor voldoende flexibele woonruimte voor spoedzoekers en tijdelijke arbeidskrachten. De leefbaarheid in de kernen versterken we door de aanwezigheid van goede voorzieningen, het stimuleren van permanente bewoning en het zorgvuldig inpassen van nieuwbouw in de bestaande omgeving. Bij nieuwbouw en woningverduurzaming houden we rekening met beschermde dieren-en plantensoorten. De tuinen en de inrichting van buitenruimten dragen bij aan de biodiversiteit en aanpassingen aan extremer weer (klimaatadaptatie).

19

De groei van het aantal woningen maakt bereikbaarheid cruciaal, met name via de MiddenZeelandroute. Nieuwe locaties voor nieuwbouw worden zorgvuldig gekozen. Herstructurering, inbreiding en een ‘straatje erbij’ in de kernen blijven van belang. Uitgangspunt is dat nieuwbouw bijdraagt aan de woonkwaliteit in bestaande kernen. We beschermen natuur en landschap en versterken de kwaliteit van de leefomgeving.

Stand van zaken  

 

 

Demografische prognoses laten een krimptendens zien, maar de ambitie uit de strategische visie Tij van de toekomst is groei naar 40.000+ inwoners. Om leefbaarheid, sociale cohesie en identiteit van de gemeente Schouwen-Duiveland te behouden en versterken, is het nodig om de juiste woningen voor de juiste mensen te realiseren. Dit gaat over inzet op een mix van woningen in grotere projecten. Realisatie nieuwbouw wordt beperkt door stikstofproblematiek, netcongestie en hoge bouwkosten. De westkant van ons eiland kent als gevolg van stikstof beperkingen voor ontwikkeling en woningbouw. Voor de invulling van de woningbouwopgave richten we ons daardoor meer op de oostkant van het eiland. Wetgeving vraagt om integratie van wonen en zorg en welzijn (doelgroepen). Deels opgenomen in de Woonzorgvisie. De nieuwe wet regie volkshuisvesting treedt naar verwachting in 2026 in werking. Deze wet geeft verplichting tot het maken van een volkshuisvestelijk programma, waarin wordt vastgelegd hoeveel woningen er gebouwd moeten worden, waar deze moeten komen en voor welke doelgroepen deze bestemd zijn.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad     

  

Balans tussen groei en behoud identiteit. Aandacht voor mobiliteit en ontsluiting bij woningbouw. Bouwen en wonen betaalbaar houden met hoge bouwkosten, krapte op de arbeidsmarkt en winstbejag en speculatie op de woningmarkt. Hoe houden we woningbouwprojecten financieel haalbaar met verplichting om 2/3 betaalbare woningen te realiseren? Woonwens versus betaalbaarheid. Verdichten en daarmee betaalbaarder of de wens van woningzoekenden (grondgebonden woning en ruimte om de woning) maar betaalbaarheid onder druk/niet haalbaar Beschikbaarheid nutsvoorzieningen (energie en water) nieuwe woonwijken heeft impact op uitvoerbaarheid woningbouwplannen. Bezwaarprocedures leiden tot lange doorlooptijden waarmee realisatie vertraagt. Realisatie van woningen voor specifieke doelgroepen zoals ouderen vraagt samenwerking met initiatiefnemers en zorgverleners, terwijl draagkracht en capaciteit beperkt zijn.

Woonomgeving Ambitie in 2040 Een aantrekkelijke, gezonde woonomgeving. Schouwen-Duiveland kent ook in 2040 een unieke combinatie van karakteristieke kernen, uitgestrekte stranden, duinen, water, platteland en bijzondere flora en fauna. We koesteren ons historisch erfgoed en het rijke aanbod aan kunst, cultuur en sport. Deze elementen maken het eiland tot een geliefde woonplek voor uiteenlopende doelgroepen.

20

De kwaliteit van de leefomgeving staat voorop: in 2040 is de lucht schoon en zijn de nachten stil en donker. Om deze gezonde leefomgeving te behouden, beschermen we kwetsbare natuurgebieden en ontwikkelen we nieuwe recreatiemogelijkheden op zorgvuldig gekozen locaties. We spreiden de recreatiedruk in ruimte en tijd om de natuur te ontzien en overlast te voorkomen. De ontwikkeling van duurzame vervoersopties speelt hierin een belangrijke rol. De biodiversiteit versterken we door het uitbreiden en verbinden van de ecologische hoofdstructuur. Bij nieuwe ontwikkelingen staat behoud van landschappelijke kwaliteit voorop. Initiatieven zijn alleen mogelijk als ze de kwaliteit versterken of minimaal in stand houden. We bieden initiatiefnemers en omwonenden heldere kaders voor wat wel en niet kan. Daarbij vragen we initiatiefnemers om actief bij te dragen aan het verbeteren van de gebieds- en milieukwaliteit én om inwoners via participatie goed te betrekken bij hun plannen.

Stand van zaken 



 



Gebiedsgerichte aanpak Kop van Schouwen in verband met stikstofdruk. Samenwerking tussen de provincie Zeeland en de gemeente Schouwen-Duiveland om de instandhoudingsdoelen voor het Natura 2000-gebied te behalen en de natuur te versterken. De provincie werkt daarnaast aan een Zeeuws stikstofplan. Gestart met visie biodiversiteit in 2025. Diverse projecten op gebied van biodiversiteit zijn al uitgevoerd, zoals aanleg van dorpsboomgaarden, project akkerranden, aanleggen van groene schooltuinen en pleinen, biodiversiteitsscans op bedrijventerreinen en ecologisch maaibeheer in de openbare ruimte. Groenbeleidsplan & Groenbeheerplan heeft samenhang met klimaat en biodiversiteit als uitgangspunt. We zijn verplicht om voor bebouwde gebied een soortenmanagementplan (SMP) op te stellen; een gebiedsdekkend plan met maatregelen, regels en afspraken voor bijvoorbeeld (ver)bouwen, isoleren en slopen, om beschermde dier- en plantensoorten in een bepaald gebied te beschermen en hun leefomgeving te behouden of te verbeteren. In 2025 zijn we gestart met voorbereidingen, in 2026 start het proces om in 2027 te komen tot een SMP.

Samenwerking in platform biodiversiteit met organisaties zoals Natuur- en vogelwacht, Stichting Landschapsbeheer Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Imkervereniging Schouwen-Duiveland, Natuur en Milieueducatie Schouwen-Duiveland (NME), provincie Zeeland, Stichting Zonnestraal en Poldernatuur en Agrarisch Schouwen-Duiveland.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • •

Aanpak stikstofproblematiek. Stimuleren verduurzaming en gebruik milieuvriendelijke circulaire materialen en bouwmethoden in de leefomgeving.

Verduurzaming Ambitie in 2040 Een duurzaam, energieneutraal, divers woningaanbod. Schouwen-Duiveland staat voor een grote verduurzamingsopgave, met een groot aantal vooroorlogse woningen en monumenten. In 2040 zijn deze woningen goed geïsoleerd en aardgasvrij. De woningen voorzien grotendeels zelf in hun energie- en warmtebehoefte. Dit bereiken we door nauw samen te werken met huiseigenaren, woningbouwcorporaties, stads-, dorps en wijkraden en netbeheerders, ondersteund door gerichte stimuleringsmaatregelen.

21

Voor monumentale panden en beschermde dorps- en stadsgezichten hebben we maatwerkoplossingen ontwikkeld om de cultuurhistorische waarde te behouden. Elke kern beschikt over een passend alternatief voor aardgas, van individuele tot collectieve systemen. Nieuwe woningen worden energieneutraal en circulair gebouwd, met klimaatadaptieve maatregelen als standaard onderdeel van elk nieuwbouwproject.

Stand van zaken •

•

•

•

• •

•

Netcongestie beperkt mogelijkheden voor verduurzaming. Het huidige hoogspanningsnet Schouwen-Duiveland is niet toereikend, maar ook het midden- en laagspanningsnet is op sommige plaatsen niet meer toereikend. Sinds oktober 2020 is er sprake van netcongestie voor teruglevering op de Noordring, het 50 kV elektriciteitsnet dat Schouwen-Duiveland en Tholen van elektriciteit voorziet. Voor de verzwaring van het elektriciteitsnet is het noodzakelijk om een 150 kV /20 kV hoogspanningsstation op Schouwen-Duiveland te plaatsen. Tennet en Stedin zijn bezig met de uitwerking van de definitieve locatie en de inpassing van het 150 kV/ 20 kV hoogspanningsstation in de omgeving. De verwachting is dat het 150 kV/20kV station in 2030 gereed is, maar bezwaarprocedures en problemen met het verwerven van de gronden kunnen voor verdere vertraging zorgen. Stedin werkt met buurtaanpak aan verzwaren van midden- en laagspanningsnet. Daar houden we rekening mee in wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast worden lokale energiegemeenschappen gestimuleerd. De beperkingen van het energienetwerk hebben gevolgen voor de verduurzaming. Grootschalige duurzame opwekprojecten kunnen niet worden gerealiseerd omdat er geen duurzame energie teruggeleverd kan worden naar het energienetwerk. Bedrijven die een grotere capaciteit nodig hebben onder andere voor het verduurzamen komen op de wachtlijst.