2025.321 Bijlage 2. Toekomstbeeld MZR (1575909)

TOEKOMSTBEELD Midden Zeeland Route

Robuust netwerk Sterke gebieden Toekomstvaste oplossingen

2

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting

4

1. Inleiding

10

Kernboodschappen: Toekomstbeeld Midden-Zeelandroute Cruciaal voor Zeeland Nu al opgaven voor de MZR Van Hoefijzer naar Harp: MZR als dikkere ‘snaar’ Toekomstbeeld en maatregelen per deeltraject  Naar een gezamenlijke aanpak Midden-Zeelandroute met het Rijk! Over de verkenning MZR Het gevolgde werkproces  Leeswijzer

2. De Midden-Zeelandroute: huidige situatie

4 4 4 5 6 7 8

10 10 11

12

Wat is de Midden-Zeelandroute? Route van belang voor verkeer van, naar en binnen Zeeland Veel verschillende gebruikers van de MZR De MZR en het netwerk rond de MZR verandert (van noord naar zuid) Zeeland 2050: ontwikkeling van Zeeland op de lange termijn Eigenschappen ruimtelijke kwaliteit en landschappelijke ligging

12 12 12 12 14 16

3. Opgaven nu en in de toekomst

18

Intermezzo - Gebiedsateliers en inbreng van de betrokken partijen

26

4. Toekomstbeeld MZR

28

5. Sterke gebieden: Toekomstbeeld en oplossingsrichtingen per deeltraject

36

Slotwoord: het vervolg

64

Bronnenlijst

65

Colofon

66

Functies van de MZR behouden Netwerk is niet robuust Verkeersveiligheid laat te wensen over  Externe veiligheid en evacuatie stelt extra eisen aan het wegennet Zeelandbrug is einde levensduur en wegprofiel is te smal Rekening houden met klimaatverandering Verbeteren van het Openbaar Vervoer Voorkomen dat MZR doorgaande vrachtroute wordt  Betere inbedding in Nationale Hoofdstructuur Bereikbaarheid voorzieningen onder druk Bij verdere ruimtelijke ontwikkeling komt doorstroming onder druk  Zoetwateropgave  Versterken belevingswaarde

Het toekomstbeeld in het kort Robuuste verbinding en sterke gebieden; toekomst-vast Van hoefijzer naar harp: de MZR in het grotere netwerk Bouwen aan een robuust netwerk Hellegatsplein - Zierikzee Zeelandbrug Colijnsplaat – A58 A58 - Westerscheldetunnel  Westerscheldetunnel- Zelzate  Samenvattende Routekaart MZR

Geraadpleegde bronnen

18 18 18 19 20 20 21 22 23 23 23 24 24

28 30 31 32 38 42 47 51 54 58

65

3

Bestuurlijke samenvatting Kernboodschappen:

1. MZR cruciaal voor Zeeland (2050): nu al opgaven 2. Van Hoefijzer naar Harp: MZR als dikkere ‘snaar’ 3. Robuust netwerk; Sterke gebieden: toekomstvaste oplossingen

“Naar een gezamenlijke aanpak Midden-Zeelandroute met het Rijk!”

Cruciaal voor Zeeland

Toekomstbeeld Midden-Zeelandroute

Provincie en Rijk hebben met de betrokken gebiedspartijen gewerkt aan een gedragen Toekomstbeeld en de verdere ontwikkeling van de MZR in het licht van het Toekomstperspectief Zeeland 2050 van de Zeeuwse overheden. MZR gaat over de wisselwerking tussen weg en gebieden en over de toekomst van Zeeland. Dat vereist een brede blik die verder reikt dan infrastructuur en verkeer. Het Toekomstbeeld MZR is daarom opgesteld met inbreng van betrokken partijen uit Zeeland en daarbuiten. Zowel in het werkproces naar Agenda Toekomstvisie in 2022/2023, als bij dit Toekomstbeeld in 2024/2025 zijn de stakeholders betrokken via (ambtelijke) werkbijeenkomsten en afstem-overleggen.

4

Op bestuurlijk niveau zijn tussenresultaten door de portefeuillehouder voorgelegd aan het Overleg Zeeuwse Overheden en Gedeputeerde Staten en naar het Rijk toe in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) en het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT).

Er zijn veel verschillende gebruikers van de MZR. De MZR is een cruciale verbinding voor woon-werkverkeer binnen de provincie, maar ook naar de gebieden daaromheen. De MZR ontsluit samen met de A58 het North Sea Port District en biedt (ook via OV) toegang tot voorzieningen zoals zorg en onderwijs die zich in de grotere kernen bevinden. Het toekomstbeeld voor de MZR is onlosmakelijk verbonden met de verwachte en gewenste ruimtelijke ontwikkeling rondom de route: woningbouw en voorzieningen, ontwikkeling van havens en industrie en natuur, recreatie en toerisme. Het lange termijn perspectief voor Zeeland wordt geschetst in Toekomstperspectief Zeeland 2050. Dit is wat Zeeland wil en waar MZR aan bij zal dragen: ͧ Groene krachtbron van Nederland – smart energy port; ͧ Hotspot voor Zeeuws talent – dé hotspot voor vernieuwend onderwijs en onderzoek; ͧ Vitale kernen, ondersteund door aantrekkelijk stedelijk gebied (groene netwerkstad);

3 perspectieven Zeeland 2050

Nu al opgaven voor de MZR

Voor deze ambities op langere termijn is meer woningbouw wenselijk. Een noodzakelijke randvoorwaarde voor meer woningbouw is toekomstbestendige infrastructuur. Dit heeft consequenties voor een toekomstvaste keuze voor kritische onderdelen van de MZR. Ook op korte termijn spelen er al urgente opgaven voor de MZR: Urgente opgaven die nu om een aanpak vragen: ͧ Het verkeersnetwerk is nog niet robuust bij incidenten op de kwetsbare Zeeuwse verbindingen (beperkt aantal bruggen, dammen en tunnels). Bij een calamiteit is al snel kans op een verkeersinfarct. ͧ De verkeersveiligheid laat vooral op N59 te wensen over. ͧ De Zeelandbrug nadert einde levensduur (2035/2040) en het wegprofiel is te smal. ͧ Instandhouden en verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen. Openbaar vervoer schiet momenteel bijvoorbeeld tekort.

Opgaven voor de langere termijn om nu al rekening mee te houden: ͧ Mogelijk maken van woningbouw. ͧ De groei van industrie en komst van kerncentrales en toenemende klimaatverandering stellen extra eisen aan het wegennet voor evacuatie en veiligheid. ͧ Betere inbedding nodig van Zeeland in Nationale Hoofdinfrastructuur. ͧ Voorkomen dat MZR een doorgaande vrachtroute wordt met overlast voor de gebieden. ͧ Bijdragen aan zoetwateropgave. ͧ Versterken belevingswaarde.

Maatschappelijke redeneerlijn MZR

“Robuust netwerk; Sterke gebieden: toekomstvaste oplossingen” 5

Van Hoefijzer naar Harp: MZR als dikkere ‘snaar’

De hele MZR tussen knooppunt Hellegatsplein en Zelzate is in 2040 een landschappelijk goed ingepaste verkeersveilige en vlot doorstromende hoofdontsluiting voor verkeer binnen Zeeland, en van-en-naar Zeeland. Met name in het noorden van de Zuidwestelijke Delta (Hellegatsplein-Goes) krijgt de MZR in de toekomst binnen het netwerk een zwaardere verkeersfunctie dan de overige N-wegen zoals de N57 (Dammenroute) (‘Van hoefijzer naar harp’).

Van hoefijzer naar harp

De MZR wordt de primaire ontsluiting van de noordelijke delta tussen Hellegatsplein en Goes. Het noordelijke deel wordt geoptimaliseerd waarbij op korte termijn oplossingsrichtingen worden genomen om de verkeersveiligheid en doorstroming te verbeteren, door de inrichting van de weg te verbeteren en de capaciteit op kruispunten te vergroten. Na 2040 hebben we een MZR die ingericht is als volwaardige regionale stroomweg (100 km/u, 2x2) om verdere ruimtelijke ontwikkeling in Zeeland mogelijk te maken. Samen met de A58 vormt de MZR dan de primaire ontsluiting voor Zeeland, waardoor het Zeeuwse mobiliteitsnetwerk robuuster wordt. In het zuiden tussen A58-afslag Goes en Zelzate is de MZR samen met de A58 de primaire ontsluiting van de zuidelijke delta en de primaire ontsluiting voor het North Sea Port District. De MZR is hier een 2x2 stroomweg 100 km/u. Het doorgaand vrachtverkeer zonder herkomst of bestemming Zeeland rijdt buitenom via het hoefijzer. De MZR wordt samen met de spoorverbinding Bergen op Zoom-Vlissingen de hoogwaardige openbaarvervoerverbinding binnen Zeeland en naar de omliggende regio’s. Dankzij OV-hubs vormt het ook de schakel met andere vormen van publieke mobiliteit en eigen vormen van voor- en natransport.

De MZR zorgt ervoor dat werk, zorg, onderwijs en recreatiegebieden voor iedereen bereikbaar zijn en dat Zeeuwse bedrijven hun goederen, en landbouwproducten kwijt kunnen. De weg versterkt de Brede Welvaart in de gebieden langs de route.

6

MZR Noord doorontwikkelen tot primaire ontsluiting Noordelijke delta. MZR wordt dikkere snaar in de harp. MZR is met de A58 de primaire ontsluiting voor het North Sea Port District.

Toekomstbeeld en oplossingsrichting per deeltraject

De gebiedsopgaven zijn ruimtelijk-economische ontwikkelingen in de gebieden waar de MZR ligt. Door deze ontwikkelingen slim te verbinden aan de MZR ontstaat synergie. ͧ Hellegatsplein - Zierikzee: MZR draagt bij aan ontwikkeling van Schouwen-Duiveland en de verbinding met Zuid-Holland. De gebiedsopgaven gaan hier om een versterking van openbaar vervoer Goes-Rotterdam, een passende balans vinden tussen een robuuste verbinding N59 en de kracht van het gebied, bijdragen aan de beschikbaarheid van zoetwater en landschapsontwikkeling. Het Toekomstbeeld MZR voor de N59 is volgtijdelijk: ͧ Tot 2040 optimaliseren. Passend bij de groeiambities van gemeente Schouwen Duiveland wordt de N59 geoptimaliseerd naar een 2x1 80 km/u gebiedsontsluitingsweg met geoptimaliseerd profiel met minder aansluitingen met het onderliggend wegennet en de aansluitingen die er zijn worden veilig ingericht en bieden voldoende capaciteit (bijvoorbeeld een turborotonde). Langs de weg zijn meerdere OV hubs mogelijk. ͧ Na 2040 in samenhang met de ontwikkeling van Zeeland. Op lange termijn hangt de inrichting van het noordelijk deel van de MZR samen met de ontwikkeling van Zeeland. Na 2040 wanneer de groei van Zeeland doorzet wordt de N59 een 2x2 100 km/u stroomweg met parallelwegen en ongelijkvloerse kruisingen.

ͧ Zeelandbrug: Onderhoud en vervanging: een nieuwe Oosterschelde-oeververbinding. De Zeelandbrug nadert het einde van de technische levensduur (2035/2040). Vanaf circa 2040 is een nieuwe Oosterscheldeoeververbinding nodig. Een toekomst-vaste oeververbinding gaat tenminste 80 jaar mee en is gedimensioneerd op een stroomweg van 100 km/u met 2x2 rijstroken. Ontwerp en aanleg van een nieuwe oeververbinding kan ca 15-20 jaar in beslag nemen. Noodzakelijk is om nu voortvarend samen met het Rijk de stappen te zetten voor eisen en wensen, verkenning en ontwerp: een integrale verkenning Toekomst Oosterschelde-oeververbinding. ͧ Colijnsplaat – A58: MZR versterkt Goes als regiopoort: doorstroming, verkeersveiligheid, OV en groen. De gebiedsopgave in dit traject van de MZR gaat vooral over de ontwikkeling van Goes en de verbetering van de Deltaweg. ͧ A58 - Westerscheldetunnel: MZR versterkt het North Sea Port District: ontsluiting van de Green Energyport en OV, in een groene Sloerand. Het Sloegebied is net als Terneuzen een zoekgebied voor een nieuw te bouwen kerncentrale. Dit is een grote ontwikkeling die consequenties heeft voor het gebruik van de MZR. De ontwikkeling en inpassing van het Sloegebied als green Energyport van Nederland is de gebiedsopgave.

ͧ Westerscheldetunnel-Zelzate: De MZR versterkt als grensoverschrijdende verbinding het North Sea Port District, wonen, natuur en recreatie. De belangrijkste opgaven voor het zuidelijk deel van MZR is om de koppeling te leggen tussen de MZR en ontwikkelingen in het zuidelijke deel van het North Sea Port District.

7

Naar een gezamenlijke aanpak MiddenZeelandroute met het Rijk!

De benodigde concrete maatregelen per deeltraject zijn samengevat in de Routekaart MZR. Deze Routekaart is een voorstel voor een programmatische uitwerking van de gezamenlijke aanpak van het Rijk en de Provincie Zeeland met de gebiedspartners, vanuit een brede blik (weg en ruimte). Rijk en Provincie zijn volgens de afspraken samen verantwoordelijk voor de toekomst van de MZR en werken hier met een gelijkwaardige inzet aan. De noodzakelijke investeringen liggen naar verwachting in de ordegrootte van honderden miljoenen tot enkele miljarden euro’s. Voor een verstandige afweging waar en hoe het uitvoeringsgeld moet worden geïnvesteerd zonder desinvesteringen te doen, is een brede welvaartsbenadering en zicht op de levenscyclus van wegen en bouwwerken nodig, op de schaal van de hele provincie Zeeland. Provincie en Rijk kijken naar wat moet en kan en hebben met dit Toekomstbeeld een plan. Op basis van dit Toekomstbeeld wordt een propositie voorbereid waaruit een gezamenlijke aanpak van het Rijk en de Provincie Zeeland wordt opgesteld.

8

9

1. Inleiding Over de verkenning MZR

In 2023 is door Provincie Zeeland ingestemd met de Agenda Toekomstvisie Midden-Zeelandroute (MZR). (Agenda Toekomstvisie MZR, 2023). In deze strategische beleidsverkenning is door scenario-onderzoek het inzicht over de betekenis van de MZR verdiept en verbreed. De studie agendeert de mogelijke kansen en opgaven voor de toekomst van deze belangrijke wegverbinding door, van en naar Zeeland. In het Ruimtelijk Voorstel provincie Zeeland (2023) is de MZR opgenomen als samenwerkingsproject met alle betrokken partijen inclusief het Rijk. Tijdens het bestuurlijk overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) in 2023 en 2024 is dit vastgelegd. Met de Minister van I&W is hierbij afgesproken om met gelijkwaardige inspanning tussen Provincie en het Rijk en met de betrokken gebiedspartijen te werken aan een gedragen Toekomstbeeld en de verdere ontwikkeling van de MZR in het licht van het Toekomstperspectief Zeeland 2050 van de Zeeuwse overheden.

Werkproces Toekomstbeeld MZR

10

Het gevolgde werkproces

Het Toekomstbeeld MZR is gevormd langs twee lijnen: Trechteren naar een gedeeld toekomstbeeld – met stakeholders Onderzoekslijn één draait om inhoudelijk verdiepen: het preciezer maken van de opgaven waar Zeeland voor staat en de rol die de MZR daarbij kan spelen. Het ‘Wat?’. In deze onderzoekslijn is samen met de stakeholders tussen eind 2022 en begin 2025 toegewerkt naar een gedeeld en reëel beeld ten aanzien van de functie van de weg als onderdeel van de totale ontsluiting van Zeeland en bijpassende inrichting van de MZR en de wisselwerking met de gebieden. Verbeteren van de brede welvaart in Zeeland vormt het kompas. In de bijeenkomsten met stakeholders wordt de gekozen brede aanpak naar een Toekomstbeeld ondersteund. Zie de intermezzotekst na hoofdstuk 3 voor een weerslag van de participatie. Aanscherpen tot een aanpak – met het Rijk Onderzoekslijn twee draait om het strategisch aanscherpen: de meer politiek-maatschappelijke verantwoording als realiteits-check op de inhoudelijke kansen. Het ‘Haalbaar? en Hoe dan?’ In de onderzoekslijn aanscherpen is in wisselwerking tussen Provincie Zeeland en het Rijk bepaald wat nodig is op korte en lange termijn en welke zaken opgepakt moeten worden om het toekomstbeeld ook daadwerkelijk te realiseren: de Routekaart MZR.

Leeswijzer

In dit document staat het Toekomstbeeld MZR beschreven. Hoofdstuk twee gaat over het huidige gebruik en de huidige ligging en ruimtelijke kwaliteit. Hoofdstuk drie beschrijft de opgaven op en rond de weg op korte en lange termijn. In hoofdstuk vier volgt het toekomstbeeld voor de MZR. Dit wordt beschreven en verbeeld als onderdeel van een robuust mobiliteitsnetwerk en sterke gebieden. Vervolgens wordt het Toekomstbeeld ingevuld per deeltraject. Hierin wordt ook ingegaan op de Routekaart MZR en de vervolgstappen voor de MZR.

Veelkleurige MZR - verschillende trajecten

11

2. De Midden-Zeelandroute: huidige situatie Wat is de Midden-Zeelandroute?

De Midden-Zeelandroute is de 150 km lange wegverbinding tussen de Vlaamse grens bij Zelzate, via Terneuzen en de Westerscheldetunnel naar Goes, via Zandkreeksluis en Zeelandbrug naar Zierikzee en Bruinisse over Goeree-Overflakkee om tenslotte bij het Knooppunt Hellegatsplein aan te sluiten op de A29. De MZR vormt samen met de A58 tussen Vlissingen, Middelburg en Noord-Brabant en de N57 (Dammenroute) tussen Middelburg en de Rotterdamse Haven de hoofdverbindingen in het Zeeuwse mobiliteitsnetwerk. Belangrijke schakels in de MZR zijn de Westerscheldetunnel (geopend in 2003), en de Zeelandbrug (geopend in 1965 en sinds 2015 Rijksmonument).

Route van belang voor verkeer van, naar en binnen Zeeland

De MZR is vooral belangrijk voor verkeer van, naar en binnen Zeeland. 45% van het verkeer op de Midden-Zeelandroute is verkeer met een herkomst en bestemming binnen Zeeland, terwijl 52% van de verplaatsingen tussen Zeeland en omliggende gebieden betreft. Slechts 3% van het verkeer is doorgaand verkeer dat geen herkomst of bestemming heeft in Zeeland. Kijken we specifiek naar vrachtverkeer dan is het aandeel doorgaand vrachtverkeer 6%. Dit sluit ook aan bij de wens dat de MZR primair belangrijk is voor de bereikbaarheid van Zeeland en dat doorgaand vrachtverkeer tussen Vlaanderen en Rotterdam zoveel mogelijk buiten Zeeland om rijdt, via de A16 en A4 die een ‘hoefijzer’ maken rond de Zuidwestelijke Delta.

Veel verschillende gebruikers van de MZR

Er zijn veel verschillende gebruikers van de MZR. De MZR is een belangrijke verbinding voor woonwerkverkeer binnen de provincie, maar ook naar de gebieden daaromheen. De MZR ontsluit samen met de A58 het North Sea Port District en biedt toegang tot voorzieningen zoals zorg en onderwijs die zich in de grotere kernen bevinden. De MZR speelt ook een belangrijke rol voor het recreatief verkeer met name in de zomer, waardoor de intensiteiten 40% hoger liggen dan in de wintermaanden. Deze tijdelijke pieken zetten de doorstroming onder druk, vooral tussen Goes en Zuid-Holland. De afgelopen jaren is het verkeer naar Zeeland harder gegroeid dan de bevolking, vooral als gevolg van toename in recreatief verkeer. In het Noordelijk deel rijdt landbouwverkeer soms over de MZR of over de parallelwegen naast de MZR. Twee keer per dag kan landbouwverkeer in konvooi de Zeelandbrug over. Naast auto- en vrachtverkeer is de MZR belangrijk voor het openbaar vervoer tussen de verschillende

12

eilanden in Zeeland. Kijken we naar de reistijden, dan zien we op het noordelijk deel regelmatig reistijden die langer zijn dan gemiddeld en op de hele route komen af en toe flinke vertragingen voor.

De MZR en het netwerk rond de MZR verandert (van noord naar zuid)

De Blankenburgverbinding via de Maasdeltatunnel in Zuid-Holland zorgt voor een extra verbinding onder de nieuwe Waterweg bij Rotterdam. Deze toltunnel opende in 2025. Daarnaast wordt vanuit Provincie Zuid-Holland nagedacht over de verbreding van de Rijksweg N57 tussen Brielle en Hellevoetsluis. De verkeersdruk op de noordelijke delta neemt toe. De Provincie Zeeland is voor de Deltaweg bezig met de voorbereiding van de uitvoering van het gekozen maatregelpakket - gericht op verkeersveiligheid en doorstroming - om deze weg tussen Goes en NoordBeveland (N255) in te richten als 80 km/u weg met een aantal ongelijkvloerse kruisingen en de mogelijkheid om deze op termijn uit te breiden naar 2x2 rijstroken. In 2025 is de Westerscheldetunnel tolvrij geworden voor personenvervoer en uiterlijk vanaf 2033 geldt dit ook voor goederen. De N62 tussen de Belgische grens en de A58 komt vanaf 2033 volledig in eigendom bij Rijkswaterstaat en wordt daarmee onderdeel van de hoofdinfrastructuur van Nederland. In 2026 wordt de vrachtwagenheffing in Nederland ingevoerd. In eerste instantie zijn alleen de A58 en de A256 bij Goes onderdeel van het heffingsnetwerk. In Vlaanderen vinden ook ontwikkelingen plaats die van invloed zijn op de mobiliteit in Zeeland. De ring van Antwerpen wordt de komende jaren aangepakt.

In de eerste fase tot 2033 wordt het Noordelijk deel aangepakt, waar met de Oosterweelverbinding een nieuwe verbinding onder de Schelde wordt toegevoegd en daarmee de ring van Antwerpen wordt gecompleteerd. Er zijn straks vier tunnels onder de Schelde, waarvan er naar verwachting één tolvrij zal zijn. Verkeer ondervindt de komende jaren hinder van de werkzaamheden, wat tot gevolg kan hebben dat het zuidelijk deel van de MZR een alternatieve route wordt voor doorgaand verkeer. Ook bij Gent wordt de R4, de ringweg rondom Gent en de Kanaalzone, aangepakt. Hierbij worden kruispunten ongelijkvloers gemaakt om de doorstroming, leefbaarheid en verkeersveiligheid te verbeteren. Voor de aansluiting van de N62 op de R4 bij Zelzate en voor de kruising met de E34 is door Vlaanderen nog geen definitieve keuze gemaakt voor de inrichting. De nieuwe R4 zorgt voor een betere doorstroming van het verkeer tussen Gent en Terneuzen.

Reistijd verlies gemeten op de MZR (Bron: RDW Floating Car Data)

Samenstelling verkeer Zeeland op basis van TomTom data

13

Zeeland 2050: ontwikkeling van Zeeland op de lange termijn

Het toekomstbeeld voor de MZR is onlosmakelijk verbonden met de verwachte en gewenste ruimtelijke ontwikkeling rondom de route. Denk hierbij aan woningbouw en voorzieningen, ontwikkeling van haven en industrie en natuur en recreatie. Recent is door de gezamenlijke Zeeuwse Overheden de uitwerking van het Toekomstperspectief Zeeland 2050 gestart. Het startdocument geeft een ambitieus groeipad in wonen en werken richting de toekomst. Groei in inwonertal is noodzakelijk. Niet als doel op zich, maar als middel. Om, zoals gesteld in het startdocument Toekomstperspectief Zeeland 2050, ‘het Zeeland te blijven dat we willen zijn. Om een welvarend en duurzaam Zeeland te realiseren voor de generaties na ons. En om de rol te kunnen spelen waar Nederland Zeeland voor nodig heeft.’

Om voorzieningen op peil te houden, de Zeeuwse economie te laten draaien en de Zeeuwse kwaliteiten te versterken is het nodig om met ambitie te plannen op groei en verandering. In de Woondeal met het Rijk heeft Zeeland afgesproken om 16.500 woningen te bouwen tot 2030. Voor de ambities op langere termijn is meer woningbouw wenselijk. Goede bereikbaarheid en bijbehorende infrastructuur is hiervoor randvoorwaardelijk. Dit heeft consequenties voor een toekomstvaste keuze voor kritische onderdelen van de MZR. In het bijzonder voor de benodigde grote investeringen in de Oosterschelde-oeververbinding/ Zeelandbrug. De vraag is op welke momenten in de tijd zich kantelpunten voordoen waardoor andere eisen worden gesteld aan het wegennet en de MZR. Hier gaan we in de volgende hoofdstukken dieper op in.

Toekomstperspectief Zeeland 2050 heeft drie speerpunten, drie samenwerkende magneten, die passen in het DNA van Zeeland en die samen een spiraal van versterking op gang brengen: ͧ Groene krachtbron van Nederland – smart energy port: De Kanaalzone is een van de weinige plekken in Nederland – en Noordwest Europa – waar ruimte is voor energie infrastructuur. Daarmee kan Zeeland zich profileren als dé plek voor klimaatbestendige en circulaire industrie en dé krachtbron van Nederland. ͧ Hotspot voor Zeeuws talent – dé hotspot voor vernieuwend onderwijs en onderzoek: Een wisselwerking tussen onderzoek en onderwijs in de hele waaier van de praktische benadering van het mbo, de toegepaste wetenschap van het hbo tot en met wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. ͧ Vitale kernen, ondersteund door aantrekkelijk stedelijk gebied (groene netwerkstad); Wanneer de huidige steden flink groeien in inwonertal en samenwerken als één geheel, ontstaat de massa om grootstedelijke voorzieningen en functies aan te bieden. Ook de kernen en dorpen in de rest van Zeeland moeten groeien, door huizen te bouwen voor de eigen jeugd, maar ook andere mensen. Voorblad startdocument Zeeland 2050 en mobiliteitsbeeld wat in Zeeland 2050 voor ogen wordt gezien

14

3 perspectieven Zeeland 2050 (Bron van AI beelden: Provincie Zeeland)

15

Eigenschappen ruimtelijke kwaliteit en landschappelijke ligging

In deze paragraaf benoemen we kort de huidige ruimtelijke kwaliteiten van de MZR. De gebruikswaarde is groot. De MZR heeft vanzelfsprekend een belangrijke functionele waarde voor Zeeland als ontsluiting. Hierbij wordt in dit document uitvoerig stilgestaan. Het noordelijke deel op GoereeOverflakkee is 100 km/u. Vervolgens is het deel tot aan Goes een 80 km/u weg met 1x2 rijstroken. De N62 bij Borsele (Sloeweg) is rond 2014 verbreed naar een 2X2 stroomweg 100 km/u met ongelijkvloerse kruisingen, net als de N62 Tractaatweg in 2018. Het zuidelijke deel van de MZR is daardoor snelweg-achtig. Op de A58 is de snelheid overdag 100 km/u en ’s avonds en in de nacht 130 km/u. De toekomstwaarde neemt toe. De MZR zal in de toekomst een steeds belangrijker onderdeel vormen van een robuust Zeeuws mobiliteitsnetwerk. Belevingswaarde kan sterker. Als het gaat om belevingswaarde tellen aspecten van cultuurhistorie, ontwerp, ligging en het landschappelijke beeld vanaf de weg en vanuit het landschap. Voor de gehele MZR geldt dat het landschap het wegbeeld bepaalt, steden en dorpen blijven op afstand. De gevarieerde doorsnede van de delta is dan ook het ‘talent’ van deze

16

N-weg (zie het onderzoek Wegen naar Welzijn, 2024). Vanaf de Midden-Zeelandroute ervaar je de unieke afwisseling van het deltalandschap. Je rijdt door oudere delen van de (voormalige) eilanden en soms door weidse jongere delen, alles afgewisseld door de grote wateren en stoere dammen en sluizen: Philipsdam en Grevelingendam, de sluis bij Bruinisse, Zeelandbrug en Zandkreekdam/Zandkreeksluis. De Zeelandbrug is een icoon in de MZR. Sinds 2015 is de Zeelandbrug officieel een Rijksmonument en behoort het tot de belangrijke monumenten uit de Wederopbouw. De brug ligt in de weidse ruimte van de Oosterschelde. De monumentwaarde heeft betrekking op zowel de bijzondere constructie, de architectuur als de betekenis in haar omgeving. Het huidige dwarsprofiel van de weg varieert sterk. Er is een fundamenteel verschil tussen de vormgeving en beleving van het N-weg gedeelte van de MZR (N59, N62, N256) en het A58-gedeelte (RWS Buro Ruimte & Groen 2022). De A58 is als één doorgaande weg ontworpen met een consistent samenspel van horizontaal en verticaal alignement. De N-wegen zijn daarentegen tezamen nooit als één route ontworpen en variëren in rijbaantype, bermen, de aanwezigheid van parallelwegen en in hoogte en landschappelijke inpassing. Op een aantal delen van de MZR moet de belevingswaarde worden verbeterd. Dit wordt in het volgende hoofdstuk verder uitgewerkt.

Huidige kernkwaliteiten MZR

17

3. Opgaven nu en in de toekomst Functies van de MZR behouden

Na de A58 is de Midden-Zeelandroute de belangrijkste route voor verkeer binnen en van en naar Zeeland, zowel voor personen als goederen. De MZR zorgt ervoor dat Zeeuwen werk en voorzieningen kunnen bereiken, dat bezoekers en recreanten naar Zeeland toe kunnen komen en dat de verschillende bouwstenen van de Zeeuwse economie (industrie, logistiek, recreatie en landbouw) functioneren. Om deze functies te kunnen vervullen zijn er wel een aantal opgaven.

Netwerk is niet robuust

Voor de bereikbaarheid is Zeeland afhankelijk van een beperkt aantal bruggen, dammen en tunnels. Op het moment dat één van deze verbindingen gestremd is door een calamiteit of onderhoud dan is de impact op de bereikbaarheid veel groter in Zeeland dan in de rest van Nederland, doordat mensen en goederen dan meteen flink moeten omrijden (zie figuur). Bij een stremming in de Westerscheldetunnel loopt het verkeer rondom Terneuzen helemaal vast, doordat er geen alternatieven zijn. Voor de Vlaketunnel is met de Vlakebrug wel een alternatief beschikbaar, maar deze heeft veel minder capaciteit dan de tunnel. De geplande onderhoudswerkzaamheden aan wegen en kunstwerken de komende jaren zetten het netwerk extra onder druk. Ook neemt de kans op harde wind toe, waardoor de dammen vaker niet bruikbaar zijn voor verkeer en er extra druk komt op de andere verbindingen. In de

afbeelding over reistijden in hoofdstuk 2 zagen we al dat op het Noordelijk deel regelmatig sprake is van vertraging en op de hele route af en toe zeer sterke vertraging voorkomt.

Verkeersveiligheid laat te wensen over

De N59 tussen Zierikzee en Bruinisse is een van de N-wegen waar afgezet tegen het aantal gereden kilometers relatief veel ongelukken plaatsvinden. Het huidige profiel voldoet niet overal aan de optimale inrichting vanuit verkeersveiligheid. Er is geen rijrichtingsscheiding. De meest ernstige ongelukken gebeuren door frontale botsingen. De afstand tussen de rijbaan en parallelweg is niet groot genoeg en de houten paaltjes die op veel plekken staan voldoen niet als afscheiding. Op verschillende kruispunten kan langzaam verkeer niet veilig oversteken, omdat een middeneiland ontbreekt en de gereden snelheden hoog zijn. Ook zijn er nog veel erftoegangswegen die direct op de N59 aansluiten. Tot slot voldoet de parallelweg waar zowel fietsers als landbouwverkeer van gebruik maken niet aan de minimale breedte. Naast de N59 zijn ook de smalle Zeelandbrug, de huidige Deltaweg en de Westerscheldetunnel aandachtspunten vanuit verkeersveiligheid blijkt uit de meeste recente verkeersveiligheidsrapportage voor Zeeland (BLIQ rapportage verkeersveiligheid, 2025). Dat betekent dat er op deze trajecten relatief veel ongelukken gebeuren en/of er vaak harder gereden wordt dan de toegestane snelheid.

In het figuur is te zien hoeveel extra reistijd (blauwe stippen) mensen hebben op het moment dat één van de dammen, bruggen of tunnels niet gebruikt kan worden en hoeveel mensen daar last van hebben (gele balk)

18

Externe veiligheid en evacuatie stelt extra eisen aan het wegennet

Zeeland is een gebied dat na de haven van Rotterdam de grootste veiligheidsrisico’s van Nederland (risicokaart.nl) kent. Deze risico’s hangen samen met de aanwezigheid van de kerncentrale bij Borssele, industrieën die werken met gevaarlijke stoffen en het risico op overstroming. Met de verdere ontwikkeling van de industrie waaronder de mogelijke komst van electrolysers of waterstoffabrieken en nieuwe kerncentrales (MIEK 2022, kaart RVO Energieprojecten Zuidwest-Nederland, januari 2025) aan de ene kant en de toename van extreem weer en zeespiegelstijging aan de andere kant is duidelijk dat

deze risico’s verder gaan toenemen. Dat onderstreept nog eens extra het belang van een robuust netwerk en maakt het noodzakelijk om niet alleen te kijken hoe dit netwerk functioneert onder normale omstandigheden, maar ook onder extreme omstandigheden. Studies laten zien dat het meerdere dagen kan kosten om Zeeland te evacueren bij een grootschalige calamiteit (HKV Lijn in Water, pilot Sloegebied, 2019). Naast de externe veiligheid in extreme situaties vervullen delen van de MZR ook een rol als gevaarlijke stoffenroute, dit stelt ook eisen aan de inrichting van wegen.

De kwetsbaarheid van het Zeeuwse netwerk

19

Zeelandbrug is einde levensduur en wegprofiel is te smal

De weginrichting op de Zeelandbrug voldoet nu al niet aan de eisen voor een robuuste verbinding. Bij incidenten op de brug zijn de verlieskosten voor omrijden hoog. Het huidige profiel van 11,80 meter is te smal. Twee moderne vrachtwagens kunnen elkaar nog net passeren en door het ontbreken van een vluchtstrook wordt bij een calamiteit direct de rijbaan wordt geblokkeerd. Met de huidige richtlijnen zou je voor een veilige inrichting van een 2x1 gebiedsontsluitingsweg met vrijliggend fietspad tenminste 18 meter breedte nodig hebben. De brug nadert het einde van haar levensduur, waardoor op termijn mogelijk beperkingen gesteld moeten worden aan type verkeer wat over de brug kan. Op dit moment is de verwachting dat de brug nog mee kan tot 2035/2040. De Provincie is in 2024 gestart met uitgebreid technisch onderzoek om beter beeld te krijgen van de staat van de brug en de impact van zwaar verkeer op de brug. Nieuwe Europese richtlijnen ten aanzien van de veiligheid van bruggen zijn ook van invloed op hoe lang de brug nog mee kan. Op het moment dat eisen strenger worden dan moeten er mogelijk eerder al beperkingen worden gesteld aan verkeer dat over de brug mag, dat kan met name leiden tot beperkingen voor het vrachtverkeer.

Beperkingen aan het verkeer dat nog over de brug mag heeft grote impact hebben op het sociaal3.00 0.80 3.00 maatschappelijk functioneren van met name NoordBeveland en Schouwen-Duiveland en zal de druk0.50 op 0.50 andere verbindingen sterk doen toenemen.

Rekening houden met klimaatverandering

De lange termijn toekomst van de MZR kan in Zeeland niet los worden gezien van het vraagstuk van de klimaatverandering en zeespiegelstijging. De grote kunstwerken en waterkeringen zullen tot 2050 nog voldoen, maar daarna zijn mogelijk aanpassingen nodig. Ook zullen bestaande woon- en werkgebieden en infrastructuren zich moeten instellen op extremer weer, langdurige droogte en zoetwatertekort, piekneerslag en wateroverlast. Voor de MZR betekent dit dat gestreefd wordt naar klimaatbestendige aanpassingen aan wegen zoals wateropslag en een toekomstbestendige Oosterschelde-oeververbinding, maar ook zo ontwerpen dat de weg bestand is tegen een onverhoopte overstroming. Waterveiligheid blijft prioriteit, waarbij wordt ingezet op ‘meerlaags veiligheid’: sterke dijken, robuuste inrichting en goede evacuatiesystemen. De A58, N57 en de MZR spelen daarbij een rol als evacuatieroutes. De Oosterscheldekering functioneert nog goed en is ontworpen RS voor100 een2x2 stijging van 40 cm over 200 jaar, maar zal Profiel door zeespiegelstijging vaker moeten brug sluiten. Ook de temperatuur van het water verandert. Dit alles heeft negatieve gevolgen voor natuur, visserij en recreatie. Daarom worden oplossingen onderzocht zoals aanpassing van het sluitregime, sedimentaanvulling en innovatieve dijkversterkingen.

0.50 1.50 1.50 0.50 Binnen het Deltaprogramma worden verschillende 2.50 8.25 8.25 scenario’s onderzocht, van bescherming tot meebewegen met het water. In extreme gevallen zijn ingrijpende veranderingen aan de delta mogelijk, 30.20

RS 100 2x2

Profiel brug (zonder fietspad, afgepeld)

0.80

3.00

1.00

1.00

8.25

2.50

0.50

0.50

8.25

0.50 25.70

RS 100 2x2 Profiel brug

3.00 0.50

0.80 0.50

3.00

1.50 8.25

1.50

2.50 8.25

30.20

Oefening gewenste Zeelandbrug profielen tegenover het bestaand Zeelandbrug profiel

20

RS 100 2x2

Profiel brug (zonder fietspad, afgepeld)

0.50

0.50

Hoogwaardig openbaar vervoer op de MZR

Schematische weergave HUB

zoals aanleg van een kustmeer of nieuwe dammen. Rond 2030 is de zes-jaarlijkse toetsingsronde voor alle waterkeringen weer uitgevoerd en is al meer duidelijk over klimaatverandering, maar ook over de ontwikkeling van Zeeland. Dat kan een belangrijk beslismoment worden voor de toekomst van de delta. Dan moet zo langzamerhand duidelijk zijn welke richting Zeeland kiest, mede vanwege de lange voorbereidingstijd van grote deltaprojecten. Dan moet ook duidelijk zijn welke meekoppelkansen en raakvlakken er zijn met de aanpak van de Zeelandbrug.

Verbeteren van het Openbaar Vervoer

Uit onderzoek Onderweg in Nederland (ODiN) blijkt dat slechts 2% van alle verplaatsingen in Zeeland wordt op dit moment met het openbaar vervoer gemaakt. Echter ook in Zeeland zijn er veel huishoudens die geen toegang hebben tot de auto. Vanuit de wens om jongeren vast te houden en de toenemende vergrijzing is het aanbieden van goed openbaar vervoer van groot

belang om voorzieningen voor iedereen bereikbaar te houden. Ook biedt goed openbaar vervoer mensen die wel een auto hebben een aantrekkelijk alternatief. Dit is reden geweest om in Zeeland onder de noemer van ‘Reizen door Zeeland’ een nieuw OV systeem neer te zetten. De MZR, met name tussen Goes en Zierikzee is nu al een belangrijke openbaar vervoerverbinding over de noord-zuid as binnen de provincie. De functie van de MZR als belangrijke OV-verbinding kan verder versterkt worden doordat de verbinding een schakel is tussen de verschillende delen van Zeeland en de gebieden direct daaromheen. In het landelijke en provinciale beleid is de ambitie opgenomen om de busverbinding Rotterdam<>Gent op te waarderen naar een Bus Rapid Transit (BRT) verbinding. Meer woningbouw in Zeeland kan niet zonder hoogwaardig openbaar vervoer. Tegelijkertijd zijn veel gebieden dun bewoond, waardoor verder gebouwd moet worden aan slimme combinaties van hoogfrequent regulier openbaar vervoer en vraagafhankelijk publiek vervoer voor de ‘first and last mile’.

21

Voorkomen dat MZR doorgaande vrachtroute wordt

Sinds 2025 is de Westerscheldetunnel (WST) tolvrij voor personenverkeer. In 2033 wordt dit ook het geval voor vrachtverkeer. Wens vanuit de vervoerssector (zie bijvoorbeeld VNO-NCW Brabant Zeeland) is om ook voor vrachtverkeer de tunnel eerder tolvrij te maken om de economische ontwikkeling in het North Sea Port District te stimuleren. Een situatie waarin de tunnel voor personen tolvrij is en voor goederen niet, is ook minder praktisch in het beheer.

dat een tolvrije Westerscheldetunnel tot een aanzienlijke toename van het vrachtverkeer kan leiden op de MZR, waarbij het gaat om zowel vrachtverkeer met herkomsten bestemming Zeeland, als doorgaand vrachtverkeer (Goudappel, deelrapport Verkeer Westerscheldetunnel Tolvrij, 2022). Meer doorgaand vrachtverkeer via de MZR heeft impact op de leefomgeving en de verkeersveiligheid vooral op het noordelijk deel. Ook leidt dit tot toename van de stikstofuitstoot, wat afgewogen moet worden tegen andere ontwikkelingen die zorgen voor meer stikstofemissies.

Aandachtspunt bij een volledig tolvrije tunnel is dat de MZR dan een aantrekkelijker alternatief wordt voor doorgaand verkeer vanuit de haven van Rotterdam naar Gent en verder. Dit wordt versterkt door de sinds 2025 beschikbare verbinding via de Maasdeltatunnel bij Rotterdam en de langjarige hinder rondom Antwerpen als gevolg van werkzaamheden aan de ring. Deze route wordt ook nu al genomen als er drukte is of een stremming op de A15 bij Rotterdam. Onderzoek laat zien

Met name het Noordelijk deel van de weg is niet berekend op een grote stroom vrachtvervoer. De MZR zit al wel in het monitoringsnetwerk vrachtwagenheffing van het Rijk, wat inhoudt dat als er te veel verkeer verschuift naar de MZR als gevolg van invoering van vrachtwagenheffing op de A58 en een tolvrije Westerscheldetunnel (of verkeersaanbod uit Vlaanderen), de route alsnog aan het heffingsnetwerk kan worden toegevoegd.

Tol en vrachtwagenheffing in en om Zeeland

22

In het figuur is per voorziening te zien hoeveel voorzieningen verbetering in nabijheid ondervinden (blauwe balk) en hoeveel verslechteren (gele balk)

Betere inbedding in Nationale Hoofdstructuur

In vergelijking met andere gebieden in Nederland is Zeeland niet goed aangesloten op de nationale hoofdinfrastructuur. Zeeland heeft van alle provincies de minste kilometers weg waar je 100 km/u kan rijden, terwijl qua oppervlakte de provincie vergelijkbaar is qua omvang met de Randstad als je de binnenwateren ook meeneemt. Het was altijd de wens om Zeeland te voorzien van twee volwaardige nationale verbindingen. In de oude structuurschema’s voor het hoofdwegennet uit de jaren ’60 en ’70 staan steeds twee Nationale verbindingen getekend voor de ontsluiting van Zeeland (Rijkswegenplan 1968 en Structuurschema Verkeer en Vervoer, 1977). Een is de A58 en de andere is de Dammenroute. Deze laatste is echter nooit in zijn geheel als autoweg gerealiseerd en de laatste jaren is het beleid om binnen Zeeland de nadruk te leggen op de MZR en de Dammenroute langzamer te maken uit oogpunt van verkeersveiligheid, leefbaarheid en aantrekkelijk houden van de kust. Voor het stimuleren van de economische ontwikkeling in Zeeland is het belangrijk dat Zeeland twee volwaardige verbindingen heeft die Zeeland aansluiten op de rest van Nederland. Tegelijkertijd is het zoeken naar een balans met name waar het gaat om de routes voor het vrachtverkeer.

Bereikbaarheid voorzieningen onder druk

Het rapport ‘Elke regio telt’ (Raad voor de Leefomgeving, 2023) laat duidelijk zien dat er meer aandacht nodig is voor de ontwikkeling van Zeeland. De brede welvaart en de economische ontwikkeling blijven achter in vergelijking met de rest van Nederland. Dat geldt in het bijzonder voor het zuidelijk deel van de provincie. Specifiek aandachtspunt als het gaat om Brede Welvaart is het voorzieningenniveau. In hoeverre hebben mensen toegang tot zorg, onderwijs en dagelijkse winkels. Het voorzieningenniveau neemt af in delen van Zeeland. Op Schouwen-Duiveland is geen volwaardig ziekenhuis meer en ook de toegang tot huisartsen neemt af. Schaalvergroting van regionale voorzieningen heeft ervoor gezorgd dat mensen grotere afstanden moeten afleggen om deze te bereiken. De MZR speelt daarom een steeds belangrijkere rol in het bereikbaar houden van regionale voorzieningen met name voor de inwoners op Schouwen-Duiveland, die voor sommige voorzieningen zijn aangewezen op Goes en ZuidHolland. Samen met de externe veiligheid onderstreept dit extra het belang van een robuust netwerk. Op het moment dat er een stremming is op de Zeelandbrug dan is het moeilijk om op tijd bij het ziekenhuis te zijn in noodgevallen. Bovendien kunnen hulpdiensten dan niet tijdig bij een calamiteit zijn door te lange aanrijtijden.

Bij verdere ruimtelijke ontwikkeling komt doorstroming onder druk

Op dit moment zijn de reistijden op de MZR redelijk betrouwbaar op het moment dat er geen calamiteiten zijn. In de zomer zijn de reistijden over het algemeen wat langer, omdat er dan meer recreatieverkeer is. Gemiddeld doet men er dan een paar minuten langer over op de verschillende delen van de route. Vooral op het Noordelijk deel is de restcapaciteit beperkt, dat betekent dat als het maar een klein beetje drukker wordt, de vertraging snel verder oploopt. Er is gekeken wat de impact is van meer woningbouw op het functioneren van de MZR. Bij realisatie van de 16.500 woningen uit de Woondeal komt met name op het noordelijk deel van de MZR tussen Goes en Bruinisse de doorstroming verder onder druk te staan. Spoedige realisatie van het project Deltaweg is nodig en ook elders op het traject zijn dan aanpassingen aan de capaciteit nodig met name op de kruispunten, die de meeste beperkingen op leggen aan de doorstroming op de route. Wanneer na 2030 ingezet wordt op nog meer woningbouw dan zijn op het noordelijk deel verdere aanpassingen nodig, denk bijvoorbeeld aan ongelijkvloerse kruisingen. Ook de A58 tussen knooppunten Stellenplas en de Poel, waar verkeer van noord naar zuid en oost naar west samenkomen, wordt bij verdere ruimtelijke ontwikkeling een knelpunt.

Een scenario waarbij Zeeland op lange termijn groeit met meer dan 100.000 inwoners (een toename van het aantal inwoners in Zeeland met meer dan een kwart) vergt nog grotere aanpassingen. Zeker wanneer de nieuwe woningen vooral rondom de MZR worden gebouwd dan nemen de verkeersintensiteiten met 70% tot 90% toe ten opzichte van de huidige situatie en wordt voorzien dat het hele noordelijk deel van de MZR, inclusief de Zandkreeksluis en de (nieuwe) Zeelandbrug ingericht moet worden als regionale stroomweg met ongelijkvloerse kruisingen en bij voorkeur ook met 2x2 rijstroken

23

Zoetwateropgave

Door de zeespiegelstijging staat op termijn de beschikbaarheid van zoet water onder druk en wordt het schaarser in Zeeland. Voor landbouw, recreatie en wonen en voor de natuur en industrie is het zaak om elke druppel zoet water zo goed mogelijk te benutten en vast te houden. In het Zeeuwse Delta Plan Zoet Water staat welke maatregelen kansrijk zijn voor het verbeteren van de zoetwatersituatie. Bij verdere ontwikkeling van de MZR moet worden bezien of en hoe kan worden bijgedragen aan de zoetwateropgave. Een kans is wateropslag in de bodem – met name in kreekruggronden van Duiveland, de Bevelanden en in Zeeuws-Vlaanderen. Door neerslag op te vangen en op te slaan in de bodem kan de hier aanwezige zoetwatervoorraad worden aangevuld. Zoetwateraanvoer naar Zeeland via een pijpleiding is een andere manier. Vooralsnog staan de kosten hiervan niet in verhouding tot de baten (onderzoek Witteveen + Bos 2020), al kan dat in de toekomst anders worden. Provinciale Staten van Zeeland hebben gevraagd om wel rekening te houden met een mogelijke zoetwaterleiding (niet onmogelijk maken). Mogelijk kan dit worden gecombineerd met aanpassingen aan de MZR of de nieuwe oeververbinding.

24

Versterken belevingswaarde

De belevingswaarde van de MZR kan in de toekomst nog worden versterkt in samenhang met het omliggende gebied. Het gaat om de vervanging van de oude houten paaltjes langs de N59 naar gemengde lage Zeeuwse hagen van meidoorn, liguster en veldesdoorn. De toekomstige vervanging van de Zeelandbrug vraagt om een zorgvuldige landschappelijk en cultuurhistorisch ontwerp en inpassing. OV-hubs moeten straks ook aangename groene plekken zijn. Op- en afritten, viaducten, bermen en sloten en inrichtingselementen langs de weg vragen goede vormgeving en situering, afstemming van ontwerp en beheer. Duurzaamheid en de inpassing van natuuropgaven zijn opgaven op elk schaalniveau van netwerk, route tot traject en locatie. Waar de weg dijken, wateren, bomenrijen kruist is het landschap leidend.

De landschappelijke principes: ͧ Het onderliggend landschap is leidend: accentueer het verschil tussen open jonge kleipolders zonder begeleidende beplantingen, meer besloten zandige kreekrug-gronden en fruitteeltgebieden met hagen en opgaande beplanting en het uitzicht over de weidse wateren: afwisseling en contrastrijke overgangen ͧ Geen doorgaande bomenrijen langs de MZR ͧ Langs de N-wegen bij dorpen en steden toepassen van lage Zeeuwse hagen als visuele scheiding tussen MZR en parallelwegen ͧ Geef kernen langs de MZR een herkenbaar ‘adres’ bijvoorbeeld met boomgroepen, zichtlijnen en herkenbaar ingerichte OV-hubs ͧ Accentueer kruisende dijken en kreken door een verschil in ligging en/of hoogte van de MZR (geen coupure) ͧ Maak de historie zichtbaar

Schematische weergave van mogelijke zoetwaterbel onder de MZR

Zoetwaterbeschikbaarheid (Bron: Geschiktheidstool grondwateronttrekkingen zoet water, Provincie Zeeland)

25

“

Intermezzo - Gebiedsateliers en inbreng van de betrokken partijen

MZR gaat over de wisselwerking tussen weg en gebieden en over de toekomst van Zeeland. Dat vereist een brede blik die verder reikt dan infrastructuur en verkeer. Het Toekomstbeeld MZR is daarom opgesteld met inbreng van betrokken partijen uit Zeeland en daarbuiten. Het gaat om overheden zoals de Ministeries van I&W, BZK, EZ, OC&W, Rijkswaterstaat Zee & Delta, Vlaamse overheid (Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeente Zelzate) Waterschap Scheldestromen, Provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant, Zeeuwse, Zuid-Hollandse en Vlaamse gemeenten en de Provincie Zeeland. In de groep stakeholders zijn ook de volgende maatschappelijke partners vertegenwoordigd: de Fietsersbond, VNO-NCW, North Sea Port, NV Westerscheldetunnel, Westerschelde Ferry BV, Stichting Het Zeeuws Landschap, Natuurmonumenten, Zeeuwse Milieufederatie, ANWB, Connexxion, TLN, Koninklijke Binnenvaart Nederland, ZLTO en de Veiligheidsregio. Zowel in het werkproces naar Agenda Toekomstvisie in 2022/2023, als dit Toekomstbeeld in 2024/2025 zijn deze stakeholders betrokken via (ambtelijke) werkbijeenkomsten en afstem-overleggen. Op bestuurlijk niveau zijn tussenresultaten door de portefeuillehouder voorgelegd aan het Overleg Zeeuwse Overheden en Gedeputeerde Staten en naar het Rijk toe in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) en het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT).

De werkbijeenkomsten per deelgebied in 2024 en 2025 hielpen te trechteren naar één Toekomstbeeld. Hiervoor is een startatelier gehouden op 1 juli 2024 en in augustus / september volgden gebiedsbijeenkomsten voor deelgebieden Midden en Zuid. De bijeenkomst voor deelgebied Noord en de eerste inhoudelijke ambtelijke werkbijeenkomst met het Rijk is in november gehouden. Op 12 december zijn tijdens een slotatelier de resultaten uit de gebiedsateliers besproken met de ambtelijke stakeholders. Bestuurders van overheden en maatschappelijke organisaties uit Zeeland en naburige gebieden zijn op 28 januari 2025 geïnformeerd. In februari is een tweede ambtelijk Rijksatelier gehouden. De stakeholders hebben in dit traject kansen benoemd, opgaven aangescherpt en elkaars belangen leren kennen. Een heel korte samenvatting van de feedback:

26

ͧ Durf straks duidelijke keuzes te maken en relateer de keuzes voor de weg aan de wensen en kwaliteit van de omgeving (de inwoners, bedrijven en het landschap). ͧ Zorg dat er oog is voor draagvlak bij belanghebbenden. Bestuurders willen daarom graag goed betrokken worden bij het vervolg van dit onderzoek, de propositie die hiermee zal worden gemaakt door Provincie Zeeland en het Rijk. ͧ De Zeelandbrug is een zeer belangrijke verbinding voor bewoners (o.a. Goes-Zierikzee), bedrijven, de landbouw. Het is ook een icoon en de trots van Zeeland. Gemeenten en maatschappelijke partijen willen goed worden betrokken bij het nadenken over de toekomst van deze brug en eventuele nieuwe oeververbinding. Ze maken zich zorgen dat er niet op tijd een nieuwe verbinding is. ͧ De weg-opgaven voor MZR liggen vooral in het noordelijke deel inclusief de Zeelandbrug en in het zuiden waar het gaat om de aansluiting op Vlaanderen. ͧ Onderzoek hoe de MZR kan bijdragen aan de zoetwatervoorziening in Zeeland: zoetwateropslag in de bodem en maak een toekomstige waterpijpleiding niet onmogelijk. ͧ Een van de belangrijke keuzes is de toekomst van de N59. Schep duidelijkheid over al of niet 2x2 bijvoorbeeld. Dit kan voor gebieden langs de weg grote consequenties hebben.

ͧ Verbind het Toekomstbeeld met actuele gemeentelijke visies zoals de strategische visie Schouwen-Duiveland (Tij van de Toekomst) of de Sloerandvisie van gemeente Borsele en met Rijkstrajecten zoals Nota Ruimte (VRO) of de Ruimtelijk-Economische visie (EZ). ͧ De MZR is belangrijk als openbaar vervoerverbinding tussen Rotterdam en Gent. Borg en versterk dit. ͧ De MZR biedt goede kansen om Zeeland beter bereikbaar te maken en Zeeland heeft de ruimte voor wonen en werken: dat is een toekomstkans. ͧ Een sterke verbetering van de doorstroming op MZR wordt als kans voor economische ontwikkeling en versterking van de concurrentiepositie benoemd. De meningen verschillen over de toekomst van de MZR: sommigen pleiten voor betere doorstroming en het voortvarend opschalen naar een 2x2 100 km/u route. Anderen stellen dat de MZR met relatief beperkte ingrepen voldoet en wijzen op de aanwezige waarden van natuur, landschap en fijnmazige netwerken die mogelijk worden doorsneden met nieuw asfalt.

ͧ Zeeland richt het vizier op de toekomst met ambitie voor een groei van inwoners en ontwikkeling van een netwerkstad. Uitgaan van brede welvaart, het centraal zetten van de inwoners (‘elke regio telt’), de voorzieningen die ze nodig hebben past echt bij Zeeuwse waarden en opgaven zoals bijvoorbeeld vervoersarmoede bij ouderen of bereikbaar houden van zorg. De boodschap is: zoek in Zeeland een passende balans tussen bereikbaarheid met (auto) doorstroming en nabijheid via integrale ruimtelijke en maatschappelijke projecten. Een MZR met goede doorstroming en ‘reistijdbetrouwbaarheid’ is gewenst, een doorgaande vrachtcorridor is ongewenst. ͧ Tegelijkertijd is er zorg gedeeld over Zeeland als ‘doorvoerland’ wanneer de tol vervalt en werkzaamheden in Vlaanderen tot 2040 duren, met mogelijk de overlast van (vracht)verkeer. De Vlaamse stakeholders geven aan dat meer goederenvervoer over de MZR vanuit Rotterdam via Gent naar het zuiden zeer ongewenst is. Hoewel de verkeerssituatie rond Gent wordt verbeterd blijft met name de impact op de leefbaarheid bij Zelzate een aandachtspunt en is sterke toename van het verkeer daar ongewenst. Gepleit wordt voor blijvende aandacht en samenwerking waar het gaat om de aansluiting Nederland-Vlaanderen. ͧ De integrale benadering van het onderzoek wordt gewaardeerd en past bij Zeeuwse waarden.

ͧ Uitvoeringsgelden voor infrastructuren zijn de komende jaren zeer schaars in Nederland. Het is daarom slim om andere beleidsagenda’s te koppelen. Daar is soms wel geld beschikbaar, zoals de koppeling van infra-oplossingen bij nieuwe woningbouwprojecten, in transitiefondsen voor energie en industrie, landbouw en klimaat of voor hub- en knooppuntenontwikkeling.

“

Visualisatie van de uitkomsten van de drie gebiedsateliers

27

4. Toekomstbeeld MZR Het toekomstbeeld in het kort

De MZR tussen Zelzate en knooppunt Hellegatsplein is in 2040 een landschappelijk goed ingepaste verkeersveilige en vlot doorstromende hoofdontsluiting voor verkeer binnen Zeeland, en van-en-naar Zeeland. De MZR wordt de primaire ontsluiting van de noordelijke delta tussen Goes en het Hellegatsplein. Het noordelijke deel wordt geoptimaliseerd waarbij op korte termijn oplossingsrichtingen worden genomen om de verkeersveiligheid en doorstroming te verbeteren, door de inrichting van de weg te verbeteren en de capaciteit op kruispunten te vergroten. Na 2040 hebben we een MZR die ingericht is als een volwaardige regionale stroomweg (100 km/u, 2x2) om verdere ruimtelijke ontwikkeling in Zeeland mogelijk te maken. Samen met de A58 vormt de MZR dan de primaire ontsluiting voor Zeeland, waardoor het Zeeuwse mobiliteitsnetwerk robuuster wordt. In het zuiden tussen Zelzate en A58-afslag Goes is de MZR samen met de A58 de primaire ontsluiting van de zuidelijke delta en de primaire ontsluiting voor het North Sea Port District. De MZR is hier een 2x2 stroomweg 100 km/u. Het doorgaand vrachtverkeer zonder herkomst of bestemming Zeeland rijdt buitenom via het hoefijzer.

Het zuidelijke deel van de MZR is al grotendeels toekomstbestendig, hier liggen de uitdagingen vooral in een betere aansluiting op de omgeving en verbeteren van het openbaar vervoer: Provincie Zeeland en het Rijk pakken samen met partners de verkeersknelpunten aan (aansluiting Terneuzen/tunnel) en versterken van het OV-systeem via de MZR. Vanuit Vlaanderen wordt het netwerk rond Gent goed aangesloten op de MZR. De MZR wordt samen met de spoorverbinding Bergen op Zoom-Vlissingen de hoogwaardige openbaarvervoerverbinding binnen Zeeland en naar de omliggende regio’s. Dankzij OV-hubs vormt het ook de schakel tussen hoogwaardig openbaar vervoer, andere vormen van publieke mobiliteit en eigen vormen van voor- en natransport.

28

Ontwikkeling van de Midden-Zeelandroute gebeurt volgens een voor Zeeland passende balans tussen doorstroming, verkeersveiligheid en multimodaliteit (OV). De weg is onderdeel van een robuust en veilig mobiliteitsnetwerk en krijgt vorm als een multifunctionele, duurzame en toekomstvaste weg met ruimtelijke kwaliteit. De MZR is gevarieerd in het ruimtelijke beeld en past bij het karakter van het omliggende landschap en de aanwezige gebiedsontwikkeling. Weg en gebied zijn met elkaar verbonden door een slim ‘Zeeuws’ wegprofiel (breedte, rijstroken en afscheidingen, bermen, parallelwegen en landschappelijke inrichting). De MZR zorgt ervoor dat werk, zorg, onderwijs en recreatiegebieden voor iedereen bereikbaar zijn en dat Zeeuwse bedrijven hun goederen, en landbouwproducten kwijt kunnen. De weg versterkt de Brede Welvaart in de gebieden langs de route.

29

Maatschappelijke redeneerlijn MZR

Robuuste verbinding en sterke gebieden; toekomst-vast

Zoals eerder aangegeven is Zeeland als deltagebied voor haar bereikbaarheid sterk afhankelijk van enkele bruggen, dammen en tunnels en is daarin uniek in Nederland. Bij stremmingen of afsluitingen door een calamiteit of onderhoud staat direct de bereikbaarheid van de hele Provincie onder druk. Groei van het verkeer zonder verbeteringen aan de infrastructuur maakt Zeeland extra kwetsbaar. Daarom is het belangrijk om nu stappen te zetten om de het Zeeuwse mobiliteitsnetwerk robuuster te maken met de MZR als belangrijke schakel: een robuuste verbinding in een robuust netwerk. Een robuust netwerk zorgt voor vlotte en betrouwbare reistijden, beperkt incidenten, herstelt snel bij verstoringen en biedt duidelijke informatie over alternatieven. Het is bestand tegen extreem weer en klimaatverandering.

30

Naast de rol van de MZR in het Zeeuwse mobiliteitsnetwerk vinden er langs de MZR allerlei ontwikkelingen plaats. In het Toekomstbeeld zijn weg en gebied met elkaar verbonden door een slimme inrichting van wegprofiel en koppeling met omliggend landschap en programma’s. De MZR versterkt op die manier de ontwikkeling van het North Sea Port District qua economie en leefbaarheid, ontsluit Zeeuwse woningbouw en werkgebieden, bedient de landbouw en draagt bij aan natuur en recreatie en het toekomstbestendig maken van de Delta. De inrichting van de weg groeit mee en schept voorwaarden voor de ruimtelijke ontwikkeling en Brede Welvaart in het gebied. Tegelijkertijd kan het clusteren van ontwikkelingen langs de weg ervoor zorgen dat deze goed bereikbaar zijn voor iedereen en zorgt dit voor extra draagvlak voor een hoogwaardige openbaar vervoerverbinding via de MZR. Zo ontstaat een robuust netwerk en sterke gebieden.

Van hoefijzer naar harp: de MZR in het grotere netwerk

Met name in het noorden van de Zuidwestelijke Delta (Goes-Hellegatsplein) krijgt de MZR in de toekomst binnen het netwerk een zwaardere verkeersfunctie dan de overige N-wegen zoals de N57 (Dammenroute). De MZR is immers een snellere verbinding richting de A58 en A29 en de route langs de kust is minder geschikt voor toenemend verkeer (stikstofgevoelige natuur).

De MZR wordt onderdeel van de nationale hoofdinfrastructuur. Na de A58 is de MiddenZeelandroute de belangrijkste route voor verkeer binnen en van en naar Zeeland, zowel voor personen als goederen binnen het netwerk dat van hoefijzer naar een harp evolueert.

De ‘dikkere snaar’ geldt naast de auto ook voor het openbaar vervoer. Hoogfrequente en snelle openbaar vervoerverbindingen via de MZR verbeteren de interne bereikbaarheid en sluiten Zeeland beter aan op de Zuidelijke randstad en de stedelijke gebieden in Vlaanderen. Belangrijk is om te blijven waarborgen dat doorgaand vrachtverkeer van en naar de havens van Zeebrugge, Gent, Antwerpen en Rotterdam (zonder herkomst en bestemming in Zeeland) buitenom wordt afgewikkeld via de E17, A4, A16 – het zogeheten hoefijzer. Hierbij is het van belang dat het hoefijzer ook blijft functioneren. Met name de A4 bij knooppunt Markiezaat en Bergen op Zoom is een knelpunt zeker bij sterkere groei (Integrale Mobiliteitsanalyse, Ministerie van IenW, 2023). Ander aandachtspunt voor het functioneren van het grotere netwerk is dat de Provincie Zuid-Holland inzet op capaciteitsuitbreiding van de N57 op Voorne-Putten, wat tot gevolg kan hebben dat routes door Zeeland aantrekkelijker worden voor doorgaand vrachtverkeer. Belangrijk is om met partners hetzelfde beeld te hebben over de functie van verschillende wegen en de rol van de MZR daarbinnen.

MZR Noord doorontwikkelen tot primaire ontsluiting Noordelijke delta. MZR wordt dikkere snaar in de harp

Van Hoefijzer naar Harp De hoofdroute tussen de havens van Zeebrugge, Gent, Antwerpen richting Rotterdam loopt via de E17, A16 en A4. Deze liggen in de vorm van een hoefijzer rondom de Zuidwestelijke Delta. Dit hoefijzer heeft ‘inprikkers’ naar het westen via de eilanden, bijvoorbeeld de A58 of de N61. Lange tijd was dit hoefijzer de metafoor voor het hoofdontsluiting van de delta. Echter, de steeds belangrijker wordende noord-zuid ontsluitingen binnen de delta verandert de metafoor. Het hoefijzer verandert in een harp. De MZR wordt de dikste snaar binnen de harp voor verkeer van Noord naar Zuid.

31

Bouwen aan een robuust netwerk

Door te werken aan betere doorstroming een veilige weg en de MZR door te ontwikkelen als een multimodale route maken we de verbinding robuuster. Wat is daar voor nodig? Gezamenlijk verkeersmanagement en afstemming onderhoud Voor een robuust netwerk is gezamenlijk verkeersmanagement van groot belang, door verkeer beter te spreiden wordt filevorming beperkt en reistijd voorspelbaarder. Bij ongevallen of pechgevallen zorgt incidentmanagement ervoor dat hulpdiensten snel ter plaatse zijn en de weg zo snel mogelijk

Gepland onderhoud op de korte termijn

32

wordt vrijgemaakt. Dit voorkomt langdurige files en vervolgincidenten, bovendien wordt het risico op nieuwe ongelukken verminderd. Door weggebruikers tijdig en goed te informeren over alternatieven maken ze betere keuzes en ervaren ze minder stress. De komende jaren staat veel structureel onderhoud gepland aan de hoofdinfrastructuur, zowel binnen Zeeland als daarbuiten. Dit brengt extra uitdagingen met zich mee om het netwerk robuust te houden, doordat vaak niet het volledige netwerk beschikbaar is. Door groot onderhoud af te stemmen en integraal verkeersmanagement blijft het netwerk robuust. Onder de vlag Zeeland Bereikbaar gaan Rijk en Provincie hier de komende jaren samen aan werken.

Doorgaan met verbeteren van de weginrichting ten behoeve van verkeersveiligheid en doorstroming De autonome toename van verkeer door een groeiende economie, meer inwoners en toename recreatie vereist voor enkele delen van de MZR een verbetering van de inrichting om de weg veiliger te maken en de doorstroming te verbeteren. Dit speelt met name op het Noordelijk deel van de route. De N59 tussen Bruinisse en Zierikzee kent een hoog ongevallenrisico. Het profiel voldoet op veel punten niet aan de richtlijnen voor een 80 km/u weg. Er wordt komende jaren door Rijkswaterstaat een eerste slag gemaakt om een aantal kruispunten aan te pakken, maar er zijn extra stappen nodig om de veiligheid en doorstroming op kruispunten van de N59 te verbeteren. Op lange termijn zijn grotere ingrepen nodig om de doorstroming te verbeteren (denk bijvoorbeeld aan ongelijkvloerse kruisingen). Vaart maken met nadenken over toekomst Zeelandbrug Ook de weginrichting op de Zeelandbrug voldoet nu al niet aan de wensen voor een robuuste verbinding. Het is daarom belangrijk om vaart te maken met het nadenken over een nieuwe oeververbinding, mede gezien de lange doorlooptijd die nodig is om een besluit te nemen over vervanging van de Zeelandbrug. Een nieuwe oeververbinding moet tenminste 80 tot 100 jaar meegaan.