20251010 Overdrachtsdocument verkiezingen 2026

OVERDRACHTSDOCUMENT

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2026 Gemeente Schouwen-Duiveland

Voorwoord Op het moment dat u dit document ontvangt, staan de Tweede Kamerverkiezingen voor de deur. De uitslag daarvan en de coalitie die gevormd wordt, zal van betekenis zijn voor alle gemeenten, ook voor Schouwen-Duiveland. Thema’s waar in de landelijke verkiezingen de focus op ligt, zijn ook van belang voor onze gemeente. Tegelijkertijd bereidt u zich voor op de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. U kijkt vooruit, naar wat u voor onze inwoners en ondernemers wilt bereiken. Dat vraagt veel van u. U werkt aan kieslijsten, verkiezingsprogramma’s en gaat campagne voeren. U wilt aan de kiezers duidelijk maken wat u voor hen wilt betekenen, wat u wilt bereiken en vanuit welke idealen u dat doet. En terwijl u dat doet, wilt u inwoners – jong en oud – ertoe bewegen om naar de stembus te gaan om invloed uit te oefenen op de gang van zaken in onze gemeente. U maakt in de komende tijd keuzes over wat u opneemt in uw verkiezingsprogramma. Over wat u in de volgende raadsperiode wilt bereiken en waar u voor staat. Dit overdrachtsdocument kan daar een handig hulpmiddel bij zijn. Dankzij onze medewerkers van de gemeente Schouwen-Duiveland zijn veel feiten, gegevens en ontwikkelingen geïnventariseerd die relevant kunnen zijn bij het schrijven van uw programma. In de afgelopen jaren is er hard gewerkt aan veel projecten en taken.

In de peilstok die eerder dit jaar met u gedeeld is, kunt u dat zien. En inmiddels zijn er alweer nieuwe resultaten geboekt en stappen gezet. Ook op regionaal en landelijk niveau is er veel gebeurd. Als we vooruitblikken, zien we veel beweging die van belang is voor Schouwen-Duiveland. We hebben een nieuwe strategische visie vastgesteld, die vijftien jaar vooruit kijkt. Deze visie beschrijft onze ambities en waar we uitvoering aan willen geven. We zien veel beweging op het gebied van digitalisering en AI, die steeds meer invloed hebben op onze manier van werken. In dit document beschrijft de organisatie zoveel als mogelijk waardevrij en zonder politieke kleur de vastgestelde ambities, de stand van zaken en de keuzes waarvoor de volgende gemeenteraad komt te staan. Allemaal zaken die relevant kunnen zijn bij het schrijven van uw verkiezingsprogramma’s. Ik ben benieuwd naar de keuzes die u gaat maken, welke accenten u gaat leggen en hoe u daarmee de kiezers naar de stembus gaat trekken. Er is ook weer een groep jonge mensen die voor het eerst mag gaan stemmen voor de gemeenteraad. Mijn hoop is vooral dat u ook hen weet aan te spreken en ertoe te bewegen om te gaan stemmen. Ik wens u namens het college van burgemeester en wethouders veel succes in de drukke, spannende, maar ongetwijfeld ook leuke verkiezingstijd die voor u ligt. Zierikzee, 10 oktober 2025

Jack Chr. van der Hoek MBA burgemeester

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding Aanleiding en doel Leeswijzer

4 4 4

2. Omgevingsanalyse Lokaal beeld Regionaal beeld Landelijk beeld Internationaal en Europees beeld

5 5 7 9 12

3. Coalitieakkoord Samen koers houden Belangrijkste resultaten en ontwikkelingen

13 13 13

4. Leven, Wonen, Werken Strategische visie Tij van de toekomst Leven Wonen Werken

15 15 15 20 26

5. Bestuur en organisatie

34

6. Overkoepelende uitdagingen en strategische keuzes

40

3

1. Inleiding Aanleiding en doel Net als voorafgaand aan eerdere gemeenteraadsverkiezingen is ook de ambtelijke organisatie ook deze keer gevraagd om een overdrachtsdocument voor de gemeenteraad op te stellen. In het afgelopen jaar is de strategische visie ‘Tij van de toekomst’ geactualiseerd en vastgesteld. In deze visie kijken we vooruit tot 2040, naar de toekomst van ons mooie Schouwen-Duiveland. De visie richt zich op de drie centrale thema’s Leven, Wonen en Werken en beschrijft de strategische doelen van onze gemeente. Met dit overdrachtsdocument willen wij u als ambtelijke organisatie op deze drie thema’s bijpraten. Ook doen we dat over de ontwikkelingen op het gebied van Bestuur en Organisatie. Dat doen we aan de hand van drie vragen: Wat zijn de vastgestelde ambities, wat is de huidige stand van zaken en voor welke keuzes staat de volgende gemeenteraad? We doen dit zo objectief en feitelijk mogelijk. Het is aan u als politieke partijen om hier op basis van uw eigen idealen en principes een richting in te bepalen. Voor we ingaan op deze thema’s bieden we u ook een uitgebreide omgevingsanalyse. Veel maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen gaan verder dan onze gemeentegrenzen. De omgevingsanalyse geeft u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen die relevant zijn voor Schouwen-Duiveland.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 treft u de omgevingsanalyse aan. Daarin leest u de regionale, landelijke en Europese ontwikkelingen die relevant zijn voor de maatschappelijke en ruimtelijke opgaven waar wij voor staan. In hoofdstuk 3 leest u de hoofdlijnen uit het coalitieakkoord en de belangrijkste resultaten en ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 nemen we u mee in de vastgestelde ambities en stand van zaken op de thema’s Leven, Wonen en Werken uit de strategische visie ‘Tij van de toekomst’. Ook leest u in dit hoofdstuk voor welke uitdagingen en keuzes de volgende gemeenteraad op deze thema’s komt te staan. In hoofdstuk 5 beschrijven we de ambities, stand van zaken en uitdagingen op het gebied van Bestuur en Organisatie. We eindigen in hoofdstuk 6 met de overkoepelende uitdagingen en strategische keuzes waarvoor de volgende gemeenteraad gesteld staat.

4

2. Omgevingsanalyse Vanuit de kracht van ons eiland, in verbinding met regio, Rijk en Europa De gemeente Schouwen-Duiveland staat voor maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen. Voldoende woningen, een toekomstbestendig energiesysteem, klimaatbestendige inrichting van ons eiland en goede voorzieningen voor jong en oud. Tegelijkertijd staan natuur en leefomgeving onder druk en maken inwoners zich zorgen over de betaalbaarheid van het dagelijks leven. Veel vraagstukken zijn niet alleen lokaal, maar hebben een relatie met regionale, landelijke en Europese ontwikkelingen. De omgevingsanalyse biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen op ons eiland en daarbuiten.

Lokaal beeld Mens en samenleving Schouwen-Duiveland telt in 2025 34.412 inwoners. Na jaren van lichte groei neemt de bevolking dit jaar voor het eerst af. Dat komt mede door vergrijzing en ontgroening.1 Ongeveer een kwart van de inwoners op het eiland is ouder dan 65 jaar.2 Jongeren vertrekken vaak naar grotere steden om te studeren en keren niet altijd terug, waardoor het aandeel ouderen toeneemt.3 Dit leidt tot druk op zorg en mantelzorg, terwijl er een tekort is aan zorgverleners. Hoewel de werkloosheid relatief laag is (3,5%), heeft een deel van onze inwoners moeite om rond te komen. Het aandeel inwoners dat in armoede leeft is 7% lager dan gemiddeld in Nederland, maar het bereik van minimaregelingen ligt 60% achter op het landelijk gemiddelde. Daarnaast is laaggeletterdheid een aandachtspunt: ongeveer 16% van de inwoners heeft moeite met lezen en schrijven. Dat beïnvloedt toegang tot informatie, dienstverlening en participatie.4 Het voorzieningenniveau op ons eiland vraagt aandacht. Veel maatschappelijke voorzieningen naderen het eind van hun levensduur. Dat vraagt om investeringen in kwaliteit en verduurzaming.5 Ook kunst en cultuur spelen een rol in de identiteit en leefbaarheid van Schouwen-Duiveland.6

1 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Begroting 2026-2029. Paragraaf 8 demografische ontwikkeling. 2 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Breed beleidskader sociaal domein. 3 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Strategische Personeelsplanning (SPP). 4 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Breed beleidskader sociaal domein. 5 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Dorpshuizenbeleid. 6 Gemeente Schouwen-Duiveland (2024). Cultuurvisie.

5

Fysieke leefomgeving Schouwen-Duiveland heeft een veelzijdig landschap. Stranden, duinen, open polders, natuurgebieden en historische plaatsjes. De Oosterschelde heeft de status van Nationaal Park en het deltagebied maakt deel uit van een internationale keten van natte natuurgebieden. Water, natuur en cultuur maken Schouwen-Duiveland voor inwoners en bezoekers een aantrekkelijk eiland. De kwaliteit van de leefomgeving staat echter onder druk door klimaatverandering, stikstof, biodiversiteit en waterkwaliteit. Klimaatverandering brengt risico’s met zich mee zoals zeespiegelstijging, droogte en wateroverlast. Het vraagt om klimaatadaptieve maatregelen, zoals dijkversterkingen en waterberging. Ook andere milieuopgaven vragen onze aandacht. In onze strategische visie zetten we in op verantwoorde groei en ontwikkeling. Dit vraagt aandacht voor het behouden en versterken van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving die ons eiland zo aantrekkelijk maakt. De gemeente telt 16.929 woningen. Jongeren7 en starters hebben moeite om een woning te vinden, terwijl er ook vraag is naar geschikte woningen voor ouderen. Demografische prognoses laten een daling van het inwonertal zien, maar in de strategische visie Tij van de toekomst is de ambitie uitgesproken om te groeien naar 40.000+ inwoners in 2040.

Dat vraagt keuzes over de juiste woningen op de juiste plek, met aandacht voor leefbaarheid en identiteit van het eiland. De realisatie van nieuwbouw wordt bemoeilijkt door stikstofregels, netcongestie en hoge bouwkosten. Groei concentreert zich vooral op de as Zierikzee-Bruinisse, omdat stikstof de mogelijkheden in de Westhoek beperkt. Een uitdaging is om betaalbaar bouwen financieel haalbaar te houden. De gemeente streeft ernaar in 2040 energieneutraal te zijn. In 2023 werd 55% van het energiegebruik van Schouwen-Duiveland lokaal duurzaam opgewekt, vooral door windpark Krammer.8 Economie en werk De economie van Schouwen-Duiveland rust op meerdere pijlers: het midden- en kleinbedrijf, enkele beeldbepalende grote bedrijven en de sectoren toerisme, landbouw en visserij. Het toerisme is verantwoordelijk voor ruim 2.500 directe banen en bijna zes miljoen overnachtingen per jaar.9 Arbeidsmarktkrapte blijft een knelpunt, vooral in de zorg en gespecialiseerde beroepen.10

7 Waarstaatjegemeente.nl. Bouwen en wonen: Woningen (september 2025). 8 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025) Energieagenda 2025-2030. 9 Kenniscentrum Kusttoerisme (2024). Kerncijfers vrijetijdssector Schouwen-Duiveland (van 2023). 10 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Strategische Personeelsplanning (SPP).

6

Regionaal beeld Stikstof en natuurherstel Regels voor stikstofreductie en natuurherstel beperken woningbouw en bedrijvigheid, vooral aan de westkant van het eiland. Provincie, gemeente en betrokken stakeholders werken samen aan een Gebiedsgerichte aanpak voor de Kop van Schouwen. De provincie werkt ook aan een nieuw Zeeuws Gebiedsprogramma met een stikstof- en natuurherstelplan. En er komt er een Zeeuwse stikstofbank, waarbij 70% van de vrijgekomen stikstofruimte opnieuw mag worden ingezet. Ook andere milieuopgaven vragen onze aandacht. Denk bijvoorbeeld aan de Kaderrichtlijn water. Mobiliteit Bereikbaarheid blijft een belangrijk onderwerp. Onze groeiambitie is sterk afhankelijk van de toekomst van de Midden-Zeelandroute. Dit vraagt samenwerking met de provincie en Rijkswaterstaat. Met de Gebiedsgerichte Aanpak Zierikzee stelt de gemeente voor de komende jaren fors te investeren in verbetering van de ontsluiting van Zierikzee. Zoet water De landbouw op Schouwen-Duiveland is door het ontbreken van aanvoer van zoetwater volledig afhankelijk van grond- en regenwater. Landelijk heeft de zoetwaterproblematiek op SchouwenDuiveland de aandacht. Externe wateraanvoer staat naast het zoeken naar innovatieve oplossingen geagendeerd. Het Living Lab wordt landelijk gezien als een voorbeeldproject.

Hier werken overheden, onderwijs- en onderzoeksinstellingen, ondernemers en inwoners samen aan innovatieve oplossingen om de beschikbaarheid van voldoende zoetwater veilig te stellen. Zoet water is niet alleen belangrijk voor de landbouw, maar ook voor de natuur en de mens (drinkwater). Ook in de Zuidwestelijke Delta werken we met andere overheden, ondernemers en maatschappelijke partijen samen aan een veilig, economisch aantrekkelijk en gezond deltagebied met voldoende zoet water. Sociaal domein Gemeenten zijn verplicht regionaal samen te werken, onder andere in de jeugdhulp en in een arbeidsmarktregio. We zijn verplicht in één arbeidsmarktregio onze arbeidsmarkt regionaal vorm te geven tussen overheden, uitvoeringsorganisaties en ondernemers. De Wet beschikbaarheid jeugdzorg verplicht ons samen te werken met de 13 Zeeuwse gemeenten in één jeugdhulpregio. Vanuit het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA, opvolger IZA) is er een steeds verdere noodzaak tot het gezamenlijk optrekken op het gebied van gezondheid en tussen het sociale en medische domein. Ook voor hoog-specialistische zorg is samenwerking nodig om voorzieningen dichtbij te houden. Daarnaast vormen regionale afspraken ons lokale beleid. Een voorbeeld hiervan is de Asieldeal Zeeland, waarbij we de benodigde opvangvoorzieningen verdelen over Zeeland.

Ook op het gebied van Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang ligt de komende jaren de vraag voor hoe we de benodigde woon- en opvangvoorzieningen verdelen over de regio.

7

Regionale samenwerking Schouwen-Duiveland werkt intensief samen met andere Zeeuwse gemeenten, de provincie en het waterschap. Belangrijkste platform hiervoor is het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO). Hier trekken de 13 gemeenten, provincie en waterschap gezamenlijk op richting het Rijk en werken zij aan gezamenlijke opgaven. Binnen het sociaal domein is de OZO-samenwerking verdiept in het programma Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein en wordt gewerkt aan een nieuwe GR om deze samenwerking te borgen. Naast het OZO is er de Vereniging van Zeeuwse Gemeenten (VZG), waarin de gemeenten zich gezamenlijke uitspreken over provinciale thema’s en waarin afstemming plaatsvindt met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Daarnaast zijn er samenwerkingen in de Regiovisie Walcheren-Schouwen-Duiveland op thema’s als woningbouw, mobiliteit en bereikbaarheid en onderwijs en arbeidsmarkt. En zijn er samenwerkingen met Zuid-Hollandse en West-Brabantse buurgemeenten, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit en zandsuppletie. Thema-specifiek zijn er diverse regionale verbanden waaraan Schouwen-Duiveland deelneemt, zoals: • Zuidwestelijke Delta: water- en klimaatopgaven. • Samenwerkingsverband Grevelingen: natuur en recreatie. • Gemeentelijke Vervoerscentrale en N59-samenwerking: mobiliteit • Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KASZ) en Regionale Energiestrategie (RES): klimaat en energie.

• Living Lab Schouwen-Duiveland: zoetwaterbeschikbaarheid. Tot slot maakt de gemeente deel uit van verplichte regionale samenwerkingsverbanden, zoals de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland en de Veiligheidsregio Zeeland. Zeeland 2050 Binnen de beweging Zeeland 2050 werken partijen uit het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) aan de toekomst van Zeeland. Doel is het aantrekken en behouden van jongeren en beroepsbevolking om Zeeland leefbaar te houden en voorzieningen te behouden. In het najaar van 2025 starten werkzaamheden richting een strategische agenda Zeeland 2050 samen met het Rijk. Tegelijk werkt het OZO aan een Zeeuwse samenwerkingsagenda, gebaseerd op de onderwerpen uit Zeeland 2050. Voor Schouwen-Duiveland biedt Zeeland 2050 kansen om lokale ambities onder de aandacht te brengen van provincie en Rijk en om samenwerking en investeringen te stimuleren.

8

Landelijk beeld Tweede Kamerverkiezingen 2025 De landelijke verkiezingen in oktober 2025 en de kabinetsformatie daarna bepalen de landelijke koers op onderwerpen als wonen, migratie, energie, zorg en bestaanszekerheid. Gemeenten voeren veel van dit beleid uit en zijn afhankelijk van Rijksmiddelen. Het stoppen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied na de vorige landelijke verkiezingen bijvoorbeeld, heeft regionaal en lokaal grote gevolgen gehad. Economie en bestaanszekerheid De Nederlandse economie groeit in 2025 en 2026 matig. Tegelijk neemt het overheidstekort toe, mede door hogere uitgaven aan zorg en sociale zekerheid door vergrijzing.11 Het aantal mensen in armoede blijft dalen in 2025 en 2026, maar de armoede-intensiteit neemt toe. Het huidige beleid helpt mensen net onder de armoedegrens om boven die grens uit te komen. Mensen die dieper onder de armoedegrens zitten worden minder bereikt door het beleid, mede doordat zij minder gebruik maken van toeslagen.12,13 Het belasting- en toeslagenstelsel wordt herzien.14 In de landelijke politiek is veel aandacht voor de menselijke maat, gemeenten spelen een grote rol in het behouden van de menselijke maat. Dit wordt vormgeven in de uitwerking van de Participatiewet in balans.

Ruimtelijke ordening en Omgevingswet Via het programma NOVEX (dat staat voor: Nationale OmgevingsVisie EXecutiekracht) werken overheden samen aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. De provincie Zeeland heeft in 2025 een Ruimtelijk Arrangement gesloten met het Rijk, met afspraken over de ruimtelijk aanpak van maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, landbouw, energie en natuur.15 Ook de Nota Ruimte die voor eind 2025 staat geagendeerd geeft richting aan ruimtelijke keuzes.16 De Omgevingswet, sinds 1 januari 2024 van kracht, vraagt van gemeenten een integrale benadering van ruimtelijke vraagstukken, met ruimte voor maatwerk en een nadruk op participatie.17,18 Dat betekent voor gemeenten een nieuwe manier van werken. Schouwen-Duiveland werkt aan een omgevingsvisie en omgevingsplan en bouwt aan de digitale infrastructuur die daarbij hoort. Ook de provincie heeft haar eigen koers uitgezet met een eigen Omgevingsvisie.

11 Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026. 12 Centraal Planbureau (2025). De armoede-intensiteit: een raming van de diepte van armoede. 13 Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026. 14 Ministerie van Financiën (2025). Wetsvoorstel Wet verbetermaatregelen toeslagen. 15 Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Provincie Zeeland (2025). Ruimtelijk Arrangement Zeeland. 16 Rijksoverheid (2025). Kabinet zet nieuwe stap op weg naar Nota Ruimte over inrichting Nederland. 17 Informatiepunt Leefomgeving (2025). Maak kennis met de Omgevingswet. 18 Informatiepunt Leefomgeving (2025). Overzicht regels participatie bij de instrumenten van de Omgevingswet.

9

Sociaal domein Zorg en ondersteuning staan onder druk. Het huidig beroep op zorg en ondersteuning is op lange termijn niet houdbaar, terwijl het behoud van zorg voor de meest kwetsbaren een prioriteit is en de roep om menselijke maat en maatwerk groot is. Het sociaal domein in Nederland staat aan de vooravond van een grote heroriëntatie. Gemeenten moeten keuzes maken met beperkte middelen. Vanuit verschillende ministeries wordt beleid ontwikkeld dat vraagt om inzet op innovatie en digitalisering en via wijk-/gebiedsgericht werken een sterkere verbinding tussen zorg, participatie en welzijn. Gemeenten krijgen hierin een steeds centralere rol, met de nadruk op preventie, lokale regie en samenwerking in de wijk. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen in hoe die landelijke agenda lokaal vorm krijgt.19 Aanpassing van de Jeugdwet blijft onderwerp van gesprek. Het Rijk heeft gemeenten verplicht samen te werken in jeugdhulpregio’s (voor ons Zeeland) en onderzoekt hoe de reikwijdte van Jeugdhulp kan worden aangepast. In verband met mogelijke bezuinigingsopgaven of herverdeling van middelen zijn verdere decentralisaties de komende jaren niet uit te sluiten, zoals het overhevelen van taken uit de Wet langdurige zorg (Wlz) naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).20 Gemeentefinanciën Gemeenten zijn voor een groot deel van hun inkomsten afhankelijk van het Rijk.

Vanaf 2026 dreigde een bezuiniging van € 2,4 miljard voor gemeenten. In het overhedenoverleg van april 2025 heeft het kabinet een tijdelijke oplossing toegezegd, waarbij gemeenten tot en met 2027 in totaal € 3 miljard ontvangen.21 Een structurele oplossing voor dit begrotingstekort blijft nodig, met aandacht voor balans tussen taken en middelen.22 Elke regio telt! Het rapport Elke regio telt! uit 2023 benadrukte de verschillen tussen regio’s en de noodzaak voor het Rijk om hier aandacht voor te hebben.23 Uit het rapport bleek dat beleidsmatige aandacht lange tijd vooral was uitgegaan naar het sterker maken van regio’s die al sterk zijn. De Rijksoverheid past nu haar investeringsbeleid aan, ontwikkelt langlopende regionale agenda’s en versterkt en verstevigt de relatie tussen Rijk en regio.24 Nog niet alle ministeries zijn hiermee even ver. De ruimte voor maatwerk voor de regio en aandacht voor Zeeland 2050 is mede hiervan een logisch gevolg.

19 Gemeente Schouwen-Duiveland (2025). Beleidskader Breed Sociaal Domein. 20 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023). IBO Ouderenzorg. 21 VNG (2025). Gemeenten vallen in financieel ravijn. 22 Raad voor het Openbaar Bestuur (2025). Afrekenen met disbalans: advies over medebewindstaken. 23 Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Raad voor het Openbaar Bestuur, Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2023). Adviesrapport Elke regio telt!. 24 Rijksoverheid (2024). Rijk en regio’s op tien plekken in gesprek over regio-aanpak op maat.

10

Wetsvoorstellen met impact voor Schouwen-Duiveland Diverse wetsvoorstellen en aanpassingen in regelgeving zijn in voorbereiding of behandeling, met direct gevolgen voor gemeenten: • De Spreidingswet asielopvang is sinds 1 februari 2024 van kracht. Gemeenten hebben hiermee een wettelijke taak in de opvang van asielzoekers. Het (demissionaire) kabinet werkt aan het intrekken van de Spreidingswet. Met landelijke verkiezingen in oktober is de toekomst van de wet onzeker.25 • Instructieregel versoepeling regels rondom permanente bewoning recreatiewoningen: na de zomer 2025 in de Tweede Kamer verwacht. Gemeenten krijgen via de instructieregel de opdracht om bestaande gevallen van bewoning van recreatiewoningen toe te staan in het omgevingsplan.26 • Reikwijdte jeugdhulpplicht: in voorbereiding. Striktere afbakening van de jeugdhulpplicht door gemeenten. Met name aan de kant van het aanbod.27 • Wet versterking regie volkshuisvesting: wacht op behandeling door Eerste Kamer. Betekent verplichting tot volkshuisvestingsprogramma met concrete aantallen en doelgroepen voor gemeenten.28 • Collectieve warmtevoorziening: wacht op behandeling in de Eerste Kamer.

Betekent centrale rol voor gemeenten in organisatie van collectieve warmtevoorzieningen, met nieuwe verantwoordelijkheden en uitvoeringslasten.29 • Participatiewet in balans: Gaat naar waarschijnlijkheid per 1 januari 2026 in en wijzigt de Participatiewet en andere wetten om de balans tussen bestaanszekerheid, re-integratie en handhaving te verbeteren. Doel: meer ruimte voor uitvoeringsprofessionals om mensen goed te ondersteunen.30 • Stikstofwetgeving: wacht op behandeling in Tweede Kamer. Kabinet komt met wetsvoorstel om stikstofdoelen te vervangen. De oorspronkelijke resultaatsverplichting (50% van stikstofgevoelige natuur onder de KDW in 2030) wordt vervangen door een wetsvoorstel dat emissiedoelen centraal stelt. Wijziging is nog onzeker, mede door kritisch advies van de Raad van State en met val van het kabinet.31 Belangenbehartiging Als gemeente hebben we te maken met veel landelijke wet- en regelgeving, die we lokaal uitvoeren en zijn we deels afhankelijk van middelen die we ontvangen van het Rijk. Daarom is het belangrijk om onze stem in Den Haag te laten horen. De gemeente Schouwen-Duiveland is via verschillende netwerken en samenwerkingsverbanden aangesloten op landelijke besluitvorming en belangenbehartiging. Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben we invloed op landelijke wetgeving, financiering en uitvoeringstaken.

Via de P10 (samenwerking van 33 grote plattelandsgemeenten zonder dragende kern) brengen we de stem van het landelijk gebied onder de aandacht in Den Haag. En via het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) en de Vereniging van Zeeuwse Gemeenten (VZG) trekken we samen op richting het Rijk. 25 Rijksoverheid (2024). Hoe de Spreidingswet werkt. 26 Rijksoverheid (2025). Instructieregel voor bewoning recreatiewoningen in consultatie. 27 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2024). Voortgangsbrief Jeugd. 28 Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (2025). Wet versterking regie volkshuisvesting. 29 Eerste Kamer der Staten-Generaal (2025). Wet collectieve warmte. 30 Eerste Kamer der Staten-Generaal (2025). Participatiewet in balans. 31 Rijksoverheid (2025). Kabinet komt met wetsvoorstel om stikstofdoelen te vervangen.

11

Internationaal en Europees beeld Geopolitiek en economie Oorlogen in Oekraïne en Gaza en het handelsbeleid van de Verenigde Staten zorgen voor geopolitieke en economische onzekerheid.32 In juli 2025 sloten de VS en de EU een handelsakkoord die verdere escalatie voorkwam, maar bedrijven hebben nog steeds te maken met hoge importtarieven uit de VS. Dit kan bijdragen aan een beweging richting meer strategische autonomie en regionale productie, bijvoorbeeld van voedsel, energie en defensie. Europese Unie De Europese Commissie richt zich de komende jaren op veiligheid en defensie, economische concurrentievermogen en vereenvoudiging van regelgeving. Tegelijk blijft er aandacht voor de groene, digitale en sociale transities.33 Voor Schouwen-Duiveland biedt dit mogelijkheden voor financiering via Europese fondsen en subsidies en deelname aan EU-programma’s voor kennisdeling. De gemeente heeft in de afgelopen bestuursperiode deelgenomen aan diverse Europese projecten. Voorbeelden zijn projecten voor zilte teelten van zeebanaan en zeevenkel in een kasomgeving en biocirculair recreëren. In deze bestuursperiode hebben we ook het project Star2Cs afgerond waarin we onder andere een 3D-animatie, een klimaatwand, een klimaatspel met app en een digitale kennisbank opleverden en ter beschikking stelden aan het Watersnoodmuseum. De gemeente werd ook lid van het Rural Pact.

Samen met P10 zet de gemeente zich via dit Rural Pact in voor behoud en verbetering van regelgeving en financiering ten behoeve van de leefbaarheid en economische vitaliteit van de plattelandse gebieden. Samenwerking en aanwezigheid in Europa Burgemeester Van der Hoek vervult namens Schouwen-Duiveland een actieve Europese rol. Hij is plaatsvervangend lid van het Comité van de Regio’s en is lid van de commissie SEDEC, die zich op bezighoudt met innovatie, arbeidsmarkt en onderwijs. Daarnaast is hij lid van het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa en van de commissie Social Inclusion. Deze commissie houdt zich bezig met mensenrechten, toegang tot voorzieningen als huisvesting en onderwijs, jongerenparticipatie en democratische waarden, Daarnaast is de burgemeester lid van de VNG-commissie Europa en Internationaal. Aanvullend is via de provincie, de P10 en de VNG zicht op Europese ontwikkelingen en toegang tot financiering.

32 Centraal Planbureau (2025). Concept-Macro Economische Verkenning 2026. 33 Europese Commissie (2024). Prioriteiten 2024-2029.

12

3. Coalitieakkoord Samen koers houden Koers en ambitie Het coalitieakkoord Samen koers houden (2022-2026)34 richt zich op een toekomstbestendig en leefbaar eiland, met balans tussen economische ontwikkeling, een fijne leefomgeving en een sterke samenleving. Hoofdlijnen: • Voldoende en betaalbare woningen, passend bij de behoefte van inwoners. • Een sterke en veelzijdige economie met aandacht voor toerisme, landbouw, visserij en het mkb. • Goede voorzieningen, bereikbaarheid en zorg. • Duurzame energieopwekking en klimaatadaptatie. • Solide financiën en een wendbare organisatie. De peilstok 202535 gaf inzicht in de uitvoering van de ambities uit het coalitieakkoord. We zagen dat veel afspraken uit het coalitieakkoord in uitvoering zijn. Tegelijkertijd beïnvloeden factoren zoals stikstofregelgeving, netcongestie en arbeidskrapte de snelheid en haalbaarheid van de uitvoering.

Belangrijkste resultaten en ontwikkelingen Werken • Vaststelling van een nieuwe bedrijventerreinenstrategie, met aandacht voor verduurzaming en toekomstbestendige inrichting. • Start en verdere ontwikkeling van een ondernemersloket en introductie van innovatievouchers voor mkb-bedrijven. • Plannen voor een 150 kV-station in de Zuidoostflank van Zierikzee en het mogelijk maken van energieopslag bij 50 kV-station nabij Oosterland voor de energietransitie. • Verbetering van de bereikbaarheid door de introductie van flexvervoer. • Planvorming van verkeersvraagstuk van Zierikzee (gebiedsgerichte aanpak) samen met Rijkswaterstaat, waterschap en de provincie. • Landelijke aandacht van zoetwaterproblematiek, met aandacht voor externe aanvoer en innovatieve lokale maatregelen zoals dubbele drainage, kreekruginfiltratie en waterbassins. • Aanpak van arbeidsmarktkrapte in samenwerking met onderwijs en ondernemers binnen de arbeidsmarktregio Zeeland.

34 Leefbaar Schouwen-Duiveland, CDA, SGP en GroenLinks (juni 2022). Coalitieakkoord samen koers houden (2022-2026). 35 Gemeente Schouwen-Duiveland (februari 2025). Peilstok uitvoering coalitieakkoord 2022-2026.

13

Wonen • Ontwikkeling van gemeentelijke woningbouwplannen. • Samen met woningbouwcorporatie Zeeuwland initiatief genomen voor woningbouw op gemeentelijke gronden in Scharendijke, Zierikzee, Nieuwerkerk, Bruinisse, Ouwerkerk en Zonnemaire. • Uitvoering van masterplan Renesse, Scharendijke en Burgh-Haamstede en diverse herinrichtingsopgaven. • Vaststelling van een Beleidskader Breed Sociaal Domein, een Woonzorgvisie en een nieuwe Cultuurvisie. Concrete activiteiten op het gebied van welzijn/positieve gezondheid zijn SD vitaal, OKO, BLOEI! en Ammekare. • Realisatie van een nieuwe skatebaan in Zierikzee. • Planning van de bouw van een nieuw poppodium Brogum in 2026. • Uitvoering van het programma duurzaamheid via vijf sporen: energie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, milieukwaliteit en circulariteit. Verblijven • Toerismebeleid gericht op een balans tussen economische waarde en leefbaarheid, conform strategische visie Tij van de toekomst. • Agenda Toerisme. • Erfgoedvisie. Bestuur en organisatie • Tot 2026 een stabiele financiële positie. Vanaf 2027 verwachten we structurele tekorten. • Doorontwikkeling van de organisatie vanuit organisatieprogramma Samen maken we ons eiland, met aandacht voor dienstverlening, bestuurskracht, wendbaarheid en aantrekkelijk werkgeverschap. • Ontwikkeling van kaders en spelregels voor inwoner- en overheidsparticipatie gepland.

14

4. Leven, Wonen, Werken Strategische visie Tij van de toekomst In het voorjaar van 2025 stelde de gemeenteraad de Strategische visie Tij van de toekomst vast. Schouwen-Duiveland in 2040: samen bouwen aan verantwoorde groei. Deze visie is het gezamenlijke kompas voor de lange termijn en richt zich op drie centrale thema’s: Leven, Wonen en Werken. In dit hoofdstuk worden de strategische doelen uit de strategische visie herhaald en aangevuld met een stand van zaken en uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad en daarna. Daarmee vormt dit hoofdstuk de brug tussen de langjarige visie en de concrete keuzes die de komende periode nodig zijn.

Leven Samen genieten en zorgen. We willen een toekomst waarin iedereen op Schouwen-Duiveland kan genieten van natuur, kunst en cultuur. We willen bestaanszekerheid en een sterke sociale basis voor iedereen. We bewaken de veiligheid en bieden passende zorg en ondersteuning dichtbij.

Natuur, kunst, cultuur en sport Ambitie in 2040 Volop genieten van natuur, kunst, cultuur en sport. Op Schouwen-Duiveland zijn natuur, kunst, cultuur en sport belangrijke pijlers voor brede welvaart. We zorgen voor een gevarieerd aanbod dat toegankelijk is voor alle inwoners en bezoekers. Met gerichte investeringen houden we de voorzieningen op niveau. Daarbij zorgen we voor goede bereikbaarheid, voldoende parkeerruimte en drempelloze toegang. Door structureel onderhoud blijft de kwaliteit van alle recreatieve voorzieningen gewaarborgd. Stand van zaken • Nieuwe visies voor cultuur en erfgoed. • Dorpshuizenbeleid: elke kern een ontmoetingsplek. • Integraal huisvestingsplan onderwijs. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Uitvoering integraal huisvestingsplan onderwijs: keuzes over locaties en mogelijk clusteren van (aanvullende) voorzieningen in relatie tot budgettaire ruimte en capaciteit. • Toekomst dorpshuizen: investeringsopgave voor toegankelijkheid en verduurzaming. Uitwerking van motie wijkcentra; wijkcentra voor elke wijk? • Erfgoed en musea: omgang met kerkgebouwen (zoals de Nieuwe Kerk in Zierikzee en Sint-Nicolaaskerk in Brouwershaven), rijksmonumenten en subsidiëring musea (zoals Watersnoodmuseum en Stadhuismuseum). • Wil de gemeenteraad sociale mobiliteit bevorderen? In het verleden is er bijvoorbeeld geïnvesteerd in de schoolbus Zonnemaire.

• Cultuurcoach: wel/niet voortzetten financiering. • GR Muziekschool Zeeland: samen met andere Zeeuwse gemeenten toekomstscenario bepalen. • Wat is het toekomstscenario van Zwembad Dol-Fijn? 15

Bestaanszekerheid Ambitie in 2040 Bestaanszekerheid voor alle inwoners. In 2040 heeft elke inwoner van Schouwen-Duiveland bestaanszekerheid. Dit betekent: volwaardig meedoen in de samenleving, een passende woning, toegang tot onderwijs en voldoende inkomen om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Samen met partners, ondernemers en maatschappelijke organisaties voorkomen en verminderen we armoede en problematische schulden door inwoners gerichte ondersteuning en begeleiding te bieden. We bouwen een sterk netwerk dat inwoners helpt om financieel zelfredzaam te worden en te blijven. Stand van zaken • Beleidskader breed sociaal domein en beleidsplan schuldhulpverlening vastgesteld. Minimabeleid wordt herijkt. • Verkenning toekomstbestendige uitvoering Participatiewet uitgevoerd, vervolg nodig. Externe bruggenbouwer aangesteld om te werken aan toekomstbestendige uitvoering Participatiewet. • Gemeente heeft wettelijke taak om statushouders te huisvesten, asielzoekers op te vangen en een inspanningsverplichting om Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Er zijn Zeeuwse afspraken over vluchtelingenopvang. De gemeenteraad heeft besloten tot realisatie van noodopvang voor 250 personen. Er is een achterstand bij onze taakstelling huisvesting statushouders en opvang Oekraïense vluchtelingen.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Verbetering uitvoering Participatiewet: Participatiewet in Balans wordt ingevoerd vanaf 2026. Doel: meer maatwerk, menselijke maat en eenvoud in uitvoering. • Toekomstbestendige sociale infrastructuur en rol van Zuidhoek: gemeenten moeten eind 2026 een plan hebben voor de uitvoering van de Participatiewet. • Voortzetting, aanpassing of beëindiging huidige tijdelijke pilots voor minima: gratis schoolfruit, gratis Openbaar Vervoer (OV), witgoedregeling. • Keuzes over opvanglocaties Oekraïners en doorstroomlocaties statushouders. Opvang werkt door op andere beleidsterreinen (bijvoorbeeld inburgering, begeleiding naar werk en mogelijk zorg, handhaving en veiligheid).

16

Sociale basis Ambitie in 2040 Sterke sociale basis in alle kernen. Sterke gemeenschappen vormen de ruggengraat van ons eiland. We ondersteunen actief buurt- en vrijwilligersnetwerken en stimuleren een omgeving waarin mensen naar elkaar omkijken. Kwalitatief goed onderwijs en kinderopvang zijn de basis voor een gezonde ontwikkeling. Opvoeders kunnen rekenen op ondersteuning bij opvoedingsvraagstukken, zodat elk kind zich in een veilige omgeving kan ontwikkelen. We motiveren inwoners om gezond te leven en voldoende te bewegen. Dit draagt bij aan hun vitaliteit en stelt hen in staat langer zelfstandig te blijven wonen. Door ontmoetingsplekken te creëren en activiteiten te organiseren, gaan we eenzaamheid tegen. Vrijwilligers en mantelzorgers kunnen rekenen op steun vanuit hun netwerk en de gemeenschap. Deze sterke sociale basis bouwen we samen met inwoners, verenigingen en vrijwilligersorganisaties. Stand van zaken • Beleidskader breed sociaal domein vastgesteld en uitvoeringspan doorontwikkeling toegang. • Preventieve programma’s Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO), SD Vitaal en Bloei! lopen. • Werken aan samenhang van tussen programma’s en efficiënte inzet van financiële middelen en capaciteit. • Samenwerking met Stichting Maatschappelijk Werk en Welzijn Oosterschelderegio (SMWO) versterkt.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Structurele financiering van eigen preventieprogramma’s en diensten van partners (SMWO, HALT, Emergis preventie). • Landelijke ontwikkelingen rondom akkoorden zoals Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) beïnvloeden mogelijk financierings- en beleidsruimte. Denk aan verschuiving van middelen met korting van SPUK naar gemeentefonds. • Toekomst activiteitenaanbod kinderen en jongeren: financiering BLOEI! stopt per 2028. • Schoolzwemmen: er mag geen ouderbijdrage meer gevraagd worden. Wil de gemeenteraad extra middelen beschikbaar stellen om schoolzwemmen te behouden?

17

Zorg en ondersteuning Ambitie in 2040 Zorg en ondersteuning dichtbij en vraaggericht. Kwetsbare inwoners kunnen rekenen op passende zorg en ondersteuning. We werken hiervoor nauw samen met woningbouwcorporaties en zorginstellingen. Bij overlastsituaties hebben we korte lijnen met de politie. Door de vergrijzing, de stijgende levensverwachting en de toenemende zorgbehoefte staat de betaalbaarheid van zorg onder druk. Dit vraagt om nieuwe oplossingen die we samen met inwoners en partners ontwikkelen. We sturen op vermindering van de vraag naar specialistische zorg, door meer te investeren in zorg en ondersteuning dichtbij. Ondersteuningsvragen vangen we zoveel mogelijk op in de eigen omgeving: thuis, op school of in de buurt. De ondersteuning vanuit de gemeente vult waar nodig aan. Deze aanpak realiseren we binnen de wettelijke kaders en beschikbare budgetten, met kwaliteit van zorg en voldoende personeel als belangrijke voorwaarden. De beoogde groei van ons inwonersaantal draagt bij aan behoud van mantelzorgers en voldoende personeel voor zorg en ondersteuning. Stand van zaken • Beleidskader breed sociaal domein en uitvoeringsplan doorontwikkeling toegang vastgesteld. • Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 lokaal en regionaal in uitvoering. Verplichte regionale onderdelen zoals inkoop via Jeugdhulpregio.

• Zeeuwse gemeentelijke samenwerking regiovisies Jeugdhulp Zeeland 2023-2028 en Beschermd wonen. Samenwerking op behoud van specialistische zorg via inkoop, verdeling van (woon/ opvang)voorziening en projecten zoals om- en afbouw Jeugdzorgplus. Ook samenwerking op verdeling middelen en capaciteit: normeren en grenzen stellen aan beroep op zorg. • Samenwerking met scholen en huisartsen en inzet van jeugdprofessionals op school. • Samenwerking met zorg, politie en woningbouwcorporatie voor inwoners met onbegrepen gedrag. In de vorm van netwerk van professionals (OGGZ-netwerk), laagdrempelige voorzieningen zoals zelfregiecentrum Ammekare en woonondersteuning met Kansrijk wonen. • Woonzorgvisie vastgesteld voor realiseren woonvoorzieningen voor diverse doelgroepen. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Stevig lokaal team realiseren leidt mogelijk tot keuzes over extra financiering. • Organisatie regionale samenwerking, met name nieuwe GR Sociaal Domein Zeeland. Maar ook wat organiseren we regionaal en wat lokaal? • Beschermd wonen: financiering vanuit regiobudget Beschermd Wonen op termijn mogelijk niet toereikend om huidige vorm van zorg en ondersteuning voor mensen met complexe problematiek voort te zetten.

• Balans tussen normeren en grenzen stellen zodat zorg en ondersteuning beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare mensen aan de ene kant en collectieve preventie om zorgvraag te beperken aan de andere kant. • Toegankelijkheid van zorg en wachttijden. Wat is acceptabel?

18

Veiligheid Ambitie in 2040 Een veilig eiland om te leven. Schouwen-Duiveland is een veilige plek om te leven. Overheden, veiligheidspartners, ondernemers en inwoners voelen zich daar gezamenlijk verantwoordelijk voor. We stimuleren ieders betrokkenheid, gaan polarisatie tegen en zijn goed voorbereid op complexe veiligheidsvraagstukken, waaronder ondermijning en internetfraude. We dragen actief bij aan de crisisorganisatie van de veiligheidsregio. In geval van calamiteiten moet Schouwen-Duiveland altijd voldoende bereikbaar zijn. Daarvoor zijn goede alternatieve routes nodig, in samenwerking in de regio. In nieuwe plannen integreren we de maatregelen die hiervoor nodig zijn. We anticiperen op het veranderende klimaat en nemen als onderdeel van het Nationaal Deltaprogramma maatregelen om weerbaar te zijn tegen extremer weer, zoals hitte, droogte, storm en te veel water. Stand van zaken • Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en risico op langdurige stroomuitval vragen versterking maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Nadere uitwerking op lokaal en regionaal niveau nodig, in samenwerking met de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ). • Doorontwikkeling Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) naar robuuste Omgevingsdienst. • Nieuwe landelijke regels voor Buitengewoon Opsporingsambtenaren (Boa’s) vanaf 2028.

Mogelijke taakverschuiving van politietaken naar Boa’s. • Actualisatie van het Integraal Veiligheidsbeleid voor beleidsperiode 2027-2030 start in 2026. Gebeurt regionaal met veiligheidspartners. • Voorgenomen besluit tot samenwerking van de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (GGD) en VRZ richting één GR. • Samenwerking binnen Klimaatadaptatiestrategie Zeeland, lokale klimaatagenda en Deltaprogramma over wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. • Gemeentelijk hitteplan opgesteld in 2025 met maatregelen om gezondheidsproblemen te voorkomen, woningen en gebouwen koeler te houden en de openbare ruimte hittebestendig in te richten. Ook samenwerking met zorgorganisaties, scholen, woningbouwcorporaties en hulpdiensten. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Klimaatadaptatie: voorbereiden op extreme weersomstandigheden (hitte, droogte, storm en overstromingen).

19

Wonen Duurzame groei en behoud van eigenheid. In 2040 zijn er voldoende passende, betaalbare woningen om de groei van het aantal inwoners mogelijk te maken en om alle doelgroepen te huisvesten. De woonomgeving blijft aantrekkelijk. Woningen zijn duurzaam, energieneutraal, goed bereikbaar en veilig tegen het water.

Wonen Ambitie in 2040 Iedereen woont naar wens en behoefte. Schouwen-Duiveland is een aantrekkelijk wooneiland. De trend gaat richting krimp, maar onze ambitie is om te groeien naar meer dan 40.000 inwoners. Om dit te bereiken, zetten we in op meer woningen en betere bereikbaarheid. De behoefte aan extra woningen onderbouwen we met vierjaarlijkse kwalitatieve woningmarktonderzoeken en analyses van demografische ontwikkelingen. In 2040 heeft Schouwen-Duiveland een duurzame, toekomstbestendige woningvoorraad die aansluit bij de behoeften van alle inwoners. Woningen zijn geschikt voor verschillende levensfases, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Voor jongeren en jonge gezinnen ontwikkelen we aantrekkelijke woonmogelijkheden om hen aan het eiland te binden of hun terugkeer mogelijk te maken. Daarnaast zorgen we voor voldoende flexibele woonruimte voor spoedzoekers en tijdelijke arbeidskrachten. De leefbaarheid in de kernen versterken we door de aanwezigheid van goede voorzieningen, het stimuleren van permanente bewoning en het zorgvuldig inpassen van nieuwbouw in de bestaande omgeving. Bij nieuwbouw en woningverduurzaming houden we rekening met beschermde dieren-en plantensoorten. De tuinen en de inrichting van buitenruimten dragen bij aan de biodiversiteit en aanpassingen aan extremer weer (klimaatadaptatie).

De groei van het aantal woningen maakt bereikbaarheid cruciaal, met name via de MiddenZeelandroute. Nieuwe locaties voor nieuwbouw worden zorgvuldig gekozen. Herstructurering, inbreiding en een ‘straatje erbij’ in de kernen blijven van belang. Uitgangspunt is dat nieuwbouw bijdraagt aan de woonkwaliteit in bestaande kernen. We beschermen natuur en landschap en versterken de kwaliteit van de leefomgeving.

20

Stand van zaken • Demografische prognoses laten een krimptendens zien, maar de ambitie uit de strategische visie Tij van de toekomst is groei naar 40.000+ inwoners. • Om leefbaarheid, sociale cohesie en identiteit van de gemeente Schouwen-Duiveland te behouden en versterken, is het nodig om de juiste woningen voor de juiste mensen te realiseren. Dit gaat over inzet op een mix van woningen in grotere projecten. • Realisatie nieuwbouw wordt beperkt door stikstofproblematiek, netcongestie en hoge bouwkosten. • De westkant van ons eiland kent als gevolg van stikstof beperkingen voor ontwikkeling en woningbouw. Voor de invulling van de woningbouwopgave richten we ons daardoor meer op de oostkant van het eiland. • Wetgeving vraagt om integratie van wonen en zorg en welzijn (doelgroepen). Deels opgenomen in de Woonzorgvisie. • Nieuwe wet regie volkshuisvesting treedt naar verwachting in 2026 in werking. Wet geeft verplichting tot maken van volksvestigingsprogramma’s, waarin wordt vastgelegd hoeveel woningen er gebouwd moeten worden, waar deze moeten komen en voor welke doelgroepen deze bestemd zijn. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Balans tussen groei en behoud identiteit. • Aandacht voor mobiliteit en ontsluiting bij woningbouw. • Bouwen en wonen betaalbaar houden met hoge bouwkosten, krapte op de arbeidsmarkt en winstbejag en speculatie op de woningmarkt.

• Hoe houden we woningbouwprojecten financieel haalbaar met verplichting om 2/3 betaalbare woningen te realiseren? • Beschikbaarheid nutsvoorzieningen (energie ne water) nieuwe woonwijken heeft impact op uitvoerbaarheid woningbouwplannen. • Bezwaarprocedures leiden tot lange doorlooptijden waarmee realisatie vertraagt. • Realisatie van woningen voor specifieke doelgroepen zoals ouderen vraagt samenwerking met initiatiefnemers en zorgverleners, terwijl draagkracht en capaciteit beperkt zijn.

21

Woonomgeving Ambitie in 2040 Een aantrekkelijke, gezonde woonomgeving. Schouwen-Duiveland kent ook in 2040 een unieke combinatie van karakteristieke kernen, uitgestrekte stranden, duinen, water, platteland en bijzondere flora en fauna. We koesteren ons historisch erfgoed en het rijke aanbod aan kunst, cultuur en sport. Deze elementen maken het eiland tot een geliefde woonplek voor uiteenlopende doelgroepen. De kwaliteit van de leefomgeving staat voorop: in 2040 is de lucht schoon en zijn de nachten stil en donker. Om deze gezonde leefomgeving te behouden, beschermen we kwetsbare natuurgebieden en ontwikkelen we nieuwe recreatiemogelijkheden op zorgvuldig gekozen locaties. We spreiden de recreatiedruk in ruimte en tijd om de natuur te ontzien en overlast te voorkomen. De ontwikkeling van duurzame vervoersopties speelt hierin een belangrijke rol. De biodiversiteit versterken we door het uitbreiden en verbinden van de ecologische hoofdstructuur. Bij nieuwe ontwikkelingen staat behoud van landschappelijke kwaliteit voorop. Initiatieven zijn alleen mogelijk als ze de kwaliteit versterken of minimaal in stand houden. We bieden initiatiefnemers en omwonenden heldere kaders voor wat wel en niet kan. Daarbij vragen we initiatiefnemers om actief bij te dragen aan het verbeteren van de gebieds- en milieukwaliteit én om inwoners via participatie goed te betrekken bij hun plannen.

Stand van zaken • Gebiedsgerichte aanpak Kop van Schouwen in verband met stikstofdruk. Samenwerking tussen de provincie Zeeland en de gemeente Schouwen-Duiveland om de instandhoudingsdoelen voor het Natura 2000-gebied te behalen en de natuur te versterken. De provincie werkt daarnaast aan een Zeeuws stikstofplan. • Start met visie biodiversiteit in 2025. Diverse projecten op gebeid van biodiversiteit al uitgevoerd, zoals aanleg van dorpsboomgaarden, project akkerranden, aanleggen van groene schooltuinen, biodiversiteitsscans op bedrijventerreinen en ecologisch maaibeheer in de openbare ruimte. • Groenbeleidsplan & Groenbeheerplan heeft samenhang met klimaat en biodiversiteit als uitgangspunt. • We zijn verplicht om voor bebouwde gebied een soortenmanagementplan (SMP) op te stellen; een gebiedsdekkend plan met maatregelen, regels en afspraken voor bijvoorbeeld (ver)bouwen, isoleren en slopen, om beschermde dier- en plantensoorten in een bepaald gebied te beschermen en hun leefomgeving te behouden of te verbeteren. In 2025 startten voorbereidingen, in 2026 start proces om in 2027 te komen tot een SMP.

• Samenwerking in platform biodiversiteit met organisaties zoals Natuur- en vogelwacht, Stichting Landschapsbeheer Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Imkervereniging Schouwen-Duiveland, Natuur en Milieueducatie Schouwen-Duiveland (NME), provincie Zeeland, Stichting Zonnestraal en Poldernatuur en Agrarisch Schouwen-Duiveland. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Aanpak stikstofproblematiek. • Stimuleren verduurzaming en gebruik milieuvriendelijke circulaire materialen en bouwmethoden in de leefomgeving.

22

Verduurzaming Ambitie in 2040 Een duurzaam, energieneutraal, divers woningaanbod. Schouwen-Duiveland staat voor een grote verduurzamingsopgave, met een groot aantal vooroorlogse woningen en monumenten. In 2040 zijn deze woningen goed geïsoleerd en aardgasvrij. De woningen voorzien grotendeels zelf in hun energie- en warmtebehoefte. Dit bereiken we door nauw samen te werken met huiseigenaren, woningbouwcorporaties, stads-, dorps en wijkraden en netbeheerders, ondersteund door gerichte stimuleringsmaatregelen. Voor monumentale panden en beschermde dorps- en stadsgezichten hebben we maatwerkoplossingen ontwikkeld om de cultuurhistorische waarde te behouden. Elke kern beschikt over een passend alternatief voor aardgas, van individuele tot collectieve systemen. Nieuwe woningen worden energieneutraal en circulair gebouwd, met klimaatadaptieve maatregelen als standaard onderdeel van elk nieuwbouwproject. Stand van zaken • Netcongestie beperkt mogelijkheden verduurzaming. Het huidige hoogspanningsnet Schouwen-Duiveland is niet toereikend, maar ook het midden- en laagspanningsnet is op sommige plaatsen niet meer toereikend. Sinds oktober 2020 is er sprake van netcongestie voor teruglevering op de Noordring, het 50 kV elektriciteitsnet dat Schouwen-Duiveland en Tholen van elektriciteit voorziet.

Voor de verzwaring van het elektriciteitsnet is het noodzakelijk om een 150 kV /20 kV hoogspanningsstation op Schouwen-Duiveland te plaatsen. Tennet en Stedin zijn bezig met de uitwerking van de definitieve locatie en de inpassing van het 150 kV/ 20 kV hoogspanningsstation in de omgeving. De verwachting is dat het 150 kV/20kV station in 2030 gereed is, maar bezwaarprocedures en problemen met het verwerven van de gronden kunnen voor verdere vertraging zorgen. Stedin werkt met buurtaanpak aan verzwaren van midden- en laagspanningsnet. Daar houden we rekening mee in wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast worden lokale energiegemeenschappen gestimuleerd. • De beperkingen van het energienetwerk hebben gevolgen voor de verduurzaming. Grootschalige duurzame opwekprojecten kunnen niet worden gerealiseerd omdat er geen duurzame energie teruggeleverd kan worden naar het energienetwerk. Bedrijven die een grotere capaciteit nodig hebben onder andere voor het verduurzamen komen op de wachtlijst. • Transitievisie warmte (2021) geeft tijdpad voor de overstap naar alternatieve energie en het geleidelijk vervangen van aardgas. Landelijke ambitie is gebouwen in Nederland in 2050 niet meer met aardgas verwarmen. Schouwen-Duiveland wil al in 2040 naar 0% aardgas. Actualisatie Transitievisie warmte naar Warmteprogramma Schouwen-Duiveland in 2026, met aandacht voor haalbaarheid en betaalbaarheid.

• Overgang naar aardgasvrij ondersteunen we met verschillende subsidies en regelingen, zoals de gemeentelijke isolatiesubsidie, subsidie Doe-Het-Zelvers, subsidie zonnepanelen en (hybride warmtepompen) en de subsidieregeling kleinschalige energieopslag. Inwoners kunnen gebruik maken van de lening duurzaam en langer thuis voor het doorvoeren van duurzame maatregelen en het levensloopbestendig maken van de woning. Voor het stimuleren van kleine energiebesparende maatregelen zetten we het energieteam en het klusteam SchouwenDuiveland in. Dit is een samenwerking met Zeeuwind, NME SD, Zeeuwland, SMWO en de Zuidhoek. 23

• •

•

Monumenteigenaren ontvangen ondersteuning bij verduurzamen via een monumentencoach en een extra subsidiebedrag binnen de gemeentelijke isolatiesubsidie. Inwoners kunnen met vragen en informatie over verduurzaming en subsidies terecht bij het Energiehuis Schouwen-Duiveland. Hiervoor werken we samen met Natuur en Milieu Educatie Schouwen-Duiveland. Daarnaast is er een digitaal regionaal energie loket www. duurzaambouwloket. We hebben een maandelijkse Duurzaam Doen-pagina in de Wereldregio. Per wijk wordt een wijkuitvoeringsplan opgesteld. Samen met dorps-, wijk- en stadsraden, netbeheerders en de woningbouwcorporatie, worden wijkgericht mogelijkheden voor duurzame energie en warmteopties onderzocht. In het wijkuitvoeringsplan staat welke alternatieve energievoorziening in een wijk/gebied/straat gekozen wordt en wanneer de wijk/gebied/straat aardgasvrij is. Doel: in 2030 heeft de helft van de wijken en buurten een wijkuitvoeringsplan.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Verzwaring elektriciteitsnet en plaatsing hoogspanningsstation. We zijn hierin afhankelijk van organisaties als Tennet en Stedin. • De manier waarop we inwoners en bedrijven ondersteunen die willen verduurzamen ondanks netcongestie. • Inzet op het realiseren van een 150 KV station. • Onzekerheden en snelle ontwikkelingen in technieken voor de energietransitie, vooral voor aardgasvrije technieken (zoals bodemenergie en energie uit water en waterstof ), alternatieve brandstoffen voor zwaar vervoer en energieopslag (onder andere batterijopslag). Welke ruimte geven we aan experimenteren en hoe omgaan met onzekerheden in planning en investeringen? • Door veelal kleine kernen en slecht-geïsoleerde en verspreide woningen, zijn collectieve opties als warmtenetten vaak niet rendabel in Schouwen-Duiveland. De vraag is hoe we in SchouwenDuiveland gebouwen van het aardgas af halen. • Isolatie van bestaande huizen combineren met bescherming diersoorten die in spouwmuren en onder daken leven zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen.

24

Bereikbaarheid Ambitie in 2040 Goede bereikbaarheid op en rond het eiland. Goed leven, wonen en werken op Schouwen-Duiveland vraagt om veilige en efficiënte verbindingen, zowel op het eiland als met de omliggende regio. De groei naar een gemeente met meer dan 40.000 inwoners heeft geleid tot betere verbindingen met andere Zeeuwse gemeenten, Zuid-Holland en Brabant, in het bijzonder via de Midden-Zeelandroute. De regionale mobiliteitsstrategie is hierbij leidend. Inwoners hebben ruime keuze in vervoermiddelen dankzij een moderne infrastructuur en innovatieve vervoersoplossingen. Het eiland heeft veilige fietspaden voor (elektrische) fietsen, goed onderhouden wegen voor (deel)auto’s en een passend aanbod van collectief vervoer en regiotaxi’s. Een dekkend netwerk van laadpunten faciliteert de elektrische mobiliteit. Alle kernen zijn goed bereikbaar door middel van verbindingen die aansluiten bij het groeiende inwoneraantal. Overal op het eiland zijn inwoners digitaal goed verbonden, zowel thuis als onderweg. Verkeersveiligheid staat voorop in zowel de kernen als het buitengebied. In het landelijk gebied, waar verschillende verkeersdeelnemers de weg delen, vraagt dit extra aandacht. Tijdens de oogstperiode is het soms onvermijdelijk dat er modder op wegen ligt. We zijn een eiland met een agrarisch karakter.

Stand van zaken • Actualisatie Integraal Verkeers- en Vervoerplan (IVVP) in voorbereiding. Het nieuwe IVVP levert input voor de Omgevingsvisie. • In navolging op het Zeeuwse Toekomstbeeld Fiets werkt de gemeente aan een Lokaal Toekomstbeeld Fiets, met kansen en opgaven voor verbetering van fietsgebruik en fietsinfrastructuur. • Openbaar vervoer: Nieuwe vervoersconcessie voor Zeeland vanaf eind 2026 (EBS). Planvorming met provincie en EBS voor opwaardering van acht bushaltes tot aantrekkelijke mobiliteitshubs (overstaplocaties/vervoersknooppunten) met nieuwe dienstregeling vanaf 2027. • Eind 2025 behandelt gemeenteraad Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid. • We volgen ontwikkelingen rond rekeningrijden (vanaf 2030) en vrachtwagenheffing (vanaf 2026). • We actualiseren parkeernormen om in te kunnen spelen op de parkeerbehoefte bij nieuwe ontwikkelingen. We kijken naar uitbreidingsmogelijkheid voor parkeren voor bezoekers rond Zierikzee. Jaarlijks evalueren we het gereguleerde parkeerbeleid gevolgd door een update van de parkeerverordening en belastingverordening. • We werken aan de motie beperking autoverkeer in het hoogseizoen samen met SD op Weg, Hiswa Recron en ondernemersvereniging Bruinisse. • We willen (recreatie)slagen optimaliseren. Dat zijn de wegen naar de kust die haaks aansluiten op gebiedsontsluitingswegen.

Denk aan optimalisatie van de Bernardstraat, Roelandsweg en Korte Moermondsweg. Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Toekomstbeeld Midden-Zeelandroute: voor de Midden-Zeelandroute is een toekomstbeeld opgesteld. Veiligheid en doorstroming N59 en de Zeelandbrug zijn onderdeel van het toekomstbeeld. • Ter bevordering van de verkeersveiligheid en doorstroom N59 binnen de bebouwde kom van Zierikzee is er een Gebiedsgerichte aanpak Zierikzee. We zijn geen wegbeheerder van de N59, maar de weg raakt de veiligheid van inwoners en bezoekers. Rijkswaterstaat doet komende periode onderzoek naar vergroten verkeersveiligheid en verbeteren oversteek van fietsverkeer. 25

Werken Duurzaam, robuust en beter in balans. De economie van Schouwen-Duiveland is in 2040 toekomstbestendig, robuust en in balans. Onze sterke sectoren – landbouw, toerisme en overige bedrijvigheid – spelen succesvol in op de uitdagingen van een circulaire economie, klimaatverandering en een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Door samenwerking en innovatie benutten we de kansen die ons eiland biedt. We versterken het ondernemersklimaat en streven naar een arbeidsmarkt in balans.

Bedrijvigheid Ambitie in 2040 Onze bedrijvigheid floreert en vernieuwt. In 2040 heeft Schouwen-Duiveland een toekomstbestendige economie waarin leven, wonen en werken elkaar versterken. Ondernemers benutten de unieke kwaliteiten van het eiland en dragen actief bij aan behoud en verbetering van de leefomgeving. De bereikbaarheid via de Midden-Zeelandroute en betrouwbare digitale verbindingen maken flexibel werken en ondernemen mogelijk, zowel vanuit huis als op locatie. De grotere kernen hebben levendige winkelgebieden die floreren dankzij de groei naar 40.000+ inwoners. Bedrijven zijn geconcentreerd op moderne, centraal gelegen bedrijventerreinen en enkele kleinschalige locaties. Door slimme herstructurering en verdichting is ruimte ontstaan voor clustering en groei. Vrijgekomen locaties zijn benut voor woningbouw. Nieuwe bedrijven versterken de regionale economie en vullen het bestaande aanbod in de Zuidwestelijke Delta aan. Ondernemers verduurzamen en innoveren hun organisaties, ondersteund door gerichte programma’s. Stand van zaken • Bedrijvenvisie vastgesteld, waarin staat op welke bedrijventerreinen de uitbreidingsfocus ligt. Uitbreiding bedrijventerrein Zierikzee-Zuid. • Alle gemeentelijke bedrijfsgronden zijn verkocht, geen gemeentelijke bedrijfsgrond beschikbaar. • Detailhandelsstructuurvisie wordt herijkt. • Project verduurzaming bedrijventerreinen loopt.

Uitdagingen en keuzes voor een nieuwe gemeenteraad • Bereikbaarheid bedrijven. De Zeelandbrug is binnen 10 jaar aan het einde van de levensduur. In het najaar van 2026 wordt de Zeelandbrug voor een periode van 8 weken volledig afgesloten voor onderhoud. • Nieuwe Midden-Zeelandroute kan invloed hebben uitbreidings- of verplaatsingsmogelijkheden van bedrijven, omdat gemeente geen nieuwe gemeentelijke bedrijfsgronden beschikbaar heeft.