2023 294 Bijlage 1 PMIEK Zeeland 2023
Tekst van het document
PMIEK Zeeland 2023
Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat
April 2023
Inhoudsopgave
2
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Aanleiding, doel en scope
Introductie
Waarom doen we dit? Zeeland is een provincie bomvol energie. Er is veel energie nodig, en er wordt
omgaan met de capaciteit op het huidige elektriciteitsnet, energieverbruik,
veel energie geproduceerd. De ontwikkelingen in het Zeeuwse energiesysteem gaan snel, mede door de wens te verduurzamen, maar ook door de huidige
conversie en distributie. Met daarbij voldoende aandacht voor de natuurwaarden,
geopolitieke situatie. Denk aan toenemend gebruik van (groene) waterstof, elektrificatie van grote industriële productieprocessen, aanlanding van
landschappelijke kwaliteiten die Zeeland Zeeland maken. De afwegingen zijn
grootschalige windparken op zee, de realisatie van zonnevelden op land, en de productie en de invoeding van groen gas. Deze ontwikkelingen zorgen voor een toenemende druk op m.n. het elektriciteitsnet, waardoor netcongestie ook voor Zeeland steeds dichterbij komt en voor sommige delen – zoals in Tholen, al dagelijkse realiteit is. Het toekomstige Zeeuwse energiesysteem Het huidige energiesysteem is niet ingericht op deze grote veranderingen. Om de energietransitie te faciliteren en versnellen, en de impact van netcongestie te verminderen, zijn er ingrijpende veranderingen in het Zeeuwse energiesysteem nodig. Grote investeringen in de energie-infrastructuur, aanpassingen in het energiesysteem, in ruimtelijke planning, in wetgeving en beleid zijn essentieel.
leefbaarheid, versterking van economische kracht, en behoud van unieke complex en vragen nieuwe samenwerkingen. Integraal programmeren Om dit proces te ondersteunen is een nieuw concept ontwikkeld: integraal programmeren. Het doel van integraal programmeren is dat de ontwikkeling van energie-infrastructuur, opslag, en conversie zo goed mogelijk aansluit bij de ontwikkelingen van industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving, opwek en landbouw. Dit betekent dat niet alles overal altijd kan, maar het betekent wel dat het energiesysteem juist die ontwikkelingen mogelijk maakt die het meest urgent en het belangrijkst zijn. In andere woorden: het energiesysteem creëert zoveel mogelijk maatschappelijke meerwaarde en zorgt dat energie- en klimaatdoelen kunnen worden gerealiseerd. Bijlage 1 beschrijft het proces van integraal programmeren in meer detail.
Onze gezamenlijk uitdaging Dit is niet alleen een uitdaging voor de netbeheerders, maar een gezamenlijke uitdaging, aangezien het alle Zeeuwen gaat raken. We slagen alleen als we
De provincies zijn gevraagd om de regisseur te zijn van dit proces. Minister Jetten heeft middels een kamerbrief1 aangekondigd (o.b.v. bestuurlijke afspraken tussen
toekomstbestendige keuzes maken om opwekcapaciteit, landbouw, mobiliteit,
Rijk en medeoverheden), dat alle provincies aan de slag gaan met integraal programmeren, om te komen tot een provinciaal Meerjarenprogramma
industrie, en gebouwde omgeving te verduurzamen, als we zo slim mogelijk
Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK).
1: 30 juni 2022, kenmerk: DGKE-PIDI / 22259303
4
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Doel en resultaat Het doel van integraal programmeren: een gedragen PMIEK
Waar is het PMIEK uit opgebouwd?
Wanneer we gezamenlijk het proces van integraal programmeren goed
Het PMIEK bevat twee hoofdelementen: een uitgebreide projectenlijst met-
doorlopen, hebben we een maatschappelijk en bestuurlijk gedragen
algemene projectinformatie en een projectfiche per project.
overzicht van slimme oplossingen bedacht om netcongestie in de toekomst te voorkomen, en gelijktijdig de gewenste ontwikkelingen in Zeeland met
Welke projecten landen in het PMIEK Zeeland?
een ontwikkelend energiesysteem te faciliteren. We hebben bepaald welke
Het PMIEK kan verschillende typen projecten van regionaal belang bevatten:
investeringen in het energiesysteem – voor zowel warmte, elektriciteit,
•
waterstof, groen gas, écht het belangrijkst zijn en versneld uitgevoerd dienen te worden. Dit overzicht is het PMIEK Zeeland en landt in de
Infrastructuur en flex (opslag, conversie) voor elektriciteit, waterstof, warmte, en mogelijk ook CO2 of andere dragers.
•
Projecten die een extra belang hebben, bijvoorbeeld omdat het
investeringsplannen van de netbeheerders en (omgevings)beleid van de
regionale belang van realisatie zeer groot is, omdat er versnelling nodig
Provincie en gemeenten.
is, of omdat in de planvorming aangelopen wordt tegen grote belemmeringen.
De doelen van het PMIEK Zeeland • •
•
Bevorderen
van
realisatie
• en
versnelling
van
de
energie-
Een project kan enkelvoudig zijn (bijvoorbeeld een uitbreiding van een station),
maar
PMIEK-projecten
kunnen
ook
clusters
van
infrastructuurprojecten van provinciaal/regionaal belang.
samenhangende ingrepen in de energie-infrastructuur zijn. Bijvoorbeeld:
Bevorderen van maatschappelijke/bestuurlijke keuzen over benodigde
een uitbreiding van een station + een nieuw tracé + een nieuw station,
energie-infrastructuur of flexibiliteit in samenhang met de bijbehorende
die
ruimtelijke- en sectorale ontwikkelingen in Zeeland.
woningbouwlocaties in een bepaald gebied te ontsluiten. Een PMIEK-
Borgen dat gewenste ruimtelijke- en sectorale ontwikkelingen en
project kan dan ook meerdere investeringen in het investeringsplan (IP)
bijbehorende energie-infrastructuurprojecten in Zeeland, in samenhang
van netbeheerders omvatten.
gezamenlijk
bedoeld
zijn
om
bijvoorbeeld
industrie
worden ontwikkeld door overheden en netbeheerders.
6
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
en
Het PMIEK en de IP’s Minister Jetten werkt aan een aanvullend prioriteringskader2 om provinciale en nationale MIEK-projecten extra gewicht mee te geven in de investeringsplannen van de netbeheerders. Het uitgangspunt van het prioriteringskader is om extra gewicht en
daarmee prioriteit te geven aan MIEK-projecten. Daarmee krijgen projecten uit het (nationaal en provinciaal) MIEK een hogere prioritaire status om zo de grootste maatschappelijke impact te realiseren. Het prioriteringskader werkt daarmee als een aanvullend instrument om binnen de duizenden investeringen van de netbeheerders te prioriteren. Zowel op nationaal als regionaal niveau worden MIEK-projecten benoemd. Prioritering met het nationaal en provinciaal MIEK wordt toegepast in het eerstvolgende investeringsplan (2024) van de netbeheerders. De minister zal het tweede kwartaal van 2023 met een Ministeriele Regeling (MR) komen voor de uitwerking en wettelijke basis voor dit prioriteringskader. Daarnaast zal dit ook verwerkt worden in de Energiewet.
2: 17 maart 2023, Nr. 174 7
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Scope en leeswijzer Scope
Voor wie is dit PMIEK?
Voor het proces van integraal programmeren is een te
Dit PMIEK is opgesteld voor de opdrachtgever: Provincie
doorlopen cyclus van 2 jaar voorzien, aansluitend bij de cycli van
Zeeland. De Provincie neemt regie voor het provinciaal integraal
de investeringsplannen van de netbeheerders, de Regionale Energiestrategie de Cluster Energiestrategie, en andere
programmeren, en geeft sturing aan het proces, wat samen met gemeenten, netbeheerders en andere stakeholders wordt
gerelateerde programma’s. In het Plan van Aanpak voor Integraal Programmeren in Zeeland is dit proces in detail
vormgegeven. De Provincie biedt het PMIEK aan bij het Interprovinciaal Overleg, de werkgroep Integraal Programmeren
uitgewerkt. Echter, deze doorlooptijd is niet beschikbaar voor
en de betrokken netbeheerders: Stedin, TenneT en Gasunie. Hoe
het PMIEK 2023, waardoor stappen uit het programmeerproces versneld zijn doorlopen of zijn overgeslagen (zie het volgende
het PMIEK wordt opgenomen in de investeringsplannen van de netbeheerders, of wordt verwerkt in (omgevings)beleid van de
hoofdstuk). Om deze reden is de scope voor dit PMIEK gericht op de middellange termijn projecten (2025-2035), met een
Provincie en gemeenten, is op dit moment nog onduidelijk. Dit proces krijgt de komende periode verder vorm. Dit PMIEK
regionaal
Zeeland wordt bestuurlijk vastgesteld door de Gedeputeerde
belang.
Het
bevat
infrastructuurprojecten
voor
transport van elektriciteit, warmte en waterstof.
Staten van Zeeland.
Het PMIEK 2023 is het resultaat van een pragmatische invulling van de programmeercyclus. We constateren in dit verband nog wel een gebrek aan een landelijk gecoördineerde aanpak voor de uitwerking van het PMIEK, met duidelijke spelregels en definities. Dit zorgt voor verschillen tussen provincies per PMIEK
op meerdere aspecten. Dat is onwenselijk en we pleiten ervoor om de kaders die van toepassing zijn op het PMIEK verder aan te scherpen, zodat hier voor toekomstige edities meer uniformiteit in komt.
Leeswijzer Het volgende hoofdstuk beschrijft de organisatie en het proces om te komen tot dit PMIEK Zeeland 2023. Daarna wordt een
overzicht gegeven van de verschillende projecten die zijn opgenomen in dit PMIEK. Daaropvolgend worden de projecten in meer detail beschreven in de projectfiches. Er zijn enkele bijlagen toegevoegd aan dit document.
8
Het PMIEK Zeeland 2023
Organisatie en proces
Procesbeschrijving Dit PMIEK Zeeland 2023 is opgesteld in nauwe samenspraak met de Provincie
cyclus worden ingekort of overgeslagen. Het is een pragmatische, korte-termijn
en netbeheerder Stedin, onder begeleiding van TwynstraGudde. Daarnaast is
benadering van integraal programmeren. Figuur 1 beschrijft het proces van
het plan met de betrokken gemeenten besproken in workshops in vier
totstandkoming van dit PMIEK Zeeland 2023.
deelgebieden van Zeeland: Schouwen-Duivenland & Tholen, Walcheren, de Bevelanden (Noord en Zuid) en Zeeuws-Vlaanderen. Andere belangrijke
Deze eerste iteratie van het PMIEK benutten we niet alleen om de gewenste
stakeholders in de totstandkoming van dit PMIEK zijn: Gasunie, TenneT, Smart
inhoud tot stand te brengen. Een belangrijk resultaat is ook het ontstane
Delta Resources (SDR), North Sea Port (NSP) en het RES-programmateam.
samenwerkingsproces, werkwijze en bijbehorende organisatie en governance voor het PMIEK Zeeland. Dit vormt de basis voor het juiste gesprek over (de
Versneld integraal programmeren
ontwikkeling van) het toekomstige energiesysteem in de Provincie Zeeland, met
Voor het opstellen van een PMIEK 2023 is het noodzakelijk een versnelde cyclus
de bijbehorende infrastructurele uitdagingen.
van integraal programmeren te doorlopen, waarbij voorgestelde stappen uit de
31 maart 2023 Startbijeenkomst • Kernteam vaststellen • Kaartmateriaal infra opstellen – i.s.m. Provincie, gemeenten, NSP, SDR en netbeheerders
Inzicht verkrijgen • IP’s intekenen • Designsessies per deelgebied • Kaartmateriaal updaten en identificeren van hotspots
PMIEK opstellen • Selectie PMIEKprojecten • Verhaallijn en fiches opstellen per PMIEKproject
Bestuurlijke toets • Bestuurlijke toets in de Energieraad Zeeland • PMIEK Zeeland 2023 gereed voor vaststelling
Vaststelling en borging • GS-besluit • Terugkoppeling naar gemeenten, netbeheerders en andere betrokkenen
Figuur 1: Weergave van het proces om te komen tot het PMIEK Zeeland 2023. 10
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Start van het PMIEK-proces Beschrijving van activiteiten
- Vorming van een WIP per deelgebied – zie volgende slide voor
Vanwege tijdsdruk is er minder ruimte voor een uitgebreide inventarisatie
een overzicht van de organisatie voor het PMIEK Zeeland
per gemeente over de ontwikkelingen tot 2030. De focus ligt op korte
- Introductie op integraal programmeren en het PMIEK 2023
termijn projecten die versnelling nodig hebben in realisatie en bijdragen
- Terugblik op pilot Integraal Programmeren in Zeeuws-Vlaanderen
aan
- Vergroten urgentiebesef, draagvlak en commitment op het PMIEK-
maatschappelijke
doelstellingen.
Het
PMIEK
2025
biedt
de
mogelijkheid verder vooruit te kijken naar andere projecten. Pragmatische benadering op basis van bekende projecten bij Provincie, gemeenten,
proces •
We hebben kaartmateriaal (visualisaties) ontwikkeld per deelgebied, ter
netbeheerders en klankbordgroep (o.a. RES-organisatie, NSP, SDR, TenneT
voorbereiding op de designsessies (i.s.m. de Studio van TG), waarin is
en Gasunie)
opgenomen: - Inzicht in het huidige energiesysteem, door gesprekken met
Stap 1: Start van het PMIEK-proces in Zeeland •
•
netbeheerders Stedin, TenneT en Gasunie en de Provincie (opwek,
In de startbijeenkomst is het projectplan (aanpak, gewenst resultaat,
mobiliteit).
rol- en taakverdeling, werkwijze, communicatie) vastgesteld en zijn er
- Inzicht in (gewenste) ontwikkelingen in het energiesysteem, door
afspraken gemaakt over de invulling van een kernteam/werkgroep
gesprekken met de netbeheerders (investeringen), de Provincie,
integraal programmeren (WIP Zeeland, bestaande uit: Provincie
Smart Delta Resources (industrie), North Sea Port (industrie) en
Zeeland, Stedin en TwynstraGudde – procesbegeleiding).
het programmateam RES Zeeland (opwek, gebouwde omgeving,
We hebben startbijeenkomsten in de deelgebieden (Schouwen-
mobiliteit).
Duiveland en Tholen, Zeeuws-Vlaanderen, Walcheren en Bevelanden)
- Uitvraag bij de Zeeuwse gemeenten voor inzicht in de
georganiseerd, welke aansloten op de sessies voor de totstandkoming
belangrijkste lokale ontwikkelingen in vraag- en aanbod van
van het plan van aanpak van het PMIEK 2025, met als belangrijkste
energie in mobiliteit, gebouwde omgeving, MKB/industrie,
doelen:
landbouw en opwek. 11
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
De organisatie Energieraad Zeeland Provincie Zeeland, Stedin, TenneT, Gasunie, VNONCW, North Sea Port/Smart Delta Resources, bestuurlijke vert. gemeenten/deelgebied (4x)
WIP Zeeland Provincie, Stedin, TwynstraGudde
WIP Walcheren Stedin, Provincie, vert. Veere, Middelburg en Vlissingen, Gasunie, TenneT, NSP/SDR
WIP Schouwen-Duiveland en Tholen
WIP Zeeuws-Vlaanderen Stedin, Provincie, vert. Sluis, Hulst en Terneuzen, NSP/SDR
Stedin, Provincie, vert. Schouwen en Tholen, TenneT, Gasunie
WIP Bevelanden Stedin, Provincie, vert. Goes, Kapelle, Reimerswaal, Borsele, Noord-Beveland, Gasunie, TenneT, NSP/SDR
Figuur 2: Weergave van de organisatie voor het PMIEK Zeeland 2023 (WIP = werkgroep integraal programmeren)
12
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Verkrijgen van inzicht en opstellen PMIEK •
We
hebben
een
presentatie
georganiseerd
voor
betrokken
- Identificeren van PMIEK-projecten
bestuurders in Zeeland – wethouders/burgemeesters van de Zeeuwse gemeenten met portefeuille Energie, RO of Economie, met
Wat zijn hotspots?
als doel:
Hotspots zijn geografisch omlijnde gebieden waar veel ontwikkelingen rondom
- Introductie op integraal programmeren en het PMIEK 2023
met
PMIEK-proces
verschillende
sectoren
om
energie-
een
significante
impact
op
het
landelijke
of
regionale
energiesysteem op een specifieke locatie.
Stap 2: Verkrijgen van inzicht
Stap 3a: Opstellen PMIEK
We hebben vier designsessies georganiseerd – 1 sessie per
•
deelgebied, met als belangrijkste doelen:
- Toets van geüpdatete kaart bij de betrokkenen per deelgebied
- Bespreken/toetsen van de geplande investeringen in het
- Eerste opzet projectfiches voor de PMIEK-projecten
energiesysteem - Identificeren/toetsen
van
de
belangrijkste
sectorale-
•
en
aangebracht in de geselecteerde PMIEK-projecten.
- Identificeren van de belangrijkste hotspots, met:
•
de belangrijkste ontwikkelingen en onderdelen en in
het
energiesysteem
We hebben een werksessie georganiseerd met de WIP Zeeland voor het opstellen van het concept-PMIEK, waarin een categorisering is
ruimtelijke ontwikkelingen
spelers
De input van de vier designsessies hebben we verwerkt:
- Aanpassen van kaartmateriaal, i.s.m. de Studio van TG
- Bespreken/toetsen van het huidige energiesysteem
dominante
waar
waterstofbackbone, etc) samenkomen. Het gaat dan om ontwikkelingen
- Vergroten urgentiebesef, draagvlak en commitment op het
o
(daar
infrastructuur vragen) en aanbod (centrale en decentrale opwek,
- Terugblik op pilot in Zeeuws-Vlaanderen
•
vraag
in
O.b.v. de input vanuit de deelgebieden en de uitkomsten van de werksessie is - in samenwerking met de Provincie en netbeheerders
de
Stedin, TenneT en Gasunie, een concept-PMIEK opgesteld.
geïdentificeerde hotspots. 13
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Bestuurlijke toets, vaststelling en borging Stap 3b: Categorisering van PMIEK-projecten
•
In het PMIEK Zeeland 2023 zijn projecten verdeeld over 2 categorieën: •
•
Na vaststelling door GS zal het PMIEK gedeeld worden met het IPO, de landelijke WIP, betrokken netbeheerders, PS en gemeenten.
Categorie P: concrete projecten voor het PMIEK 2023. Deze projecten
•
Dit PMIEK wordt door vertaald naar acties en (ruimtelijk) beleid van
zijn geselecteerd vanuit de bestaande investeringsplannen van de
overheden, investeringsbeslissingen van netbeheerders, en eventueel
netbeheerders en concrete plannen voor warmte vanuit de Provincie.
acties van marktpartijen (bijv. realisatie flex-opties).
Categorie O: onderzoeksprojecten, m.n. gericht op het PMIEK 2025. De
-
projecten zijn nog onvoldoende gedefinieerd en in de verkennende
Programma Energie-infrastructuur (PEI). Het PEI is een PS-
fase, maar kunnen op termijn een grote impact hebben op het lokale
bevoegdheid
energiesysteem.
programmaonderdeel zijn van de omgevingsvisie. -
Stap 4: Bestuurlijke toets op PMIEK •
Ruimtelijk borging van het PMIEK wordt uitgewerkt in het om
vast
te
stellen.
Het
kan
een
Het voorstel wordt geagendeerd in de colleges van BenW. Afhankelijk van waar mandaat ligt, kan dit ook een raadsbesluit
We hebben een Bestuurlijk Platform PMIEK Zeeland (voortaan: de
vergen om sectoraal beleid te wijzigen of vast te stellen.
Energieraad Zeeland, zie bijlage 2 voor een beschrijving van de rol en
denken
samenstelling) georganiseerd, met als doel:
mobiliteitsbeleid, landbouwbeleid, de RES of de CES.
- Bestuurlijke toets op plan van aanpak PMIEK Zeeland 2025
-
- Bestuurlijke toets op concept-PMIEK Zeeland 2023
valt
aan
een
aanpassing
van
Te
omgevingsbeleid,
Colleges BenW van de betrokken gemeenten hebben zelf de verantwoordelijkheid een inhoudelijke link te leggen tussen vergunningstrajecten (van duurzame opwek). Voor de Provincie
Stap 5: Vaststelling en borging (vervolg) •
geldt dit ook voor PIP-procedures.
Woensdag 29 maart heeft de Energieraad Zeeland ingestemd met het
•
De netbeheerders dienen de besluiten door te vertalen in de
PMIEK Zeeland 2023, onder voorbehoud van een aantal kleine
investeringsplannen. De netbeheerder spant zich hierbij in om het
aanpassingen. Na doorvoering van deze gewenste aanpassingen, zal
PMIEK door te vertalen, maar kan in uiterste gevallen daarin afwijken,
het
vanuit specifieke eisen vanuit hun wettelijke taak. Zie pagina 7 voor
definitieve
PMIEK
Zeeland
2023
ter
vaststelling
worden
aangeboden aan Gedeputeerde Staten.
meer informatie over deze stap. 14
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
Raakvlakken andere opgaven en programma’s Integraal programmeren en het provinciaal MIEK staan niet
raakvlak met integraal programmeren. Want in de herijking
op zichzelf. Er is een duidelijke relatie met acties die op de
van de RES (toewerkend naar een RES 2.0) zijn voor ons
kortere en langere termijn bijdragen aan het realiseren van
nieuwe
de aanpassingen aan het energiesysteem. In de uitvoering
energiesysteem en gebiedsgericht werken. Op dit moment
zien we overlap in andere programma’s die ook onderdeel
verkennen we waar we samen kunnen optrekken en wat de
zijn
verwachte inzet en afstemming met gemeenteraden en PS is.
van
de
ruimtelijke
puzzel,
en
waarbij
dezelfde
interessante
bouwstenen
toegevoegd:
het
stakeholders betrokken worden. Samenhang met ruimtelijke arrangementen en NOVEX: Samenhang met nationale MIEK
Het Rijk heeft de provincies gevraagd om te komen met
PMIEK-projecten kunnen een relatie hebben met NMIEK-
ruimtelijke arrangementen, waarin alle ruimtelijke opgaven
projecten. Voor Zeeland zijn dat de 380kV-verbinding van de
integraal worden bekeken. Daarnaast is er in Zeeland een
Bevelanden naar Terneuzen, de aanleg van de landelijke
NOVEX gebied, waarin ruimtelijke opgaven in samenhang
waterstofbackbone (Bevelanden en Zeeuws-Vlaanderen) en
worden besproken. Wij bekijken op dit moment welke
de aanlanding van wind-op-zee (bij Borssele en Terneuzen).
afstemming er nodig is met deze trajecten.
De Provincie draagt zorg voor afstemming met het NMIEK en bewaakt actief de samenhang in de projecten, daar waar er
Samenhang met taskforce netcongestie:
raakvlakken zijn. Deze raakvlakken en afhankelijkheden
Vanuit de landelijke aanpak netcongestie (LAN), is de wens
worden nader beschreven in de projectfiches van het PMIEK.
om regionale taskforces voor netcongestie in te richten, waarbij de bestuurders samenkomen in een 'energyboard’ of
Samenhang met RES Zeeland:
energieraad. Deel 7 gaat uitgebreid in op de samenstelling
De Regionale Energiestrategie Zeeland (RES) kent een sterk
en rol van de energieraad. 17
Commitment, escalatie, monitoring en groeimodel Monitoring De WIP Zeeland verzorgt halfjaarlijks een voortgangsrapportage. Dit dient als input voor een bestuurlijke monitoring en evaluatie van de voortgang en verankering van het PMIEK in de Energieraad Zeeland. De evaluatie dient ook om opgedane lessen vast te stellen en te borgen in volgende cycli van integraal programmeren.
Commitment Alle
deelnemende
partijen
committeren
zich
eraan
de
programmeringsafspraken te vertalen naar investeringsplannen, sectoraal beleid en omgevingsbeleid. In bepaalde gevallen zal de realiteit erom vragen om tijdens de uitvoering af te wijken van de gemaakte afspraken. Wijzigingen in de programmering worden gezamenlijk gemaakt. Tijdens het borgen van de plannen in instrumenten voeren partijen halfjaarlijks
Groeimodel Integraal programmeren van het energiesysteem is voor alle betrokken partijen nieuw. Al deze partijen zullen de komende tijd met elkaar verder moeten ontdekken wat het proces voor hen betekent en wat men van elkaar kan verwachten. De pilot in Zeeuws-Vlaanderen en het PMIEK 2023 zijn daarin de eerste stappen van het leerproces in Zeeland. Dit is een startpunt, en op basis van leerervaringen en andere (landelijke) ontwikkelingen zal voortschrijdend inzicht ontstaan, wat vervolgens landt in de opzet van het PMIEK 2025 en de samenwerking. Dit proces vraagt flexibiliteit van alle betrokken partijen.
een gezamenlijk toets uit of de borging naar behoren verloopt. Escalatiemechanisme Uitgangspunt is dat betrokken partijen streven naar overeenstemming over de programmering tussen gemeenten, Provincie en netbeheerder(s). Wanneer dit uiteindelijk niet mogelijk blijkt, bijvoorbeeld vanwege onverenigbare belangenverschillen – ook tussen provincies of Provincie Zeeland en het Rijk, kan escalatie nodig zijn (waarbij wordt teruggevallen op de formele bevoegdheden). Daarbij wordt uitgegaan van het volgende: • Bij een gebrek aan overeenstemming initieert de Provincie een bestuurlijk overleg, waarin partijen gezamenlijk zoeken naar een bestuurlijke oplossing vanuit de maatschappelijke opgave; • Wanneer geen volledige bestuurlijke overeenstemming kan worden bereikt kan op transparante wijze het instrument van de PIP/projectbesluit ingezet worden. Een instrument dat overigens ook vrijwillig – bij bestuurlijke overeenstemming – kan worden ingezet.
Mogelijk dat er in volgende iteraties van het PMIEK Zeeland meer gefocust kan worden op de samenhang met slimme oplossingen, zoals batterij-opslag, inzet van conversietechnieken en bijvoorbeeld de toepassing van congestiemanagement in lokale context.
18
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Het PMIEK Zeeland 2023
Overzicht PMIEK-projecten
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
PMIEK-projecten 2023: Zeeland
Overzicht projecten PMIEK Zeeland 2023 (1) Categorie
Deelgebied
Naam project
Type infra
Sectoren en ontwikkelingen*
Planning**
Betrokken partijen
P
SchouwenDuiveland en Tholen
Ontsluiten Tholen en Schouwen-Duiveland op 150 kV
Nieuw HS-tracé + HS/MS-stations Vervangen MS-tracé en stations
Hotspots Tholen Stad, Zierikzee, Oosterland en kustlijn Renesse
2027
TenneT, Stedin, Gemeenten Tholen en Schouwen-Duiveland
P
ZeeuwsVlaanderen
Uitbreiden capaciteit Kanaalzone
Nieuw HS-tracé + station Uitbreiden HS/MSstation
Hotspots DOW, Westelijke Kanaaloever, Axelse Vlakte, Sas van Gent
2027
TenneT, Stedin, Gemeenten Terneuzen, Goes, Borsele, NSP
P
Bevelanden
Uitbreiden capaciteit station Borssele
HS/MS-station
Hotspot Borsele/Sloegebied
2031
TenneT, Stedin, Gemeente Borsele, NSP
P
Bevelanden
Uitbreiden capaciteit station Rilland
HS/MS-station
Hotspot Rilland
2029
TenneT, Stedin, Gemeente Reimerswaal
P
Bevelanden
Uitbreiden capaciteit regio Kruiningen en Willem-Annapolder
HS/MS-stations (evt. nieuw)
Hotspot Kruiningen/Kapelle/Yerseke
2028-2035
TenneT, Gasunie, Stedin, Gemeenten Kapelle, Goes, Reimerswaal
* Details staan beschreven in de projectfiches en kaartmateriaal in de bijlagen. ** De opgenomen planning betreft een voorlopige inschatting van het gewenste realisatiejaar van de projecten. De daadwerkelijk geplande realisatiedatum volgt in het investeringsplan 2024 van de netbeheerders. In het investeringsplan worden alle investeringsprojecten van de netbeheerder in het totale verzorgingsgebied geprioriteerd en gepland om tot een maakbaar projectportfolio te komen binnen de beschikbare capaciteit. Het PMIEK Zeeland vormt input voor prioritering van de projecten in het investeringsplan, daarom is het nu nog niet mogelijk om de exacte realisatiedatum van het investeringsplan op te nemen in dit PMIEK.
21
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Overzicht projecten PMIEK Zeeland 2023 (2) Categorie
Deelgebied
Naam project
Type infra
Sectoren en ontwikkelingen*
Planning**
Betrokken partijen
P
Bevelanden
Uitbreiden capaciteit station Goes de Poel
HS/MS-station
Hotspot Goes en voeding Noord-Beveland
2026
TenneT, Stedin, Gemeente Goes
P
Walcheren
Vergroten transportcapaciteit rondom station Vlissingen-Oost
HS/MS-station + tracé
Hotspot VlissingenOost/Sloegebied
2030
TenneT, Stedin, Gemeenten Vlissingen, Borsele, NSP
P
Walcheren
Uitbreiden capaciteit station Middelburg
HS/MS-station
Hotspots Middelburg en kustlijn Veere
2028
Stedin, Gemeenten Middelburg, Veere
P
ZeeuwsVlaanderen
Uitbreiden capaciteit station Cambron
HS/MS-station + tracé
Hotspots Hulst/Sint-Jansteen en Kloosterzande
2030
TenneT, Stedin, Gasunie, Gemeenten Hulst, Terneuzen
P
ZeeuwsVlaanderen
Uitbreiden capaciteit station Oostburg
HS/MS-station
Hotspots Eede/Aardenburg, Oostburg en kustlijn Cadzand
2029
Stedin, Gemeente Sluis
* Details staan beschreven in de projectfiches en kaartmateriaal in de bijlagen. ** De opgenomen planning betreft een voorlopige inschatting van het gewenste realisatiejaar van de projecten. De daadwerkelijk geplande realisatiedatum volgt in het investeringsplan 2024 van de netbeheerders. In het investeringsplan worden alle investeringsprojecten van de netbeheerder in het totale verzorgingsgebied geprioriteerd en gepland om tot een maakbaar projectportfolio te komen binnen de beschikbare capaciteit. Het PMIEK Zeeland vormt input voor prioritering van de projecten in het investeringsplan, daarom is het nu nog niet mogelijk om de exacte realisatiedatum van het investeringsplan op te nemen in dit PMIEK.
22
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Overzicht projecten PMIEK Zeeland 2023 (3) Categorie
Deelgebied
Naam project
Type infra
Sectoren en ontwikkelingen*
Planning**
Betrokken partijen
P
Walcheren en Bevelanden
Ontwikkeling warmtenet boven de Westerschelde
Warmtedistributienet
Verduurzaming warmtevoorziening gebouwde omgeving in gemeenten Middelburg, Vlissingen, Borsele, Goes en Kapelle
Onbekend
Provincie Zeeland, Stedin, Gasunie, betrokken gemeenten, o.a. Zeeland Refinery, Ørsted, VoltH2, Zeeuwind, Netverder, woningbouwcorporaties
P
ZeeuwsVlaanderen
Ontwikkeling warmtenet onder de Westerschelde
Warmtedistributienet
Verduurzaming warmtevoorziening gebouwde omgeving in gemeente Terneuzen
2026 (fase 1)
Provincie Zeeland, Stedin, Gasunie, gemeente Terneuzen, o.a. DOW, Yara, Cargill, Air Liquide, Woongoed Zeeuws-Vlaanderen, Clavis, Zorgsaam, Zeeuwind, Netverder
O
ZeeuwsVlaanderen
Aftakking H2backbone regio Hulst
Waterstofdistributienet
Verduurzaming gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie in gemeente Hulst
Onbekend
Provincie Zeeland, Stedin, Gasunie, gemeente Hulst (en evt. Terneuzen)
O
Bevelanden
Aftakking H2backbone regio Kapelle en Reimerswaal
Waterstofdistributienet
Verduurzaming mobiliteit, industrie (en evt. gebouwde omgeving) in gemeenten Reimerswaal en Kapelle
Onbekend
Provincie Zeeland, Stedin, Gasunie, gemeenten Reimerswaal, Kapelle, Borsele en Goes
* Details staan beschreven in de projectfiches en kaartmateriaal in de bijlagen. ** De opgenomen planning betreft een voorlopige inschatting van het gewenste realisatiejaar van de projecten. De daadwerkelijk geplande realisatiedatum volgt in het investeringsplan 2024 van de netbeheerders. In het investeringsplan worden alle investeringsprojecten van de netbeheerder in het totale verzorgingsgebied geprioriteerd en gepland om tot een maakbaar projectportfolio te komen binnen de beschikbare capaciteit. Het PMIEK Zeeland vormt input voor prioritering van de projecten in het investeringsplan, daarom is het nu nog niet mogelijk om de exacte realisatiedatum van het investeringsplan op te nemen in dit PMIEK.
23
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Het PMIEK Zeeland 2023
Projectfiches
Ontsluiten Tholen en SchouwenDuiveland op 150kV De Noordring is de 50kV-ringstructuur vanuit Noord- en Zuid-Beveland die de stations Zierikzee, Oosterland en Sint-Maartensdijk voedt. Op dit moment is er congestie afgekondigd op de Noordring voor opwek. Om de congestie op te heffen en Tholen en Schouwen-Duiveland van voldoende transportcapaciteit te
voorzien dient het project “Ontsluiten Tholen en Schouwen-Duiveland op 150kV” gerealiseerd te worden. Dit project bestaat uit de volgende deelprojecten: •
Realisatie nieuw 150/21/10kV-station Zierikzee Platteweg (TenneT/Stedin) inclusief 150kV-kabeltracé vanuit een nieuw te realiseren 380/150kV-station Halsteren.
•
Realisatie nieuw 150/21/10kV-station Tholen Stad (TenneT/Stedin) inclusief 150kV-kabeltracé vanuit een nieuw te realiseren 380/150kV-station Halsteren. Het nieuwe 150/21/10kV-station Tholen Stad wordt een zogenaamde ‘trafo
op steel’ configuratie (geen volwaardig 150kV-station TenneT). •
Vervangen 50/10 kV-station Oosterland door 21/10kV-station (Stedin) inclusief tracé
•
Vervangen 50/10kV-station Tholen door 21/10kV-station (Stedin) inclusief tracé
25
Ontsluiten Tholen en Schouwen-Duiveland op 150kV (2) Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Zierikzee, Tholen (Stad), Halsteren (West-Brabant) en Oosterland.
Type infrastructuur
Nieuw HS-tracé en HS/MS-stations. Vervangen MS-tracé en HS/MS-stations.
Sectoren en ontwikkelingen
Verduurzaming van recreatie (mobiliteit/laadinfra en gebouwde omgeving/zon-op-dak) langs de kust bij Renesse en Burgh-Haamstede; Woningbouwen verduurzamingsopgave in m.n. Zierikzee, Bruinisse en Tholen Stad; Uitbreiding en verduurzaming van de glastuinbouw bij Oosterland en SintAnnaland; Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB bij Zierikzee-Zuid, Poortvliet en Tholen Stad; Opslag van energie (batterijcapaciteit) bij Oosterland, Sint-Maartensdijk en Tholen Stad; Mobiliteitshubs bij Tholen Stad, Renesse en Zierikzee; Realisatie van walstroom bij Zierikzee, Bruinisse, Sint-Annaland en Poortvliet; Uitbreiding opwekcapaciteit op land op de Roggenplaat, Zierikzee (aquathermie), Tholen Stad (mogelijke verplaatsing van huidige capaciteit van wind-op-land in de gemeente Tholen; zon-op-land en daarna zon-op-dak), Schoondorp (zon-op-land); Elektrolysecapaciteit bij Zierikzee; Studie naar gebruik van restwarmte bij Tholen Stad en Zierikzee.
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Provincie Zeeland, Gemeenten Tholen en Schouwen-Duiveland (ruimtelijke procedures).
Planning
2027.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Zie vorige pagina.
Projectfase - infra
Besluitvormingsfase.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Dit verschilt per deelproject.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten en ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Randvoorwaarde voor realisatie van het project is de realisatie van een nieuw 380/150kV-station in Halsteren (Noord-Brabant) door TenneT, om de nieuwe 150kV-stations Zierikzee en Tholen Stad te voeden, en hiermee Tholen en Schouwen-Duiveland op 150kV te kunnen ontsluiten. De voeding vanuit de Bevelanden (150kV-stations Goes de Poel en Kruiningen) komt hiermee te vervallen.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken. 26
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit Kanaalzone Vanwege met name de vestiging van nieuwe
380kV-netwerk noodzakelijk zijn voor de verdere
industriepartijen, verduurzaming en elektrificatie
verduurzaming van de industrie middels het
van de bestaande industrie en ontwikkeling van
NMIEK project: Netversterking 380kV Terneuzen
walstroom, zal de netcapaciteit in de Kanaalzone uitgebreid moeten worden in de periode 2025-
(TenneT). Het betreft de aanleg van een 380kVnetwerk naar Zeeuws-Vlaanderen, een nieuw
2030. Dit PMIEK-project bestaat uit verschillende deelprojecten, welke in samenwerking door
380kV-station in de omgeving van Terneuzen en een nieuw 380/150kV-koppelpunt met een nieuw
TenneT en Stedin worden uitgevoerd.
150kV-station. Deze zijn investeringen zijn gericht
Landelijke elektriciteitsnetwerk - TenneT
op Zeeuws-Vlaanderen, maar raken ook de Bevelanden qua tracering vanuit Goes.
Het project ‘Netversterking 150kV ZeeuwsVlaanderen’ betreft de aanleg van twee 150kVcircuits (kabelverbindingen) vanuit 150kV-station Goes de Poel waarvan één naar 150kV-station Terneuzen en één naar 150kV-station Westdorpe. De bestaande 150kV-kabelcircuits onder de Westerschelde worden hierbij gesplitst (dus geen aanleg van nieuwe 150kV-kabelcircuits onder de Westerschelde). Deze kabelverbindingen dienen in 2025 in bedrijf genomen te worden om alle
Regionale elektriciteitsnetwerk - Stedin Vergroten
van
de
capaciteit
van
station
Westdorpe wordt is noodzakelijk, en wordt
gerealiseerd middels het plaatsen van een extra transformator en uitbreiding van de bestaande installatie. Daarnaast dient op termijn de capaciteit rondom Axelse vlakte, Sas van Gent en Westdorpe uitgebreid te worden. De oplossing hiervoor dient nader uitgewerkt te worden.
ontwikkelingen bij klanten van TenneT en Stedin te faciliteren. Naast de netversterking 150kV Zeeuws-Vlaanderen zal een capaciteitsuitbreiding van het landelijke
27
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit Kanaalzone (2) Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Terneuzen – de Kanaalzone.
Type infrastructuur
Nieuw HS-tracé + station en HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Woningbouwopgave in m.n. Terneuzen (Othene); Uitbreiding en verduurzaming van de glastuinbouw bij Axelse Vlakte; Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB (ook CCS/CCU) bij Terneuzen/DOW, Axelse Vlakte en Sas van Gent/Cargill; Mobiliteitshubs bij Sas van Gent en Biervliet; Realisatie van walstroom bij Terneuzen/DOW, Sluiskil en Sas van Gent (totaal ca. 50MW in 2030); Uitbreiding opwekcapaciteit op land bij Sluiskil en Sas van Gent (zon-op-land) en Axelse Vlakte (wind-op-land en zon-op-land); Elektrolysecapaciteit bij DOW/Air Liquide (Terneuzen) en Yara (Axelse Vlakte) (totaal ca. 500MW in 2030) mogelijke aanlanding van wind-op-zee >2030 (NMIEK, ca. 2GW); Studie naar restwarmte in de gehele Kanaalzone, waarbij restwarmte (en CO2) op dit moment al wordt geleverd vanuit Yara aan de naastgelegen glastuinbouw. Mogelijk dat de bouw van een nieuw spoortraject tussen Zelzate en Terneuzen van invloed is op het lokale energiesysteem (lange termijn en nog nader te onderzoeken).
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Gemeenten Terneuzen, Goes, Borsele, North Sea Port (ruimtelijke procedures).
Planning
2027.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Zie vorige slide.
Projectfase - infra
Voor station Westdorpe: Planstudie.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Mogelijk aanlanding van grote hoeveelheden hernieuwbare elektriciteit van wind-op-zee (en mogelijk directe omzetting middels elektrolyse in waterstof) bij de Mosselbanken/DOW, kan in de toekomst van invloed zijn op de benodigde verzwaringen in het elektriciteitsnet. Ook zijn de ontwikkeling van de landelijke waterstofbackbone (traject Ossendrecht, Axel, Zelzate) en de verduurzamingsstrategie van enkele grote afnemers (DOW, Yara, Cargill) van grote invloed op de toekomstige energievraag, en hoe dit ingevuld gaat worden.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken. 28
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
PMIEK-projecten 2023: de Bevelanden
Uitbreiden capaciteit station Borssele Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Borsele.
Type infrastructuur
HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Uitbreiding en verduurzaming (ook CCS) van de industrie/MKB bij Borsele en Vlissingen-Oost/Sloegebied (o.a. Zeeland Refinery en Century/Zalco); Opslag van energie (batterijcapaciteit – ca. 300MW in 2030) bij Borsele en Vlissingen-Oost; Realisatie van walstroom bij Vlissingen-Oost (ca. 50MW in 2030); Uitbreiding opwekcapaciteit op land in het haven- en industriecomplex (wind-op-land), aanlanding van wind-op-zee vanuit Windparken Alpha, Beta (bestaand), IJmuiden Ver en Nederwiek (nieuw, ca. 4GW >2030 = NMIEK); Elektrolysecapaciteit in het haven- en industriecomplex (ca. 2.100MW in 2030); Studie naar gebruik van restwarmte in Borsele vanuit het Sloegebied.
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Gemeenten Borsele en Vlissingen, North Sea Port (ruimtelijke procedures).
Planning
2031.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gezien de verwachte industriële ontwikkelingen en verduurzaming van de industrie in het haven- en industriecomplex, zal additionele capaciteit nodig zijn in dit gebied rond 2030. Hiervoor dient station Borssele uitgebreid te worden.
Projectfase - infra
Planstudie.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Deze uitbreiding is afhankelijk van de realisatie van een nieuw 380kV-station in het Sloegebied (NMIEK project). Er is ook een sterke afhankelijkheid tussen de ontwikkelingen rondom Vlissingen-Oost en de capaciteitsuitbreiding op dit station. De mogelijke realisatie van 2 nieuwe kerncentrales (>2035, NMIEK-project) nabij de huidige centrale is van grote invloed op het energiesysteem van deze regio.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
30
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit station Rilland Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Reimerswaal.
Type infrastructuur
HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Uitbreiding en verduurzaming van de glastuinbouw bij Rilland; Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB bij Rilland; Opslag van energie (batterijcapaciteit) en een mobiliteitshub bij de grens met Noord-Brabant en België; Realisatie van walstroom bij de Kreekraksluizen; Uitbreiding van opwekcapaciteit op land bij de Kreekraksluizen (zon-op-land en zon-op-water), bij de grens met Noord-Brabant (zon-op-land) en Rilland (wind-opland), Elektrolysecapaciteit bij Rilland; Studie naar gebruik van restwarmte bij Rilland vanuit de industrie en mogelijk vanuit waterstofproductie (toekomst).
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Gasunie (betrokken vanwege mogelijke aftakking van de waterstofbackbone), Gemeenten Terneuzen, Goes, Borsele, North Sea Port (ruimtelijke procedures).
Planning
2029.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Vanwege diverse ontwikkelingen voor zowel duurzame opwek als mobiliteit, walstroom en mogelijk plaatsing van elektrolysers, zal de netcapaciteit in de regio Rilland mogelijk uitgebreid moeten worden in de periode 2025-2030. Door vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen kan deze netuitbreiding mogelijk beperkt worden in omvang.
Projectfase - infra
Planstudie.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De benodigde verzwaring is mede afhankelijk van systeemkeuzes in het gebied, zoals: mogelijkheden voor aftakking van de waterstofbackbone, gebruik van groen gas, of lokaal opwek en gebruik van hernieuwbare elektriciteit en waterstof. Decentrale waterstofproductie biedt ook mogelijkheden om restwarmte naar de glastuinbouw te transporteren en zuurstof (restproduct) aan de waterzuivering in Bath te leveren. Mogelijk dat opwekcapaciteit uit West-Brabant – waar nu netcongestie is afgekondigd, wordt aangesloten op het station in Rilland.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken. 31
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit regio Kruiningen en Willem-Annapolder Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeenten Kapelle en Reimerswaal – regio Kruiningen en Willem-Annapolder.
Type infrastructuur
HS/MS-stations (evt. nieuw).
Sectoren en ontwikkelingen
Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB bij Kapelle, Kruiningen en Yerseke (Smokkelhoek, Nishoek en Olzendepolder); Mobiliteitshubs bij Kapelle, Yerseke en Kruiningen; Realisatie van walstroom bij Wemeldinge; Uitbreiding opwekcapaciteit op land bij Kapelle/Eversdijk (zon-op-land en wind-op-land – huidige capaciteit wordt vervangen door windmolens met grotere vermogens); Elektrolysecapaciteit bij Kapelle; Studie naar gebruik van restwarmte bij Kapelle vanuit het Sloegebied en mogelijk vanuit waterstofproductie (toekomst).
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Gasunie (betrokken vanwege mogelijke aftakking van de waterstofbackbone), Gemeenten Kapelle en Reimerswaal (ruimtelijke procedures).
Planning
2028-2035.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Vanwege diverse ontwikkelingen in zowel de gebouwde omgeving, mobiliteit, walstroom, verduurzaming van de industrie en mogelijk plaatsing van elektrolysers zal de netcapaciteit in de regio Kruiningen en Willem-Annapolder uitgebreid moeten worden in de periode 2028-2035, afhankelijk van de timing van klantaanvragen. De mogelijke alternatieven zijn het uitbreiden van de bestaande stations of realisatie van een nieuw 150/21kV-station in dit gebied. De alternatieven dienen verder onderzocht te worden en de ontwikkelingen dienen afgestemd te worden op de realisatie van de netverzwaringen.
Projectfase - infra
Verkenning.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De benodigde verzwaring/ontwikkeling is mede afhankelijk van systeemkeuzes in het gebied, zoals: mogelijkheden voor aftakking van de waterstofbackbone en de verduurzamingsstrategie van enkele grote afnemers (zoals Cluster 6-bedrijven) van grote invloed op de toekomstige energievraag, en hoe dit ingevuld gaat worden.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
32
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit station Goes de Poel Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Goes.
Type infrastructuur
HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Woningbouw- en verduurzamingsopgave in Goes; Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB bij Goes/Deltapark; Mobiliteitshub (waterstof) bij Goes; Uitbreiding opwekcapaciteit op land bij Wilhelminadorp (zon-op-land); Studie naar gebruik van restwarmte in Goes vanuit het Sloegebied. Dit station voedt ook Noord-Beveland, waar verduurzaming van de industriële partijen bij Kortgene en Colijnsplaat de voornaamste ontwikkeling is.
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT, Stedin (initiatiefnemers en eigenaren infrastructuur), Gemeente Goes (ruimtelijke procedures).
Planning
2026.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gezien de verwachte ontwikkelingen in Goes op het gebied van duurzame opwek, woningbouw, verduurzaming van de gebouwde omgeving en mobiliteit, zal additionele capaciteit nodig zijn in dit gebied rond 2026. Hiervoor dient de capaciteit van het bestaande station uitgebreid te worden.
Projectfase - infra
Besluitvorming.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Noord-Beveland wordt gevoed vanuit station Goes de Poel, maar kent ook een eigen netwerk vanuit E-Connection.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
33
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
PMIEK-projecten 2023: Schouwen-Duiveland en Tholen
Vergroten transportcapaciteit rondom station Vlissingen-Oost Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Vlissingen – Sloegebied.
Type infrastructuur
HS/MS-station + tracé.
Sectoren en ontwikkelingen
Uitbreiding en verduurzaming (bijv. Zeeland Refinery en Century/Zalco) van de industrie/MKB bij Vlissingen-Oost, Opslag van energie (batterijcapaciteit – ca. 300MW in 2030); Realisatie van walstroom (ca. 50MW in 2030); Elektrolysecapaciteit (ca. 2.100MW in 2030); Opwekcapaciteit in het haven- en industriecomplex (ca. 40MW in 2030); Aanlanding van wind-op-zee in de haven van Windpark Nederwiek en Windpark IJmuiden Ver (totaal ca. 5.500MW in 2030 = NMIEK).
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT (betrokken vanwege afhankelijkheid van ontwikkelingen in TenneT-netwerk), Stedin (initiatiefnemer en eigenaar van de infrastructuur), Gemeenten Vlissingen, Borsele, North Sea Port (ruimtelijke procedures).
Planning
2030.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gezien de verwachte industriële ontwikkelingen en verduurzaming van de industrie in het Sloegebied zal additionele capaciteit nodig zijn in dit gebied rond 2030. Hiervoor dient station Vlissingen-Oost uitgebreid te worden door Stedin. Daarnaast dient er mogelijk uitgebreid te worden door TenneT middels een extra 150kV-verbinding naar het huidige station, of dient er een nieuw 150kV-station in samenwerking tussen Stedin en TenneT gerealiseerd te worden.
Projectfase - infra
Verkenningsfase.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Er is een sterke afhankelijkheid tussen de ontwikkelingen rondom Borssele en de capaciteitsuitbreiding op dit station. Mogelijk zal een deel van de belasting verschuiven richting het 150kV-netvlak Borssele. Nadere verkenning is nodig voor de ontwikkelingen in het Sloegebied richting het PMIEK 2025, om deze additionele uitbreidingen te bepalen.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken. 35
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit station Middelburg Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Middelburg.
Type infrastructuur
HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Verduurzaming van recreatie (mobiliteit/laadinfra en gebouwde omgeving/zon-op-dak, elektrificatie van watersport) langs de kust bij Zoutelande, Domburg en Oranjeplaat; Woningbouw- en verduurzamingsopgave in Middelburg; Uitbreiding en verduurzaming van de industrie/MKB bij Koudekerke en Synthomer/Eastman Chemical; Mobiliteitshubs bij Arnestein en Domburg; Uitbreiding opwekcapaciteit op land bij Middelburg/Trekdijk (zon-opland); Studie naar gebruik van restwarmte bij Middelburg.
Betrokken partijen infrastructuur
Stedin (initiatiefnemer en eigenaar van de infrastructuur), Gemeenten Middelburg, Veere (ruimtelijke procedures).
Planning
2028.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gezien de verwachtingen in de kop van Walcheren op het gebied van duurzame opwek, verduurzaming en mobiliteit, zal additionele capaciteit nodig zijn in dit gebied rond 2028-2030. Hiervoor dient de capaciteit van station Middelburg uitgebreid te worden.
Projectfase - infra
Planstudie.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
Onbekend.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
36
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit station Cambron Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Hulst.
Type infrastructuur
HS/MS-station + tracé.
Sectoren en ontwikkelingen
Woningbouw- en verduurzamingsopgave in Hulst; Uitbreiding (m.n. logistiek) en verduurzaming van de industrie/MKB bij Kloosterzande en Sint Jansteen; Mobiliteitshub bij Sint Jansteen.
Betrokken partijen infrastructuur
TenneT (betrokken vanwege afhankelijkheid van station Westdorpe), Stedin (initiatiefnemer en eigenaar van de infrastructuur), Gasunie (betrokken vanwege mogelijke aftakking van de waterstofbackbone), Gemeenten Hulst, Terneuzen (ruimtelijke procedures).
Planning
2030.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Door verduurzaming en uitbreiding van bestaande industrie bij Kloosterzande en Sint Jansteen, toename van duurzame opwek, verduurzaming van de gebouwde omgeving en woningbouw in Hulst, dient de capaciteit van station Cambron uitgebreid te worden in de periode 2028-2030 - inclusief tracé tussen Westdorpe en Cambron.
Projectfase - infra
Verkenningsfase.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De uitbreiding van station Cambron is afhankelijk van de uitbreiding van station Westdorpe. De benodigde verzwaring is mede afhankelijk van systeemkeuzes in het gebied, zoals: mogelijkheden voor aftakking van de waterstofbackbone, of gebruik van groen gas.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
37
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Uitbreiden capaciteit station Oostburg Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Sluis.
Type infrastructuur
HS/MS-station.
Sectoren en ontwikkelingen
Verduurzaming van recreatie (mobiliteit/laadinfra (waaronder mogelijk ook de ferry Breskens-Vlissingen) en gebouwde omgeving/zon-op-dak) langs de kust bij Sluis, Cadzand en Breskens; Woningbouwopgave in m.n. Oostburg; Uitbreiding (m.n. logistiek) en verduurzaming van de industrie/MKB bij Eede/Aardenburg; Mobiliteitshub bij Eede/Aardenburg.
Betrokken partijen infrastructuur
Stedin (initiatiefnemer en eigenaar van de infrastructuur), Gemeente Sluis (ruimtelijke procedures).
Planning
2029.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Gezien de verwachtingen in de gemeente Sluis op het gebied van duurzame opwek, verduurzaming en mobiliteit, zal additionele capaciteit nodig zijn in dit gebied rond 2028-2030. Hiervoor dient de capaciteit van station Oostburg uitgebreid te worden. Voor deze uitbreiding is een extra perceel benodigd naast het huidige station.
Projectfase - infra
Planstudie.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Gesprekken opgestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Dit verschilt per ruimtelijke- en/of sectorale ontwikkeling.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De uitbreiding van station Oostburg is afhankelijk van de uitbreiding van station Westdorpe. De benodigde verzwaring is mede afhankelijk van systeemkeuzes in het gebied, zoals: lokaal gebruik van groen gas en/of waterstof, maar ook de locatie van een toekomstige mobiliteitshub en uitbreiding van de industrie/logistiek.
Uitvoeringsafspraken
Nader te onderzoeken.
38
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Deze visualisaties zijn opgesteld ter ondersteuning van het proces om te komen tot een PMIEK Zeeland 2023. Deze kaarten hebben geen formele status en zijn indicatief.
PMIEK-projecten 2023: Walcheren
Ontwikkeling warmtenet boven de Westerschelde Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Midden Zeeland: delen van gemeenten Vlissingen, Middelburg, Borsele, Goes en Kapelle.
Type infrastructuur
Nieuw warmtedistributienet o.b.v. industriële restwarmte.
Sectoren en ontwikkelingen
De gebouwde omgeving kan worden verduurzaamd middels de toepassing van overtollige restwarmte. Deze is op dit moment ruim beschikbaar in het Sloegebied (o.a. Zeeland Refinery, Sloecentrale), en neemt in beschikbaar volume toe door elektrificatie van bestaande industriële processen (bijvoorbeeld elektrisch kraken) en waterstofproductie middels elektrolysers.
Betrokken partijen infrastructuur
Provincie Zeeland (initiatiefnemer, facilitator, aanjager); Gemeenten Vlissingen, Middelburg, Borsele, Goes, Kapelle (facilitator, vergunningverlener); Zeeland Refinery, Ørsted, VoltH2 en andere elektrolyser-eigenaren (warmtebronnen); Gemeenten, glastuinbouw in Kapelle Seasun (grote afnemers restwarmte); Zeeuwind (beoogd warmteleverancier en partner in het warmtebedrijf); Netverder (dochter Stedin - beoogd eigenaar infrastructuur en partner in het warmtebedrijf). Nog niet betrokken: Woningbouwcorporaties, ziekenhuis, zwembaden en bedrijven (grote warmte-afnemers).
Financiële informatie
Businesscase is nog in ontwikkeling.
Planning
Planning is nog onduidelijk. Uit de eerste verkenning is een voorstel voor fasering gekomen, maar het is te vroeg om data te noemen.
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Een groot deel van de gebouwde omgeving van de gemeenten Vlissingen, Middelburg, Borsele, Goes en Kapelle kan verduurzamen middels restwarmte. Geschikte warmtebronnen zijn op dit moment met name Zeeland Refinery, de Sloecentrale, en kleinere (lokale) bronnen in bijv. Kapelle. Op korte termijn neemt de hoeveelheid beschikbare restwarmte toe vanuit geplande elektrolysers en later mogelijk ook vanuit nieuwe kerncentrales (na 2035). Aaneenschakeling van verschillende warmtebronnen zorgt voor een robuust warmtenet. Woningen, bedrijven, het ziekenhuis, zwembad, sporthallen etc. kunnen in principe zonder extra isolatie verduurzaamd worden (HT-warmtenet), waardoor lage inkomens ook kunnen participeren/profiteren. Gebruik van het warmtenet kan de groeiende vraag naar elektriciteit (voor bijvoorbeeld warmtepompen) in de gebouwde omgeving afremmen, en daarmee de vraag naar mogelijke verzwaringen in het elektriciteitsnet verminderen.
Projectfase - infra
Verkenning en onderzoek.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Fase: begin van planvorming. De bronnen zijn behoorlijk zeker en er is ook bereidheid van die bronnen om uit te koppelen. Op dit moment dient eerst de businesscase vorm te krijgen, waarna vervolgens samen met de betrokken gemeenten en het bestuur van de Provincie een gecoördineerd principebesluit genomen kan worden.
Afhankelijkheden – infraprojecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De ontwikkeling van de Wet Collectieve Warmte is onzeker. Het verkrijgen van WIS-subsidie, of andere financiële ondersteuning voor de kosten van overdimensionering en de grote transport-component zijn belangrijke onzekerheden, die grote invloed hebben op de businesscase.
Uitvoeringsafspraken
Een provinciaal warmtebedrijf kan helpen bij versnelling van dit project. Met de realisatie van het uitgebreide scenario, waarbij bronnen en distributienetten worden verbonden met een groot transportnet, is extra financiële ondersteuning benodigd - vergelijkbaar met de situatie rond WarmtelinQ in Zuid-Holland. 40
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Walcheren en Zuid-Beveland (boven de Westerschelde)
* *
* een warmtenet op basis van restwarmte in Lewedorp en Wemeldinge is niet waarschijnlijk (onderzoek Witteveen+Bos) 41
• © TwynstraGudde
Ontwikkeling warmtenet onder de Westerschelde Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Terneuzen – belangrijkste kernen van de gemeenten worden meegenomen, wellicht later uit te breiden naar Zelzate (BE).
Type infrastructuur
Nieuw warmtedistributienet o.b.v. industriële restwarmte.
Sectoren en ontwikkelingen
De gebouwde omgeving kan worden verduurzaamd middels de toepassing van overtollige restwarmte. Deze is op dit moment ruim beschikbaar in de Kanaalzone (o.a. DOW, Yara, Cargill en later mogelijk ArcelorMittal (BE)), en neemt in beschikbaar volume toe door elektrificatie van bestaande industriële processen (bijvoorbeeld elektrisch kraken) en waterstofproductie middels elektrolysers (bij Air Liquide en VoltH2).
Betrokken partijen infrastructuur
Provincie Zeeland (facilitator, aanjager); Gemeente Terneuzen (facilitator, vergunningverlener, aanjager); DOW, Yara, Cargill, wellicht later ook Air Liquide en andere elektrolyser-eigenaren (warmtebronnen); Gemeente Terneuzen, Woongoed Zeeuws-Vlaanderen, Clavis, Zorgsaam, bewonersvereniging Hoek (grote warmteafnemers) Zeeuwind (beoogd warmteleverancier en partner in het warmtebedrijf); Netverder (dochter Stedin - beoogd eigenaar infrastructuur en partner in warmtebedrijf).
Financiële informatie
Er is een behoorlijk hoge onrendabele top. Die kan wellicht deels vanuit het WIS (Warmte Investerings Subsidie) van het Rijk gedekt worden. Maar (lang) niet helemaal. Bij een rendementseis van 7% is de geprognotiseerde onrendabele top 14.000 €/WEQ. Bij een rendementseis van 4% is dat nog 9.000 €/WEQ. Het WIS geeft maximaal 6.000 €/WEQ. Onrendabele top is hoog, duizenden aansluitingen (ca. 17.000 WEQ’s) beoogd in de kernen Hoek, Terneuzen en Axel samen.
Planning
Fase 1: 2026. Totale warmtenet: 2040?
PMIEK selectie informatie
Toelichting
Omschrijving
Een groot deel van de gebouwde omgeving van de gemeente Terneuzen kan verduurzamen middels restwarmte. Geschikte warmtebronnen zijn op dit moment met name DOW, Yara, Cargill, en later mogelijk ook ArcelorMittal in België. Door de ingebruikname van elektrolysers in de Kanaalzone bij o.a. Air Liquide en Yara, zal de beschikbaarheid van duurzame restwarmte toenemen. Aaneenschakeling van verschillende warmtebronnen zorgt voor een robuust warmtenet. Woningen, bedrijven, het ziekenhuis, zwembad, sporthallen etc. kunnen in principe zonder extra isolatie verduurzaamd worden (HT-warmtenet), waardoor lage inkomens ook kunnen participeren/profiteren. Gebruik van het warmtenet kan de groeiende vraag naar elektriciteit (voor bijvoorbeeld warmtepompen) in de gebouwde omgeving afremmen, en daarmee de vraag naar verzwaringen in het elektriciteitsnet verminderen.
Projectfase - infra
Planstudie: afgerond. De feedstudie voor de eerste fase van het warmtenet (kern Hoek) zal in 2023 uitgevoerd worden.
Projectfase – RO-planvorming voor infra
Nog niet gestart; verwacht eind 2023, begin 2024.
Projectfase – ruimtelijke ontwikkelingen
Alle betrokkenen zijn voorstander. Er zijn 3 grote vraagstukken: (1) snelheid en besluitvaardigheid van de politiek; (2) mitigeren onrendabele top en voorfinancieren van over-dimensionering; (3) aantal huishoudens dat meedoet (aanname 80% in berekeningen).
Afhankelijkheden - infra projecten, ontwikkelingen buiten regio/Provincie
De ontwikkeling van de Wet Collectieve Warmte is onzeker. Het verkrijgen van WIS-subsidie, of andere financiële ondersteuning voor de kosten van overdimensionering en de grote transport-component zijn belangrijke onzekerheden, die grote invloed hebben op de businesscase.
Uitvoeringsafspraken
Een provinciaal warmtebedrijf kan helpen bij versnelling van dit project. Het is mogelijk te versnellen door kleinere distributienetten simultaan te ontwikkelen en later aan elkaar te koppelen tot één distributienet. 42
PMIEK Zeeland 2023 • © TwynstraGudde
Terneuzen (onder de Westerschelde) Fasering:
43
• © TwynstraGudde
Aftakking waterstofbackbone regio Hulst Algemene projectinformatie
Toelichting
Locatie
Gemeente Hulst – Hulst, Kloosterzande en Sint Jansteen.