2023 345 Bijlage Beleidsmonitor 2023

BELEIDSMONITOR 2023

2

Inhoudsopgave BELEIDSMONITOR 2023 .........................................................................................................................................1 INHOUDSOPGAVE .................................................................................................................................................3 INLEIDING .............................................................................................................................................................4 PROGRAMMA 1 WERKEN ......................................................................................................................................5 SUB-PROGRAMMA 1.1 ECONOMIE STERK WATER GERELATEERD ...............................................................................................6 SUB-PROGRAMMA 1.2 INNOVATIEVE LANDBOUW, TUINBOUW, VISSERIJ EN AQUACULTUUR .........................................................14 SUB-PROGRAMMA 1.3 FLORERENDE KLEINSCHALIGE BEDRIJVIGHEID ........................................................................................25 SUB-PROGRAMMA 1.4 ARBEIDSMARKT IN BALANS ...............................................................................................................38 PROGRAMMA 2 WONEN .....................................................................................................................................48

SUB-PROGRAMMA 2.1 GOED EN REALISTISCH VOORZIENINGENNIVEAU ....................................................................................49 SUB-PROGRAMMA 2.2 WONEN NAAR WENS ......................................................................................................................69 SUB-PROGRAMMA 2.3 LEEFBARE KERNEN MET BETROKKEN INWONERS ....................................................................................98 SUB-PROGRAMMA 2.4 GOED EN BETAALBAAR AANBOD ZORG EN WELZIJN ..............................................................................103 PROGRAMMA 3 VERBLIJVEN .............................................................................................................................125 SUB-PROGRAMMA 3.1 SCHOUWEN-DUIVELAND VAKANTIE-EILAND.......................................................................................126 SUB-PROGRAMMA 3.4 ACTIVITEITEN AAN HET WATER ........................................................................................................144 PROGRAMMA 4 BESTUUR EN BURGERZAKEN ....................................................................................................152 PARAGRAAF STADS- EN DORPSVISIES ................................................................................................................158

3

Inleiding INLEIDING Hierbij bieden wij u de Beleidsmonitor 2023 aan. In deze monitor informeren wij u over de uitvoering van de in de Programmabegroting 2023-2026 opgenomen activiteiten die bijdragen aan het realiseren van de gemeentelijke doelstellingen. Per activiteit leest u onder de kop Omschrijving (toelichting) wat het beleidsvoornemen in 2023 was. Onder de kop Stand van zaken informeren wij u over de uitvoering hiervan. Aan de hand van de indicatoren tijd en geld geven wij u via de kleuren groen, oranje en rood ook inzicht of de activiteit binnen de planning en binnen de beschikbare financiële middelen loopt. Wij informeren u via deze beleidsmonitor over de stand van zaken van de bestuurlijk en politiek relevante activiteiten. De activiteiten die als bestaand beleid reeds zijn ingebed in onze dagelijkse lijnactiviteiten en daarin goed zijn geborgd, lieten wij buiten deze monitor. In de jaarrekening 2023 verantwoorden wij weer over de totale begroting 2023. Daarnaast keken wij ook naar opgaven die zich na het vaststellen van de programmabegroting 2023-2026 aandienden en bestuurlijke en politieke importantie hebben. Deze maken ook onderdeel uit van deze beleidsmonitor.

4

Programma 1 Werken WAT HOUDT HET PROGRAMMA IN? Werk is een belangrijke factor voor onze inwoners bij het participeren in onze lokale samenleving. Om lokaal werk te realiseren is economische ontwikkeling nodig. De gemeente wordt omringd en doorsneden door water; dat water is de motor achter vele innovaties, economische ontwikkelingen en kansen die hieruit voortkomen. We noemen dit watereconomie. We profileren ons bewust hiermee. Het behoud van kwaliteit en diversiteit staan hierbij centraal. Vooral dankzij het water is Schouwen-Duiveland een 'vakantie-eiland'. Maar water heeft ons meer te bieden. Slimme en innovatieve concepten in de combinatie van land en water maken nieuwe economische ontwikkelingen mogelijk op het gebied van onder meer aquacultuur, landbouw, visserij, energie, zorg en kennisontwikkeling op het gebied van water. Dit draagt bij aan een vitale economie die weer een positieve factor voor het behoud van lokaal werk, zowel voor bestaande als nieuwe werkgelegenheid. Belangrijk voor onze ondernemers en inwoners.

5

Sub-Programma 1.1 Economie sterk water gerelateerd WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Watergebonden bedrijvigheid is, naast recreatie, een belangrijke pijler van de Schouwen-Duivelandse economie. Dit sub-programma gaat over sterk water gerelateerde economische onderdelen, zoals visserij, watergebonden bedrijvigheid en energie.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.1. We versterken de watereconomie.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.1.3. We bepalen een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) In de 1e helft van 2023 ronden we het onderzoek naar de marktkansen en de locatiescan voor de ontwikkeling van een watergerelateerd bedrijventerrein voor aquacultuur en zilte teelten af. Bij een positieve verkenning vindt in 2023 aanvullend onderzoek naar aan- en afvoer van vers zout water plaats. Op het moment dat een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein aangewezen is, werken we de financiële en planologische haalbaarheid verder uit.

Stand van zaken Het rapport over de marktkansen voor aquacultuur en zilte teelten is in concept gereed. In september 2023 lichten we het rapport in een openbare informatieve bijeenkomst aan de raad toe.

Tijd (indicator)

6

Geld (indicator)

1.1.1.4. We zetten ons maximaal in voor uitgifte door het ministerie van LNV van 35 hectare oestergronden aan de Grevelingen vissers Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) We stellen alles in het werk om bij de minister van LNV te bewerkstelligen dat de 35 hectare oestergronden die tot voor kort als compensatie(gronden) aan de Grevelingen vissers zouden worden uitgegeven alsnog aan deze vissers kunnen worden uitgegeven. De uitspraak van de Raad van State over het bestemmingsplan Brouwerseiland is hierbij een belangrijk gegeven.

Stand van zaken In overleg met de betrokken belangenvereniging gaat het college in het najaar van 2023 de reële mogelijkheden na met in acht neming van de actuele situatie in de Grevelingen. Dit met als doel de belangen van de betreffende vissers zo goed mogelijk te behartigen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

7

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.6. We realiseren een energieneutraal Schouwen-Duiveland.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.6.1. We actualiseren de Energie-Agenda en de Regionale Energie Strategie en voeren deze uit Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) De gemeente heeft als doel om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie te bereiken wordt iedere keer een 5-jaarlijkse energieagenda met projecten en maatregelen opgesteld. De eerste energieagenda 2018–2022 is in 2022 afgerond en geëvalueerd. De doelstellingen om in 2023 in totaal 3% energie te besparen (ten opzichte van 2017) is behaald en de doelstelling om 16% duurzame energie op te wekken (zonder Windpark Krammer) is bijna behaald. Eind 2022 is een start gemaakt met het actualiseren van de Energie-Agenda met een nieuw uitvoeringsprogramma voor de jaren 2023 tot en met 2028. Dit zal leiden tot nieuwe projecten op het gebied van energiebesparing en duurzame energieopwekking. Voor de uitvoering is € 40.000 per jaar in de programmabegroting 2023-2028 opgenomen. De energie agenda is een structurele activiteit tot Schouwen-Duiveland in 2040 energieneutraal is. Op regionaal niveau is in 2021 de Regionale Energie Strategie Zeeland 1.0 vastgesteld. In de Regionale Energie Strategie werken de provincie, gemeenten, Waterschap en de netbeheerder samen met andere partijen om de CO2 uitstoot in 2030 met 49% te reduceren en in 2050 met 95%.

De RES-Zeeland heeft drie hoofdtafels namelijk: gebouwde omgeving, elektriciteit en duurzame mobiliteit. Voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (1.0) is een uitvoeringsplan 2020 - 2024 opgesteld. In het uitvoeringsplan zijn voor de drie hoofdtafels projecten opgenomen die als gezamenlijke RES-partners en andere partijen zullen worden uitgevoerd. Zowel aan de totstandkoming als aan de uitvoering dragen wij als gemeente financieel bij. De RES wordt in 2023 geactualiseerd tot een RES 2.0. 8

De gezamenlijke gemeenten van Zeeland werken tot slot nog samen op het gebied van energietransitie.

Stand van zaken Wij voeren de energieagenda 2018-2022 volgens planning uit. In het derde en vierde kwartaal stellen wij samen met stakeholders een energieagenda voor de jaren 2024 - 2028 op. Deze agenda sluit aan bij het thema energietransitie van het spoorboekje duurzaamheid en milieu. Op regionaal niveau zijn in het eerste kwartaal 2023 de bouwstenen van de RES 2.0 vastgesteld. Momenteel werken we aan het opstellen van een RES 2.0 die we in het vierde kwartaal van 2023 ter vaststelling voorleggen aan de raad. Het uitvoeringsplan voor de RES 1.0 voeren we uit volgens planning.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.8. We zetten in op verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.8.2. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven uit. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit 9

Omschrijving (toelichting) In 2020 stelde de raad het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven en verenigingen vast. Het plan van aanpak bestaat uit een duurzaamheidsvoucher voor bedrijven en verenigingen met een hoog energieverbruik (meer dan 50.000 kWh en/of meer dan 25.000 m3 aardgas) en de uitreiking van de jaarlijkse duurzaamheidsprijs voor ondernemers. De raad stelde hier eerder tot 2028 € 50.000 per jaar voor beschikbaar. Ook is een stimuleringslening ingesteld voor alle bedrijven en verenigingen, waar zij via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) in aanmerking kunnen komen voor een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Het plan van aanpak voor verduurzaming bedrijven wordt gebiedsgericht uitgevoerd.

Stand van zaken Wij rondden het project voor het verduurzamen van bedrijvenpark Zierikzee zuid in juli 2023 af. Samen met de ondernemers en ondernemersvereniging vormden wij actie leergroepen voor diverse thema's. Daarnaast maakten ondernemers gebruik van de voucherregeling voor duurzaamheidsscans. Ook in Renesse vormden wij samen met ondernemers en ondernemersvereniging actie leergroepen voor diverse thema's en maakten ondernemers gebruik van de voucherregeling voor duurzaamheidsscans. In september starten wij samen met de ondernemersvereniging van Burgh-Haamstede met het plan van aanpak voor verduurzaming bedrijven. Gedurende 2023 maakten diverse ondernemers gebruik van de stimuleringslening duurzaamheid voor bedrijven en verenigingen. De jaarlijkse Duurzaam ondernemen prijs reiken wij uit tijdens de klimaatmarkt op 2 november.

Tijd (indicator)

Geld (indicator) 10

1.1.8.3. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van gemeentelijke gebouwen uit. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) In 2020 stelden we de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed vast. De routekaart geeft per gebouw of groep aan welke stappen ondernomen moeten worden om aan de doelstellingen voor energie te voldoen. Deze doelstellingen zijn energiebesparing en opwekken van duurzame energie, voorbeeldfunctie en het gemeentelijke vastgoed te isoleren en indien mogelijk tot nul op de meter uit te voeren. Regionale doelstellingen (RES-Zeeland) zijn het in kaart brengen van eigen vastgoed en deze voorzien van een plan van aanpak om deze naar energieneutraal te verduurzamen. Kantoren boven de 100 m2 moeten volgens landelijke wetgeving minimaal energielabel C hebben. De routekaart wordt in 2023 geëvalueerd en het uitvoeringsprogramma wordt geactualiseerd.

Stand van zaken Naar aanleiding van de motie "versneld investeren in energiebesparing en verduurzamen" maakten we ter behandeling bij de programmabegroting 2024 - 2027 een voorstel voor het verduurzamen van een aantal gemeentelijke gebouwen en activiteiten. Denk aan het gemeentehuis, het kantoor van de reinigingsdienst, de uitvoeringsdienst en de gemeentelijke havens. De overige gebouwen en activiteiten nemen wij in 2024 op in een nieuw op te stellen Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP).

Tijd (indicator)

11

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.9. Schouwen- Duiveland is in 2050 volledig circulair.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.1.9.1. We stellen beleid op op het gebied van circulaire economie Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) In 2022 maakten we samen met de andere gemeenten van Zeeland een start met het opstellen van een regionale agenda op het gebied van circulaire economie. We ronden dit traject af in 2023. Met deze regionale agenda geven we concreet aan welke stappen we gaan nemen om in 2050 volledig circulair te zijn.

Stand van zaken In 2022 maakten we samen met de andere Zeeuwse gemeenten een start met het opstellen van beleid voor kringloopeconomie. Momenteel stemmen we de kaders af met interne en externe stakeholders. In het vierde kwartaal 2023 leggen we het concept beleid ter vaststelling voor aan de raad.

Tijd (indicator)

12

Geld (indicator)

13

Sub-Programma 1.2 Innovatieve landbouw, tuinbouw, visserij en aquacultuur WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? De landbouw vervult in onze gemeente een belangrijke rol. De landbouw verzorgt voor het overgrote deel de stoffering van ons landschap. Bedrijven hebben een weg gevonden voor een bestendige toekomst. Meekunnen in noodzakelijke schaalvergroting en marktgerichte innoverende productie. Of als beheerder van ons landschap en als gastheer voor de beleving van ons buitengebied en onze authentieke producten. Door intensieve samenwerking van ondernemers, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties is er een klimaatbestendig perspectief voor de landbouw in het kader van de toenemende verzilting, behoud en verbetering van bodemvruchtbaarheid, omgaan met hevige regenval, beschikbaarheid van zoet water en kansrijke teelten in bestaande of nieuwe markten met passende afzetcombinaties. Dankzij kennisontwikkeling op het gebied van water en het ondernemerschap van onze agrariërs zijn we in staat duurzame oplossingen te realiseren voor verdroging en verzilting als gevolg van klimaatverandering. De aquacultuur in en om het water is vermaard vanwege de hoge kwaliteit en gekend bij onze inwoners en gasten. En daarom in ruime mate te vinden op lokale menukaarten.

Met hoogwaardige wieren en algen en verwerking naar op natuur gebaseerde toepassingen in de medische, farmaceutische en voedingsindustrie profileren we ons met een nieuwe niche die de bijzondere goede waterkwaliteit rondom ons eiland mogelijk maakt.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.5. We zetten in op toekomstbestendige landbouw, tuinbouw en visserij.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.5.1. We ondersteunen agrariërs en vissers in de veranderingen die zij vanwege duurzaamheid moeten doorvoeren via innovatie, onderzoek, kennis, netwerk en subsidiemogelijkheden Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Binnen het Living Labs Schouwen-Duiveland verkennen we met betrokken ondernemers en belangen- en sectororganisaties welke onderzoeks- en kennisvragen er op het gebied van verduurzaming van de agrarische sector en visserijsector spelen, die we gezamenlijk kunnen oppakken en waarin de gemeente concreet kan faciliteren. We gebruiken daarvoor bestaande netwerken van experts en onderwijs- en 14

kennisinstellingen en breiden het netwerk zo nodig uit. Waar mogelijk benutten we gezamenlijk de kansen van financiële ondersteuning met Europees-, Rijks- of regionale gelden en de benodigde cofinanciering. In 2023 maken we met de betreffende sectoren en betrokken experts een concrete uitvoeringsagenda verduurzaming landbouw en visserij tot en met 2026 die zoveel mogelijk aansluit op beschikbare subsidiemogelijkheden die we voor de uitvoering willen inzetten. We definiëren de verschillende rollen die partijen hierin hebben.

Stand van zaken Tot nu toe (medio 2023) ondersteunen we de agrarische sector en visserijsector op hun verzoek en als er een urgentie is. Ook bespreken we actuele subsidiekansen met hen. We stelden nog geen concrete uitvoeringsagenda op. Dit pakken we op in het 4e kwartaal 2023 mits daar behoefte aan is bij de sectoren.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.5.2. We zijn actief betrokken en leveren onze inbreng bij het opstellen van het gebiedsplan door provincie Zeeland in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting)

15

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gaat uit van een gecombineerde aanpak van de actuele kerndoelen met betrekking tot Natuur (inclusief stikstofaanpak), Water en Klimaat in het landelijk gebied. Het gaat daarbij ook om de opgave van de verduurzaming van de landbouw en de sociaaleconomische ontwikkelingen in de regio. De Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering bepaalt dat er vóór 1 juli 2023 een provinciaal gebiedsplan moet worden opgesteld op welke wijze de stikstofdoelen worden gehaald. De gebieden Kop van Schouwen en Grevelingen hebben prioriteit bij het terugbrengen van stikstofdepositie. Provincie Zeeland is regisseur voor de Kop van Schouwen, Provincie Zuid-Holland voor de Grevelingen. We nemen actief deel aan deze processen en brengen onze gemeentelijke doelen in. In de bredere gebiedsplannen (in kader van NPLG-gebiedsprogramma's genoemd) wordt aangegeven hoe deze worden uitgevoerd. Daarbij zullen wij een rol krijgen als het gaat om de ruimtelijke vertaling van maatregelen en oplossingen. Verder zoeken we verbindingen en benutten we kansen. Het gezamenlijk zoeken naar oplossingen is onze insteek.

Om de mogelijkheid te creëren om waar nodig nadere adviezen in te winnen in het kader van beleid of specifieke projecten dan wel overkoepelende stikstofvraagstukken op bovengemeentelijk schaalniveau, nemen wij op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 een structureel budget op van € 30.000.

Stand van zaken Het concept van het Zeeuwse Gebiedsprogramma landelijk gebied en stikstof is op 11 juli openbaar gemaakt. Deze versie ligt ter beoordeling bij het Rijk. Ambtelijk leverden we voor het tot stand komen van dit concept inbreng via het externe ambtelijke overleg en via twee regiodialogen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

16

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.6 We versterken ecologie en biodiversiteit.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.6.1. We geven vorm en inhoud aan het blauw-groen netwerk samen met gebiedsbeheerders en nemen de kansen voor recreatie daarin mee. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) In 2022 hebben we gezamenlijk met gebiedsbeheerders en betrokken agrarische natuurorganisaties de bestaande groenstructuren op een kaart in beeld gebracht en bekeken welke locaties kansrijk zijn om de biodiversiteit te versterken. In 2023 maken we met hen een plan van aanpak voor het versterken van het groene netwerk en hoe we de kansrijke locaties tot ontwikkeling kunnen brengen.

Stand van zaken In 2022 brachten we gezamenlijk met gebiedsbeheerders en betrokken agrarische natuurorganisaties de bestaande groenstructuren op een kaart in beeld. We bekeken welke locaties kansrijk zijn om de biodiversiteit te versterken. In 2023 voerden we overleg met het Platform Biodiversiteit. Hierdoor weten we wat er speelt bij de betrokken organisaties. We werken aan een groen beleids- en beheerplan, waarin biodiversiteit ook een belangrijk onderdeel is.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

17

1.2.6.5. Bij het openbaar groenbeheer zetten we in op versterking van de biodiversiteit. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) Winst in biodiversiteit is onder andere te halen in groenbeheer en -onderhoud. Door in de onderhoudsmaatregelen en in de tijdsplanning van de maatregelen meer rekening te houden met de natuurlijke ontwikkeling kan er biodiversiteitswinst geboekt worden. Binnen de bebouwde kom passen we meer bloemenmengsels en kruidenrijk gras toe. Naast meer variatie in soorten komt dit ook ten goede aan de vragen van inwoners om meer kleur in de wijk. Het beheer van dit type gras is anders dan gazonbeheer en geeft een minder strak beeld. Dat vraagt een goede communicatie met inwoners over het te verwachten beeld en informatie over het waarom van de aanpassingen in het groenbeheer. In 2023 stellen we een plan Ecologisch groenbeheer op, gericht op versterking van de biodiversiteit, waarover we communiceren met de inwoners.

Stand van zaken In de tweede helft van 2023 starten we met het opstellen van een nieuw groen beleid- en beheerplan. Daar betrekken we ook bewoners bij. Klimaat, biodiversiteit en ecologisch gazonbeheer zijn thema's die terugkomen in het plan. Eind 2023 is het groenbeleid-en beheerplan gereed om bestuurlijk vast te stellen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

18

1.2.6.7. We stellen een aanpak op om de biodiversiteitsdoelen uit te voeren en onderzoeken of extra capaciteit nodig is. Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) Het versterken van biodiversiteit houdt verband met de klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Biodiversiteit is een belangrijk thema bij het ontwikkelen van plannen voor de leefomgeving. De ambities op dit thema vragen om een gemeentelijke aanpak biodiversiteit waarbij ook de benodigde capaciteit en financiële middelen in beeld worden gebracht. Deze aanpak wordt in de 1e helft van 2023 opgesteld en kan tevens dienen als bouwsteen voor de omgevingsvisie.

Stand van zaken Biodiversiteit is één van de vijf thema’s van het spoorboekje Duurzaamheid en Milieu. Hoofddoelstelling is dat Schouwen-Duiveland in 2040 een robuust ecosysteem met een eigen herkenbare landschappelijke identiteit heeft. Wij hebben het thema biodiversiteit onderverdeeld in de drie subthema’s: 1. verbinden van groenstructuren, 2. Ontwikkelen van soorten en 3. Beschermen van natuur. In het derde en vierde kwartaal van 2023 gaan we het thema biodiversiteit verder uitwerken in een lokale agenda. Het nieuwe groenbeleid en beheersplan is één van de bouwstenen van deze agenda. Wij zijn hierover al in overleg met interne en externe partijen via het biodiversiteitsplatform. Bij de uitwerking onderzoeken we of er extra capaciteit nodig is.

Tijd (indicator)

Geld (indicator) 19

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.7 We zetten in op een goede zoetwatervoorziening voor een toekomstbestendige landbouw.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.2.7.1. We voeren een gerichte lobby voor een structurele oplossing van de zoetwaterproblematiek. Ook gaan we in overleg met betrokken overheden en andere stakeholders waarbij we aandacht hebben voor zowel externe aanvoer als duurzame initiatieven. Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) We werken verder aan het vinden van duurzame oplossingen voor onze verbetering van de zoetwaterbeschikbaarheid. Dit doen we op verschillende manieren namelijk via het Living Lab en daarmee de Broedplaats Zoetwater. Binnen de Broedplaats werken we onder andere: 1. in drie regio's in fieldlabs aan een klimaatbestendig en waterrobuust watersysteem. Dat is het fieldlab landelijk gebied Zonnemaire-Brouwershaven, het fieldlab regio Burghsluis en het fieldlab voor de omgeving rond Dijkwater. 2. Aan de uitvoering van de innovatieregeling waardoor we agrariërs met een financiële bijdrage helpen een keuze te maken welke innovatieve technieken ze ook daadwerkelijk willen gaan toepassen. 3. Aan een bodem- en watercoaching traject, met als doel de agrariers te ondersteunen op welke wijze zij de grond van hun percelen kunnen verbeteren zodat deze meer water kan vasthouden.

Daarnaast werken we buiten de broedplaats mee aan demonstratieprojecten die moeten aantonen dat duurzame innovatieve oplossingen ook daadwerkelijk functioneren en bij kunnen dragen aan een betere zoetwatervoorziening.

20

En gaan we in de samenleving partijen zoeken die onze vraag om externe aanvoer van zoet water naar Schouwen-Duiveland ondersteunen om vervolgens in Den Haag en/of Brussel hiervoor de noodzakelijke besluitvorming los te krijgen. Op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 nemen we in 2023 en 2024 hiertoe een budget op van € 100.000 per jaar.

Stand van zaken Agrariërs plaatsten als duurzame zoetwatermaatregel diverse waterconserveringsstuwen ter uitvoering van de gebiedsvisie fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire . In het fieldlab Burghsluis onderzoeken we de mogelijkheid om het gezuiverd water van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) te hergebruiken in het gebied. We overleggen met het waterschap om peilgebieden te wijzigen. Met behulp van stuwen willen we het water opzetten om meer zoet water vast te houden in de bodem en het gebied. Voor het fieldlab Dijkwater inventariseerden we bij de eigenaren van de omliggende percelen wat de wensen zijn voor meer zoet water. Oplossingen voor het verbeteren van de zoetwaterbeschikbaarheid komen in de gebiedsvisie die eind 2023 klaar is. De voucherregeling voor innovatieve zoetwatermaatregelen is een succes en we kenden in totaal € 1.000.000 aan subsidie aan agrariërs toe. Dat betekent dat de agrariërs minimaal € 2.000.000 investeren om de zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten. Ook dit jaar ondersteunen we vanuit broedplaats zoet water agrariërs bij het verbeteren van de bodem voor hun gewassen met behulp van water- en bodemcoaching. Het demonstratieproject innovatieve drainages in Kerkwerve en Dreischor startte in september 2022. De eerste resultaten van de werking van de dubbele drainage zijn goed. De monitoring loopt nog tot 2025.

Eind juni 2023 ontvingen we Europese en provinciale subsidie voor de praktijkproef van de kreekruginfiltratie bij Noordgouwe. Als eerste onderzoeken we of en hoeveel zoetwater we kunnen sparen om extra te infiltreren in de bodem. Lobbyisten en adviseurs van Hague Corporate Affairs uit Den Haag ondersteunen ons in de lobby voor een betere zoetwaterbeschikbaarheid in het landelijke gebied en voor de agrarische sector. Zij voeren lobby-activiteiten uit om externe aanvoer van zoet water naar Schouwen-Duiveland landelijk op de agenda te krijgen.

21

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.7.2. We onderzoeken nieuwe kansen om de zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) We blijven als gemeente alert om kansen voor het verbeteren van de zoet waterbeschikbaarheid te verzilveren, met bestaande of nieuwe technieken. Het gaat dan om maatregelen om meer water vast te houden en maatregelen die wateropname van de bodem verbetert. Het kan ook gaan om waterbesparende maatregelen, het gebruik van het effluent van rioolzuiveringen dat als zoet waterbron kan dienen, of het ontzilten van brakwater waardoor het bruikbaar wordt voor landbouw. We zoeken naar mogelijkheden om hemelwater (tijdelijk) op te slaan in plaats van af te voeren, zodat er ook in droge perioden meer zoet water beschikbaar is. Daarnaast zetten we ons in om andere teelten of productiewijzen te stimuleren die minder zoet water vragen. Het benutten van kansen doen we in samenspraak met de agrarische sector, experts en andere betrokkenen.

Stand van zaken Met peilgestuurde drainage is het mogelijk de hoogte van de laag zoet water in de bodem te beïnvloeden. Hiermee kan dus worden gestuurd wanneer het zoet water uit de drainage gaat lopen. Dankzij onze inbreng heeft de provincie hiervoor geld bij het Rijk gevraagd om deze drainage in heel de provincie aan te leggen, om zo de zoetwaterbeschikbaarheid te kunnen vergroten.

22

We zijn in overleg met provincie en waterschap om onderzoek te doen naar een optimaal watersysteem voor Schouwen-Duiveland. Hierbij rekening houdend met klimaatverandering en de scheiding van zoet en zout/brak water. Er is een Kieswijzer Zoet water beschikbaar gekomen die agrariërs en adviseurs meer inzicht geeft welke zoetwatermaatregelen op een bepaald perceel wel of niet kansrijk zijn. Deze kieswijzer staat op de site van living lab Schouwen-Duiveland.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.7.3. We zetten de samenwerking van het Living Lab en broedplaats zoet water voort en zetten dit in voor oplossingen voor een goede zoetwatervoorziening Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) We continueren het Living Lab Schouwen-Duiveland op de thema's innovaties zoet water, toekomst van de landbouw (verduurzamen voedselproductie, nieuwe agrarische verdienmodellen), toekomst van de wateren en overgang water en land (waterkerende landschappen). De samenwerking van het Living Lab heeft een rol bij de uitvoering van de zoetwaterstrategie als het gaat om innovatie, onderzoek, experiment en praktijkproef. Voor het overige met betrekking tot de toekomst van het Living Lab wordt verwezen naar 1.4.1.3.

23

Stand van zaken De projecten van broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland, waaronder de subsidieregeling voor agrariërs voor innovatieve zoetwatermaatregelen en praktijkonderzoek op proefvelden, zijn in uitvoering. De nadruk bij het living lab ligt op dit moment vooral op voldoende zoetwaterbeschikbaarheid voor de landbouw. Naast oplossingen voor nu en de middellange termijn verkent een groep van experts en stakeholders de toekomst van het landelijk gebied richting 2050 en verder. In 2023 bespreken we verschillende perspectieven voor de landbouw en andere sectoren.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

24

Sub-Programma 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Schouwen-Duiveland staat bekend als een ondernemend en bedrijvig eiland. Onze bedrijven profiteren van de mogelijkheid om de kwaliteiten van het (vakantie-)eiland voor prettig en (sociaal) veilig wonen met werken te combineren. Een goede (ICT-) infrastructuur, de beschikbaarheid van moderne methoden en technieken en de interactieve en sociale media dragen eraan bij dat mensen flexibel en dichter bij huis kunnen werken. Ons eiland is de thuisbasis voor een groot aantal (kleine) ondernemers, die graag profiteren van de kwaliteiten van ons vakantie-eiland. Daarnaast kiezen velen er voor om wonen en werken te combineren. Bijvoorbeeld creatieve bedrijvigheid (grafische en interactieve media, architecten en kunstenaars) en de ICT-sector maken hiervan gebruik. Schouwen-Duiveland is voor een groot aantal werknemers het beste van twee werelden en dus een ideale uitvalsbasis. Door een goede (digitale) infrastructuur bieden we ook deeltijdbewoners een goede service, die steeds belangrijker wordt omdat de scheidslijn tussen werken en vrije tijd steeds verder vervaagt.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.3.1 We zetten in op revitalisering en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen en intensivering van ruimtegebruik.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.3.1.2. We voeren de herstructurering van Haringvlietplein fase 2 (laatste) uit Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) De tweede fase van de herstructurering volgt na een gefaseerde verwerving en verplaatsing van de nog aanwezige bedrijven op het Haringvlietplein. Verwerving van Haringvlietplein 1 en 3 is door gemeente en de ontwikkelaar al gedaan. De inkomsten van de bedrijven die in fase 1 hier gevestigd zijn maakt verwerving van (een deel van) fase 2 mogelijk. Vestiging in fase 2 is alleen mogelijk voor bedrijven die groter zijn dan 1.000m2 BVO en niet inpasbaar zijn in de Binnenstad van Zierikzee, door omvang van de winkel, wijze van bevoorraden en realistische toekomstvisie van de winkelformule. De eerste retailformule die in fase 2 participeert is Action, die op dit moment tijdelijk gehuisvest is in de voormalige bibliotheek op Haringvlietplein 2. Met de fietsenhandel Centerpoint volgen ook gesprekken voor verplaatsing naar fase

25

2. Meer verwervingen staan op zijn vroegst gepland voor 2023. Eerste zichtbare realisatie is in 2023/2024.

Stand van zaken De scherp gestegen bouwkosten, rente en inflatie in het tweede deel 2022 en begin 2023 maken groen licht voor de realisatie van fase 2 moeilijker. Dit vraagt om creativiteit van ontwikkelaar, retailers en gemeente om oplossingen te creëren. In het tweede deel van 2023 besteden we aandacht aan deze mogelijke oplossingsrichting.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.3.1.3. We stellen een Uitvoeringsplan bestaande kleinschalige bedrijventerreinen op Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) De uitgebreide inventarisatie is in maart 2020 opgeleverd. De inventarisatie wordt verwerkt in een Uitvoeringsplan voor de bestaande kleinschalige bedrijventerreinen, wat in 2023 opgeleverd kan worden. Zo geven we structureel uitvoering aan het bedrijventerreinenprogramma. We zetten in op het behoud van schone, veilige en toekomstbestendige bedrijventerreinen. De uitvoering pakken we samen met de ondernemers op. 26

Stand van zaken Vanwege gebrek aan ambtelijke capaciteit pakten we het Uitvoeringsplan kleinschalige bedrijventerreinen niet op. De capaciteit staken we in de actualisatie van het bedrijventerreinenprogramma. Dit programma gaat ook in op de kleinschalige bedrijventerreinen. Hiermee kunnen we ook een actueel Uitvoeringsplan maken in 2024.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.3.2. We ondersteunen Bedrijven Investerings Zones (BIZ- zones) en geven een economische impuls aan opgerichte BIZ-zones.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.3.2.3. Bij voldoende draagvlak van de ondernemers doorlopen we de BIZ procedure Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) Gelet op de beschikbare capaciteit voor begeleiding doorlopen we één BIZ-procedure per jaar. Voorwaarde hierbij is dat uit de inventarisatie bij de start van de procedure blijkt dat er sprake is van 27

voldoende draagvlak bij ondernemers. Voor 2023 zal de BIZ Groot-Renesse de nieuwe procedure doorlopen. Als er meer aanvragen komen, dan kijken we hoe we deze in de tijd uit kunnen zetten.

Stand van zaken Voor 2023 is besloten om twee BIZ procedures uit te voeren. Dit is mogelijk omdat er sprake is van één verlenging, die minder ambtelijke capaciteit vergt. De procedure voor de BIZ Groot-Renesse is in het tweede kwartaal van 2023 doorlopen. Per 1 januari 2024 starten we een nieuwe BIZ periode voor 2024-2028. In het tweede halfjaar doorlopen we de procedure voor de BIZ Bruinisse. We verwachten de uitslag van de draagvlakmeting in het vierde kwartaal. Bij positieve uitslag start een nieuwe BIZ periode voor de periode 2024-2028. Vanuit andere kernen ontvingen we nog geen nieuwe aanvraag.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.3.2.5 We verlengen de economische Impuls BIZ (Amendement A10 kadernota 2022) Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) 28

In Burgh-Haamstede wordt in 2022 de procedure doorlopen voor het starten van een nieuwe BIZ. Het doel is om, bij een positieve uitslag van de draagvlakmeting, per 1 januari 2023 een BIZ op te kunnen richten. Zij wil dan ook graag gebruik maken van de Economische Impuls zoals de gemeente deze aanbiedt aan bedrijveninvesteringszones. Op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 hebben we hiervoor een jaarlijkse bijdrage opgenomen van € 40.000.

Stand van zaken Er is besloten om de economische impuls te verhogen van €25.000 naar €40.000. Er zijn lopende 2023 drie actieve BIZ zones op het eiland. Onderstaand een overzicht van de bedragen die we per BIZ zone uitkeren. 1. BIZ Zierikzee 2022 - 2026 krijgt €40.000 per jaar gedurende de looptijd. 2. BIZ Groot-Renesse 2019 - 2023 (en 2024 - 2028) krijgt €25.000 per jaar tot en met 2023. Vanaf 2024 €40.000 per jaar gedurende de looptijd. 3. BIZ Burgh-Haamstede 2023 - 2027 krijgt €40.000 per jaar gedurende de looptijd. 4. Voor de BIZ Bruinisse is bij positieve uitslag van de draagvlakmeting voor 2024-2028 ook €40.000 per jaar beschikbaar.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.3.2.6 We voeren samen met Ondernemers Vereniging Zierikzee een pilot 'Kernenmanager' uit (amendement A6 programmabegroting 2022-2025) 29

Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) De pilot loopt vanaf 2022 tot en met 2024. In 2023 wordt een update gegeven door de Ondernemersvereniging Zierikzee. Aan de hand van de subsidievoorwaarden monitoren we of de afgesproken doelen kunnen worden behaald.

Stand van zaken De kernenmanager is aan de slag in Zierikzee. Eind juni gaf de ondernemersvereniging de eerste update voor 2023. Deze update vullen we aan met ervaringen vanuit de gemeente en delen we met de raad.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.3.3. We stimuleren en faciliteren (kleinschalige) bedrijvigheid op Schouwen-Duiveland.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.3.3.3. We realiseren een ondernemersloket 30

Portefeuillehouder 1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) We willen dat de dienstverlening aan onze ondernemers beter en sneller verloopt. Daarom realiseren we een ondernemersloket inclusief digitale portal zodat ondernemers 1 centraal punt hebben waar ze terecht kunnen met al hun vragen en/of plannen. Vanuit dit loket wordt proactief meegedacht (wat kan er wél) met de ondernemer zonder op zijn stoel te gaan zitten. Een ondernemer krijgt via dit loket snel en duidelijk antwoord op zijn vragen en weet daardoor wat hij/zij kan verwachten. Ondernemers worden op deze manier ontzorgd, ze hebben 1 aanspreekpunt, weten waar ze moeten zijn, krijgen snel en eenduidig antwoord op vragen en terugkoppeling op plannen en verzoeken zodat ze weten waar ze aan toe zijn. Waar nodig wordt er ‘warm’ doorverwezen naar andere instanties.

Stand van zaken Het verkennende onderzoek naar de mogelijkheden voor een ondernemersloket zijn gestart. De komende maanden werken we hier verder aan.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.3.3.6. We ondersteunen bedrijven, die willen innoveren en ontwikkelen met innovatievouchers Portefeuillehouder 31

1. Daniël Joppe Omschrijving (toelichting) Als ondernemers in de verblijfsrecreatieve sector een initiatief hebben zorgen we ervoor dat zij professioneel advies kunnen inhuren om hun aanvraag te onderbouwen. Hiervoor werken we samen met Economisch Impuls Zeeland en zetten we innovatievouchers in. Samen met ondernemers kijken we voor welke vraagstukken dit een passend instrument is. Voor het programma innovatievouchers hebben wij op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 een structureel bedrag opgenomen van jaarlijks € 100.000.

Stand van zaken Het structurele bedrag van jaarlijks € 100.000 is bedoeld om alle ondernemers op Schouwen-Duiveland met advies te kunnen ondersteunen bij innovatievraagstukken. Dit in navolging van de ervaringen met de innovatievouchers in de verblijfsrecreatieve sector. In het eerste deel van 2023 lag de focus op het vernieuwen van de regeling voor deze sector. Na het zomerreces gaan we verder met het creëren van een dergelijke regeling, maar dan gericht op een brede kring van ondernemers op ons eiland.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

32

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.3.5. Er is een optimale (digitale) infrastructuur.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.3.5.15. Betere bereikbaarheid en veiligheid voor wonen-werken Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) Vanuit Programma Zierikzee zetten we in op de bereikbaarheid van bedrijven door goed ontsloten bedrijventerreinen. Om woon-werkverkeer per fiets te stimuleren zorgen we voor fietspaden op de bedrijventerreinen, te starten op bedrijventerrein Zierikzee Zuid (Zuidhoek/Straalweg/Business Park).

Stand van zaken In samenwerking met de Vereniging Bedrijvenpark Zuid is een concept plan gemaakt voor het toekomstige fietsnetwerk. De financiering om tot uitvoering te komen is nog niet rond en mede afhankelijk van de uitbreiding van het bedrijventerrein en subsidiemogelijkheden.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

33

1.3.5.16. Gebiedsvisie Zuidoostflank Zierikzee 150 + 20 KV station inclusief kabeltracee en wijziging structuurvisie Zierikzee 2030 Portefeuillehouder 1. Jacqueline van Burg Omschrijving (toelichting) Projectmatig ontwikkelen we een 150/20 KV-station als eerste fase van de Gebiedsontwikkeling Zuidoostflank Zierikzee, met bijbehorende ruimtelijke inpassing. Tegelijk vindt de ontwikkeling van de (gefaseerde) uitbreiding van het bedrijventerrein Zierikzee plaats. Beide deelontwikkelingen dragen, samen met een 3-tal infraprojecten (Reconstructie Straalweg, Nieuwe Hoofdontsluiting Noord-Zuid en een calamiteitenontsluiting richting N256) , bij aan voornoemde gebiedsontwikkeling.

Stand van zaken De gebiedsvisie Zuidoostflank Zierikzee is op 23 mei 2023 vastgesteld. Dit gebeurde tegelijk met een wijziging van de Structuurvisie Zierikzee 2030, onderdeel bedrijven, en met een bijbehorende gewijzigde Structuurvisiekaart. Deze visie biedt voor de nabije toekomst de ruimte voor een integrale gebiedsontwikkeling, waar realisatie is voorzien van een 150+20 KV station, voor de groei van bedrijvigheid in de centrumstad Zierikzee. De bestemmingsplanprocedure voor een deel van deze gebiedsontwikkeling start eind 2023, mits er consensus is over een passende landschappelijke ontwikkeling én een akkoord met de marktpartijen over de samenwerkings-/exploitatieovereenkomst.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

34

1.3.5.4. In het kader van een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Zierikzee onderzoeken we de mogelijkheden voor structurele verbeteringen van mobiliteit in en om de stad Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) De afwikkeling van mobiliteit via Schouwen-Duiveland langs en door Zierikzee, een meer complex vraagstuk waarbij meerdere belanghebbenden en stakeholders betrokken zijn, wordt in dit integrale project opgepakt. De druk op de Laan van Sint Hilaire / aansluiting N59 als ontsluiting van Zierikzee is op piekmomenten zeer hoog. Wij blijven daarom samen met de overige wegbeheerders inzetten voor een extra aansluiting op de N59 bij de Grevelingenstraat, mede gelet op de herontwikkeling van het Haringvlietplein en de beoogde verplaatsing van de brandweerkazerne. In oktober 2021 stelde de raad hiervoor het rapport Analyse & Inventarisatie met Visie vast. Ook onderzochten we in deze analyse diverse alternatieve oplossingsrichtingen voor ontsluitingswegen om Zierikzee heen. Dit betrof zowel een zuidelijke variant met een kanaalkruising en een extra aansluiting op de N256 (Weg naar de Val), als een noordelijke variant via de bovenzijde van Zierikzee. Daarnaast keken we ook naar een betere bereikbaarheid van Zierikzee voor fietsers, openbaar vervoer en landbouwverkeer.

Met als doel een betere bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid met oplossingen die ten goede komen aan bewoners, bezoekers, werkenden, toeristen en passanten. Immers de N59, een rijksweg, doorsnijdt Zierikzee, waarbij passerend (landbouw)verkeer zonder eindbestemming Zierikzee op dit moment op meerdere punten zorgt voor onveilige situaties bij verschillende oversteekplaatsen voor fietsers, voetgangers en een stagnerende doorstroom. Ook de aanwezigheid van het tankstation aan de N59 in de kern Zierikzee zorgt voor de nodige onveilige situaties en stagnatie van verkeer. Het gehele tracé van de N59 vraagt om een structurele oplossing, in fases te realiseren, passend bij de veranderende visies van de overige wegbeheerders en inspelend op het veranderend vervoergebruik en veranderende vraag van de gebruikers.

De uitkomsten van het aanvullend onderzoek - dat begin 2022 is opgeleverd - maakt enerzijds duidelijk dat de inrichting van de grote rotonde N59/N264 de grote veroorzaker is van de stagnerende 35

doorstroming op de N59 binnen Zierikzee. Anderzijds maakt het inzichtelijk dat een permanente ontsluiting ter hoogte van de N59/Grevelingenstraat geen significant negatieve effecten heeft op de doorstroming op de N59. Met de uitkomsten van dit rapport gaan zowel Rijkswaterstaat als de gemeente aan de slag om tot een passende oplossing te komen. Eind 2022, begin 2023 is ook voorzien in het opstarten van een gebiedsgerichte aanpak (GGA) Zierikzee. Daarin gaat de gemeente gezamenlijk met de wegbeheerders (Provincie Zeeland, Rijkswaterstaat, Waterschap Scheldestromen) concreet aan de slag met de (deel)oplossingen. Om de ontwerpopgave en de onderzoeken voor de (deel)oplossingen is reeds in de programmabegroting 2022 voor de periode 2022 tot en met 2025 een voorbereidingskrediet € 600.000 toegekend.

Stand van zaken In de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Zierikzee bereiden we via een multidisciplinair proces een integraal ontwerp voor tussen de aansluiting van de Grevelingenstraat tot en met de Weg van de Val voor alle soorten verkeer. Beoogde oplevering van deze blauwdruk is voorzien eind 2023. Met onze ambtelijke inspanning lijkt het er op dat RWS de benodigde financiële middelen ter beschikking heeft om de reconstructie van de grote rotonde samen met mitigerende maatregelen, zoals een fiets-en voetgangerstunnel ter hoogte van de N59/N654, te laten realiseren. Als gemeente kunnen we dan tegelijkertijd een permanente aansluiting van de Grevelingenstraat op de N59 aanleggen. De nodige financiële middelen hiervoor zijn al gereserveerd. Vooruitlopend op deze laatste permanente ontsluiting realiseren we een calamiteitenontsluiting om naast zekerheid bij calamiteiten een voldoende basis te vormen voor de in dit gebied te vestigen nieuwe brandweerkazerne aan diezelfde Grevelingenstraat.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

36

1.3.5.8. We voeren een verkenning uit op basis van de MIRT-spelregels voor het poldertracé bij Burgh-Haamstede en voor een veilige oversteekplaats nabij Bruinisse Portefeuillehouder 1. Ankie Smit Omschrijving (toelichting) We voeren het voorstel voor aanpak dat door de raad in juli 2022 is goedgekeurd uit. De verkenning wordt ter besluitvorming aan de raad voorgelegd met eventuele vervolgvoorstellen die de MIRT-spelregels van het Rijk volgen.

Stand van zaken De pre Mirt verkenning is opgestart. De eerste resultaten verwachten we in het derde kwartaal van 2023 te kunnen delen. Afhankelijk van deze resultaten werken we een plan met kostenraming uit.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

37

Sub-Programma 1.4 Arbeidsmarkt in balans WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? We willen de voor onze bedrijven nodige aanwas van de beroepsbevolking verzekeren door een goede samenwerking met andere regio’s en (onderwijs) instanties, waarbij het aanbod kwantitatief en kwalitatief aansluit op de vraag. Door deze samenwerking is er een infrastructuur waar leerlingen vanwege het concrete zicht op hun toekomstige carrière enthousiast en gemotiveerd opleidingen volgen die praktijkgericht zijn en afgestemd op wat onze mooie en bijzondere bedrijven vragen aan (praktijk)kennis, vaardigheden en competenties. Techniek is weer “in”. Bedrijven nemen hier graag aan deel met stages, leerwerkplaatsen en leren op het bedrijf vanwege het uitzicht op goed gekwalificeerde en gemotiveerde medewerkers. Met deze aanpak wordt al in het voortgezet onderwijs een band tussen ondernemer en toekomstige werknemer gesmeed. Door de ontmoeting met studenten van verschillende studierichtingen die vanuit het Pieter Zeeman Lyceum aan het werk zijn voor en met ondernemers hebben leerlingen een goed zicht en een betere kennismaking met gerichte vervolgopleidingen en het uitzicht dat die bieden voor een boeiende en perspectiefvolle baan in een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Zowel voor leerlingen en studenten die hier zijn opgegroeid als studenten van elders.

We blijven daarnaast werk maken van de aan ons overgedragen Participatiewet. Met een rechtvaardig beleid heeft vrijwel iedereen met arbeidsvermogen een passende baan in een onderneming of bij een maatschappelijke organisatie of bij een overheidsinstelling. De Zuidhoek is aangepast aan de nieuwe rol. Het biedt beschut werk aan mensen die een dusdanige mate van begeleiding en/of aanpassing(en) van het werk nodig hebben dat dit niet van een werkgever kan worden verwacht. Ook levert De Zuidhoek vanuit de nieuwe positionering als mensontwikkelbedrijf een belangrijke bijdrage aan het maximaliseren van de uitstroom naar werk (betaald werk, beschut werk, arbeidsmatige dagbesteding). De Zuidhoek zet daarbij zijn expertise in voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, die op De Zuidhoek hun basiswerknemersvaardigheden ontwikkelen en werkervaring opdoen zodat zij beter kunnen uitstromen naar een reguliere plaats op de arbeidsmarkt.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.4.1. Samenwerking met het onderwijs en het bedrijfsleven om opleidingsmogelijkheden aan te laten sluiten op de behoefte van de arbeidsmarkt.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.4.1.3. We continueren het project Living Labs Schouwen-Duiveland Grevelingen Oosterschelde Portefeuillehouder 38

1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Living Lab zien wij als een uitstekend middel om in samenwerking met ondernemers, overheden, onderwijs- en kennisinstellingen stapjes te zetten in innovatieve (praktijk)oplossingen voor opgaven die spelen op Schouwen-Duiveland. Een voorbeeld is broedplaats zoetwater Schouwen-Duiveland. Het zorgt voor een stevige band met deelnemende partijen om kennis en onderzoek naar onze ondernemers en maatschappelijke organisaties te brengen en zo hun innoverend vermogen te vergroten. Bijkomend effect is dat deelnemende partijen en studenten onderling een band krijgen en er ook een band met SchouwenDuiveland ontstaat doordat deelnemers onze gemeente beter leren kennen. Wij continueren Living Lab. Living Lab levert inmiddels een bijdrage aan de versterking van de economie, onderwijs, innovatievermogen van bedrijven en is een belangrijk project op de agenda voor een gezamenlijk arbeidsmarktbeleid. We onderzoeken op welke thema's we de Living Lab-werkwijze nog meer kunnen inzetten en wat dit betekent voor de capaciteit en inzet in de organisatie.

Stand van zaken We richten ons op de lopende projecten en activiteiten van het Living Lab met betrekking tot zoet water, landbouw, agrarisch natuurbeheer, waterkerende landschappen en toekomstverkenning landelijk gebied (LN 2050). Er zijn nog geen nieuwe thema's en vraagstukken opgepakt.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

39

1.4.1.6 We realiseren het project Hospitality HUB Schouwen-Duiveland (amendement A9 programmabegroting 2022-2025) Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Het 'Hospitality HUB' draagt bij aan het oplossen van het personeelstekort in de horeca, recreatie en bakkerij. Dit initiatief is door Pieter Zeeman Lyceum en Scalda uitgewerkt in een masterplan. In de Hospitality HUB bieden het onderwijs en de bedrijven workshops, trainingen en begeleiding aan waarbij de overgang van het VMBO naar MBO-onderwijs soepeler verloopt en leerlingen/studenten beter worden voorbereid op werk bij de ondernemingen op het eiland en worden begeleid naar een startkwalificatie (MBO2) via 'thuisnabij' onderwijs'.

In het schooljaar 2022 / 2023 wordt de Hospitality HUB uitgewerkt met een opleiding en wordt het project 'goed werkgeverschap' uitgevoerd. De opleiding wordt inhoudelijk opgebouwd en via communicatie worden leerlingen geworven die per schooljaar 2023 / 2024 kunnen starten. Via het project 'goed werkgeverschap' werken bedrijven met een projectleider aan het invulling geven aan goed werkgeverschap. Projecten als gezamenlijk opleiden, werknemersonderzoek, gezamenlijke start en afsluiting van het seizoen en gezond eten worden opgezet.

Om deze 'Hospitality HUB' op te zetten stellen wij gedurende drie jaar een projectsubsidie beschikbaar van in totaal € 285.000 (€ 95.000 per jaar). Voorwaarde voor het verstrekken van de middelen voor schooljaar 2023-2024 en schooljaar 2024-2025 is dat de beide scholen respectievelijk vóór 1 mei 2023 en 1 mei 2024 een geactualiseerd plan met een onderbouwde en gespecificeerde begroting aanleveren. Het hele project wordt vóór 1 mei 2025 geëvalueerd. .

Stand van zaken De Hospitality Hub start dit najaar met een convenant tussen de werkgevers gericht op goed werkgeverschap. Pieter Zeeman Lyceum en Scalda starten gezamenlijk met de doorlopende leerlijn. 40

Komend schooljaar start de eerste klas en wordt verder gewerkt aan beide trajecten, inclusief het werven van meer betrokken ondernemers en nieuwe leerlingen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.4.2. We richten ons op omscholing en het activeren van de niet-actieven met als doel sociale en/of economische zelfredzaamheid.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? 1.4.2.1. We breiden het werk-leeraanbod voor mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt uit Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Voor het vergroten van de kans op participatie op de arbeidsmarkt van alle mensen borduren we in 2023 en volgende jaren verder op de ingezette lijn van een de hoofdlijnennotitie Participatiewet. In het

bijzonder gaat aandacht uit naar leerwerktrajecten voor onze inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in samenwerking met onze werkgevers en Scalda. Met bestaande instrumenten zoals het Startbloq en Participatielab zorgen we voor bij- en omscholing gericht op de vraag van de markt en activeren we de niet-actieven. Doel is 41

het behalen van een startkwalificatie of vakvaardigheden waardoor een baan mogelijk wordt en waarbij onze inwoners zoveel mogelijk zelfstandig kunnen leven.

We blijven inzetten op het ontwikkelen en uitvoeren van maatwerktrajecten voor specifieke doelgroepen of wanneer de marktkansen biedt. Voorbeelden hiervan zijn het leerwerktraject bij YourSurprise voor kwetsbare jongeren en het project Zorg en Aandacht met Allévo. In 2023 zetten wij deze projecten door en breiden wij deze uit waar mogelijk.

Stand van zaken Deze leerwerktrajecten behoren tot het reguliere instrumentarium dat de klantmanagers Werk kunnen inzetten voor de begeleiding van onze inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt richting zo regulier mogelijk werk. De inzet van re-integratie instrumenten betreft maatwerk en we stemmen daarbij zoveel mogelijk af op de individuele behoeften van inwoners. Het aantal bestaande leerwerktrajecten, zoals het Participatielab, het project Zorg & Aandacht (i.s.m. Allévo) en de samenwerking The Launch (i.s.m. YourSurpise en Gors) volstaat momenteel voor onze huidige Participatiewet-doelgroep. In het Participatielab nemen dit jaar gemiddeld 9 inwoners deel, in het project Zorg & Aandacht participeren gemiddeld 3 inwoners en in The Launch zijn gemiddeld 9 personen actief. Gelet op de continue in-, dooren uitstroom in de leerwerktrajecten is sprake van een steeds wisselende samenstelling.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

42

1.4.2.3. We voeren de Participatienotitie uit Portefeuillehouder 1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Wij geven uitvoering aan de notitie “Hoofdlijnen uitvoering Participatiewet voor de komende jaren” (september 2019). Vanuit een integrale benadering wordt niet alleen naar problemen, maar vooral naar mogelijkheden gekeken. Passende arbeid is een belangrijke sleutel om eigen kracht bij mensen te versterken. Met de maatregelen, zoals opgenomen in de notitie, voorkomen wij tekorten in de gebundelde uitkering. Voor 2023 en volgende jaren willen wij onder andere aandacht geven aan de groeiende groep inwoners die langdurig in de bijstand zit. Bij deze groep is regelmatig sprake van meervoudige problematiek. We werken aan een meer integrale benadering, waarbij meerdere sociale en maatschappelijke problemen van de doelgroep worden aangepakt. Denk hierbij aan schuldenproblematiek, laaggeletterdheid of sociaal isolement. Verder willen wij voor deze groep maatwerktrajecten inzetten, zoals wij dit nu doen in samenwerking met Allévo en YourSurprise Vanuit het oogpunt van de menselijke maat willen wij op basis van de nieuwe Handhavingsverordening Participatiewet onze uitvoering op handhaving actualiseren in een handhavingsbeleidsplan conform de

vier pijlers van hoogwaardig handhaven, inclusief uitvoeringskosten. We leggen hierbij meer de nadruk op preventieve elementen (voorlichting en dienstverlening) en minder bij enkel repressieve elementen (controle en sanctionering). Voor de inwoner is het uiteindelijke doel van handhaving dat hij tijdig weet wat er van hem verwacht wordt, welke dienstverlening de gemeente hem verleent en dat hij bereid is om zijn verplichtingen spontaan en uit zichzelf na te leven. Voor de gemeente is het doel van handhaving om te bevorderen dat de inwoner de regels kent en naleeft. Hierdoor wordt voorkomen dat de inwoner ten onrechte een uitkering of voorziening ontvangt.

Stand van zaken 43

De krapte op de arbeidsmarkt houdt onverminderd aan en de werkloosheid is laag. Meer dan de helft van het huidige bijstandsbestand bestaat uit inwoners die al meerdere jaren een bijstandsuitkering ontvangen. Regelmatig is daarbij sprake van meervoudige problematiek. We proberen de ondersteuning van deze inwoners zo integraal mogelijk vorm en inhoud te geven, toegesneden op de individuele behoefte. Bij de invulling van ondersteuningsvraagstukken brengen we dan ook alle leefgebieden in kaart en werken actief samen om voor de inwoner tot een passende ondersteuning te komen. Daarbij houden we de privacyregels in het oog. We hebben onze processen hierop ingericht. We streven er naar dat iedereen meedoet en begeleiden inwoners zoveel mogelijk gericht richting regulier betaald werk. Maar wanneer dat (nog) niet mogelijk is ook in andere vormen van participatie. Medio 2023 nemen gemiddeld 37 inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt deel aan een ondersteuningstraject bij ons Werkleerbedrijf. We passen op het gebied van handhaving in de uitvoeringspraktijk zoveel mogelijk de menselijke maat toe. We sorteren hiermee alvast waar mogelijk voor op de Wet handhaving sociale zekerheid die momenteel in voorbereiding is. Met dit wetsvoorstel wordt het handhavingsregime in de hele sociale zekerheid geüniformeerd. Vertrouwen is hierbij het uitgangspunt.

Dat betekent dat bij het constateren van een overtreding uitgegaan wordt van een foutje en niet meteen van fraude. Op een overtreding moet vervolgens passend gereageerd kunnen worden. Het doel van het wetsvoorstel is om passende handhaving mogelijk te maken. Hiervoor biedt het voorstel de uitvoering concrete kaders, richtlijnen en ruimte voor maatwerk. In afwachting van de komst van deze nieuwe handhavingswet voor het sociaal domein zien we momenteel af van de opmaak van een nieuw lokaal handhavingsbeleidsplan.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.4.2.7. We werken samen aan een evenwichtige en inclusieve arbeidsmarkt Portefeuillehouder 44

1. Paula Schot Omschrijving (toelichting) Vanuit de centrumgemeente Goes werkt het ‘Team Arbeidsmarktregio Zeeland’ faciliterend en stimulerend aan een evenwichtige Zeeuwse arbeidsmarkt. Er wordt projectmatig samengewerkt op de diverse terreinen van de Participatiewet met als doel een betere aansluiting tussen vraag en aanbod en de bevordering van uitstroom van werkzoekenden en in het bijzonder van werkzoekende inwoners met een beperking. Ook de maatregelen vanuit het landelijk Breed Offensief dragen hier aan bij. De samenwerking wordt landelijk voorgeschreven door de wijziging van de Wet SUWI, die bijvoorbeeld voorschrijft dat er één werkgeversdienstverlening moet komen met een gezamenlijke dienstverlening vanuit UVW en gemeenten. Hiervoor stellen we jaarlijks gezamenlijk een uitvoeringsplan op. In 2022 werkten we nauw samen met werkgevers en onderwijsinstellingen om een plan van aanpak voor Leven Lang Ontwikkelen op te stellen. In het eerste kwartaal van 2023 start naar verwachting de uitvoering hiervan. Vanuit het Rijk is € 500.000 beschikbaar gesteld, waarmee we in 2022 een regionaal actieplan opstelden. De uitvoering hiervan vindt plaats in 2022 en 2023.