2023 294 Bijlage 1 PMIEK Zeeland 2023
Tekst van het document
Type infrastructuur
Ontwikkeling van aftakkingen van de landelijke waterstofleiding voor afname van waterstof, naar het distributienet van Stedin en/of extra verbinding naar de energie-intensieve bedrijven.
Sectoren en ontwikkelingen
Verduurzaming van (toekomstige) Cluster 6-bedrijven rondom Kloosterzande (o.a. een mouterij) en uitbreiding van op- en overslag bij de haven; nieuwbouw- en verduurzamingsplannen in Hulst; uitbreiding en verduurzaming van een logistieke hub bij Sint Jansteen.
Betrokken partijen infrastructuur
Gasunie (ontwikkelaar en eigenaar backbone en RTL); Stedin (eigenaar distributienet); Gemeente Hulst (initiatiefnemer, facilitator, vergunningen).
Planning
Onbekend.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Aftakking op de landelijke waterstofbackbone kan de hotspots rondom Hulst en Kloosterzande faciliteren, zonder te leunen/wachten op verzwaring van MS-station Cambron. De hotspot bij Kloosterzande bevat een aantal (toekomstige) Cluster 6-bedrijven met een hoge energievraag, maar beperkte verbinding met ‘zwaardere’ energie-infrastructuur. Deze bedrijven - waaronder een mouterij, willen verduurzamen, wat consequenties heeft voor het lokale energiesysteem. Daarnaast zijn er plannen voor uitbreiding van de op- en overslag in de haven. De hotspot bij Hulst en Sint Jansteen omvat de uitbreiding en verduurzaming van een logistieke hub, een woningbouw- en verduurzamingsopgave. De benodigde uitbreiding op het MS-station Cambron wordt mogelijk beperkt bij de grootschalige inzet van waterstof (of groen gas) richting bedrijven in Kloosterzande. Waterstof kan ook een bron zijn voor verduurzaming van mobiliteit en de gebouwde omgeving.
Projectfase - infra
Verkenning en onderzoek.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Plan in idee-fase, verkenning met Gasunie en Stedin wordt opgestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
De industrie rond Kloosterzande gaat vrij zeker verduurzamen, het is nog de vraag of dat via waterstof kan of een verzwaring van de elektriciteits-infrastructuur. De plannen rond het logistiek centrum, de verduurzaming van woningen en op- en overslag van de haven zijn nog onzeker.
Afhankelijkheden – infrastructuurprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Een belangrijke ontwikkeling in het gasnet in de regio Hulst, is de omzetting van een bestaande HTL-leiding van Ossendrecht naar Sluiskil (en mogelijk verder naar Zelzate) voor transport van waterstof. De leiding is onderdeel van de landelijke waterstofbackbone (NMIEK-project) en krijgt een transportcapaciteit van ca. 5GW. Naar verwachting wordt deze verbinding in 2027 in gebruik genomen. De aftakking naar Kloosterzande is afhankelijk van de ontwikkeling van de waterstofbackbone (geplande oplevering 2027) en van het aanbod aan waterstof via deze backbone.
Uitvoeringsafspraken
Onbekend 44
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Aftakking waterstofbackbone regio Kapelle en Reimerswaal Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gebied: Oost Zuid-Beveland - met een aftakking voor een waterstofproductielocatie t.h.v. Oostzijde Schelde-Rijnkanaal (structuurvisiegebied Groene Kamers Rilland) en een aftakking voor waterstofafname t.h.v. bedrijvenclusters Smokkelhoek, Nishoek en Olzendepolder.
Type infrastructuur
Ontwikkeling van aftakkingen van de landelijke waterstofleiding voor afname- en productielocaties van waterstof.
Sectoren en ontwikkelingen
De elektrolyser produceert naast waterstof voor mobiliteit (verkeer A58, scheepvaart in het kanaal), landbouw en verduurzaming van regiogebonden industrie/MKB in Kruiningen, Rilland en Yerseke, ook warmte voor de glastuinbouw en zuurstof voor de waterzuivering Bath. Mogelijkheden voor balanceren van hoogspanningsstation Rilland.
Betrokken partijen infrastructuur
Gemeenten Reimerswaal en Kapelle en Provincie Zeeland (initiatiefnemers, gebiedspartners); Gasunie (Hynetwork Services, ontwikkelaar en eigenaar backbone en RTL); Stedin (eigenaar distributienet).
Planning
Onbekend. Backbone operationeel in 2027 (verwachting), ontwikkelingen aftakkingen voor afname en productie zullen hierop aanhaken.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gewerkt wordt aan meervoudig ruimtegebruik en slim energiemanagement in het structuurvisiegebied Groene Kamers Rilland. Daar wordt de nadrukkelijke koppeling gelegd tussen duurzame energie en verduurzaming landbouw, water en natuur. Ontwikkeling van decentrale waterstofproductie als onderdeel van het energiesysteem, is een integrale oplossing waarmee wordt beoogd het (HS/)MS-station te ontlasten, restwarmte naar de glastuinbouw en zuurstof naar de waterzuivering Bath te brengen. Zuivere waterstof kan worden gebruikt in de regio (landbouw, bedrijven, mobiliteit) en/of op de backbone worden gevoed. Partners uit het gehele gebied werken samen aan dit project met als doel opgaven te koppelen en energie ruimtelijk te clusteren. Aftakkingen op de waterstofbackbone zijn essentieel om de benodigde opslag van waterstof te realiseren, a.g.v. niet constante productie en afname van waterstof.
Projectfase - infra
Verkenning en onderzoek
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Gesprekken tussen initiatiefnemers en gebiedspartners worden gevoerd, planvorming wordt voorbereid en onderzocht.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Gesprekken worden gevoerd tussen initiatiefnemers en overheden. Plan in verkennende fase.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Dit project heeft een relatie met de ontwikkeling van elektriciteitsvraag en mogelijke verzwaring van HS/MS-stations in de regio. Gebruik van waterstof als alternatief, kan de vraag naar elektriciteit verlagen en daarmee ook de uitbreiding van infrastructuur. Er is ook een afhankelijkheid met strategische keuzes van grote afnemers voor zowel waterstof- als elektriciteitsaansluitingen. De aftakkingen voor afname- en productie van waterstof in de regio Kapelle en Reimerswaal, is afhankelijk van de ontwikkeling van de waterstofbackbone (NMIEK, geplande oplevering 2027) en van het aanbod aan waterstof via deze backbone.
Uitvoeringsafspraken
Onbekend 45
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
PMIEK-projecten 2023: Zeeuws-Vlaanderen
Het PMIEK Zeeland 2023
Visualisaties
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
Ontwikkelingen en hotspots: de Bevelanden
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
Ontwikkelingen en hotspots: Schouwen-Duiveland en Tholen
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
Ontwikkelingen en hotspots: Walcheren
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
Ontwikkelingen en hotspots: ZeeuwsVlaanderen
Bijlagen
Bijlage 1: Het programmeerproces Wat is integraal programmeren?
De programmeercyclus – het 5-stappen model
De landelijke Werkgroep Integraal Programmeren3 (WIP) definieert integraal
Ter ondersteuning van het proces van integraal programmeren ontwikkelt de
programmeren als een gezamenlijk proces van in ieder geval overheden en
WIP
netbeheerders. Dit proces is gericht op het ontwerpen en plannen (in tijd en plaats) van, en keuzes maken over, toekomstige energie-infrastructuur, opslag
sturingsconcept om in 5 stappen een afwegings- en keuzeproces te doorlopen met de betrokken overheden en netbeheerders en in samenspraak met de
en conversie, in nauwe samenhang met ruimtelijke en sectorale planvorming voor vraag en aanbod (industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving, opwek,
betrokken stakeholders en keuzes te maken in het faseren en prioriteren van investeringen in regionale energie-infrastructuur.
–
in
samenspraak
met
pilotregio’s
en
andere
initiatieven,
een
landbouw), op basis van een publieke afweging. Het proces is gevisualiseerd in figuur 3. De processtappen en de bijbehorende besluitvorming komen hierna verder aan bod. Het resultaat van integraal
Uitgangspunten van integraal programmeren • •
De blik op het energiesysteem van 2030 en 2050. Intersectoraal: het volledige speelveld van energievragers en –aanbieders
programmeren is een PMIEK, wat we op pagina 12 verder toelichten.
vanuit alle sectoren worden meegenomen in de programmering. •
Alle energievormen: verschillende energievormen gaan steeds meer als één energiesysteem functioneren (systeemintegratie),
•
denk
aan:
warmte,
elektriciteit, waterstof, groen gas, CO2. Verschillende schaalniveaus zijn betrokken: landelijk, provinciaal/regionaal en lokaal, met een toenemende wisselwerking.
•
Interbestuurlijk: netbeheerders, gemeenten, Provincie, bedrijven en andere
partijen uit diverse sectoren zijn betrokken. •
Iteratief: de programmeercyclus wordt elke 2 jaar doorlopen, in afstemming met de planvorming voor o.a. de RES, de CES, RMP, etc. Het PMIEK zal dan ook tweejaarlijks worden geactualiseerd, in lijn met het ritme van de investeringsprogramma’s van de netbeheerders. Figuur 3: De programmeercyclus in 5 stappen, ontwikkeld door de landelijke WIP.
3: De WIP bestaat uit vertegenwoordiging van IPO, VNG, NbNL, Ministeres van EZK en BZK, NP RES en TNO.
53
• © TwynstraGudde
Bijlage 2: de Energieraad Zeeland (1) Rol
Mandaat
De Energieraad Zeeland geeft sturing aan het integraal
Voorafgaand aan de bestuurlijke overleggen, zorgen
programmeren. Het komt 3-maandelijks bijeen. De
de deelnemers ervoor dat eigen colleges en eigen
Provincie is de regisseur van het PMIEK-traject, en is
organisaties goed betrokken zijn. Dat ‘mandaat’ kan
daarom voorzitter van de Energieraad. Partijen in de
opgehaald zijn bij college (BenW of GS), of vanuit
Energieraad Zeeland worden gevraagd in te stemmen
gemeenteraden en Provinciale Staten, of in de eigen
met
organisatie - zie ook pagina 51.
de
energievisie,
het
afwegingskader,
en
uiteindelijk het PMIEK. Vanuit de Zeeuwse gemeenten sluiten
er
4
wethouders
aan.
Zij
zijn
vertegenwoordigers uit de vier deelgebieden. Organisatie
In persoon
Provincie Zeeland
Jo-Annes de Bat, gedeputeerde Zeeland
4 wethouders uit de deelgebieden
Ankie Smit, wethouder Schouwen-Duiveland (namens Schouwen-Duiveland/Tholen) Jeroen Louws, wethouder Middelburg (namens Walcheren) Laszlo van de Voorde, wethouder Terneuzen (namens Zeeuws-Vlaanderen) Arno Witkam, wethouder Borsele (namens Bevelanden)
Stedin
Martin Martens, regiodirecteur Zeeland
TenneT
Robert Kuik, head of Grid Planning (bij afwezigheid: Oscar Tessensohn)
Gasunie
Robert van Tuinen, directeur Industrieclusters
North Sea Port (NSP)
Maarten den Dekker, projectleider Energietransitie en Duurzaamheid
VNO-NCW
Sem Stroosnijder, projectmanager Milieu en Duurzaamheid
Tabel 8: Overzicht van de invulling van de Energieraad Zeeland. 54
Energieraad Zeeland (2) Het PMIEK is tot stand gekomen onder de vlag van het Bestuurlijk Platform PMIEK Zeeland. Dit platform heeft de intentie
uitgesproken
om
het
aandachtsgebied
te
verbreden en daarbij aansluiting te zoeken met het Landelijk Actieprogramma Netcongestie. De bedoeling is om naast het PMIEK, dat ondergebracht wordt in een apart werkspoor, ook aandacht te hebben voor twee aanvullende werksporen: het versnellen van projecten, en het beter benutten van bestaande capaciteit. Versnellen
Beter benutten Op veel momenten van de dag is er ruim voldoende transportcapaciteit in het net beschikbaar. Alleen in de pieken van verbruik of productie van elektriciteit worden de grenzen van het net bereikt. Flexibel gebruik van elektriciteit en van het net wordt steeds waardevoller en noodzakelijker. Het ontsluiten en vergroten van flexibele capaciteit is veelal complex. Het vergt een omslag in denken en doen. Niet alleen bij netgebruikers, maar ook bij overheden en netbeheerders. Dit werkspoor is erop
Stedin en TenneT maken een overzicht van projecten die
met elkaar samenhangen en waarvan gezamenlijke monitoring van de voortgang nodig is. Het gaat hierbij vooral om projecten die nu al in voorbereiding zijn. Die projecten zijn niet beperkt tot de PMIEK projecten. Ook andere projecten, waarvan de realisatie complex is,
gericht om met elkaar die omslag in denken en doen te bereiken en concrete stappen te zetten in een betere benutting van bestaande transportcapaciteit. Denk hierbij aan het ontwikkelen van slimme netoplossingen, maar ook
aan
aanpassing
van
bijvoorbeeld
wet-
en
regelgeving.
worden hierbij betrokken. Door gezamenlijke regie van
Het Bestuurlijk Platform PMIEK heeft besloten de naam te
netbeheerders en Provincie op het proces, wordt
wijzigen in Energieraad Zeeland, met als doel sturing te
onnodige vertraging voorkomen en wordt de oplevering
geven aan alle drie de werksporen (versnellen, beter
van projecten mogelijk versneld. Daarbij is de meeste
benutten en PMIEK). Deze wijziging is door dit gehele
winst te behalen door een snel en soepel verloop van
document doorgevoerd.
ruimtelijke- en vergunningsprocedures. 55
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Bijlage 3: Risico’s en aandachtspunten Gedurende de totstandkoming van dit PMIEK Zeeland 2023, zijn diverse aandachtspunten naar voren gekomen en risico’s benoemd.
Het risico bestaat dat bestaande processen en trajecten naast het Integraal Programmeren blijven bestaan en mogelijk conflicteren. Aanbeveling: zorg voor goede afstemming met bijvoorbeeld de scenariowerkgroep vanuit de netbeheerders, met toezichthouders ACM en SodM, ruimtelijk beleid, en met lopende trajecten als de RES, CES en NAL.
Wisselwerking tussen NMIEK en PMIEK Een goede wisselwerking met het nationale MIEK is van belang. Zowel het nationale MIEK als het PMIEK zijn instrumenten die nog in ontwikkeling zijn en waar nog aan gewerkt wordt. Denk bijvoorbeeld aan de status en doorwerking van deze instrumenten in het investeringsportfolio van netbeheerders en de doorwerking naar het ruimtelijk beleid van de overheden. We constateren in dit verband nog wel een gebrek aan een landelijk gecoördineerde aanpak voor de uitwerking van het PMIEK, met duidelijke spelregels en definities. Dit zorgt voor verschillen tussen provincies per PMIEK op meerdere aspecten. Aanbeveling: we pleiten ervoor om de kaders die van toepassing zijn op het PMIEK verder aan te scherpen, zodat hier voor toekomstige edities meer uniformiteit in komt.
Infrastructuur en vestigingsklimaat Er is een sterke wisselwerking tussen beschikbare infrastructuur en het vestigingsklimaat in Zeeland. NSP speelt een belangrijke rol in het stimuleren van gewenste ontwikkelingen. Aanbeveling: investeer toekomstbestendig, zo voorkom je dat een gebrek aan voldoende energie-infrastructuur een beperkend effect heeft op het vestigingsklimaat. Aanbevelingen proces • Neem voldoende tijd en rust om maatschappelijk en bestuurlijk/ politiek draagvlak te houden, en de gewenste kwaliteit te kunnen leveren. • Een gemeenschappelijke cultuur/ samenwerkingshouding is nodig op de werkvloer, waarin een open sfeer ontstaat en de wil om vroegtijdig in processen informatie met elkaar te delen. Nadenken over een nieuw energiesysteem gaat enkel en alleen met de blik vooruit, en de wil om samen te ontwikkelen. • Communiceer duidelijk richting stakeholders welke rol zij hebben in de totstandkoming van de programmering, en in de borging van sectoraal beleid.
Verwevenheid energiesysteem Het Zeeuwse energiesysteem is verweven met zowel naastgelegen Provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant, maar ook over de landsgrenzen heen naar België. Dat vraagt om een bredere blik. Landelijke en regionale netbeheerders zijn goed in positie om deze informatie in te brengen, en tegelijkertijd is er een bepaalde ‘concurrentie’ ten aanzien van capaciteit en middelen in het verzorgingsgebied van Stedin ook een punt van aandacht.
56
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Bij TwynstraGudde werken adviseurs en managers aan veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, energie, klimaat, digitalisering, mobiliteit, duurzaamheid, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers binnen zowel de overheid als het bedrijfsleven unieke,
werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen. Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij TwynstraGudde. Niets uit deze presentatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van TwynstraGudde.