20251010 Overdrachtsdocument verkiezingen 2026

26

Toerisme en recreatie Ambitie in 2040 Krachtige positionering als duurzame vakantiebestemming. Schouwen-Duiveland heeft een prachtige leefomgeving en is een geliefde vakantiebestemming. Toerisme en recreatie vormen in 2040 een stevige pijler van onze lokale economie, met internationale keurmerken voor kwaliteit en duurzame aanpak. Door gerichte samenwerking hebben toerisme en recreatie zich ontwikkeld op een manier die past bij de schaal en kernwaarden van ons eiland. We hebben een goede balans gevonden: een gemeente waar het prettig leven, wonen en ondernemen is én waar bezoekers zich welkom voelen. Deze unieke combinatie staat centraal in onze positionering en eilandmarketing. Stand van zaken • Actualisatie toeristische visie Agenda Toerisme en uitvoeringsagenda vanaf 2026. • Eilandmarketing Schouwen-Duiveland heeft Meerjarenplan 2026-2030 opgesteld. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Balans toerisme en leefbaarheid en natuur. • Ontwikkeling kwaliteitsgerichte toerisme, spreiding seizoenen en verhouding vraag en aanbod in logies en voorzieningen. • Inspelen op economische ontwikkelingen (stijgende kosten, dalende koopkracht, mogelijke btwverhoging naar 21%) en personeelstekorten toerisme en horeca. • Voldoende ruimte om te recreëren voor inwoners en gasten, ook bij groei. • Toekomstbestendige mobiliteit, alternatieven naast de auto.

• Verduurzaming toeristensector en ondernemers.

27

Landbouw Ambitie in 2040 Multifunctionele landbouw. Schouwen-Duiveland kent in 2040 een diversiteit aan veerkrachtige agrarische bedrijven in verschillende bedrijfsvormen. Gespecialiseerde bedrijven leveren met precisielandbouw en schaalvergroting een hoge voedselproductie. Daarnaast zijn er regeneratieve bedrijven die voedselproductie in korte ketens combineren met agrarisch natuurbeheer en versterking van de biodiversiteit. Het agrarische landschap wordt verder verrijkt door multifunctionele bedrijven die landbouw verweven met bijvoorbeeld toerisme, educatie, zorg en natuurbeheer. De agrarische sector is weerbaar tegen klimaatverandering, zoals droogte, hitte en aanhoudende neerslag. In 2040 worden zoetwaterschaarste en verzilting met innovaties tegengegaan en is het eiland hierin vrijwel zelfvoorzienend. Dit bereiken we met een geoptimaliseerd watersysteem dat wateroverlast bij extreme buien voorkomt, het watervasthoudend vermogen van landbouwgronden verbetert en zorgt voor zoetwaterbeschikbaarheid in droge periodes. Agrariërs produceren gezond voedsel en, zodra dat rendabel is, bio-grondstoffen voor duurzaam bouwen. Ze dragen bij aan het herstel van de biodiversiteit, het sluiten van kringlopen en een goede waterkwaliteit. Voor deze maatschappelijke diensten ontvangen agrariërs passende compensatie.

Nieuwe vestiging van veehouderij past niet op ons eiland en is daarom niet toegestaan. Stand van zaken • Onzekerheid voor agrarische bedrijven door beleid en regels over stikstof, mest, water, gewasbescherming en voedsel. Oplossingen zijn afhankelijk van individuele factoren en keuzes. Europees beleid heeft grote invloed op de landbouwsector. Onder andere de afspraken uit de Vogel- en Habitatrichtlijn en Kader Richtlijn Water hebben gevolgen voor landbouwbedrijven, met beperking van emissies en scherpere regels rondom mest en gewasbescherming. Agrarische bedrijven moeten hun bedrijfsvoering aanpassen. Beleid, regels en keuzes van het Rijk, de provincie en het waterschap zijn bepalend voor de agrarische sector en voedselproductie op Schouwen-Duiveland. • Op Schouwen-Duiveland doen boeren mee met pilots over doelsturing om milieuproblemen in de landbouw aan te pakken. We werken samen met financiële instellingen, banken en verzekeraars die kunnen bijdragen aan het belonen van duurzame prestaties van onze agrariërs. • Zoetwaterstrategie opgesteld om te kunnen beschikken over voldoende zoet water om voldoende weerbaar te zijn tegen de gevolgen van veranderende weersomstandigheden (droogte, hitte, wateroverlast).

Zoetwaterstrategie zet in op aanvoer van elders naar SchouwenDuiveland, robuust maken van water- en bodemsysteem en werken aan zelfvoorzienend zijn, bijvoorbeeld in Living Lab. • Nieuwe programma Living Lab 2025-2029 start najaar 2025. Richt zich op de toekomst van de agrarische sector op Schouwen-Duiveland. De voucherregeling voor bodem, water en groene maatregelen voor agrariërs wordt voortgezet. Kennisuitwisseling en onderzoek naar water, bodem, teelten, klimaat groen en verdienvermogen van boeren samen met jongeren, studenten, mensen uit het gebied, ondernemers en overheden wordt opgepakt. Koppeling met andere programma’s (biodiversiteitsvisie, toerisme, gebiedsgerichte aanpak Schouwen-West, woningbouwprogramma’s) staat hierbij centraal.

28

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Relatie landbouw en wonen in het buitengebied. Wat kan waar? Dit wordt ook onderdeel van de Omgevingsvisie. • Onduidelijkheid voor agrarische bedrijven door beleid en regels over stikstof, mest, water, gewasbescherming en voedsel. • Structurele landelijke inrichtingskeuzes zoals de waterverdeling in Zuidwest Nederland en primaire landbouwgebieden voor voedselproductie zijn nog niet gemaakt.

29

Visserij Ambitie in 2040 Visserij economisch en ecologisch in evenwicht. In 2040 heeft Schouwen-Duiveland een compacte maar zichtbare visserijsector. De traditionele visserij, schelpdierkweek en -visserij, kleinschalige kustvisserij, aquacultuur en buitendijkse/ zoutwater-voedselproductie vormen samen een gezond ecologisch en economisch evenwicht. Lokale kwekers en vissers bedienen zowel de internationale als de groeiende lokale markt. Verse en ambachtelijk verwerkte producten vinden steeds vaker via korte ketens hun weg naar lokale restaurants en markten. Op landelijk niveau werken we samen met andere visserijgemeenten om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en kansen. Door innovatie werkt de visserij aan verduurzaming, met minder impact op waterkwaliteit en zeebodem en een bijdrage aan biodiversiteit. Stand van zaken • Waterkwaliteit Grevelingen en Oosterschelde niet optimaal. Het programma aanpak grote wateren (PAGW) onderzoekt hoe de kwaliteit verbeterd kan worden. Een waterdoorlaat in de Brouwersdam kan bijdragen aan beter getij en kansen voor de schelpdiersector. • Biodiversiteitsvisie geeft richting aan behoud en versterking van biodiversiteit in en rond het water. Dit kan mogelijk voor verruiming visaanbod zorgen en mogelijk de sportvisserij een boost geven. • Projecten zoals Zilte Zaligheden en mosselhangcultuur versterken korte ketens en regionale afzet.

Ook wordt gekeken naar uitbreiding met nieuwe producten en herstel van de kreeftenpopulatie in de Oosterschelde. • We willen zelf geen staalslakken gebruiken, maar willen ook niet dat deze door anderen gebruikt worden binnen onze gemeente. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Regionale afzet en korte ketens versterken. Het Rijk heeft subsidie beschikbaar gesteld voor het project Zilte Zaligheden Zuidwest. Regionale partijen wordt gevraagd om cofinanciering. • Door een onbekende oorzaak is de kreeftenpopulatie in de Oosterschelde verdwenen. Gemeentelijke bijdrage gevraagd voor herstelproject kreeftenpopulatie. • Tijdens de beoordeling van projecten binnen Natura-2000 wordt het voorzorgprincipe gehanteerd. De visserij ervaart dat dit hun mogelijkheden beperkt. In de Deltawateren leven meer dan 5.000 zeehonden die de vispopulatie ook beperken. Hoe positioneren we ons op dit onderwerp?

30

Arbeidsmarkt Ambitie in 2040 Arbeidsmarkt in balans. In 2040 is de lokale arbeidsmarkt in balans, ondersteund door goede bereikbaarheid en voldoende woningen voor de beroepsbevolking, passend bij een gemeente van 40.000+ inwoners. Samen met werkgevers, werknemers en onderwijsinstellingen pakken we knelpunten op de regionale arbeidsmarkt aan. Een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt is daarvoor essentieel, niet alleen voor jongeren maar ook voor mensen die al werken. De snel veranderende economie en technologische innovaties vragen dat iedereen zich blijft ontwikkelen om duurzaam inzetbaar te blijven. Tegelijkertijd zetten we in op inclusie. Iedereen doet naar vermogen mee, via werk of maatschappelijke participatie, ook mensen die nu moeilijker aan de slag komen. Overheid en bedrijfsleven nemen hun verantwoordelijkheid door onder meer inwoners met een arbeidsbeperking duurzaam in dienst te nemen. Stand van zaken • Economische visie en beleidskader sociaal domein vastgesteld. • Samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven over aansluiting opleidingsmogelijkheden en vraag van de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld via project Hospitality HUB Schouwen-Duiveland. • Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt gaan over gemeentegrenzen heen. We nemen deel aan arbeidsmarktregio Zeeland. Daarin werken gemeenten, UWV, SBB, werkgevers- en werknemersorganisaties en onderwijsorganisaties samen.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Landelijke hervormingen vragen om nieuwe uitvoeringsstructuur arbeidsmarktregio Zeeland. Doel: verbetering van gezamenlijke publieke en private dienstverlening voor werk, scholing en loopbaan. Leidt tot: één regionaal loket per arbeidsmarktregio, het Regionaal Werkcentrum Zeeland. Hoe sluiten we deze regionale structuur goed aan op de lokale situatie en dienstverlening aan inwoners en werkgevers?

31

Energie en klimaat Ambitie in 2040 Energieneutraal en klimaatbestendig. Schouwen-Duiveland is al in 2040 energieneutraal. Alle energie die we verbruiken, ook voor mobiliteit, wordt duurzaam opgewekt. Dit ambitieuze doel realiseren we door energiebesparing te combineren met duurzame energieopwekking. Nieuwe grootschalige energieprojecten worden zorgvuldige landschappelijke ingepast en komen tot stand met actieve betrokkenheid en deelname van omwonenden. In 2040 gebruiken in de gebouwde omgeving geen aardgas meer en is onze mobiliteit vrij van fossiele brandstoffen. We werken aan deze duurzaamheidsopgave door nauw samen te werken met de provincie, andere gemeenten, ondernemers, organisaties, inwoners en kennisinstellingen. We zetten grote stappen om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Wateroverlast, droogte en hittestress voorkomen we door slimme koppelingen met andere projecten en bijdragen van de agrarische sector. Bedrijven worden schoner en verbeteren daarmee de milieukwaliteit. Bij nieuwe en bestaande bedrijventerreinen is duurzaamheid het uitgangspunt. Nieuwe initiatieven worden duurzaam, met oog voor biodiversiteit en landschap/omgeving ingepast. In 2040 gebruiken we substantieel minder grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel). Het doel is om in 2050 volledig circulair te zijn.

Stand van zaken • Energieagenda 2025-2030 vastgesteld, met doelen voor energiebesparing, duurzame energieopwek, warmtetransitie en duurzame mobiliteit. • Vanuit spoorboekje Duurzaamheid en milieu gewerkt aan vijf sporen: energietransitie, klimaatadaptatie, milieukwaliteit, biodiversiteit en circulaire economie. • Regionale samenwerking op gebied van energietransitie en CO2-reductie in Regionale Energie Strategie Zeeland (2.0), Provinciaal Meerjarenprogramma infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) en Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL) Zuidwest. • Energiebesparing: doelstelling om 20% minder energie te gebruiken in 2020 en 30% minder energie in 2040 ten opzichte van 2017 (nulmeting). In 2023 gebruikte Schouwen-Duiveland 17,6% minder energie vergeleken met de nulmeting. • Duurzame opwek: doelstelling om 60% van ons energieverbruik duurzaam op te wekken in 2030 en in 2040 evenveel duurzame energie op te wekken dan we verbruiken. In 2023 wekten we 55% van ons energieverbruik duurzaam op. Hiervan bestond 75% uit windenergie. In het Ruimtelijk beleid duurzame energie (2023) staan voorwaarden voor ruimtelijke inpassing van duurzame energieprojecten. • Warmtetransitie: doelstelling om in 2030 50% minder aardgas te gebruiken en in 2040 geen aardgas meer te gebruiken. In 2023 was het aardgasverbruik van Schouwen-Duiveland met 26% afgenomen ten opzichte van de nulmeting in 2017.

In de Transitievisie Warmte (2021) staan de alternatieven voor aardgas en is het handelingsperspectief per buurt uitgewerkt. De Transitievisie Warmte wordt in 2026 geactualiseerd in een Warmteprogramma en vertaald naar wijkuitvoeringsplannen per wijk. In de Regionale Energie Strategie Zeeland 2.0 is afgesproken dat we in 2030 voor de helft van de wijken en buurten een wijkuitvoeringsplan hebben opgesteld.

32

•

•

•

Duurzame mobiliteit: doelstelling om de voertuigbrandstoffen met 20% te reduceren in 2030 en met 60% in 2040. Het energieverbruik van verkeer en vervoer is in 2023 in met 10% afgenomen vergeleken met de nulmeting. We werken aan dekkende laadinfrastructuur, stimuleren van deelmobiliteit, fiets en Openbaar Vervoer en mobiliteitshubs. Schouwen-Duiveland is aangesloten bij de concessie collectieve laadinfrastructuur van Zuid-Holland-Zeeland. Zeeuwse overheden werken samen in klimaatadaptatiestrategie Zeeland. Voor SchouwenDuiveland is die uitgewerkt in een lokale klimaatagenda. Belangrijke thema’s zijn wateroverlast, hitte, droogte, zoet water en overstromingen. In het Deltaprogramma wordt gekeken naar de gevolgen van klimaatverandering op de lange termijn. In de Zuidwestelijke Delta wordt gewerkt aan waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid, ecologie en ruimtelijke adaptatie. Beleid circulaire economie van de Zeeuwse gemeenten is vastgesteld in 2025. Samen wordt gewerkt aan de thema’s bouw & gebouwde omgeving, openbare ruimte & infrastructuur, afval & grondstoffen en inkoop & consumptie. In 2026 wordt het Zeeuwse beleid uitgewerkt in een lokale agenda.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Ontwikkeling dekkende laadinfrastructuur en mobiliteitshubs. • Integratie klimaatadaptatie in beleid en ruimtelijke ontwikkeling.

33

5. Bestuur en organisatie De manier waarop we ons werk doen en organiseren staat in ons organisatieprogramma 2022-2026, met als titel: ‘Samen maken we ons eiland’. Dat is dan ook direct de missie van onze organisatie: samen werken we aan een mooi en krachtig Schouwen-Duiveland. We hebben als gemeente te maken met veel, grote en complexe uitdagingen, en de ruimte is beperkt, zowel fysiek als op het gebied van capaciteit en financiën. Onze inzet is gericht op het continu verbeteren van de dienstverlening, de versterking van de bestuurskracht en het vergroten van de wendbaarheid van de organisatie. Een goede dienstverlening is belangrijk voor onze inwoners en een sterke bedrijfsvoering en een wendbare, slagvaardige organisatie zijn belangrijk om onze maatschappelijke opgaven te realiseren. We willen werken in verbinding en samen met de samenleving: inwoners, ondernemers, stads-, dorpsen wijkraden en andere sociaal-maatschappelijke partijen. In ons werk maken we slim gebruik van de ontwikkelingen die er zijn op het gebied van digitalisering. We vinden het bovendien belangrijk een aantrekkelijke organisatie en een goede werkgever te zijn, die medewerkers aantrekt en weet vast te houden. We werken volgens drie kernwaarden: • Wendbaar: We zijn omgevingsbewust en spelen in op de uitdagingen met oog voor de belevingswereld en belangen van inwoners en ondernemers.

• Vakkundig: We werken procesgericht vanuit sterke teams: deskundig en vakkundig. Onze vakmensen zijn het visitekaartje van de gemeente. • Samen: Samen met het bestuur, collega’s, inwoners en ondernemers werken we aan een mooi en krachtig Schouwen-Duiveland. Samen máken wij ons eiland. We hebben vijf ontwikkelambities voor onze organisatie hebben benoemd: 1. Sterke teams 2. Sterke bedrijfsvoering 3. Ruimte voor participatie 4. Een aantrekkelijke organisatie 5. Goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel Op elk van deze ontwikkelambities leest u hieronder wat de ambitie is, de stand van zaken en aan het eind van dit hoofdstuk de uitdagingen die in de komende bestuursperiode aandacht van de gemeenteraad vragen.

34

Sterke teams Ambitie Teams die optimaal zijn samengesteld, wendbaar en slagvaardig zijn. Medewerkers beschikken over de juiste competenties, ontwikkelen zich continu en werken effectief samen. Stand van zaken • Strategische personeelsplanning (SPP) is ontwikkeld en toegepast, en dit blijven we op regelmatige basis actualiseren. Een SPP helpt om toekomstgericht te voorzien in de benodigde formatie en de juiste mensen op de juiste plekken. De eerste inzichten in toekomstige knelpunten en kansen zijn in beeld. Voorbeelden daarvan zijn: generatiemanagement, ontwikkelprogramma’s, kennisoverdracht in verband met verwachte uitstroom als gevolg van pensionering en het belang van integrale samenwerking. • We hebben een vernieuwde HR-gesprekscyclus ingevoerd • Strategisch opleidingsbeleid is ontwikkeld, gekoppeld aan een digitale leeromgeving (SD Leereiland), die is ingericht als middelpunt voor ontwikkeling. We stimuleren medewerkers om blijvend tijd te maken voor ontwikkeling. • De HR21-competenties passend bij onze HR21 functies (HR21 is het generieke functiehuis voor gemeenten) zijn geïmplementeerd in de gesprekscyclus. • Op het gebied van management zijn er veranderingen doorgevoerd.

Teammanagers bevorderen het procesgericht werken over teams en afdelingen heen, en er is een concernbreed managementteam (MT) dat de focus heeft op organisatiebrede vraagstukken en strategische sturing. • Om de teamontwikkeling en vakmanschap te ondersteunen heeft een groot aantal teams een teamontwikkelingstraject doorlopen. • In het Personeelshandboek van gemeente Schouwen-Duiveland zijn regelingen en afspraken opgenomen over omgangsvormen (bijvoorbeeld integriteitsbeleid). We werken aan een update van de gedragscode voor raadsleden en het college. Integriteit vraagt doorlopend aandacht. Volgens de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 hebben politieke ambtsdragers en ambtenaren steeds vaker vermoedens van integriteitsschendingen zoalsbelangenverstrengeling, machtsmisbruik, seksuele intimidatie en ongepaste uitingen op sociale media. Integriteitsproblemen raken direct aan de sociale veiligheid binnen een gemeentelijke organisatie; een cultuur waarin misstanden niet worden gemeld of aangepakt, leidt tot angst, stress en verminderde samenwerking. Het is belangrijk om te werken aan een collectief bewustzijn van wat wel en niet mag, wat misschien niet wenselijk is en wat voorzichtigheid nodig heeft.

35

Sterke bedrijfsvoering Ambitie De ambitie is om als organisatie aantoonbaar in control te zijn. Dit vraagt om een datagedreven manier van werken (verzamelen, opslaan, verwerken en analyseren van data) en continue monitoring. Op het gebied van financiën gaan de ambities verder dan alleen geld. We werken aan een integraal plan voor het doorontwikkelen van de P&C cyclus. Hierin maken we een brede opzet gemaakt, waarin de belangrijkste onderwerpen terugkomen. In de komende jaren is dit zowel de vertaling van de strategische visie in de P&C cyclus en administratie, als de doorontwikkeling van de P&C-cyclus en de opgave realistisch begroten. Het integraal plan gaat invulling geven aan de te zetten stappen en het bijhorend tijdspad. Hiermee werken we naar duidelijke sturingsstukken waarin de juiste informatie wordt aangeboden. Stand van zaken • Op het gebied van dienstverlening zijn zowel intern als extern ontwikkelingen geweest. Met de invoering en implementatie van de Wet open overheid dragen we bij aan transparantie in de informatievoorziening naar inwoners. We sturen op duidelijk taalgebruik naar onze inwoners. Er is een ondernemersloket ingesteld om ondernemers beter van dienst te kunnen zijn. We stemmen werkprocessen op elkaar af, wat bijdraagt aan integraal werken. Deze ontwikkelingen vragen doorlopend onze aandacht.

• Als het gaat om privacy en informatieveiligheid is een stevige basis gelegd. Om onze gemeente te beschermen tegen toenemende cybercriminaliteit, is goede beveiliging nodig. Daarvoor investeren we in techniek, kennis, mensen en duidelijke processen. Zo beschermen we onze systemen en gegevens. En zorgen we dat onze dienstverlening • beschikbaar blijft en dat de privacy van inwoners goed wordt beschermd. We werken aan bewustwording en kennis bij medewerkers door trainingen, bewustwordingsvideo’s en persoonlijke video’s, gemaakt voor onze organisatie. • In de periode eind 2024 tot begin 2025 hebben het Zeeuws Archief en de provincie Zeeland twee KPI-rapportage’s opgesteld over ons informatiebeheer. Deze rapportages bevatten diverse aanbevelingen, die zijn verwerkt in een verbeterplan. We scoren goed op onderdelen zoals het juridisch kader en de samenwerking met het Zeeuws Archief. Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten geïdentificeerd, die zijn vertaald naar concrete acties binnen de organisatie. Dit sluit aan bij landelijke ontwikkelingen op het gebied van de informatiehuishouding, zoals het Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), het Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) en Common Ground. Deze programma’s bevorderen een gestandaardiseerde, veilige en efficiënte gegevensuitwisseling tussen overheden, waarbij hergebruik van informatie en transparantie centraal staan.

Op dit moment brengen we met een nulmeting in kaart waar we staan op het gebied van deze ontwikkelingen en op welk gebied intensivering nodig is. • De ontwikkeling van artificial intelligence (AI) gaat razendsnel. Dit biedt veel kansen, maar brengt ook risico’s met zich mee. Met de enorme hoeveelheid data die we beschikbaar hebben, heeft AI de potentie om nieuwe toegevoegde waarde te creëren voor onze inwoners en bedrijven. Tegelijkertijd groeit het besef dat AI niet neutraal is. Het is altijd een product van menselijke keuzes en maatschappelijke context. We zetten de eerste stappen in het gebruik van AI door te experimenteren met AI-toepassingen. Daarbij zorgen we voor spelregels, informatievoorziening en trainingen richting de organisatie, zodat dit op verantwoorde wijze gebeurt. • Op het gebied van financiën speelt een aantal opgaven die integraal met elkaar zijn verbonden. Deze opgaven betreffen de doorontwikkeling van de P&C cyclus, het structureel in evenwicht brengen van de meerjarenbegroting en de vertaling van de herijkte strategische visie in de programmabegroting. Voor deze integrale opgave is eind 2025 een plan van aanpak gereed die een collectieve inzet vraagt van alle gremia (raad, college en organisatieWe houden informatiesessies met raad, college en organisatie, waarin we de beeldvorming schetsen over de invulling van deze integrale opgave. 36

Ruimte voor participatie Ambitie We willen het samenspel tussen inwoners, ondernemers, raad, college en organisatie versterken en in verbinding met hen werken aan de opgaven van Schouwen-Duiveland. De Omgevingswet stimuleert participatie bij ruimtelijke plannen en als gemeente willen we hierin het goede voorbeeld geven. We leggen de kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie vast in participatiebeleid en een bijbehorende participatieverordening. We werken van buiten naar binnen door participatie en communicatie in het hart van het beleid te organiseren. Stand van zaken • Een bestuursopdracht om te komen tot participatiebeleid en een participatieverordening is vastgesteld, en in de tweede helft van 2025 en eerste helft van 2026 wordt deze uitgevoerd. Daarbij wordt rekening gehouden met moties op het gebied van jongerenparticipatie. Met deze kaders en spelregels geven we uitvoering aan de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek over inwoners- en overheidsparticipatie uit 2022. • Voor initiatiefnemers van ruimtelijke initiatieven is een handreiking gemaakt, die zij kunnen gebruiken als hulpmiddel bij participatie in hun initiatief. Hiermee willen wij hen ondersteunen, zeker bij ruimtelijke initiatieven waarvoor participatie verplicht wordt gesteld door de gemeenteraad. • De betrokkenheid van de stads-, dorps- en wijkraden (SDW-raden) is geïntensiveerd.

Door de signaalfunctie die zij vervullen als oren en ogen in de samenleving kunnen we als gemeente sneller anticiperen op wat er leeft. • Er is heel veel aan participatie gedaan in tal van projecten en beleidsontwikkelingen. Daarbij is gebruikt gemaakt van participatieplatform ‘Denk mee’, persoonlijke gesprekken, bijeenkomsten enzovoorts. • Er heeft een evaluatie plaatsgevonden van het project ‘Oude Haven’, waarbij de resultaten betrokken worden bij de ontwikkeling van het participatiebeleid.

37

Een aantrekkelijke organisatie Ambitie Een werkgever zijn die aantrekkelijk is voor nieuwe én huidige medewerkers: goed, gezond en met plezier werken, met passende arbeidsvoorwaarden en beleid dat medewerkers boeit, bindt en behoudt. Stand van zaken • Het beloningsbeleid is vernieuwd waardoor we aantrekkelijkere arbeidsvoorwaarden creëren. • Er is beleid ontwikkeld voor stages en traineeships. • Vitaliteitsbeleid is ontwikkeld en binnenkort beschikbaar voor alle medewerkers. Een menukaart biedt inzicht in het aanbod, en een programma met aansprekende activiteiten draagt bij aan een cultuur waar vitaliteit en een gezonde levensstijl centraal staat. • Er is een nieuwe Werken bij-site gelanceerd en de eerste campagnes die ons nieuwe werkgeversmerk versterken op de arbeidsmarkt zijn ingezet. • Onze positie op de arbeidsmarkt is verbeterd door aansluiting bij Zeeuwse netwerken rondom de arbeidsmarkt, intensivering samenwerking scholen, en deelname aan banenmarkten.

Goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel Ambitie De veelheid van opgaven vraagt om sturing op de balans tussen het bestuurlijke ambitieniveau en de beschikbare capaciteit. We staan voor een goed afgestemde sturing op het realiseren van bestuurlijke prioriteiten en strategische opgaven en kwalitatief goede adviezen aan college en gemeenteraad. Daarbij is de uitdaging om de capaciteit optimaal te benutten én de werkdruk gezond te houden. Hiervoor zetten we een strategische- en lange termijn agenda en monitoring in. Op deze manier blijft de focus scherp en zijn de verwachtingen over en weer helder. Stand van zaken • De gemeentelijke strategische visie, waaraan in dit document al meer gerefereerd is, is opgesteld. Deze vertalen we in 2026 in een uitvoeringsprogramma en ook passen we de indeling van de programmabegroting hier vanaf volgend jaar op aangepast. • We trainen medewerkers in het schrijven van B&W-adviezen en raadsvoorstellen. Om de kwaliteit van de B&W-adviezen en raadsvoorstellen te verbeteren is een kwaliteitsteam actief dat de adviezen toetst. • We zijn gaan werken met een lange-termijn-agenda (LTA), voor de stukken die ter besluitvorming naar de gemeenteraad gaan. • Er is een strategisch beraad ingesteld, waarin het college van B&W en het MT met elkaar spreken over strategische opgaven. Dit draagt bij aan de sturing op bestuurlijke prioriteiten en strategische opgaven.

38

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Dienstverlening: Wil de nieuwe gemeenteraad de ontwikkeling van een klantgerichte, participatieve benadering continueren en doorvertalen in een uniforme visie op dienstverlening, met bijbehorende servicenormen en meetbare resultaten? • De continue ontwikkeling van ons informatiebeheer heeft directe gevolgen voor de kaderstellende, toezichthoudende en controlerende rol van de gemeenteraad. Op basis van nieuwe inzichten en landelijke ontwikkelingen kunnen bestaande kaders worden herzien of aangevuld. De raad houdt toezicht op de naleving van wet- en regelgeving en op de bescherming van persoonsgegevens en andere vertrouwelijke informatie. • Artificial Intelligence (AI): Er zijn kaders en beleid nodig voor het gebruik van AI. Daarin kan bepaald worden hoe en waarvoor de gemeente AI mag inzetten (bijvoorbeeld dienstverlening, veiligheid, toezicht, gebruik van platforms), met oog voor ethiek, privacy en transparantie. En vastleggen hoe hier toezicht op plaatsvindt. • Financiën: Het zogeheten ravijnjaar is een bekende financiële dreiging. Het uitstel door het Rijk hiervan naar 2028 geeft onze gemeente ruimte om ons voor te bereiden op de in onze meerjarenbegroting ontstane tekorten. Komende bestuursperiode komt er helderheid in de wettelijke en niet wettelijke taken.

Hiermee komt ook zicht op de beïnvloedingsruimte die de gemeenteraad heeft, zowel in beleid als in besteding van financiële middelen. Daarnaast nemen we de raad actief mee in de doorontwikkeling van de P&C-cyclus. Waar mogelijk vragen we de raad daarin naar de sturingsbehoefte. In de verdere vorming en doorontwikkeling van de P&Ccyclus en P&C-documenten leggen we hiervoor concrete over sturingsvraagstukken. • Realisatiekracht: we zien al een aantal jaren dat de uitvoering van investeringen vooruitschuift door onder andere het gevolg van een grote hoeveelheid aan ambities en te weinig beschikbare realisatiekracht. Dit laat zien dat onze ambities niet in balans zijn met onze realisatiekracht. Ook onze accountant geeft dit al een aantal jaar aan. Daarin zijn we niet uniek. Ditzelfde beeld ervaren anderen gemeenten ook. Dit vraagt om prioritering en het maken van de juiste keuzes. • We moeten blijven werken aan een goede positie op de arbeidsmarkt. Daarvoor en voor het aantrekken en behouden van jong talent zijn nu geen structurele financiële middelen beschikbaar. Ook is er soms een overlappingsperiode nodig waarin een nieuwe medewerker al begint, voor een ander met pensioen gaat, om kennis goed over te dragen. Hierover worden financiële keuzes gevraagd van de nieuwe gemeenteraad.

• De vertaling van het nog op te stellen participatiebeleid en -verordening in ons werk en de ambitie om samen te werken kan betekenen dat er nieuwe middelen nodig zijn ter ondersteuning van de organisatie. Hierover leggen we mogelijk keuzes voor aan de nieuwe gemeenteraad. • Preventie is een essentieel onderdeel van het integriteitsbeleid. Daarvoor is het belangrijk dat integriteit en integriteitsbewustzijn zowel in de organisatie als bij het college en de gemeenteraad periodiek een plek krijgen op de agenda. Voor het beter borgen van een juiste aanpak gericht op integriteit / sociale veiligheid, in verbinding met het strategisch HR beleid, is de aanstelling van een integriteitscoördinator een serieuze optie om te overwegen. • Een integriteitscoördinator kan de continuïteit van het thema borgen, onder andere door periodiek te monitoren of de gemaakte afspraken over integriteit worden nageleefd en door medewerkers te trainen. Hierover worden financiële keuzes gevraagd van de nieuwe gemeenteraad.

39

6. Overkoepelende uitdagingen en strategische keuzes Veel van de thema’s Leven, Wonen en Werken hebben invloed op elkaar. Als we bouwen hebben we ook voorzieningen nodig, met mobiliteitsmaatregelen houden we landelijke gebieden sociaal bereikbaar, en de energietransitie is bepalend voor de economie van de toekomst. Het vraagt om bestuurskracht en een slagvaardige, wendbare en vakkundige organisatie die samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers werkt aan de opgaven van Schouwen-Duiveland. De opgaven overstijgen bovendien vaak de lokale schaal en vragen samenwerking met regio, provincie ne Rijk. Voor een nieuwe gemeenteraad ligt de uitdaging om richting te geven, prioriteiten te stellen en keuzes te maken. Langjarige ontwikkelingen In vergelijking met de vorige bestuursperiode zijn de opgaven groter en complexer geworden. De arbeidsmarkt is krap, de financiële ruimte beperkt, de woningbouwopgave staat onder druk door stikstof, netcongestie en hoge bouwkosten, en in het sociaal domein verandert de wet- en regelgeving snel. Veel uitdagingen overstijgen één coalitieperiode. Ze vragen om continuïteit en langjarige inzet. Ambitie en realisatiekracht De kern van de uitdagingen voor een nieuwe gemeenteraad is het vinden van balans tussen ambitie en realisatiekracht. We moeten méér doen met mínder middelen en beperkte uitvoeringskracht.

Waarbij het ook belangrijk is dat de organisatie tijd vrij blijft maken voor ontwikkeling. Dat vraagt van de gemeenteraad scherpe keuzes en realistische ambities. Niet alles kan tegelijk. De strategische visie Tij van de toekomst geeft richting: samen bouwen aan verantwoorde groei. De kernvraag is hoe voorzieningen en brede welvaart behouden en versterkt kunnen worden in Schouwen-Duiveland. Dat vraagt om keuzes over hoeveel en waar er gebouwd wordt en welke voorzieningen nodig zijn. Het organisatieprogramma Samen maken we ons eiland sluit hierop aan. De realisatiekracht van de organisatie hangt af van beschikbare capaciteit en financiële middelen. Beperkte capaciteit en financiële middelen vragen om keuzes en prioritering. Naast de bestaande druk op de capaciteit worden vanaf 2028 structurele tekorten verwacht (het zogeheten uitgestelde ravijnjaar). Deze opeenstapeling vraagt om realistisch begroten en keuzes. In het sociaal domein gaat het bijvoorbeeld om het bepalen van het ambitieniveau van de uitvoering. Bij grote beheeropgaven (riolering, wegen, groenonderhoud en civiele kunstwerken) gaat het om tempo en kwaliteitsniveau. De opgave realistisch begroten en inzicht in de wettelijke taken creëren helderheid in de financiële ruimte en de te maken keuzes. Vertrouwen en samenwerking Vertrouwen is een sleutelwoord.

Het gaat om vertrouwen van inwoners in het lokaal bestuur en om het onderlinge vertrouwen tussen raad, college en organisatie. Transparantie, heldere communicatie en een goede inrichting van participatieprocessen zijn daarbij onmisbaar. Veel opgaven zijn alleen in samenwerking te realiseren: met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers én met Rijk en regio.

40

Strategische keuzes De uitdagingen vragen om politieke keuzes. Richtinggevende vragen voor een nieuwe gemeenteraad zijn onder meer: • Prioriteren: welke thema’s stellen we centraal, en wat doen we bewust minder of niet? • Hierbij in ogenschouw nemend dat genoemde uitdagingen op bestuur en organisatie, denk aan ‘duurzaam in control’, ook realisatiekracht vragen. • Financiën: hoe verdelen we beperkte middelen en begroten we realistisch, ook met het oog op structurele tekorten vanaf 2027? • Bevolkingsontwikkeling: hoe buigen we demografische krimp om naar verantwoorde groei en welke inwonersaantallen en groeisnelheden zijn wenselijk? • Wonen: hoe realiseren we voldoende woningen ondanks beperkingen door stikstof, netcongestie en hoge bouwkosten? Voor wie bouwen we? En wat is voldoende? • Omgevingsvisie: wat kan waar? • Onderhoud: hoe zorgen we dat we behouden wat we hebben en grote beheeropgaven (riolering, wegen, groenonderhoud en civiele kunstwerken) niet ondersneeuwen naast andere prioriteiten? • Mobiliteit: hoe positioneren we ons richting provincie en het Rijk in gesprekken over bereikbaarheid, zoals de toekomst van de Midden-Zeelandroute en de Gebiedsgerichte aanpak Zierikzee? • Sociaal domein: op welk ambitieniveau voeren we onze taken uit? En hoeveel nadruk leggen we op preventie bij beperkte middelen? • Bedrijvigheid: hoe versterken we de regionale econome? in welke

sectoren willen we bedrijvigheid faciliteren en welke rol speelt de gemeente daarin? • Zoet water: hoe maken we landbouw en natuur toekomstbestendig, met oog voor innovatie en externe aanvoer van zoet water? Met wie werken we daarbij samen? • Bestuur en organisatie: Hoe blijven we als organisatie aantrekkelijk als werkgever in een krappe arbeidsmarkt, wat is onze visie op dienstverlening, hoe spelen we in op digitalisering en AI, en blijven we duurzaam ‘in control’? • Participatie: hoe betrekken we inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers bij beleid en uitvoering, en hoe gaan we om met initiatieven uit de samenleving? In de Strategische visie Tij van de toekomst vindt u de strategische onderzoeksvragen die richting geven aan de keuzes die gemaakt moeten worden. Vooruitblik De besluiten die nu worden genomen, bepalen niet alleen de koers voor 2026-2030, maar ook de ruimte voor toekomstige generaties. De kernuitdaging is koers te houden tussen ambitie en haalbaarheid: samen bouwen aan een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Schouwen-Duiveland.

41

Laan van St. Hilaire 2 4301 SH Zierikzee Postadres: Postbus 5555 4300 JA Zierikzee T (0111) 452 000 E gemeente@schouwen-duiveland.nl W www.schouwen-duiveland.nl