2023 151 922257 Bijlage 6 Financieel-jaarverslag-2022
Tekst van het document
Financieel Jaarverslag 2022
2
Financieel jaarverslag 2022
Inhoud Voorwoord
5
Financieel beleid
6
Kerninformatie van de VNG
15
Samenstelling bestuur en directie VNG
17
Enkelvoudige jaarrekening 2022
19
Enkelvoudige balans per 31 december 2022
20
Enkelvoudige staat van baten en lasten over 2022
22
Toelichting algemeen
24
Toelichting op de enkelvoudige balans
30
Toelichting op de enkelvoudige staat van baten en lasten
40
Geconsolideerde jaarrekening 2022
51
Geconsolideerde balans per 31 december 2022
52
Geconsolideerde staat van baten en lasten over 2022
54
Geconsolideerd kasstroomoverzicht
56
Toelichting op de geconsolideerde balans
57
Toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten
61
Overzicht mutatie eigen vermogen
64
Overige gegevens
65
Overige zaken betreffende de jaarrekening
66
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
67
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
3
4
Financieel jaarverslag 2022
Voorwoord 2022 was een jaar van crises: corona, Oekraïne, de asielzoekersopvang, stikstof, bestaanszekerheid, en het woningtekort. Gemeenten hadden er de handen aan vol. Het regeerakkoord bracht in 2022 financieel niet wat gemeenten nodig hebben: langjarige financiële zekerheid. De VNG-inzet is al jaren gericht op structurele financiële duidelijkheid en betere interbestuurlijke verhoudingen. Beide zijn helaas onvoldoende gerealiseerd. De VNG eindigde het jaar met een negatief resultaat van € 4,2 miljoen. Dit is conform het besluit van de Algemene Ledenvergadering (ALV) in 2018 over het gefaseerd inzetten van eigen vermogen. In de begroting voor 2022 was een negatief resultaat opgenomen van € 4,6 miljoen; het resultaat is dus uiteindelijk iets beter dan begroot. Van het negatieve resultaat is ruim € 1 miljoen te wijten aan slechte resultaten in de beleggingsportefeuille. Het was geen gunstig jaar op de beurs. Twee belangrijke financiële onderwerpen vallen op in 2022. Begin dit jaar is ruimte in de begroting ingezet om gemeenten te ondersteunen bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne en het VNG-bestuur maakte extra budget vrij voor werkzaamheden van de VNG Kennishub. Die faciliteert en stimuleert het ontwikkelen en delen van kennis, zowel binnen de VNG als met en tussen gemeenten. We doen dit samen met gemeenten en kennisinstellingen.
De Kennishub past in de transities waarin technologie en data een grote rol spelen. Het gaat ook om het organiseren van denkkracht over de grote maatschappelijke veranderopgaven en de rol van de overheid. Samen met de Argumentenfabriek hebben we hiervoor in 2022 initiatief genomen voor de Denktank Nederland 2040. Dit is een breed beraad van bestuurders en betrokken burgers, bedoeld om gezamenlijk een langetermijnperspectief neer te zetten. Het idee is dat een sterke overheid de transformaties in goede banen moet leiden en de burgers bestaanszekerheid garandeert. Gemeenten spelen daarin een sleutelrol omdat ze de uitvoering goed kennen, en ook de leefwereld van hun inwoners. Het is de laatste keer dat ik dit financieel jaarverslag inleid. Volgend jaar staat op deze plek mijn opvolger Sharon Dijksma. Ik wens haar veel succes in de eervolle en belangrijke rol van voorzitter van de VNG. Jan van Zanen, Voorzitter Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
5
Financieel beleid Het financieel beleid richt zich in 2022 evenals voorgaande jaren op een stabiele begroting en het altijd kunnen voldoen aan (betalings-)verplichtingen. Op basis van de in de ALV van juni 2018 vastgestelde contributiesystematiek (en daaruit volgende begrotingsgrondslagen) wordt de bestemming van het resultaat van de bedrijven en beleggingsportefeuille bij het vaststellen van de jaarrekening in de ALV besloten. In de meerjarige begrotingssystematiek is gekozen voor een combinatie van een contributiestijging van 1% bovenop de index als gevolg van de inflatie en een geleidelijke afbouw van de financiële reserves. In de toelichting op het contributievoorstel is geconstateerd dat het voor een stabiele begroting en een transparante verantwoording nodig is dat de basisactiviteiten (de kernorganisatie) uiteindelijk worden gedekt uit structurele inkomsten. Zolang de 100% dekking vanuit de contributie nog niet is gerealiseerd, wordt het begrotingstekort gefinancierd vanuit het vermogen. In de begroting 2022 is een dekking opgenomen uit het vermogen van € 4,584 miljoen en € 0,607 miljoen als dekking voor de afschrijvingslasten voor verbouwing van de Willemshof.
De samenstelling van de baten en lasten van de VNG De Vereniging streeft in haar begroting naar een volledige dekking van de kernorganisatie uit de contributie. Naast de contributie en de inzet van het eigen vermogen zijn er ook andere bronnen waaruit de kosten van de organisatie als geheel worden gedekt. Ook subsidies en bijdragen uit het Fonds GGU vormen een wezenlijke bron van inkomsten.
Samenstelling van de baten van de Vereniging 2022 Contributie: 18% Financiële baten en lasten: 1% Interne omzet: 3% Resultaat deelnemingen: 0% Overige baten: 2%
Bijdrage projecten: 76%
De lasten worden onderverdeeld in salarislasten, overige personeelslasten, activiteitslasten en de overige vaste lasten (zoals huisvestingskosten, ICT en overige kantoorkosten). Onder de activiteitslasten staan de lasten voor adviezen derden, bijeenkomsten en voorlichting. Deze lasten worden veelal gedekt vanuit de subsidies en GGU-middelen.
6
Financieel jaarverslag 2022
Samenstelling van de lasten van de Vereniging 2022 Overige personeelslasten: 3% Afschrijvingen: 1%
Salarislasten: 20% Overige lasten: 2% Kantoor- en huisvestingslasten: 4%
Activiteitslasten: 70%
Beleggingsportefeuille De VNG heeft in het verleden besloten om een beleggingsportefeuille aan te houden voor vermogen dat niet op korte termijn aangesproken hoeft te worden. Het beleggingsbeleid is gericht op een horizon van 5 tot 10 jaar. De doelstelling van de beleggingen is een stabiele vermogensontwikkeling met een gemiddeld jaarrendement van circa 4%. De lange termijn beleidsbenchmark die de gewenste risico/rendement verhouding van het bestuur van de Vereniging weerspiegelt, bestaat uit een portefeuille die is samengesteld uit wereldwijde aandelen (10%), onroerend goed (5%), absoluut rendement (10%) en Euro obligaties (75%). De samenstelling van de lange termijn benchmark en de hierbij afgesproken beheerrichtlijnen blijkt voor de toekomst steeds minder passend om binnen de gewenste risico/rendement verhouding te komen tot een langjarig rendement van 4%. Oorzaak hiervan is de ontwikkeling van de rente op lange termijn. Gezien het voorgaande wordt momenteel onderzocht in hoeverre het vermogensbeheercontract moet worden gewijzigd om aan de 4% rendementsdoelstelling te kunnen blijven voldoen, zonder dat gewenste (en aanvaardbare) risico/rendement verhouding hierbij wordt los gelaten.
Omvang van de beleggingsportefeuille Ten opzichte van het voorgaande jaar is de effectenportefeuille, inclusief saldo rekening courant en beheerkosten, met € 8,609 miljoen (=12,75%) in omvang afgenomen. Na eliminatie van beheerkosten wordt deze afname veroorzaakt door het lagere koersresultaat (€ -9,168 miljoen (14%)) ten opzichte van waarde per 01-01-2022. De ontvangen dividenden matigen het effect van de afname van de effectenportefeuille met € 0,625 miljoen. Er zijn in 2022 geen middelen onttrokken aan de effectenportefeuille noch is er gestort op de effectenportefeuille. Waarde beleggingsportefeuille De waarde van de beleggingsportefeuille ultimo 2022 komt uit op € 58,91 miljoen. Dit is inclusief het saldo rekening courant (€ 1,34 miljoen) dat de beheerder van de beleggingsportefeuille gebruikt voor aan- en verkopen. Samenstelling resultaat beleggingsportefeuille Het beleggingsresultaat bepaalt de toe en afname van de waarde van de portefeuille op de balans.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
7
Het resultaat op de beleggingsportefeuille na aftrek van management- en custodiankosten bedraagt € 8,609 miljoen negatief. Dit is als volgt samengesteld (* € 1.000)
Coupon Dividenden (na dividendbelasting) Rente
625 -
Netto inkomsten
625
Overige lasten effectenportefeuille
-66
Koersresultaat -9.168 Beleggingsresultaat -8.609
Het percentuele resultaat van de effectenportefeuille 2022 komt hiermee uit op -12,75%. Met de voor de portefeuille overeengekomen benchmark wordt een resultaat beoogd van 4%. Het beleggingsresultaat blijft dus dit jaar met 16,74% achter ten opzichte van de benchmark. Herwaarderingsreserve Het cumulatieve ongerealiseerde resultaat ultimo 2022 (= de theoretische waarde van de herwaarderingsreserve) bedraagt € 2,694 miljoen negatief.
Sturen op liquiditeitspositie en werkkapitaal Liquiditeitspositie De Vereniging wil op het gebied van liquiditeitsbeheer ‘in control’ zijn. Het uitgangspunt is dat het liquiditeitssaldo niet onder nul mag dalen. Dit wordt bereikt door: • het jaarlijks opstellen van een kasstroomoverzicht op basis van de geconsolideerde jaarrekening; • het beheersen van de jaarlijks toegestane investeringen; • het streven naar een voorspelbaar en optimaal winstuitkeringsbeleid van de door de VNG (in) direct gehouden bedrijven; • het periodiek verkopen van een deel van de effectenportefeuille indien nodig voor een aanvaardbare liquiditeitspositie; • een goede en adequate informatievoorziening. De liquiditeitspositie is het saldo van de liquide middelen en de kortlopende schulden aan kredietinstellingen. Ultimo 2022 bedraagt de liquiditeitspositie van de Vereniging € 37,65 miljoen. In 2021 kwam het saldo uit op € 33,15 miljoen. Vermogen en solvabiliteit De solvabiliteit wordt gebruikt om inzicht te krijgen in de financiële gezondheid van de organisatie op langere termijn. Dit kengetal geeft aan in hoeverre met het vermogen de kortlopende alsook de langlopende schulden kunnen worden terugbetaald. De solvabiliteitsratio van de Vereniging uitgedrukt als percentage van het eigen vermogen bedraagt per balansdatum 2022 37,17% (44,46% per balansdatum 2021).
De ten opzichte van 2021 verminderde solvabiliteit wordt veroorzaakt doordat het eigen vermogen is afgenomen als gevolg van voornamelijk koersverliezen op effecten en de daaruit volgende afname van de
8
Financieel jaarverslag 2022
bestemmingsreserve en door het negatieve resultaat 2022. Een solvabiliteitsratio van 37,17% bij de Vereniging wordt solide bevonden. De VNG heeft als gevolg van de verkoop van enkele panden in het verleden en het resultaat van haar deelnemingen een vrij vermogen, dat in een effectenportefeuille wordt aangehouden. Tot en met 2018 werd het rendement op het vermogen gebruikt als aanvulling op de contributie. Vanaf 2019 wordt het rendement op de effectenportefeuille niet begroot en uitgegeven in het boekjaar, maar wordt de bestemming van het rendement meegenomen bij de vaststelling van de jaarrekening. Vanaf 2019 wordt geleidelijk de contributie verhoogd met 1% per jaar. Dit wordt gedaan onder gelijktijdige afbouw van het vermogen. Zolang de contributie niet dekkend is zal het tekort uit het vermogen worden onttrokken, zoals afgesproken in de ALV 2018. Het belegde vermogen wordt aangehouden om de volgende reden: • Het vermogen wordt aangehouden om de gevolgen van negatieve begrotingen op te vangen. Deze zullen ontstaan door de financiering van de renovatie van de Willemshof in 2009. In 2007 is besloten dat lasten als gevolg van herhuisvesting ten laste van het eigen vermogen komen. Dit geschiedt door middel van het begroten van een verlies gelijk aan de jaarlijkse afschrijvingslast.
• Daarnaast komt het geregeld voor dat de VNG ten behoeve van grote projecten tijdelijk lasten voorfinanciert uit het vermogen. Vanaf 2017 wordt ongeveer € 5 miljoen voorgefinancierd voor de gemeentelijke telefonie. • Voorts dient het vermogen voor het opvangen van onvoorziene lasten die het gevolg zijn van tegenvallers in de eigen bedrijfsvoering en het financieren van tijdelijke, niet standaard uitgaven die wel voorzien in een behoefte bij de leden om actie op bepaalde terreinen te ondernemen, op te vangen in de begroting. • Het vermogen dient ook ter dekking van het belangrijkste risico voor de VNG: het WW- en bovenwettelijke WW(BWW)-risico. De VNG is eigenrisicodrager voor de WW en BWW. Het vermogen is nodig in het geval de VNG op enig moment sterk zou moeten inkrimpen en aan een groot deel van haar medewerkers een uitkering moet verstrekken. Gemiddeld genomen hebben de medewerkers een opgebouwd WW- en BWW-recht van ongeveer twee keer het jaarsalaris. • Het vermogen dient ook om extra uitgaven (bijvoorbeeld niet begrote maar wel op dat moment noodzakelijke uitgaven die in enig jaar ten laste van de exploitatie komen) op te vangen. • Het vermogen wordt gebruikt om deelnemingen die in zwaar weer zijn gekomen, al dan niet als gevolg van externe omstandigheden, tijdelijk te ondersteunen. • Het vermogen dient deels ter dekking van het negatieve werkkapitaal.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen De VNG onderstreept het belang van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De VNG ondersteunt veel initiatieven met een maatschappelijk karakter op landelijk en gemeentelijk niveau. De vermogensbeheerder belegt met engagement. Het engagementproces beoogt verbetering te bewerkstelligen bij ondernemingen en fondsmanagers waar bepaalde ESG-aandachtspunten (Environmental Social & Governance) zijn geconstateerd. Verwezenlijking van de uitgangspunten wordt bereikt door de dialoog aan te gaan met ondernemingen en fondsmanagers die ESG-criteria, die de vermogensbeheerder hanteert, schenden.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
9
Deelnemingen De deelnemingen die de VNG ultimo 2022 (indirect) aanhoudt zijn de volgende: • VNG Diensten B.V.: Fungeert als houdstermaatschappij van de hieronder vermelde dochterbedrijven. De vennootschap maakt gebruik van de vrijstelling tussenconsolidatie als bedoeld in artikel 2:408 BW. De financiële gegevens van de vennootschap en haar dochtermaatschappijen zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening 2022 van de VNG te Den Haag. Statutaire directie: L.K. Geluk en P.W. Jeroense. Vestigingsplaats: Den Haag. • Congres- en Studiecentrum VNG B.V. (incl. haar dochter VNG Opleiding en Detachering B.V.): Organiseert congressen, workshops, trainingen en studiebijeenkomsten over gemeentelijke en aanverwante onderwerpen en beleidsterreinen. Statutaire directie: L.D. de Vries. Vestigingsplaats: Den Haag. • VNG Risicobeheer B.V.: Is gericht op risicomanagement bij gemeenten. In deze rol adviseert zij over risicovraagstukken en ontwikkelt zij verzekeringsproducten voor gemeenten. Onder andere rechtsbijstandverzekeringen voor collegeleden en ambtenaren, vrijwilligersverzekeringen, zorgverzekeringen en ongevallenverzekeringen brandweer. Voorts adviseert VNG Risicobeheer over risicobeheer bij gemeenten. Statutaire directie: C. Ravensbergen. Vestigingsplaats: Den Haag.
• VNG International B.V.: (inclusief haar buitenlandse dochter CILG): Werkt aan versterking van het democratisch lokaal bestuur wereldwijd. Het bedrijf ondersteunt Nederlandse en Europese gemeenten bij beleidsinnovatie door gebruik te maken van Europese netwerken. VNG International ondersteunt het internationale werk van Nederlandse gemeenten. Statutaire directie: P.W. Jeroense. Vestigingsplaats: Den Haag. • VNG Realisatie B.V.: Richt zich op het verbeteren van dienstverlening en bedrijfsvoering van gemeenten ten behoeve van hun burgers en bedrijven. Daarnaast helpt VNG Realisatie gemeenten deel te nemen aan de netwerksamenleving en ontwikkelt VNG Realisatie concepten voor een krachtig bestuur. Statutaire directie: N. Ducastel. Vestigingsplaats: Den Haag. • VNG Naleving B.V.: Adviseert en ondersteunt gemeenten op het terrein van handhaving en naleving, ter verbetering van de uitvoeringskracht waarbij zij zich primair richt op het sociale domein en waarbij zij zich richt op de kennisontwikkeling, innovatie, kennisverspreiding. VNG Naleving ondersteunt de VNG bij door haar gevoerde programma’s op voorgenoemd terrein. Statutaire directie: N. Ducastel. Vestigingsplaats: Den Haag.
Resultaatontwikkeling van de Vereniging De jaarrekening omvat twee jaarrekeningen, de enkelvoudige jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening. In de enkelvoudige jaarrekening is het resultaat van de deelnemingen apart opgenomen, terwijl in de geconsolideerde jaarrekening de totale baten en lasten van de VNG en de deelnemingen worden weergegeven, geëlimineerd voor de onderlinge leveringen.
10
Financieel jaarverslag 2022
Op hoofdlijnen is de ontwikkeling van het resultaat van de Vereniging als volgt: Bedragen x € 1.000
Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
Begroting 2023
Baten
129.502
101.090
134.883
113.081
Lasten
131.123
106.281
138.915
118.704
Bedrijfsresultaat
-1.621
-5.191
-4.032
-5.623
Financiële baten en lasten
1.045
-
-1.261
-
Resultaat deelnemingen
523
-
274
-
Resultaat (voor bestemming)
-53
-5.191
-5.019
-5.623
Bestemmingsreserve
1.177
607
800
1.135
Onverdeeld resultaat
1.124
-4.584
-4.219
-4.488
In de begroting 2022 is rekening gehouden met een dekking uit het vermogen van € 4,584 miljoen. Daarnaast is in de begroting 2022 rekening gehouden met de dekking van de onderstaande afschrijvingslasten vanuit het vermogen voor een totaalbedrag van € 0,607 miljoen: • De renovatie van de Willemshof, besluit genomen in 2007; • De herinrichting van de begane grond, besluit genomen in 2018, Deze lasten worden verantwoord in de staat van baten en lasten en gedekt vanuit het vermogen. In het tweede kwartaal 2022 is besloten € 1,056 miljoen uit het vermogen te bestemmen voor de werkzaamheden van de Kennishub. De inzet van deze middelen is verspreid over de jaren 2022 en 2023 voor een bedrag van € 0,528 per jaar. Deze Kennishub heeft op dit moment vooral een bemiddelende rol. Dat wil zeggen dat de hub zich richt op het faciliteren en stimuleren van kennisontwikkeling en -deling intern (binnen de VNG) en met en tussen de leden (gemeenten) van de VNG. De hub doet dit via (structurele) connecties met de kennisinstellingen (door de uitbouw en coördinatie van kennisnetwerken). Met andere woorden: de hub verbindt, structureert en coördineert kennisontwikkeling en -deling en heeft een aanjaagfunctie op het gebied van kennis- en datagedreven werken. De Kennishub wordt binnen en buiten de VNG steeds meer gevraagd te verbinden, adviseren en mee te denken.
Er is overal beweging op het gebied van kennis en ook andere partijen lijken in een vergelijkbare puzzel te zitten waar het gaat over kennis en expertise. De realisatie 2022 is uitgekomen op € 0,194 miljoen. Het restant valt vrij in de overige reserves. Vergelijking realisatie 2022 met begroting 2022 Het resultaat is uitgekomen op € 4,219 miljoen negatief. Het resultaat is daarmee € 0,365 miljoen hoger dan begroot. Het bedrijfsresultaat is € 1,159 miljoen hoger dan begroot. Het resultaat van de deelnemingen en de financiële baten en lasten waren in de begroting niet meegenomen. Het resultaat uit de effectenportefeuille en de deelnemingen bedraagt € 0,987 miljoen negatief. Het hogere bedrijfsresultaat verklaart deels het positievere resultaat. Het bedrijfsresultaat is een optelsom van de volgende posten: • Baten: De realisatie in 2022 is uiteindelijk € 33,793 miljoen hoger uitgekomen dan begroot met name veroorzaakt door hoger gerealiseerd projectvolume en de hogere doorbelasting van afgenomen diensten, zoals ICT en de vergoeding voor detachering van interne medewerkers. De nieuwe projecten beïnvloeden het bedrijfsresultaat. Een hogere dan begrote inzet van intern personeel zorgt voor een extra dekking van de overheadlasten.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
11
•
•
• •
• •
•
De hogere projectbijdrage wordt mede veroorzaakt door nieuwe extern gefinancierde projecten na het vaststellen van de begroting. Tegenover deze projecten staat een nagenoeg gelijke stijging van de projectlasten (inclusief personele lasten). De lasten van uitzendkrachten/personeel derden komen 2,621 miljoen hoger uit dan begroot. De extra lasten hebben onder andere betrekking op vervangende inhuur voor openstaande vacatures, detacheringen en zwangerschapsvervanging. De kosten van woon-werkverkeer zijn evenals de opleidingskosten lager uitgekomen dan begroot. De reis- en verblijfslasten komen € 0,113 hoger uit dan begroot. Vrijval vanuit de egalisatievoorziening van € 0,061 miljoen, als gevolg van de daling van de WW en BWW rechten omdat oud-medewerkers een baan hebben gevonden en geen recht hebben op de uitkering; Daling van de reservering van de verlofuren van € 0,119 miljoen. De kantoor- en huisvestingslasten zijn ten opzichte van de begroting € 0,689 miljoen hoger. Dit wordt met name veroorzaakt door de hogere automatiseringslasten. Deze zijn € 0,603 miljoen hoger dan begroot. Ook de huisvesting- en onderhoudslasten en de restauratieve lasten waren in 2022 hoger dan begroot. Doorbelasting van de inzet van medewerkers voor extern gefinancierde projecten aan projecten. In de begroting werd rekening gehouden met een doorbelasting van € 7,032 miljoen aan baten.
Door het gestegen projectvolume was de werkelijke inzet van medewerkers hoger. De werkelijke doorbelasting kwam uit op € 8,047 miljoen, € 1,015 miljoen hoger dan begroot. Dit levert een positief dekkingsresultaat op.
Vergelijking realisatie 2022 met realisatie 2021 Het resultaat van de Vereniging is in 2022 uitgekomen op € 4,219 miljoen negatief. Ten opzichte van het resultaat van € 1,124 miljoen positief over 2021 is dit een daling van € 5,343 miljoen. Zoals hierboven al genoemd zijn er zowel mee- als tegenvallers die voor het resultaat zorgen. Zo zijn ten opzichte van 2021 de lasten relatief meer gestegen dan de baten, is er een negatief resultaat te melden op de financiële baten en lasten en is het resultaat van de deelnemingen lager dan in 2021. Het bedrijfsresultaat is in 2022 € 2,411 miljoen lager dan in 2021, maar nog altijd hoger dan begroot. De belangrijkste oorzaak voor de daling van het resultaat is een optelsom van het volgende: • Een stijging van de salarislasten (conform AVR-ontwikkelingen) en de overige personeelslasten. • Hogere kantoor- en huisvestingslasten. • Hogere contributie als gevolg van de afgesproken 1% groei van de contributie, naast het gebruikelijke indexeren. • Hogere projectbijdragen als gevolg van de extra inzet vanuit Gemeentefonds Saldi, naast de bijdrage uit het Fonds GGU opgericht, voor de gezamenlijke uitvoeringsactiviteiten. • Het negatieve resultaat werd enigszins gedempt door de vrijval vanuit de egalisatievoorziening. De WW en BWW rechten daalden, omdat oud-medewerkers op de huidige arbeidsmarkt steeds sneller een baan vinden.
• Daarnaast was er ook een lagere reservering voor verlofuren, in 2022 is er door de organisatie meer gestuurd op het tijdig opnemen van de verlofdagen. Het resultaat uit deelnemingen komt € 0,249 miljoen (47,6%) lager uit ten opzichte van 2021. Het lagere resultaat uit de deelnemingen in 2022 wordt gevonden bij alle VNG-deelnemingen met uitzondering van VNG International B.V. VNG International B.V. wist haar resultaat ten opzichte van het voorgaande jaar te verbeteren met bijna 20%. De terugloop van het resultaat ten opzichte van het voorgaande jaar bij de overige VNG-deelnemingen is veroorzaakt door een aantal factoren die bij iedere deelneming anders is. Zo heeft VNG Realisatie B.V. een bestedingsplan in uitvoering om de conversiereserve uit te putten, leidt VNG Connect meer verlies door extra kosten die samenhangen met het gezondmakingstraject, loopt het resultaat
12
Financieel jaarverslag 2022
van VNG Risicobeheer B.V. terug als gevolg van omschakeling naar een nieuw businessmodel, is het resultaat van VNG Naleving lager doordat het jaar ervoor beheerst werd door eenmalige effecten en had VNG Diensten B.V. een lager resultaat als gevolg van extra advies uitvraag. Het gerealiseerde resultaat uit de effectenportefeuille is € 8,61 miljoen lager dan in 2021. Dit lager uitkomen wordt nagenoeg uitsluitend veroorzaakt door negatieve koersresultaten. De rentebaten zijn € 0,289 miljoen lager dan 2021. In 2021 was in de vergoeding het voorgeschoten vermogen van de gemeentelijke aanbestedingsprojecten met terugwerkende kracht vanaf 2016 opgenomen.
Toelichting op de bedrijfsrisico’s Net als iedere andere organisatie loopt de Vereniging in de dagelijkse uitvoering van haar activiteiten risico’s. Het is van belang deze risico’s te identificeren en daarop bewust beleid te ontwikkelen. In deze paragraaf worden de meest relevante risico’s belicht. Het gaat hier om risico’s die de financiële positie van de Vereniging kunnen aantasten. Projecten De Vereniging voert namens derden diverse projecten uit. Hiervoor ontvangt zij bijdragen en/of subsidies van het rijk en overige overheidsorganisaties. Uit de ontvangen bijdragen worden projectmedewerkers gefinancierd. Het betreft hier niet alleen medewerkers met een tijdelijke aanstelling, maar ook medewerkers met een vaste aanstelling of externe inhuur. Gezien de omvang van het aantal projecten is een vaste kern van projectmedewerkers verantwoord. Het laatste betekent wel dat vaste lasten worden gefinancierd met variabele inkomsten. Risico bij het wegvallen van projecten is dat er onvoldoende dekking is voor de salarislasten en eventueel kosten voor afvloeiing van projectmedewerkers. Om de risico’s te beheersen worden alleen die projecten begroot die zeker zullen worden gerealiseerd. Voorts wordt voor de uitvoering van projecten zo veel mogelijk gewerkt met personeel dat flexibel over de projecten ingezet kan worden.
Verder is er bij inhuur ook het risico van een fictief dienstverband. Risicobeheersing vindt hier plaats door vooraf de opdrachtformulering helder en duidelijk neer te zetten en te toetsen. Er is een Inkoop Service Desk ingericht om het inkoopproces te ondersteunen en te bewaken. Inkoop vindt plaats via de Inkoop Service Desk. Middels deze maatregelen wordt getracht het risico op het wegvallen van bijdragen te beperken. Subsidies De Vereniging ontvangt subsidies voor de uitvoering van diverse projecten. De Vereniging loopt het risico dat achteraf het subsidiebedrag naar beneden wordt bijgesteld als de Vereniging niet aan de subsidievoorwaarden heeft voldaan, terwijl de lasten wel zijn gemaakt. Dit risico wordt onder meer beperkt door periodiek te monitoren of de gemaakte lasten binnen het toegekende budget vallen en een strikt tijdschrijfbeleid te handhaven zodat projecturen na afloop te verantwoorden zijn. Resultaat bedrijven De Vereniging loopt het risico dat de resultaten van de bedrijven tegenvallen door ontwikkelingen op de markt waarop deze bedrijven opereren of doordat andere risico’s zich voordoen, die typisch zijn voor de betreffende deelneming. Als indirect 100% aandeelhouder deelt de Vereniging in het in de resultaatseffecten als gevolg van de ondernemingsrisico’s van de deelnemingen.
De VNG wil haar afhankelijkheid van het resultaat van de VNG-bedrijven terugdringen. Hierdoor zal bij de VNG het risico dat uit het aandeelhouderschap voortkomt gemitigeerd worden. Dit heeft zij gedaan door sinds 2019 het resultaat van de deelnemingen niet meer mee te nemen in de begroting. Beleggingen De Vereniging loopt koersrisico over het belegd vermogen. Als de koersen van aandelen en of
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
13
vastrentende waarden dalen zal dit een negatief effect op het vermogen hebben. Tevens kan het een negatief effect op het resultaat hebben omdat begrote inkomsten uit beleggingen niet worden gerealiseerd. Behoudens de situatie van algehele en extremere omstandigheden (malaise op de effectenmarkten) is door het aanbrengen van spreiding in de portefeuille (in beleggingscategorieën en over regio’s wereldwijd), het risico op een negatief effect op het vermogen beperkt. Er is gekozen voor een middellange beleggingsstrategie. Dat houdt in dat wordt verwacht dat optredende koersdalingen op de middellange termijn weer goed worden gemaakt en de vermogenspositie dus niet structureel wordt aangetast. Een eventueel negatief effect op het jaarresultaat van de Vereniging is niet altijd op voorhand uit te sluiten. Wel wordt dit eventuele negatieve effect gedempt door te werken met een herwaarderingsreserve. Hierdoor worden, zolang de herwaarderingsreserve positief is, ongerealiseerde koersresultaten niet in het resultaat betrokken. Het risico dat gelopen wordt met beleggingen wordt vervolgens nog verder beperkt door spreiding en door indien nodig door een tijdige aanpassing van de portefeuilleverdeling in tijden van verslechterende marktomstandigheden. Er wordt een defensief beleggingsbeleid gevoerd.
Eigenrisicodrager WW en Bovenwettelijk WW (BWW) De Vereniging is eigen risicodrager voor de WW- en BWW rechten van de oud-medewerkers. Dit kan leiden tot tegenvallers die vooral bij de het recht op BWW op kunnen lopen tot hoge bedragen. Voor alle opgebouwde rechten wordt op het moment dat het recht zich voordoet een voorziening gevormd. Om eventuele opbouw van nieuwe rechten te beperken, werkt de Vereniging voor een deel met tijdelijke contracten, indien het om tijdelijk werk en een tijdelijke financiering gaat. Frauderisico’s De Vereniging besteedt aandacht aan het in kaart brengen frauderisico’s. In het algemeen worden maatregelen genomen om de gesignaleerde risico’s te voorkomen en te mitigeren om zo de frauderisico’s te beperken. De VNG monitort periodiek de voortgang van projecten en de behaalde resultaten. Het verbeteren van een goede werking van het interne (risico-) beheersingssysteem is voor de VNG een prioriteit. Er zijn bij de Vereniging geen vermoedens dan wel gevallen van fraude bekend. Continuïteit De Vereniging heeft overwogen of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor (ernstige) onzekerheid zou kunnen bestaan of de Vereniging haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. Daarbij is geconcludeerd dat er geen materiële onzekerheid bestaat.
De VNG heeft voldoende en geschikte informatie om te concluderen dat het hanteren van de continuïteitsveronderstelling passend is. Op basis hiervan zal in de jaarrekening geen verdere toelichting worden gegeven met betrekking tot de continuïteitsveronderstelling van de VNG.
14
Financieel jaarverslag 2022
Kerninformatie van de VNG (bedragen x € 1.000)
Geconsolideerde balans van de VNG per ultimo
2022
2021
Vaste activa
68.555
78.997
Vlottende activa
95.943
100.870
Groepsvermogen
-51.704
-63.912
Voorzieningen
-2.154
-2.981
-110.640
-112.794
-
-
2022
2021
Contributie
24.974
24.514
Totale baten (exclusief contributie)
156.484
140.571
Totale lasten
185.064
165.900
Bedrijfsresultaat
-3.604
-815
Financiële baten en lasten
-1.373
904
Bijzondere baten en lasten
-
-
Vennootschapsbelasting
-40
-142
-5.019
-53
800
1.177
-4.219
1.124
Kortlopende schulden
Geconsolideerde staat van baten en lasten van de VNG
Resultaat boekjaar Dekking uit het vermogen Onverdeeld resultaat
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
15
Het aandeel in het resultaat van de VNG-bedrijven in het resultaat (na VpB) van de Vereniging is als volgt opgebouwd
2022
2021
Congres- en Studiecentrum VNG B.V.
-399
-417
VNG Risicobeheer B.V.
395
517
VNG International B.V.
310
269
VNG Realisatie B.V.
87
102
VNG Naleving B.V.
20
145
-139
-93
274
523
2022
2021
Bezetting in fte’s per 31 december
298,5 fte
291,4 fte
Gemiddeld aantal fte’s
295,0 fte
293,5 fte
15%
13,16%
5,42%
4,36%
Salarislasten in procenten van de lasten
20%
20%
Vraagbaakfunctie van de Vereniging
2022
2021
25.531
16.598
VNG Diensten B.V. (excl. deelnemingen)
Personeelsgegevens van de Vereniging
Uitstroompercentage bij de Vereniging Ziekteverzuimpercentage (incl. zwangerschappen)
Aantal binnengekomen vragen via de Frontoffice (zowel in Corsa als per mail)
16
Financieel jaarverslag 2022
Samenstelling bestuur en directie VNG (per 31 december 2022)
Dhr. J. van Zanen Mw. S. Dijksma Dhr. E. van Oosterhout Dhr. S. van Alfen Mw. S. Ausems Mw. A. van Berckel Dhr. C. van den Bos Mw. S. Bruines Dhr. P. Depla Dhr. E. Drenth Mw. C. Dortmans Dhr. R. Groot Wassink Mw. L. Grijsen Dhr. T. Heerts Dhr. P. Heijkoop Dhr. J. Kramer Mw. L. Hooijdonk Dhr. R. Lievense Dhr. A. Reinders Dhr. P. Snijders Dhr. G. Soest Mw. L. Spies Mw. O. de Vries-Chang Dhr. R. Wever
Voorzitter Vicevoorzitter Secretaris/Penningmeester Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid Lid
Burgemeester Burgemeester Burgemeester Raadslid Burgemeester Secretaris Burgemeester Wethouder Burgemeester Wethouder Wethouder Wethouder Wethouder Burgemeester Wethouder Burgemeester Wethouder Raadslid Burgemeester Burgemeester Griffier Burgemeester Raadslid Burgemeester
Den Haag Utrecht Emmen Buren Waalwijk Tilburg Urk Den Haag Breda Midden Groningen Helmond Amsterdam Deventer Apeldoorn Dordrecht Noardeast-Fryslân Utrecht Schouwen Duiveland Stichtse Vecht Zwolle Venlo Alphen a/d Rijn Heerenveen Heerlen
Directie Leonard Geluk Pieter Jeroense
Algemeen directeur plv. Algemeen directeur
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
17
18
Financieel jaarverslag 2022
Enkelvoudige jaarrekening 2022 Vereniging van Nederlandse Gemeenten
19
Enkelvoudige balans per 31 december 2022 Voor bestemming van het resultaat (bedragen x € 1.000)
ACTIVA 2022
2021
Vaste activa Materiële vaste activa (1) Bedrijfsgebouwen en -terreinen
8.536
9.279
Activa in uitvoering
84
84
Machines en installaties
788
836
1.408
1.344
Andere vaste bedrijfsmiddelen
10.816
11.543
Financiële vaste activa (2) Deelnemingen
19.745
19.488
Overige effecten
57.578
66.937
Totaal vaste activa
77.323
86.425
88.139
97.968
Vlottende activa Vorderingen Handelsdebiteuren (3)
5.915
4.374
Belastingen (4)
101
43
Intercompany (5)
354
322
6.809
7.949
Overige vorderingen en overlopende activa (6)
13.179
12.688
Liquide middelen (7)
37.654
33.150
Totaal vlottende activa
50.833
45.838
Totaal activa
138.972
143.806
20
Financieel jaarverslag 2022
PASSIVA 2022
2021
Eigen vermogen (8) Herwaarderingsreserves
-
7.172
Statutaire reserve
2.725
2.725
Bestemmingsreserves
4.121
4.729
Overige reserves
49.238
48.306
Omrekenverschillen
-161
-144
Onverdeeld resultaat
-4.219
1.124 51.704
63.912
Voorzieningen (9) Egalisatievoorziening
751
811
Jubileumvoorziening
408
431 1.159
1.242
Kortlopende schulden Handelscrediteuren (10)
6.271
5.777
Belastingen en premie sociale verzek. (11)
6.023
8.057
Intercompany (12)
6.583
2.375
Overlopende passiva (13)
59.196
56.446
Overige schulden (14)
8.036
5.997
Totaal passiva
86.109
78.652
138.972
143.806
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
21
Enkelvoudige staat van baten en lasten over 2022 (bedragen x € 1.000)
Realisatie 2022
Begroot 2022
Realisatie 2021
Contributie
24.974
24.978
24.514
Bijdrage projecten (15)
103.776
70.870
98.869
6.133
5.242
6.119
134.883
101.090
129.502
Salarissen (17)
21.896
21.747
20.869
Sociale lasten en pensioenlasten (17)
5.718
6.257
5.289
Overige personeelslasten (18)
4.261
1.887
3.181
Afschrijvingen
1.419
1.500
1.289
Kantoor- en huisvestingslasten (19)
5.546
4.872
4.879
Activiteitslasten (20)
97.815
68.620
93.821
Overige lasten (21)
2.260
1.396
1.795
Som der lasten
138.915
106.279
131.123
Bedrijfsresultaat
-4.032
-5.189
-1.621
Financiële baten en lasten (22)
-1.261
-
1.045
-
607
-
274
-
523
-5.019
-4.582
-53
-
-
-
-5.019
-4.582
-53
800
-4.582
1.177
-4.219
-
1.124
Baten
Overige baten (16) Som der baten Lasten
Buitengewone baten Aandeel in resultaat van deelnemingen (23)
Resultaat voor belastingen VPB Resultaat Dekking uit het vermogen
Onverdeeld resultaat
22
Financieel jaarverslag 2022
Het bedrijfsresultaat is uitgekomen op € 4,032 miljoen negatief. Dit is € 1,157 miljoen beter dan begroot. De resultaten van de effectenportefeuille en de deelnemingen waren geen onderdeel van de begroting. Na het negatieve resultaat van € 1,261 miljoen vanuit de effectenportefeuille, het positieve resultaat van de deelnemingen van € 0,274 miljoen en de onttrekking uit de bestemmingsreserve is het onverdeeld resultaat uitgekomen op € 4,219 miljoen negatief.
Resultaatsbestemming Het onverdeeld resultaat, € 4,219 miljoen negatief, zal ten laste worden gebracht van de overige reserves.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
23
Toelichting algemeen De Vereniging van Nederlandse Gemeenten is een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid. Zij is statutair gevestigd en kantoorhoudende te (2514 JS) Den Haag, aan de Nassaulaan 12. Het KvK nummer van de Vereniging is 40409418. De jaarrekening van de VNG is opgesteld in april 2023. In het verslag wordt de staat van baten en lasten 2022 vergeleken met de staat van baten en lasten 2021 en de begroting 2022. De begroting van de Vereniging waartegen de realisatie wordt afgezet is de goedgekeurde begroting 2022 welke in oktober 2021 door het bestuur is vastgesteld.
Doelstelling VNG De Vereniging heeft ten doel te werken aan een krachtige lokale overheid door agenderend te zijn op voor gemeenten relevante vraagstukken en ontwikkelingen, en door de lokale uitvoering centraal te stellen bij maatschappelijke opgaven. De Vereniging ondersteunt haar leden met belangenbehartiging, netwerken en dienstverlening. Dat doet zij collectief, in groepen en individueel bij de vervulling van bestuurs-, uitvoerings- en overige taken. Ook ondersteunt de Vereniging haar leden bij de organisatie van de gezamenlijke gemeentelijke uitvoering. De Vereniging heeft voorts de bevoegdheid om voor de leden of groepen van leden: a. Afspraken te maken met verenigingen van werknemers en andere overheden over arbeidsvoorwaarden en het arbeidsvoorwaardenbeleid en deze vast te leggen in collectieve arbeidsovereenkomsten; b. Standaarden vast te stellen ter verbetering van de kwaliteit en efficiëntie van de gezamenlijke gemeentelijke uitvoering.
Toepassing verslaggevingsstelsel Het toegepaste verslaggevingsstelsel voor de jaarrekening is gebaseerd op de wettelijke voorschriften weergegeven in Richtlijn 640, Organisaties zonder winststreven voor zowel de enkelvoudige als de geconsolideerde jaarrekening.
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Rapporteringsvaluta De enkelvoudige en geconsolideerde jaarrekening luidt in duizenden euro’s (€). De euro fungeert als functionele en rapporteringsvaluta van de VNG. Tellingen zijn gebaseerd op de niet afgeronde bedragen. Vergelijkende cijfers Voor de vergelijkbaarheid van de cijfers 2022 zijn de vergelijkende cijfers 2021 in de
24
Financieel jaarverslag 2022
balans, staat van baten en lasten en de toelichting op enkele onderdelen aangepast. Daar waar dat gedaan is, wordt daarvan melding gemaakt in toelichting. Herwaardering Effecten worden gewaardeerd tegen beurswaarde per balansdatum. Ongerealiseerde waardeveranderingen worden verwerkt in de herwaarderingsreserve. Indien echter de herwaarderingsreserve negatief is, komen ongerealiseerde koerseffecten ten gunste of ten laste van het resultaat. De herwaarderingsreserve is ingesteld om resultaatseffecten ten gevolge van niet gerealiseerde koerseffecten (bewegingen) te voorkomen. Verbonden partijen Als verbonden partij worden alle rechtspersonen aangemerkt waarover overheersende zeggenschap, gezamenlijke zeggenschap of invloed van betekenis kan worden uitgeoefend. Ook rechtspersonen die overwegende zeggenschap kunnen uitoefenen worden aangemerkt als verbonden partij. Ook de statutaire directieleden, andere sleutelfunctionarissen in het management van VNG en nauwe verwanten zijn verbonden partijen. Transacties van betekenis met verbonden partijen worden toegelicht voor zover deze niet onder normale marktvoorwaarden zijn aangegaan. Hiervan wordt toegelicht de aard en de omvang van de transactie en andere informatie die nodig is voor het verschaffen van het inzicht. Consolidatie In de consolidatie zijn de financiële gegevens van de VNG en haar groepsmaatschappijen opgenomen.
Het resultaat uit dochterondernemingen zijn in de enkelvoudige jaarrekening na het bedrijfsresultaat verantwoord onder het kopje aandeel in resultaat van deelnemingen. De direct of indirect gehouden deelnemingen in groepsmaatschappijen zijn: • VNG Diensten B.V., Den Haag, 100% belang • VNG International B.V., Den Haag, 100% belang • VNG Risicobeheer B.V., Den Haag, 100% belang • Congres- en Studiecentrum VNG B.V., Den Haag, 100% belang • VNG Opleiding & Detachering B.V., Den Haag, 100% belang • VNG Realisatie B.V., Den Haag, 100% belang • VNG Naleving B.V., Den Haag 100% belang Nevenvestigingen VNG International B.V. heeft één dochteronderneming te weten CILG-VNG.I.C in Tunesië (100% belang). In het verslag wordt de geconsolideerde staat van baten lasten 2022 vergeleken met de geconsolideerde staat van baten en lasten 2021. De geconsolideerde begroting wordt niet gebruikt als sturingsinstrument en is daarom niet opgesteld. Valutaomrekening Activa en passiva in vreemde valuta worden omgerekend tegen de valutakoers per balansdatum. In de staat van baten en lasten zijn baten, lasten en resultaten omgerekend in euro’s tegen de op het moment van de transacties geldende koers. Het hierbij ontstane koersverschil wordt direct in het resultaat verwerkt.
Materiële vaste activa Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, verminderd met een lineaire afschrijving gebaseerd op de verwachte economische levensduur, of tegen lagere opbrengst waarde. De afschrijving bedraagt voor bedrijfsgebouwen vijftig jaar (verbouwingen tien jaar), voor renovaties twintig jaar, machines en installaties zes tot twintig jaar en voor andere bedrijfsmiddelen drie tot tien jaar Er wordt rekening gehouden met de bijzondere waardeverminderingen die op balansdatum worden verwacht. Op terreinen wordt niet afgeschreven.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
25
Financiële vaste activa Deelnemingen in groepsmaatschappijen waarin invloed van betekenis op het zakelijke en financiële beleid wordt uitgeoefend, worden gewaardeerd op de nettovermogenswaarde, doch niet lager dan nihil. Deze nettovermogenswaarde wordt berekend op basis van de grondslagen van de VNG. Effecten Effecten worden gewaardeerd tegen reële waarde gebaseerd op beurskoers per balansdatum. Ongerealiseerde waardeveranderingen van effecten worden, voor zover de herwaarderingsreserve positief is, direct verwerkt in de herwaarderingsreserve en leiden niet tot resultaat. Indien de herwaarderingsreserve negatief is, worden mutaties in de herwaarderingsreserve ten laste of ten gunste van het resultaat gebracht. Vorderingen Vorderingen worden bij eerste verwerking gewaardeerd tegen de reële waarde van de tegenprestatie, inclusief de transactiekosten. Vorderingen worden na eerste verwerking gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. Liquide middelen De liquide middelen zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde. Indien middelen niet ter vrije beschikking staan, dan wordt dit als zodanig toegelicht. Voorzieningen Voorzieningen worden gevormd voor in rechte afdwingbare of feitelijke verplichtingen die op de balansdatum bestaan, waarbij het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen noodzakelijk is en waarvan de omvang op betrouwbare wijze is te schatten.
De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de beste schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn om de verplichtingen per balansdatum af te wikkelen. De overige voorzieningen worden gewaardeerd tegen de contante waarde van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om de verplichtingen af te wikkelen, tenzij de tijdswaarde van geld niet materieel is. Als de periode waarover de uitgaven contant worden gemaakt maximaal een jaar is, wordt de voorziening tegen nominale waarde gewaardeerd. Wanneer het de verwachting is dat een derde de verplichtingen vergoedt, en wanneer het waarschijnlijk is dat deze vergoeding zal worden ontvangen bij de afwikkeling van de verplichting, dan wordt deze vergoeding als een actief in de balans opgenomen. Kortlopende schulden Kortlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen reële waarde. Kortlopende schulden worden na eerste verwerking gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, zijnde het ontvangen bedrag rekening houdend met agio of disagio en onder aftrek van transactiekosten. Dit is meestal de nominale waarde.
Baten Algemeen Onder baten wordt verstaan: de contributie-inkomsten, de projectbijdragen, de bijdrage t.b.v. Fonds GGU, de opbrengst uit levering van goederen en diensten aan derden, onder aftrek van kortingen e.d. en van over de baten geheven belastingen. De baten worden verantwoord in het jaar waarin zij zijn gerealiseerd.
26
Financieel jaarverslag 2022
Bijdragen en subsidies De toerekening van de projectbijdragen vindt plaats op basis van de gemaakte lasten in de desbetreffende jaar. De gemaakte projectlasten worden verantwoord naar kostencategorie in de staat van baten en lasten. Resultaat deelnemingen Het resultaat van de deelnemingen komt overeen met het aandeel in het resultaat over het boekjaar van de betreffende deelneming. Resultaten van nieuwverworven groepsmaatschappijen en de andere in de consolidatie meegenomen rechtspersonen en vennootschappen worden geconsolideerd vanaf de overnamedatum. Op die datum worden de activa, voorzieningen en schulden gewaardeerd tegen de reële waarden. De betaalde goodwill wordt geactiveerd en afgeschreven over de economische levensduur. De resultaten van afgestoten deelnemingen worden in de consolidatie verwerkt tot het tijdstip waarop de groepsband wordt verbroken.
Lasten Algemeen De lasten worden bepaald met inachtneming van de hiervoor vermelde grondslagen voor waardering en toegerekend aan het verslagjaar waarop zij betrekking hebben. Verliezen worden in aanmerking genomen in het jaar waarin deze voorzienbaar zijn. Intercompany-transacties Resultaten uit transacties met en tussen groepsmaatschappijen worden volledig geëlimineerd. Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is de Wet Modernisering Vennootschapsbelastingplicht overheidsondernemingen in werking getreden. Hierdoor is de VNG onderworpen aan vennootschapsbelasting indien en of voor zover zij met haar activiteiten een onderneming vormt. De door VNG (in)direct gehouden dochterondernemingen zijn vanwege hun B.V.-rechtsvorm integraal onderworpen aan vennootschapsbelasting. Omdat VNG nu geen activiteiten voert waarbij een onderneming wordt geconstateerd, is zij niet aan Vennootschapsbelasting onderworpen. De door de VNG (in)directe gehouden dochterondernemingen zijn gevoegd in een fiscale eenheid op het niveau van VNG Diensten B.V. De resultaten van de door de VNG gehouden dochterondernemingen worden in de post resultaat deelnemingen verantwoord na de belastinglast van de fiscale eenheid. Geconsolideerd wordt de totale belastinglast van de consolidatie kring verantwoord.
Doordat VNG in 2022 niet onderworpen was aan vennootschapsbelasting komt de effectieve belastingdruk over het resultaat voor vennootschapsbelasting bij VNG uit op nihil. Pensioenen Bij de Vereniging is er sprake van een bij het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) ondergebrachte pensioenregeling. Deze pensioenregeling wordt als toegezegde pensioenregeling gekwalificeerd. Verwerking in de jaarrekening van de VNG vindt plaats als toegezegde bijdrageregeling, omdat de VNG geen verplichting heeft om aanvullende bijdragen te voldoen, anders dan hogere toekomstige premies als er sprake is van een tekort op het vereist eigen vermogen bij het ABP. Volgens de Pensioenwet moet het ABP beschikken over een mínimaal vereist eigen vermogen. Het ABP gebruikt daarvoor een beleidsdekkingsgraad van 126%. De ‘beleidsdekkingsgraad’; het gemiddelde van de laatste twaalf dekkingsgraden steeg in 2022 van 103,9% naar 118,9%. Het ABP verhoogd de pensioenen per 1 januari 2023 met 11,96%. Dit is gelijk aan de volledige prijsstijging in de periode van september 2021 tot september 2022.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
27
In 2020 besloot het ABP om het premiepercentage voor het ouderdoms- en nabestaandenpensioen in 3 jaar stapsgewijs te verhogen. De reden hiervoor was dat het fonds lagere rendementen verwachtte. De verhoging van het premiepercentage in 2023 is de laatste stap van deze verhoging. Het premiepercentage stijgt van 25,9% naar 27,9%. Algemene grondslagen kasstroomoverzicht Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de post liquide middelen. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest en ontvangen dividenden zijn opgenomen onder de kasstroom uit financieringsactiviteiten.
Overige informatie Rente- en kredietrisico’s De invloed van veranderingen in rentetarieven op de resultaten van de VNG worden zo veel mogelijk beperkt. Hierbij stelt de VNG zich ten doel de totale rentebaten te optimaliseren en de totale rentelasten te beperken. Om dit te bereiken bankierde de Vereniging op de achtergrond in een zogenaamd rente- en saldo-compensabel stelsel. De bank zag hierbij alle deelnemende rekeningen als een geheel. Hierdoor werd de duurdere debetrente, als gevolg van negatieve standen op de rekening van de VNG, beperkt. Omdat het rente- en saldocompensabel stelsel strijdig is geworden met EU-regelgeving is het rente- en saldocompensabel stelsel per 01-04-2023 opgeheven. Momenteel wordt gestuurd op de ontwikkeling van de rekening naar de toekomst waarbij eerder dividenden zullen worden opgevraagd en of de effectenportefeuille eerder zal worden afgeroomd. Het uitzetten van gelden geschiedt uitsluitend door VNG of VNG Diensten. Gezien het voorgaande en de ruime back-up positie van potentiële dividenduitkeringen vanuit VNG Diensten en de ruime mogelijkheid om uit de effectenportefeuille de strand liquide middelen aan te vullen, zijn de kredietrisico’s voor de Vereniging zijn als laag te kwalificeren. De baten die de Vereniging genereert, zijn nagenoeg alle afkomstig van overheidsinstellingen.
Tekstuele analyse De cijfers worden zoveel mogelijk toegelicht onder de enkelvoudige balans en staat van baten en lasten. Voor zover de cijfers in de geconsolideerde balans en staat van baten en lasten hetzelfde zijn als de enkelvoudige balans en staat van baten en lasten, zullen deze niet apart worden toegelicht.
28
Financieel jaarverslag 2022
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
29
Toelichting op de enkelvoudige balans (bedragen x € 1.000)
Materiële vaste activa (1) Het verloop van de materiële vaste activa is als volgt: Bedrijfsgebouwen en -terreinen
Activa in uitvoering
Machines en installaties
Andere vaste bedrijfsmiddelen
Totaal 2022
24.642
84
6.222
4.818
35.766
-15.363
-
-5.386
-3.474
-24.223
9.279
84
836
1.344
11.543
135
84
96
460
775
Desinvesteringen aanschafwaarde
-
-
-
-
-
Desinvesteringen afschrijvingen
-
-
-
-
-
Herrubriceringen aanschafwaarde
-
-84
-
-
-
Afschrijvingen
-878
-
-144
-396
-1.419
Totaal mutaties
-743
0
-48
64
-728
24.777
84
6.318
5.278
36.457
en waardeverminderingen
-16.241
-
-5.530
-3.870
-25.641
Boekwaarde 31 december
8.536
84
788
1.408
10.816
Afschrijvingspercentages
2-20%
5-16,7%
10-33%
Beginstand Aanschafwaarde Cumulatieve afschrijvingen en waardeverminderingen Boekwaarde 1 januari
Mutaties Investeringen
Eindstand Aanschafwaarde Cumulatieve afschrijvingen
30
Financieel jaarverslag 2022
In 2022 is geïnvesteerd in het onderhoud van het ICT-netwerk in de Willemshof. Daarnaast zijn er onderhoudswerkzaamheden verricht aan en in het pand. De mutaties in de vaste activa bestaan verder uit de reguliere vervanging van activa en de geplande jaarlijkse afschrijvingen. Activa in uitvoering zijn de investeringen die op balansdatum nog niet in gebruik zijn en geactiveerd worden in 2023 of later. De actuele WOZ-waarde van Nassaulaan 12 is gelijk aan € 18,000 miljoen en die van de Sophialaan 10 bedraagt € 1,775 miljoen. Deze is gebaseerd op de beschikking van de gemeente Haaglanden, met peildatum 1 januari 2022.
Financiële vaste activa (2) Deelnemingen
2022
2021
VNG Diensten B.V.
19.745
19.488
19.745
19.488
VNG Diensten B.V.
2022
2021
Stand per 1 januari
19.488
18.954
Aandeel in resultaat
274
523
Omrekenverschillen vreemde valuta
-17
11
19.745
19.488
Stand per 31 december
De verdere toename van de waarde VNG Diensten B.V. ultimo 2022 ten opzichte van de waarde ultimo 2021 is het gevolg van het positieve resultaat deelnemingen 2022 en het niet uitkeren van dividend. Het positieve resultaat is het gevolg van een verdere reductie van verliezen die grotendeels het gevolg waren van de covid pandemie en voorts door toename van de omzet. Het verloop van de effectenportefeuille (exclusief overige beleggingen)
Overige effecten
2022
2021
Effectenportefeuille
57.574
66.933
4
4
57.578
66.937
Overige beleggingen Stand per 31 december
Obligaties Aandelen Totaal 2022
Totaal 2021
Balanswaarde per 1 januari
44.995
21.938
66.933
63.381
Aankopen
19.894
7.940
27.834
3.175
Verkopen
-19.073
-8.952
-28.025
-1.290
Gerealiseerde waardedalingen of -stijgingen
-1.547
2.245
698
79
Ongerealiseerde waardedalingen of -stijgingen
-5.107
-4.759
-9.866
1.597
Stand per 31 december
39.162
18.412
57.574
66.933
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
31
De balanswaarde per ultimo 2022 komt ten opzichte van de balanswaarde ultimo 2021 € 9,359 miljoen lager uit. Dit is een daling van 14%. Een negatief saldo van aan- en verkopen draagt hier voor € 0,190 miljoen aan bij, het saldo gerealiseerde en ongerealiseerde waarde mutaties draagt hier vervolgens voor € 9,168 miljoen negatief aan bij.
Obligaties Aandelen Totaal 2022
Totaal 2021
Cumulatieve ongerealiseerde koerseffecten
7.172
-3.953
1.259
-2.694
De cumulatieve ongerealiseerde koerseffecten vormen in geval van een positieve stand de herwaarderingsreserve. De herwaarderingsreserve 2022 nam ten opzichte van 2021 met € 9,168 miljoen in omvang af. Hierdoor is de herwaarderingsreserve uitgeput. Het meerdere verlies, € 2,694 miljoen, dat niet meer gedekt wordt door de herwaarderingsreserve, komt ten laste van het resultaat. Het aandeel aandelen in de effectenportefeuille draagt hier voor € 1,318 miljoen negatief aan bij en het deel vastrentende waarden draagt hier voor € 8,458 miljoen negatief aan bij.
Handelsdebiteuren (3) 2022
2021
Handelsdebiteuren
6.520
4.916
Voorziening dubieuze debiteuren
-605
-542
Stand per 31 december
5.915
4.374
De post handelsdebiteuren is met € 1,541 miljoen toegenomen. De contributievorderingen zijn ten opzichte van vorig jaar met € 3,850 miljoen afgenomen. Er zijn minder betalingen voor het einde van het jaar ontvangen waardoor ook de vooruit ontvangen contributie voor een hoger bedrag (€ 3,316 miljoen) in de overlopende passiva is meegenomen. Voor de overige vorderingen betreft de stijging grotendeels (€ 0,769 miljoen) vorderingen waarvoor een juridische procedure loopt. Deze zijn niet als dubieus aangemerkt. De voorziening dubieuze debiteuren is ten opzichte van vorig jaar met € 0,063 miljoen toegenomen. In 2022 is de betalingsachterstand van een aantal oude vorderingen verder opgelopen.
Belastingen (4)
32
2022
2021
Terug te vorderen Dividendbelasting
101
43
Stand per 31 december
101
43
Financieel jaarverslag 2022
Dit betreft de terug te vorderen dividendbelasting vanuit de effectenportefeuille over het jaar 2022. De post te vorderen dividendbelasting is met €0,058 miljoen toegenomen. Oorzaak is dat de dividenden over 2021 en 2022 in 2023 zullen worden teruggevorderd.
Intercompany (5) 2022
2021
Congres- en Studiecentrum VNG B.V.
78
17
VNG International B.V.
47
17
VNG Opleiding & Detachering B.V.
13
8
VNG Realisatie B.V.
139
197
VNG Risicobeheer B.V.
3
13
VNG Naleving B.V.
74
70
VNG Diensten B.V.
-
-
354
322
2022
2021
6
21
Vooruitbetaalde kosten
330
699
Nog te factureren opbrengsten
654
1.728
Reclassificatie OHW projecten
5.816
5.493
3
7
6.809
7.948
Stand per 31 december
Overlopende activa (6)
Waarborgsommen
Overige vorderingen Stand per 31 december
De grootste daling (€ 1,074 miljoen) in de overlopende activa wordt veroorzaakt door de nog te factureren opbrengsten. De facturen uit 2022 zijn (meer nog dan in eerdere jaren) zoveel mogelijk verstuurd in 2022. De te factureren opbrengsten bestaan vooral uit door te belasten salarislasten en de bijdragen op projecten. De vooruitbetaalde kosten zijn met € 0,369 miljoen gedaald. Dit komt door een financiële bijdrage 2022 die in 2021 vooruitbetaald is. De stijging op de reclassificatie van het onderhanden werk wordt veroorzaakt door een toename in de omvang van gesubsidieerde activiteiten.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
33
Liquide middelen (7) 2022
2021
Bank
37.650
33.144
Kas
4
6
37.654
33.150
Stand per 31 december
Het saldo van de liquide middelen betreft het totaal van de zakelijke rekeningen-courant en (vermogens)spaarrekeningen. In april 2022 heeft de VNG een extra rekening-courant geopend. Sinds de inval van Rusland in de Oekraïne vangen gemeenten Oekraïense vluchtelingen op en willen deze leefgeld verstrekken. Om snel giraal geld ter beschikking te stellen zijn eigenlijk bankrekeningen en -passen nodig, maar dit is niet snel mogelijk. Een alternatief is een debet card waarmee zonder bankrekening toch een pas kan worden uitgereikt waarmee kan worden betaald en gepind. Om gemeenten hierin te ondersteunen heeft de VNG hiervoor in samenwerking met de BNG een rekening-courant geopend. De gelden op de rekening zijn weliswaar juridisch van de VNG, maar daartegenover staan de vorderingen van de stortende gemeente c.q. de debet card houder voor eenzelfde bedrag zodat de eindstand altijd nihil zal zijn. De (overige) liquide middelen staan ter vrije beschikking van de Vereniging. Het kassaldo betreft een voorraad VVV-Bonnen.
Eigen vermogen (8) 2022
2021
-
7.172
Statutaire reserve
2.725
2.725
Bestemmingsreserves
4.121
4.729
Overige reserves
49.238
48.306
Omrekenverschillen
-161
-144
Onverdeeld resultaat
-4.219
1.124
51.704
63.912
Herwaarderingsreserves
De overige reserve is vrij besteedbaar. De Bestemmingsreserve, de Wettelijke reserve, en de Omrekenverschillen zijn niet vrij besteedbaar. De Herwaarderingsreserve is in 2022 uitgeput, hierop wordt specifieker ingegaan in de toelichting op de effecten.
Overige reserves
2022
2021
Stand per 1 januari
48.306
48.891
-
-16
Bestemmingsreserve nieuwe Willemshof
1.125
-
Bestemming agv KennisHub werkzaamheden
-528
-838
Vrijval restant bestemming a.g.v. KennisHub werkzaamheden
335
269
49.238
48.306
Resultaatsbestemming vorig boekjaar
Stand per 31 december
34
Financieel jaarverslag 2022
Bestemmingsreserve
2022
2021
Stand per 1 januari
4.729
5.337
Lasten herhuisvesting
-458
-458
Lasten afschrijving begane grond
-150
-150
Bestemming agv Kennishub
528
838
Lasten agv Kennishub werkzaamheden 2022
-193
-569
Vrijval restant bestemming Kennishub budget
-335
-269
Stand per 31 december
4.121
4.729
In 2007 is besloten dat een deel van het eigen vermogen beschikbaar wordt gesteld om de verbouwing van de Willemshof te financieren. Hiervoor is een bestemmingsreserve gevormd, voor de jaarlijkse afschrijvingslasten. Voor de verbouwing van de begane grond is in 2018 besloten dat de afschrijvingslasten voor een totaalbedrag van € 1,500 miljoen ten laste komen van het vermogen. Hiervoor is een bestemmingsreserve gevormd, voor de jaarlijkse afschrijvingslasten. In het tweede kwartaal 2022 is besloten € 1,056 miljoen uit het vermogen te bestemmen voor de voor de werkzaamheden van de Kennishub. De inzet van deze middelen is verspreid over de jaren 2022 en 2023 voor een bedrag van € 0,528 per jaar. Deze Kennishub heeft op dit moment vooral een bemiddelende rol. Dat wil zeggen dat de hub zich richt op het faciliteren en stimuleren van kennisontwikkeling en -deling intern (binnen de VNG) en met en tussen de leden (gemeenten) van de VNG. De hub doet dit via (structurele) connecties met de kennisinstellingen (door de uitbouw en coördinatie van kennisnetwerken). Met andere woorden: de hub verbindt, structureert en coördineert kennisontwikkeling en -deling, en heeft een aanjaagfunctie op het gebied van kennis- en datagedreven werken. De Kennishub wordt binnen en buiten de VNG steeds meer gevraagd te verbinden, adviseren en mee te denken.
Er is overal beweging op het gebied van kennis en ook andere partijen lijken in een vergelijkbare puzzel te zitten waar het gaat over kennis en expertise. De realisatie 2022 is uitgekomen op € 0,194 miljoen. Het restant valt vrij in de overige reserves. Eind 2022 bestaat de bestemmingsreserve (€ 4,121 miljoen) uit het saldo van de afschrijvingslasten verbouwing Willemshof (€ 3,019 miljoen), afschrijvingslasten begane grond (€ 0,988 miljoen) en het solidariteitsfonds (€ 0,114 miljoen) gevormd voor de vergoeding van de schade ontstaan uit de staking door gemeenteambtenaren.
Wettelijke Reserve
2022
2021
Stand per 1 januari
2.725
2.725
Stand per 31 december
2.725
2.725
De wettelijke reserve bestaat uit een wettelijk verplichte conversiereserve welke is gevormd van uit de verkrijgingswaarde van de stichting KING en een statutaire reserve welke is gevormd uit de overschotten uit de rechtstreekse uitnamen uit het gemeentefonds. Deze laatste reserve wordt statutair aangeduid als de gemeentefonds reserve. Bij het vaststellen van de jaarrekening 2015 en 2016 zijn de bedragen van de voornoemde reserves apart gepresenteerd, omdat VNG Realisatie B.V., behoudens bijzondere omstandigheden, geen dividend uit kan keren welke komt uit de uitnamen gemeentefonds en/of de omzetting van de Stichting naar een