20220726 Raadsbrief Project aquathermie en burgerparticipatie -besluit financieringsaanvraag Nieuwe Warmte Nu bijlage 2
Tekst van het document
Uitvoerende partijen dienen bereid te zijn hun ervaringen met anderen te delen en daar voldoende tijd voor vrij te maken. Het ondersteunende team faciliteert deze partijen, maar neemt het voortouw bij het ontwikkelen van richtlijnen en gestandaardiseerde aanpakken. De uitgangspunten voor samen leren en ontwikkelen zijn: pragmatisch, transparant en toewerken naar resultaten die begrijpelijk zijn voor alle betrokkenen in NWN! én voor andere partijen die nieuwe projecten starten. Ook ervaringen in het Innovatieprogramma WarmingUP zijn hiervoor goed bruikbaar: wat ging goed, wat kan en moet beter?
2.2.
Activiteiten en resultaten
De activiteiten in dit leer- en ontwikkelprogramma zijn: A. Leren door monitoring en uitwisseling in Communities of Practice Het monitoren gebeurt door de partijen in de projecten. Dat is inclusief de monitoring van technische en sociale innovaties. Een ondersteunende groep van onafhankelijke experts organiseert de CoPs, ontwikkelt formats en bepaalt in overleg met de betrokken partijen welke gegevens in de projecten moet worden verzameld. B. Knelpunten oplossen De 12 vliegwielprojecten zijn geselecteerd op de potentie voor snelle realisatie van het project. Desondanks kunnen er onverwachte knelpunten optreden om het gewenste aantal weq te realiseren binnen de gestelde termijn: technisch, financieel, juridisch of sociaalmaatschappelijk. Partijen in de vliegwielprojecten lossen dit zelf op. Energiecoöperaties hebben waarschijnlijk wat extra support nodig. Dat wordt gecoördineerd door consortium partner Energie Samen. C. Ontwikkelen van richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak De set aan monitoringsdata, leerervaringen en knelpunten worden geanalyseerd om te komen tot breed toepasbare, praktische richtlijnen, organisatie-, financierings- en participatiemodellen en een gestandaardiseerde aanpak voor toekomstige projecten. Ook wordt de relatie gelegd met flankerend beleid (waaronder beleid en wetgeving).
Het streven is dat er standaarden gaan ontstaan die in de praktijk zijn getest en toegepast. Dit leidt tot lagere kosten en hogere opbrengsten, kortere
7 juni 2022
38
NieuweWarmteNu! planprocessen en mogelijkheden om te versnellen en op te schalen. Dit wordt uitgevoerd door het ondersteunend team met medewerking van de partijen uit de vliegwielprojecten. D. Kennis dissemineren De laatste activiteit bestaat uit het ontsluiten en actief delen van de opgedane kennis uit bovenstaande activiteiten via bestaande kennisplatforms, via publicaties, artikelen, webinars en seminars en via curricula. Hiervoor wordt samengewerkt met consortium partners maar ook met andere stakeholders in de warmteketen, zoals brancheorganisaties, TKI Urban Energy, PAW en ECW en het Nationaal Programma Lokale Warmte in ontwikkeling, HBO-instellingen en ROC’s. Ad A. Het monitoren van innovaties gebeurt in de 12 vliegwielprojecten en de innovaties die daar parallel aan worden gedemonstreerd (tabel C.2). De opgedane lessen en inzichten tijdens toepassing van deze innovaties zijn input voor volgende projecten; wat werkte wel, wat niet, welke knelpunten hebben partijen moeten oplossen? Indien mogelijk worden leerervaringen gestandaardiseerd zodat toekomstige projecten daar profijt van hebben. Monitoren hiervan heeft zowel een kwantitatief karakter gericht op de technische en functionele prestaties als een meer kwalitatieve component bevatten ten aanzien van de maatschappelijke knelpunten, oorzaken en oplossingen.
Tevens vindt monitoring plaats van het innovatiesysteem bij duurzame collectieve warmtesystemen. De vraag is of dit innovatiesysteem klaar is om op te schalen. De ervaringen uit de projecten, de stand van zaken van toegepaste innovaties en de manier waarop het beleid en de markt zich ontwikkelt zijn daarvoor cruciale bouwstenen. Het gaat bijvoorbeeld om het aantal bedrijven dat is betrokken bij de ontwikkeling van duurzame collectieve systemen en het aantal experimenten met innovaties. Of om het duiden van een richting door de overheid in het zoekproces naar de meest geschikte route. De uitkomsten van de monitoring leiden tot systeemanalyses en voorstellen voor maatregelen om de versnelling van duurzame collectieve warmtesystemen te realiseren. Ad C en D. In verband met C. Ontwikkelen van richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak en D. Kennisdisseminatie wordt de verbinding met HBO-instellingen benut. Er zullen 2 PD’s Energie en duurzaamheid worden ingezet; dit zijn ”professional doctors’’, die zijn toegepast onderzoek doen voor brede maatschappelijke thema’s en veranderstrategieën. Zij zijn verbonden aan de lectorenplatforms Leven (slimme energiesturing) en Urban Energy (vraagstukken in de gebouwde omgeving). Deze PD’s hebben ook een onderwijstaak.
De uitwerking van curricula, toegepast onderwijsmateriaal, het aanpassen en uitbreiden van bestaande trainingen en opzetten van nieuwe cursussen zal met de HBOinstellingen en de ROC’s waar zij aan verbonden zijn nader worden uitgewerkt onder D.
Innovaties, leren en ontwikkelen in de glastuinbouw (Warmte Samenwerking Westland) Het Warmtesysteem Westland (WSW) wordt niet alleen ontwikkeld voor de warmtegebruikers die nu bekend zijn, maar ook met een specifieke focus op toekomstige warmteklanten in de regio. De opschaling naar regionaal niveau wordt structureel in projectmatige besluiten besproken en is de kern van de ontwikkeling van WSW. Binnen WSW is een governance structuur uitgewerkt waarin de gehele keten, van opwek naar distributie en warmtevraag vertegenwoordigd is. Hier is veel organisatorische en juridische kennis opgedaan over hoe dit soort samenwerkingen werkend en juridisch kloppend te organiseren. En om op een werkbare wijze inspraak en betrokkenheid van eindklanten te organiseren. Dit is uniek, en andere warmteprojecten kunnen hier van leren. In WSW wordt gewerkt aan een handelsplatform voor inkoop en verkoop van duurzame warmte tussen partijen die aangesloten zijn op het warmtenet. Door de aanwezigheid van vele duurzame bronnen met verschillende eigenaren ontstaat een echte competitieve warmtemarkt, waarin keuze en prijsdifferentiatie mogelijk is. De ervaringen met dit handelsplatform wordt gemonitord, waarbij tevens bekeken wordt of, en zo ja, hoe dit voor de gebouwde omgeving kan worden toegepast.
7 juni 2022
39
NieuweWarmteNu!
Tabel G.3 Overzicht van de activiteiten, bijbehorende doelen en verwachte resultaten van leer- en ontwikkelprogramma Activiteit
Doel
Resultaten
1. Leren door monitoring (van vliegwielprojecten, hun innovaties en het innovatiesysteem) en uitwisselen via Communities of Practise
Monitoren voortgang ca. 12 vliegwielprojecten in gebouwde omgeving en glastuinbouw: Bespreken en ontrafelen van projectgerelateerde en project-overstijgende knelpunten.
Leren over oplossingen en de behoeften t.a.v. richtlijnen en gestandaardiseerde aanpakken.
1a. Monitoring en leren van vliegwielprojecten
1b. Monitoring en leren van innovaties
1c. Monitoring en leren van innovatiesysteem
2. Knelpunten oplossen 2a. Oplossen van projectgerelateerde knelpunten van vliegwielprojecten
7 juni 2022
Monitoring van (selectie van) toegepaste innovaties en de ca 12 vliegwielprojecten, op maatschappelijke inbedding (Societal Embeddedness Level (SEL) en voortgang op TRL: Verbeteren van innovaties en de projectcontext waarin de innovatie wordt toegepast. Monitoren ‘innovatiesysteem warmte’: Leren over verbetering van randvoorwaarden voor versnelling en opschaling. Monitoring gericht op knelpunten en oplossingen ten aanzien van: ▪ participatie en draagvlak ▪ organisatievormen ▪ bekostiging ▪ richtlijnen ▪ opschalingsstrategieën. Vliegwielprojecten monitoren verplicht zelf voortgang op aantal indicatoren volgens gestandaardiseerde formats (o.a. aantal en tempo van aansluitingen, participatieorganisatie- en financieringsvorm, kosten, risico’s, knelpunten). Monitoring van de voortgang van een selectie van de innovaties uit de vliegwielprojecten met betrekking tot toepassing in warmteprojecten (in tranche 2 en 3). Het gaat om monitoring op maatschappelijke inbedding (Societal Embeddedness Level (SEL) en voortgang op TRL. NB Innovatieprojecten monitoren zelf de technische prestaties en ruimtelijke of ecologische impact. Signalering van ontwikkelingen in beleid, regels en gedrag die van invloed zijn op de ontwikkeling van de warmtesector en adviseren over randvoorwaarden voor versnelling en opschaling, bv coördinatieproblemen tussen vraag en aanbod en informatieasymmetrie.
Doel: projectgerelateerde knelpunten oplossen Het oplossen van (onvoorziene) knelpunten van tranche 1 vliegwielprojecten met behulp van inzet van zelfgekozen experts van adviesbureaus
Leren over de prestaties van de innovaties en de condities voor toepassing en opschaling. Leren over de randvoorwaarden aan gedrag van actoren en instituties voor versnelling en opschaling.
Overzicht knelpunten en oplossingen via interviews (10 vliegwielprojecten). Overzicht voortgang op selectie aantal indicatoren. 3 CoP’s per jaar; programmering vanuit de 5 thema’s en knelpunten aangereikt door vliegwielprojecten.
Overzicht voortgang, belemmeringen en doorontwikkeling van innovaties. Vervolgstappen om innovaties gemakkelijker op te schalen door meer expliciete aandacht voor maatschappelijke inbedding. (hetgeen dan toegepast kan worden in tranche 2 en 3).
Innovatiesysteemanalyses en maatregelen voor versnelling en opschaling van duurzame collectieve warmtesystemen.
Risicoreductie niet-financiële risico's bij realisatie vliegwielprojecten
40
NieuweWarmteNu! 3. Ontwikkelen van richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak
3a. participatie en draagvlak
3b. organisatiemodellen en bekostiging
3c. Richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak
3d. Opschalingsstrategieën
4. Kennis dissemineren 4a. Vastleggen kennis voor verspreiding 4b. Organiseren en bijdragen aan (inter)nationale seminars en events
7 juni 2022
Doel: Project-overstijgende oplossingen (voor generieke knelpunten) ontwikkelen tot algemene richtlijnen en gestandaardiseerde aanpakken. Identificeren project-overstijgende knelpunten en beleidsadvisering voor wegnemen knelpunten t.b.v. versnelling en opschaling. Overzicht, methoden en instrumenten voor standaardisatie van participatiemodellen, processtappen en informatievoorziening m.b.t warmteopties Overzicht van organisatiemodellen en standaardiseren van taken en verantwoordelijkheden en afspraken; Harmonisatie van kostenopbouw- en tariefopbouw door standaardmodellen op basis van kostenbenchmarks, inclusief garantiefonds en/of verzekering. Het verder ontwikkelen van innovatieve modellen zoals handelsplatforms. Input voor richtlijnen en benchmarks en standaardisatie van normen door het geschikt maken van meet- en monitoringsystemen en rekenmodellen ten behoeve van impacts en vergunningverlening. Nieuwe methoden en instrumenten voor opschalingsstrategieën, bv door bij aanleg alvast rekening te houden met opschaling op termijn (uitbreiding, koppeling met andere wijken) én reproductie op andere locaties; standaardisering instrumentarium en data. Doel: actief delen lessen en vertalen naar nieuwe projecten en innovaties.
Breed toepasbare richtlijnen, handreikingen en gestandaardiseerde aanpakken en bouwstenen ten behoeve van versnelling en opschaling.
Standaardaanpak draagvlak en participatie t.b.v. projecten en/of wijkuitvoeringsplan Standaarden voor de organisatie rondom collectieve warmtesystemen; Standaardmodellen kostenopbouw, standaarden ten behoeve van financiering
Richtlijnen t.b.v. beleid en vergunningverlening.
Bouwstenen voor opschalingsstrategieën en referentiestrategieën i.v.m. toepassing in andere projecten.
Divers: video’s, handreikingen, tools, infographics, wikipagina’s en fact sheets, rapporten, publicaties en curricula Halfjaarlijkse seminars over DCW’s en DCWgerelateerde onderwerpen, eindcongres NWN! Verder vooral bijdragen aan seminars en events van kennisdisseminatiepartners in Nederland en Europa
41
NieuweWarmteNu! 3.
Organisatie Thema Innoveren en leren
De toepassing van de innovaties in de vliegwielprojecten is de verantwoordelijkheid van de partijen in dat project. Innovaties die parallel aan deze projecten worden gedemonstreerd – op een of meerdere locaties voor de volgende tranche projecten – worden aangestuurd door de partij die de innovatie in dit stadium ontwikkeld. Ervaringen met deze innovaties worden besproken met partijen die de innovatie in een volgend project willen toepassen. Het leer- en ontwikkelprogramma wordt ondergebracht in de programma-organisatie. Dat borgt een directe koppeling met de vliegwielprojecten en met innovaties. Het leer- en ontwikkelprogramma dient tevens als een platform waar alle partners van NWN! met elkaar in gesprek kunnen gaan om kennis en ervaringen te delen. De onderwerpen en aanpak binnen het leer- en ontwikkelprogramma van NWN! worden gedurende de looptijd aangescherpt met de betrokken partijen. Dit past bij een werkwijze van ‘al doende leren’ en ‘al lerende doen’. Omdat de vliegwielprojecten tijd nodig hebben om gerealiseerd te worden en NWN! ook van de exploitatiefase wil leren is de looptijd van het leer- en ontwikkelprogramma 5 jaar. Het ondersteunende team bestaat uit een kleine, vaste kern. Het team wordt wisselend aangevuld met de innovatie experts van organisaties die meedoen in vliegwielprojecten en met externe deskundigen van kennisinstellingen en adviesbureaus.
De precieze invulling wisselt afhankelijk van de hiervoor genoemde activiteiten. Er wordt samengewerkt met bestaande kenniscentra zoals het Expertise Centrum Warmte. Voor kennisdisseminatie wordt samengewerkt met brancheorganisaties zoals Stichting Warmtenetwerk, Geothermie Nederland, Netwerk Aquathermie, Bodemenergie.nl, Netbeheer Nederland, VNG en IPO. Het leer- en ontwikkelprogramma is onderdeel van het thema Innoveren en leren. De projectleider voor dit thema heeft praktische ervaring in het ontwikkelen en implementeren van duurzame collectieve warmtesystemen en inzicht in de Nederlandse kennisinfrastructuur. Deze persoon rapporteert aan de programmadirecteur van NWN!.
4.
Begroting en financiering Thema Innoveren en leren
Het thema Innoveren en Leren worden in NWN! via drie kanalen gefinancierd (zie ook hoofdstuk 4 van het propositieformulier). ▪
▪
▪
▪
▪
De eventuele meerkosten van technologische (TRL 8-9) en sociale innovaties die deel uitmaken van de vliegwielprojecten worden gefinancierd via de onrendabele top-bijdrage van het NGF aan deze projecten. Voor de investeringskosten van de innovaties op TRL 6-7 – samen ca. 126M euro wordt 54M euro subsidie gevraagd op basis van een aanpassing van de regeling DEI+ en HER+. De gevraagde bijdrage is gemiddeld ca. 41% van de investeringskosten. De in-kind bijdrage voor begeleiding van de toepassing van de innovaties en de inzet voor het leer- en ontwikkelprogramma, inclusief apparatuur voor monitoring wordt geschat op 1,5% van de onrendabele top van de vliegwielprojecten. De kosten voor het ondersteunende team van het leer- en ontwikkelprogramma is begroot op 6M euro over de looptijd van 5 jaar. Dit bedrag is als volgt onderbouwd: 2,45 M euro voor monitoring incl. de organisatie van CoP’s, 2 M euro voor het ontwikkelen van richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak, en 1,45 M euro voor kennisdisseminatie. Hiervoor wordt een 100% bijdrage aan het NGF gevraagd. De kosten voor het toepassen van technologische en sociale innovaties in een project (bijvoorbeeld voor eigen uren, inhuur van externe experts en instrumenten) alsmede van uren en andere kosten (bijv.
apparatuur voor monitoring) voor deelname in het leer- en ontwikkelprogramma worden zijn onderdeel van de onrendabele top van een project.
7 juni 2022
42
NieuweWarmteNu! Tabel 2 Begroting leer- en ontwikkelprogramma (in EUR x 1.000 excl. btw) activiteit
jaar 1
jaar 2
jaar 3
jaar 4
jaar 5
1. Leren door monitoring
2.200
1a. Monitoring en leren van vliegwielprojecten
200
200
200
100
100
1b. Monitoring en leren van innovaties
150
250
250
150
100
1c. Monitoring en leren van innovatiesysteem
100
100
100
100
100
2. Knelpunten oplossen 2a. Oplossen van projectgerelateerde knelpunten van vliegwielprojecten 2b. Inzet experts voor project Warm Heeg tbv leereffect energiecoöperaties
3b. Organisatiemodellen en bekostiging 3c. Richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak 3d. Opschalingsstrategieën
140
140
100
70
50
25
25
25
15
10
50
100
100
100
50
50
125
125
125
75
50
125
125
125
75
50
150
150
150
100
1.500
500
100
2.000
1.500
4a. Vastleggen kennis voor verspreiding
100
200
250
250
200
4b. Bijdragen aan seminars en events
100
100
100
100
100
990
1.490
1.500
1.270
950
7 juni 2022
700
2.000
4. Kennis dissemineren
Totalen
via via vliegwielbijdrage projecten NGF uit ORT
600
3. Ontwikkelen richtlijnen en gestandaardiseerde aanpak 3a. Participatie en draagvlak
looptijd 5 jaar
type financiering
1.500
6.300
1.200
5.100
43