20220712 Raadsbrief investeringen zoet water bijlage 3 Projectplan IBP-VP-ZWD broedplaats ZW SD definitief jan 2022 -aangepast pagina 9

pagina 22 van 45

D.

Projectorganisatie Fieldlab

Het project wordt aangestuurd door een projectleider Fieldlabs zoet water. Per gebied wordt een projectgroep met betrokken agrarisch ondernemers, gebiedsbeheerders en adviseurs van waterschap en gemeente ingesteld. Waar mogelijk wordt daarbij aangesloten op bestaande samenwerkingsverbanden. Per gebied zal een eerste aanspreekpunt (ambassadeur) worden aangewezen. Het gebiedsproces wordt ondersteund door een expertteam die gespecialiseerde kennis over (geo)hydrologie, landschap/ecologie, bodem en agrarische bedrijfsvoering inbrengen. De projectleider “Fieldlabs Zoetwater” (opdracht aan Peter van Veelen Buro Waterfront) rapporteert belangrijke zaken/knelpunten en voortgang aan het programmateam waarin het waterschap, de provincie, de gemeente en de Zeeuwse Milieufederatie en ZLTO, ASD participeren en de programmamanager broedplaats zoet water SchouwenDuiveland.

Taken: - Opstellen projectplan en opzetten organisatiestructuur - Aansturing expertteam en gebiedsoverleggen - Verbindingen met andere deelprojecten onder de Broedplaats S-D(POP-3, taskforce Governance, Zoetwater Academie, bodem/water coaching) - Projectleider rapporteert aan de programmamanager (Kitty Henderson) en het programmateam (waterschap, provincie, gemeente, ASD) Gebiedsoverleg fieldlab (per gebied, samenstelling afhankelijk van vraagstuk gebied) Het gebiedsoverleg bestaat uit agrarisch ondernemers en alle belanghebbenden bij een robuust watersysteem zoals gebiedsbeheerders van het waterschap, natuurorganisaties, campinghouders en gemeente (sportterreinen) en bewoners (via de dorpsraad). Het gebiedsoverleg brengt kennis in vanuit gebied en denkt mee bij de ontwikkeling van de visie en oplossingen. Het gebiedsoverleg wordt per gebied gevormd afhankelijk van de opgaven die uit de analyse van knelpunten, opgaven en kansen naar voren komen. Per gebied zal in samenwerking met Agrarisch Schouwen-Duiveland een gebiedsambassadeur worden gezocht als eerste aanspreekpunt en aanjager van samenwerking binnen het gebied. Expertteam Het expertteam ondersteunt het gebiedsoverleg met gespecialiseerd advies t.b.v uitwerking van de knelpuntenanalyse, de visie, het gebiedswaterplan en uitwerking van de investeringsplannen per gebied.

Het expertteam heeft daarnaast de taak om de lessen uit de fieldlabs te vertalen naar bredere toepassing binnen reguliere planvorming en beleid. Voorgestelde samenstelling: • Geo-hydroloog (inkooptraject met gegadigden Acacia Water, KWR of Arcadis, in overleg met waterschap en provincie) • Agrarisch adviseur/bedrijfskundige voor gebiedsafspraken (inkooptraject met gegadigden ZLTO, Aequator, Delphy, in overleg met waterschap en provincie) • (Junior) landschapsarchitect voor het maken van de kaarten en begeleiden met ontwerpend onderzoek (via de gemeente of inkooptraject) • Advies rond beleid en regelgeving via de Taskforce Governance (Jitske van Popering-Verkerk) • Adviseur / Hydroloog Waterschap (Robin Dieleman) • Adviseur gemeente (Peter van Sante en Olaf Griffioen) Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 23 van 45

• Adviseur Provincie (Vincent Klap) Indien nodig en gewenst wordt kennis en experts toegevoegd aan het expertteam.

E. KOSTENOVERZICHT De kosten voor de 1e fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire, van visie tot voorbereiding uitvoering, zijn hieronder geraamd. Het beschikbare budget is niet voor de uitvoering, daarvoor dient andere financiering aangeboord te worden. Voor de uitvoering van maatregelen in de fieldlabs is er € 250.000,00 aan cofinanciering door het waterschap Schledestromen beschikbaar gesteld. Dit is investeringsgeld voor de uitvoering van de Planvorming Wateropgave en daaraan gelabeld. Deze 1e fieldlab is een pilot waarbij naast een evaluatie ook de kosten gemonitord zullen worden. De dekking is opgenomen in het Gebiedsplan IBP Vitaal Platteland ZWD en er wordt bijgedragen door het Rijk/provincie ZuidHolland, provincie Zeeland en gemeente Schouwen-Duiveland. De bijdragen in uren van provincie Zeeland, waterschap Scheldestromen, gemeente S-D en de tijdsinvestering van de stakeholders (15 agrariërs, dorpsraden, ondernemers bedrijven en campings, bewoners) zijn niet opgenomen in het kostenoverzicht hieronder (en ook niet in het format van de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland zoals opgenomen in het Gebiedsplan) en maken ook geen onderdeel uit van de begroting van deze broedplaats zoet water S-D. Deze door partijen geleverde inzet maken zij voor eigen rekening.

Mocht blijken dat de daadwerkelijke cofinanciering anders uitpakt dan kunnen in kind uren eventueel opgevoerd worden als financieringsbijdrage. Op dit moment blijkt dat niet nodig.

E.1 Ramingen begroting projectkosten fieldlabs Raming Fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire Visiefase (6 mnd.) gereed eind 2021 o Project/gebiedsprocesbegeleiding ) 2020-2021 o (Geo)hydrologisch advies, extern Planfase (12 mnd.) gereed eind 2022 o Project/procesbegeleiding o (Geo)hydrologisch advies o Sonderingen / veldwerk o Agrarisch adviseur/agr econoom o Landschapsarchitect o Ecologische toets

Ontwerp en voorbereiding uitvoeringsfase (12-18 mnd) gereed eind 2023 o Projectleiding o Technische ontwerp o Financieel expert Totale raming kosten 1e fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

€53.913 €26.737 €80.650

€13.000 €70.000 €15.000 €15.000 € 5.000 € 5.000 €123.000

€13.000 €150.000 €30.000 €193.000 €396.650

pagina 24 van 45

Aandachtspunten bij de raming 1e fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire De kosten van de planfase en ontwerp- en voorbereidingsfase zijn afhankelijk van de uitkomst van de visiefase. Het scenario van de gekozen gebiedsvisie en de afspraken over de samenwerking in het gebied bepalen mede de raming van de volgende stap in het proces. Het technisch ontwerp (ontwerp- en voorbereidingsfase) is moeilijk te ramen en afhankelijk van de uitkomst in de planfase. Als het gaat om het verplaatsen van sloten en stuwen kunnen we eventueel ook gebruik maken van de kennis van het waterschap en de PWO middelen. De afspraak is dat het waterschap €250.000 aan PWO-maatregelen investeert in de fieldlabs. Voor het 1e fieldlab is de raming van de kosten hoger dan waar in het Gebiedsplan IBP Vitaal Platteland (€ 772.156,00) voor 3 fieldlabs is uitgegaan. In het Gebiedsplan is per fieldlab rekening gehouden met € 257.385,00. Zijn de kosten uit deze raming voor de 1e fieldlab uiteindelijk de werkelijke kosten dan resteert er voor fieldlab 2 en 3 nog € 375.506,00. Dan moet er of op zoek gegaan worden naar extra geld voor om het 3e fieldlab te kunnen starten of besloten moet worden akkoord te gaan met de uitvoering van 2 in plaats van 3 fieldlabs. Een definitief voorstel hiervoor verwachten we eind 2022.

Raming fieldlab Burghsluis en omgeving Visiefase (6 mnd.) gereed medio 2022 o Project/procesbegeleiding ) o (Geo)hydrologisch en landbouw advies, extern Planfase (12 mnd.) gereed medio 2023 o Project/procesbegeleiding o (Geo)hydrologisch advies o Sonderingen / veldwerk o Agrarisch adviseur/agr econoom o Landschapsarchitect o Ecologische toets

Ontwerp en voorbereiding uitvoeringsfase (12-18 mnd) gereed eind 2024 o Projectleiding o Technische ontwerp o Financieel expert Totale raming kosten fieldlab Burghsluis en omgeving

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

€13.000 €33.880 €46.800

€13.000 €80.000 €15.000 €15.000 € 5.000 € 5.000 €133.000

€13.000 €150.000 €30.000 €193.000 €372.800

pagina 25 van 45

Het 3e fieldlab is nog niet opgestart. Indien de raming van de kosten voor de 1e en 2e fieldlab ook de werkelijke kosten zijn dan komt dit op een bedrag van € 769.450,00 resteert er slechts € 2.706,00 voor de 3e fieldlab. Indien er geen extra geldmiddelen door de gemeente (en deelnemers van de broedplaats) aangewend kunnen worden , kan dit 3e fieldlab niet opgestart worden. Zie hiervoor: voor eind 2022 dient hierover een besluit te worden genomen met in achtneming van de afspraken in de samenwerkingsovereenkomsten. Deze gebiedsprocessen zijn iteratieve processen waar gezamenlijk naar oplossingen wordt gezocht. Het is een lerend proces waar evaluatie en het geleerde kan leiden tot bijstellingen en aanpassingen. Vooraf weten we niet of doelen gehaald worden en tot welke uitkomst het proces leidt. Wel wordt bij elke fase/stap een beslissing genomen over het resultaat en of er doorgegaan wordt naar de volgende fase (go-no go). Een iteratief proces vraagt om een goed projectbeheer.

II.

VERSNELLEN VAN UITVOERING DOOR INNOVATIEVOUCHERREGELING

A.

Opgaven en resultaten innovatievoucherregeling

Met dit project wordt de uitvoering van kansrijke oplossingen die uit de andere projecten en processen van de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland voortkomen gestimuleerd om ook daadwerkelijk tot uitvoering over te gaan. Hiervoor wordt een systeem opgezet van investeringsvouchers waarmee 50% van de investering van fysieke investeringen in zoetwaterbeschikbaarheid kan worden gedekt (50% is een indicatie of dit ook daadwerkelijk tot uitvoering kan worden gebracht zal bij het opstellen van de regeling moeten blijken). Hiermee worden private investeringen voor zoetwaterbeschikbaarheid gestimuleerd. De investeringsvouchers komen beschikbaar voor initiatieven die ontwikkeld worden in de fieldlabs, maar ook voor projecten de quick-scans en 5 maatwerkplannen van het POP-3 project “Samenwerken voor innovatie” en van projecten die door individuele ondernemers worden aangedragen. De gemeente Schouwen-Duiveland zal in beginsel het investeringsfonds beheren en organiseren (of dit wenselijk en haalbaar is moet ook blijken uit onderzoek in kader van het opstellen van deze regeling). Tijdens het project worden de randvoorwaarden van het investeringsfonds nader uitgewerkt, waarbij aandacht is voor de juridische aspecten, zoals ongeoorloofde staatssteun, en worden de selectiecriteria en voorwaarden uitgewerkt.

Bij de uitwerking wordt bekeken wie de doelgroepen zijn die gebruik kunnen maken van deze voucherregeling

A.1 Doelstelling innovatievoucherregeling De doelstelling is gericht op het stimuleren van de verandering naar een klimaatrobuust zoet watersysteem en daarbij concreet kansrijke oplossingen om zoet water vast te houden, te bergen en toe te passen ten behoeve van duurzame landbouw en natuurbeheer te stimuleren. Bij de fieldlabs en het POP-3project “samenwerken voor innovatie” zijn investeringsplannen en technische ontwerpen uitgewerkt die in deze fase met behulp van een investeringsvoucher in combinatie met private en/of publieke investeringen tot uitvoering kunnen worden gebracht.

A.2 Producten en resultaten innovatievoucherregeling De volgende activiteiten/resultaten worden opgeleverd: 1. Er wordt een plan van aanpak gemaakt voor het opzetten van de regeling 2. Opzetten van de innovatievoucherregeling 3. Overeenstemming over de opgezette innovatievoucherregeling samenwerkende overheden en de stakeholders. 4. De uitvoerende organisatie bepalen (wordt een gemeentelijke regeling, uitgevoerd door gemeente). 5. Invoering/operationalisatie van de innovatievoucherregeling inclusief kwaliteitsbewaking, verantwoording en toezicht. Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 26 van 45

6. Halfjaarlijks overzicht over de voortgang van de uitvoering. 7. Jaarlijkse evaluatie 8. Tijdige subsidievaststelling met verantwoording

A.3 Te behalen effecten Het effect dat beoogd wordt is dat de innovatieve oplossingen om te komen tot een klimaat- en waterrobuust watersysteem in gebieden en op percelen in Schouwen-Duiveland ook daadwerkelijk tot uitvoering gebracht kunnen worden. Met deze regeling wordt beoogd de private en publieke sector te stimuleren ook daadwerkelijk tot uitvoering te komen en dat er geen stagnatie op treedt na de experimenteer- en onderzoeksfase waaruit blijkt dat er doeltreffende innovaties en aanpassingen van het watersysteem mogelijk zijn om zoet water beschikbaar te hebben/houden voor de vitaliteit van het landelijk gebied.

A.4 Kansen en Risico’s Kansen Opschalen van innovatie naar daadwerkelijke transitie van het watersysteem dat klimaat- en waterrobuust genoeg is naar de toekomst toe. - Samenwerken als één overheid tot en met uitvoering. - Stimulering en ondersteuning Risico’s Proces: - Planning loopt uit - Stagnatie of stilvallen inhoudelijke projecten. - Geen of verlies aan draagvlak gebiedspartijen en/of overheden waardoor de samenwerking wegvalt - Wegvallen financiering - Overschrijding financiering andere projecten - Bezwaren vanuit andere belangen en andere partijen Organisatie: - geen capaciteit of urgentie bij de deelnemende organisaties - stagnatie in afstemming Inhoud: - wet- en regelgeving belemmeren de gewenste regeling die beoogd om de innovatie/systeemverandering te stimuleren en in gang te zetten. Risicobeheer De voortgang wordt bewaakt en de projectorganisatie is zo ingericht dat de voortgang gezamenlijk wordt bewaakt en knelpunten vroegtijdig gesignaleerd worden, besproken worden en naar een oplossing wordt gezocht. Als het gaat om belemmeringen op het gebied van governance wordt dit voorgelegd aan de Taskforce Governance. Er zijn terugkoppelingen naar kernteam IBP VP ZWD en de subsidieverstrekkers zodat knelpunten tijdig worden gesignaleerd, besproken en zo nodig wordt er op bestuurlijk niveau een besluit over genomen.

B. Werkproces Voor het opzetten van de innovatievoucherregeling (resultaten 1 t/m 3 onder A2) is het volgende plan van aanpak opgesteld om in 4 fases te komen tot de regeling: 1.Afstemming in programmateam Broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 27 van 45

- Ophalen kaders en contacten netwerk broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland - Afstemming proces met stakeholders inclusief gemeente en andere overheden - Tussentijdse terugkoppeling stand van zaken 2.Gesprekken met stakeholders en agrariërs waaronder Agrarisch Schouwen-Duiveland - Afstemming met deelnemers en projectleiders broedplaats ZW S-D - Ongeveer 15 gesprekken met deelnemende agrariërs - Tussentijdse terugkoppeling 3.Afstemming juridisch kader waaronder staatssteun en verantwoordingsproces - Afstemming kaders gemeente (en andere overheden) - Afstemming wensen team broedplaats ZW en agrariërs - Tussentijdse terugkoppeling 4.Uitwerking conceptregeling - Vertaling input naar concept-regeling - Afstemmen kernteam broedplaats ZW S-D en agrariërs - Afstemming jurist - Opleveren innovatievoucherregeling Adviesbureau AddVision heeft de opdracht gekregen om deze aanpak uit te voeren. Het definitief concept van de voucherregeling innovaties zoet water is gereed en voorgelegd aan betrokkenen van provincie en waterschap. Na akkoord en na de subsidiebeschikkingen van provincie Zeeland en Zuid-Holland wordt de voucherregeling door burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland vastgesteld en treedt deze een dag na publicatie in werking. Planning is inwerkingtreding in 1e kwartaal 2022.

C. Communicatie Het opstellen van de innovatievoucherregeling is een proces met betrokkenen en deelnemers aan de broedplaats zoet water S-D. Voorafgaand aan de vaststelling en inwerkingtreding van de regeling start de communicatie rondom deze regeling (en andere subsidieregelingen voor agrariërs) al. Een goede aanvraag met plan vraagt de nodige voorbereidingstijd van de aanvrager en vanuit broedplaats zoet water S-D is er begeleiding als dat gewenst is. AddVision wordt ingehuurd voor het begeleiden van aanvragers.

D. Planning December 2021 is de innovatievoucherregeling, toelichting en afspraken over begeleiding gereed. Uiterlijk 1e kwartaal 2022 dient de innovatievoucherregeling operationeel te zijn.

E. projectorganisatie Het opzetten van de regeling is uitbesteed aan AddVision. De afstemming vindt plaats in het projectleidersoverleg, overhedenoverleg en programmateam broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. Terugkoppeling vanuit deze overleggen naar het IBP VP ZWD vindt plaats via de projecttrekker broedplaats zoet water provincie Zeeland. Conform afspraken in het kader van IBP VP ZWD wordt de voortgang van dit project meegenomen in de voortgangsrapportage broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland.

F.Kostenoverzicht/kostenraming

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 28 van 45

2021 Opzetten regeling – advies Add Vision Advies Lysias staatssteun 2022-2023-2024 Begeleiding en advies door Add Vision (’22-’24) subsidieplafond vouchers 2022-2023-2024 Inhuur experts beoordelingscommissie

III

€ 26.400 € 3.000 € 90.000 € 1.000.000 € 45.837,00

TASKFORCE GOVERNANCE a. Opgave en resultaten b. Werkproces c. Communicatie d. Planning e. Projectorganisatie f. Kostenoverzicht/meerjarenbegroting

A.Opgave Dit onderdeel gaat over innovatie in samenwerking, beleid, financiering en regelgeving. In de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland (en ook op niveau van de Zuidwestelijke Delta) hebben de overheden de ambitie afgesproken om grensontkennend en interbestuurlijk samen te werken. Innovatieve oplossingen die gezamenlijk zijn ontwikkeld lopen vaak nog tegen regels en wetten aan waarbinnen de innovatie niet past. Hetzelfde geldt voor het beleid dat vaak toegespitst is op de bestaande situatie en waardoor er een beleidskader waarbinnen d einnovatie oplossing ontbreekt. Ook is er vaak bij vernieuwing en verandering onduidelijkheid in de verantwoordelijkheidsverdeling en is er sprake van risicomijding als het gaat om nieuwe financieringsconcepten. Hierdoor is het vaal lastig en ingewikkels om de stap van proeftuin/pilot/experiment naar grootschalige toepassing te zetten (dit wordt wel de pilot paradox genoemd). Door het inrichten van de taskforce governance zetten we in op innovatie die deze belemmeringen wegnemen.

A.1. Doel Door het inrichten van een taskforce governance wordt ingezet op innovaties die deze organisatorische en institutionele belemmeringen wegnemen. De taskforce governance heeft als doel innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor concrete belemmeringen die de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland tegenkomt in saemnwerking , wet- en regelgeving, beleid en financiering. Daarmee stelt de taskforce zich ten dienste van de broedplaats en ondersteunt overheden en netwerkpartijen bij het komen tot vernieuwende interbestuurlijke en grensontkennende samenwerking.

A.2. Activiteiten Het gaat in de broedplaats om concrete oplossingen voor innovatie op het gebied van governance. Afhankelijk van het type belemmering heeft de taskforce drie type activiteiten om tot oplossingen te komen: 1. Advies op maat. Dit wordt toepepast bij een governance vraag die relatief eenvoudig is op te lossen. De taskforce benadert betrokkenen of adviseert vanuit eigen ervaring of voorbeelden elders. 2. Governance innovatie waarbij de aanleiding een complexe governance belemmering is waarvoor geen bestaande oplossing voor handen is. Hiervoor worden experts ingeschakeld, zij werken aan een oplossing die in een memo wordt vastgelegd. De innovatie wordt toegepast bijvoorbeeld door directe toepassing in de fieldlab of door te spreken met de overheden welke aanpassingen voor de innovatie nodig zijn of door aanbevelingen te doen aan nationale overheden of koepels (IPO, VNG, UvW).

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 29 van 45

3. Doorwerking. Er wordt een governance coalitie bestaande uit Zeeuwse ambtenaren opgericht. Twee jaarlijks wordt gereflecteerd op de governance inzichten en wordt gekeken hoe de governance lessen door kunnen werken in de bestuurlijke samenwerking. Bijvoorbeeld door middel van een bestuurlijk gesprek of het houden van een masterclass. Opdracht om uitvoering te geven aan de Taskforce Governance en de activiteiten die daar onder vallen is verstrekt aan GovernEUR. Voor de governance innovaties wordt samengewerkt met experts van andere universiteiten en kennisinstituten. GovernEUR is samenwerkende partij van Living Lab Schouwen-Duiveland. In onderstaand schema (van GovernEUR) komt tot uiting welke keuze gemaakt wordt: advies op maat of governance innovatie.

A3. Concrete resultaten In de opdracht (conform offerte) aan GovernEUR zijn concreet de volgende resultaten vastgelegd: 10 adviezen op maat, 4 governance innovaties, 6 bijeenkomsten governance coalitie. In 2021 zijn twee adviezen op maat (wet- en regelgeving zoetwateropslag, krachtenveldanalyse) en een governanceinnovatie (“Optelsom van pilots”) opgeleverd. De TG is eind 2021 gestart met een lerende evaluatie van het 1e jaar broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland.)

A4. Kansen en Risico’s Kansen: Opschalen van innovatie naar daadwerkelijke transitie van het watersysteem dat klimaat- en waterrobuust genoeg is naar de toekomst toe. Samenwerken als één overheid tot en met uitvoering. Stimulering en ondersteuning innovatieve oplossingen Risico’s Proces:

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 30 van 45

- Planning loopt uit - Stagnatie of stilvallen inhoudelijke projecten. - Geen of verlies aan draagvlak gebiedspartijen en/of overheden waardoor de samenwerking wegvalt - Bezwaren vanuit een of meerdere overheden - Bezwaren vanuit andere belangen en andere partijen Organisatie: - geen capaciteit of urgentie bij de deelnemende organisaties - stagnatie in advisering Inhoud: - wet- en regelgeving belemmeren de gewenste regeling die beoogd om de innovatie/systeemverandering te stimuleren en in gang te zetten en er is geen overeenstemming op betreffende wet of regel aan te passen of er van af te wijken. Risicobeheer De voortgang wordt bewaakt en de projectorganisatie is zo ingericht dat de voortgang gezamenlijk wordt bewaakt en knelpunten vroegtijdig gesignaleerd worden, besproken worden en naar een oplossing wordt gezocht. Er zijn terugkoppelingen naar het programmateam BZW S-D, kernteam IBP VP ZWD en de subsidieverstrekkers zodat knelpunten tijdig worden gesignaleerd, besproken en zo nodig wordt er op bestuurlijk niveau een besluit over genomen.

B.Werkproces In onderstaand schema (van GovernEUR) is in rood het werkproces opgenomen.

C.Communicatie

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 31 van 45

De communicatie sluit aan op de gekozen communicatiestrategie voor het Living Lab en het programma broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. Er wordt afgestemd met de communicatieadviseur van living lab en de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. De communicatieadviseur stemt af met de communicatieadviseurs van de samenwerkende partners.

D.Planning Planning Juli 2020 – sept 2020 Sept 2020 Sept 2020 – febr 2023 Totaal 10 keer in 2,5 jaar Totaal 4 keer in 2,5 jaar Totaal 6 keer in 2,5 jaar Febr 2023 (binnen offerte uitloop bespreekbaar)

E.

Activiteiten Voorbereiden taskforce governance Officiële start taskforce governance Taskforce governance Advies op maat/oplossing op maat Governance innovatie Bijeenkomst governance coalitie Afronding taskforce governance

Projectorganisatie

De projectleider Jitske van Popering-Verkerk is binnen de broedplaats aanspreekpunt voor de taskforce en neemt deel aan het programmateam van de broedplaats. De projectleider houdt nauw contact met de programmamanager en andere projectleiders. In dit contact signaleren zij mogelijke belemmeringen en vragen met betrekking tot governance. Er is een klein team van ambtenaren waarmee de projectleider afstemt over het selecteren van de relevante vragen en het waarborgen van de voortgang. Het team legt het voorstel voor te selecteren vragen en bijpassende activiteiten (advies of innovatie) voor aan het programmateam van de broedplaats. Besluitvorming over de in te zetten activiteiten, alsook eventuele verschuiving van activiteiten (meer adviezen of meer innovaties), vindt plaats in het programmateam van de broedplaats. Er zijn experts die gevraagd kunnen worden zich over een complexe vraag te buigen en via een ontwerpsessie mee te denken over mogelijke oplossingen. In het netwerk zitten experts van kennisinstellingen en adviseurs op het gebied van governance (van zoetwater, ondergrond, landbouw), samenwerking, bestuursrecht, omgevingsbeleid, financiering, en communicatie (zie indicatieve lijst in bijlage 1 van de offerte van de EUR waar vervolgens opdracht voor is verleend). Ook omvat de taskforce een governance coalitie.

Deze coalitie bestaat uit ambtenaren van gemeente, waterschap, provincie en Rijksoverheid. Het zijn ambtenaren die zelf zoeken naar nieuwe manieren van interbestuurlijke samenwerking. Met de coalitie ontstaat onderlinge inspiratie en zet de coalitie zich in om nieuwe manieren van samenwerking door te laten werken in de eigen organisatie.

F.

Kosten

De kosten voor de Taskforce Governance zijn geraamd op € 180.000,00. Er is opdracht verleend aan GovernEur voor onderstaande werkzaamheden voor een bedrag van € 149.270,00. Met een looptijd tot en met 2023. Er is € 30.000 gereserveerd voor voortzetting van governance-ondersteuning en governance-advies in 2024.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 32 van 45

Opdracht GovernEur Organisatie en inzet broedplaats Advies op maat (10x) Governance innovatie (4x) Doorwerking in organisaties Reiskosten Totaal verleende opdracht Governeur Vervolgopdracht GovernEur 20232024 (tot einde looptijd programma) nog te verlenen begin 2023 Totaal werkzaamheden taskforce governance

Kosten per advies/innovatie € €

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

Totaal € 4.000 € 18.900 € € € € €

€

18.750,00 40.000,00 75.600,00 13.920,00 1.000,00 149.270,00 30.730,00

180.000,00

pagina 33 van 45

IV.

ZOETWATER ACADEMIE: KENNIS- EN LEERNETWERK kennis delen, gezamenlijk leren

A. Opgave en resultaten B. Werkproces C. Communicatie D. Planning E. Projectorganisatie F. Kostenoverzicht

A.

Opgave en resultaten

Opgave Een van de opgave vanuit het IBP programma Vitaal Platteland Zuidwestelijke Delta is om een lerende omgeving te ontwikkelen en kennis te ontsluiten en ervaring en kennis te delen welke wordt opgedaan in de broedplaats. Voor broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland wordt een leeromgeving opgezet waarbij we kennis van buiten naar binnen halen en de lessen uit de gebiedsprojecten en innovatieprojecten van deze broedplaats delen met ondernemers, overheden en andere stakeholders die kampen met vergelijkbare opgaven. Daarnaast is een belangrijke opgave om kennis gestructureerd te ontsluiten en te vertalen naar standaarden, richtlijnen en toolboxen die geschikt zijn voor toepassing elders. Beoogd wordt: - kennis van innovaties van elders te vertalen naar toepassing op Schouwen-Duiveland door het organiseren van cursussen, experts sessies, etcetera. - kennis te delen tussen de verschillende gebieden door gebiedssessie en excursies te organiseren. - kennis gestructureerd te ontsluiten en vast leggen in standaarden, richtlijnen en toolboxes (samenwerking met het POP-3 project). - Integratie van kennis in het hoger onderwijs en (agrarisch) middelbaar beroepsonderwijs door ontwikkelen van zoetwateroplossingen in het curriculum

Doel Het doel van de Zoetwater Academie is het opzetten van een kennis- en leernetwerk dat regie houdt op het proces van kennis delen, kennis ontwikkelen en kennis ontsluiten. Het gaat om enerzijds kennis over het vasthouden en bergen van zoetwater uit wetenschappelijke bronnen, studies, andere pilots en projecten te ontsluiten en toegankelijk te maken voor de deelnemers aan de Broedplaats Zoetwater. Daarnaast heeft de Zoetwater Academie tot doel om de kennis die ontwikkeld wordt in de verschillende projecten van de Broedplaats breed beschikbaar te stellen. Het gaat daarbij nadrukkelijk niet alleen om technisch georiënteerde kennis, maar juist ook om proceskennis rond governance, beleid, nieuwe verdienmodellen, nieuwe samenwerkingsverbanden en dergelijke. Zoals in het voorgaande is aangegeven doen we dit door een leeromgeving op te zetten waarbij we kennis van buiten naar binnen halen en de lessen uit de gebiedsprojecten en innovatieprojecten delen met ondernemers, gemeenteambtenaren en stakeholders die kampen met vergelijkbare opgaven. Daarnaast is een belangrijke opgave om kennis gestructureerd te ontsluiten en te vertalen naar standaarden, richtlijnen en toolboxen die geschikt zijn voor toepassing elders.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 34 van 45

Activiteiten - Onderzoek aan welke kennis is behoefte en hoe deze kennis te ontsluiten. De eerste stap in het proces is de behoefte aan kennis bij de deelnemers en stakeholders te inventariseren. In beeld wordt gebracht aan welke kennis is er behoefte en wat is de beste manier om deze te ontsluiten. Deze eerste stap leidt tot een uitvoeringsplan waarin activiteiten en besteding van middelen worden beschreven. Dit plan dient flexibel en dynamisch te zijn. - Opstellen uitvoeringsplan op basis van behoefteonderzoek/inventarisatie - Vaststellen uitvoeringsplan - Uitvoering geven aan uitvoeringsplan. - 1x per half jaar overleg met klankbordgroep zoetwateracademie - 1x per half jaar overleg met trekker van broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. - Bijstellen uitvoeringsplan.

Concrete resultaten - Uitkomst inventarisatie/behoefte als basis voor uitvoeringsplan: - Uitvoeringsplan opleveren en uitvoeren en halfjaarlijks bijstellen - Het kennis – en leernetnetwerk Zoetwater Academie steunt op drie pijlers: 1. Bijeenkomsten zoals kennisbijeenkomsten, excursies, cursussen, masterclasses, studiedagen, webinars, etc zijn. Deze bijeenkomsten zullen voornamelijk fysieke bijeenkomsten zijn. Uit de behoeftepeiling is gebleken dat er de voorkeur is op gezamenlijk het veld in te gaan en op deze manier te zien welke nieuwe ontwikkelingen en technieken er zijn en hierover te leren. 2. online platform Het online platform heeft diverse functies: • Creëren van korten lijnen om te kunnen communiceren binnen het netwerk. • Kennisbank voor het delen van relevante rapportages voortkomend uit met name de Broedplaats Zoet Water • Het delen van informatie, links, flyers, etc. • Laagdrempelig kunnen updates gedeeld worden vanuit de deelprojecten richting een grotere groep. • De deelnemers van het online platform kunnen mee de agenda bepalen, welke kennisvragen/behoeften spelen er en op welke manier (in welke vorm) moet hier invulling aan gegeven worden. • Aankondigen en promotie van bijeenkomsten van Broedplaats Zoet Water en andere relevante bijeenkomsten op het eiland bijvoorbeeld in het kader van Living Lab Schouwen-Duiveland.

• Informatie vanuit andere relevante projecten in Zeeland en daarbuiten kan worden gedeeld (mits dit valt binnen de scope van het project). Met, indien nodig, vertaling naar de toegevoegde waarde voor Schouwen-Duiveland, door middel van bijvoorbeeld factsheets. • Voor het delen van interessante bijeenkomsten van buiten Schouwen-Duiveland. • Eenieder kan vragen stellen, ervaringen delen en contacten uitwisselen via het online platform. • Het delen van presentaties en filmpjes na afloop van bijeenkomsten. 3. Implementatie in het onderwijs 1. Stimuleren van onderwijsinstellingen (VO, MBO en HBO) om nieuwe kennis over zoet water op te nemen in het curriculum, door het actief betrekken van docent-onderzoekers bij de community (ook via een aparte groep gericht op onderwijs) en bijeenkomsten. Ondersteunen bij het ontwikkelen van onderwijsmateriaal en casuïstiek bij de verschillende onderwijsinstellingen. Per onderwijsinstelling is er een ambassadeur, die als linking pin tussen Zoetwater Academie en betrokken leraren en docenten fungeert. Bij het VO (Pontes Pieter Zeeman) zal dat de coördinator van het Technasium zijn. Met deze ambassadeurs zal actief opgedane kennis en ervaring worden uitgewisseld (o.a. via het platform, pijler 2). Doel is per onderwijsinstelling structureel minstens 1 uitgewerkte module/ vak/ cursus gericht op zoet water oplossingen te realiseren. 2.

Betrekken leerlingen en studenten van de onderwijsinstellingen bij de Broedplaats Zoet Water door middel van een stage, afstuderen en/of projectonderwijs. Bij voorkeur en indien mogelijk in groepen Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 35 van 45

waar HBO (HZ en HAS), MBO (Scalda) studenten samenwerken met VO-leerlingen van HAVO/VWO Technasium (Pontes Pieter Zeeman). Streven is om ieder half jaar 2 groepen leerlingen/ studenten aan een opdracht bij de Broedplaats te laten werken, dus in totaal 6 groepen gedurende de volledige projectperiode. De Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland fungeert, indien gewenst, als aanjager en regisseur voor de inzet van studenten en leerlingen. Daarbij gaat het specifiek om opdrachten/ casussen die gekenschetst kunnen worden als ‘nice to know’ en waar het leren van de leerlingen/ studenten centraal staat, ingebed in de regionale context

Werkproces De Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland heeft de rol van verbinder en houdt zich bezig met de regievoering en praktische uitvoering rondom het delen van de kennis binnen de Broedplaats Zoet Water. Dit doen we met behulp van de input vanuit: Klankbordgroep Tijdens de inventarisatiefase zijn gesprekken gevoerd met diverse partijen om een indruk te krijgen van de kennisbehoefte die er is en op welke manier nieuwe kennis gedeeld zou kunnen worden. Tevens is er een klankbordgroep samengesteld, bestaande uit: - Provincie Zeeland, Vincent Klap - Deltares, Vince Kaandorp - ZLTO, John Bal - HAS Hogeschool, Suzanne Wierckx - De Rusthoeve, Charlotte van Sluis - Waterschap Scheldestromen, Marjan Peeters-Sommeijer - Gemeente Schouwen-Duiveland, Peter van Sante. In overleg met klankbordgroep is het uitvoeringsplan met bijhorende focus opgesteld. Gedurende de looptijd van de Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland zal 1x per kwartaal overleg plaatsvinden met de klankbordgroep, waarbij de klankbordgroep advies geeft over de activiteiten van de Zoetwater en inhoudelijke input geeft over de kennisbehoefte van het netwerk. Projectleiders deelprojecten Tevens zal 1x per kwartaal een overleg met projectleiders van de andere deelprojecten.

Voor de Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland zijn hierbij twee belangrijke aandachtspunten: - Aan welke kennis is de komende maanden behoefte en op welke manier kunnen we hier invulling aan geven? - Welke nieuwe kennis (ontwikkeld binnen de deelprojecten) kan breder uitgedragen worden en in welke vorm? Programmateam Broedplaats Zoet Water Bij de reguliere bijeenkomsten van het programmateam Broedplaats Zoet Water wordt een update gegeven over de uitgevoerde activiteiten en hun resultaat en geplande activiteiten bij de Zoetwater Academie. Op basis daarvan kan het programmateam indien nodig tussentijds bijsturen. Evaluatie De voortgang en de activiteiten van de Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland zullen 1x per jaar, in juli, geëvalueerd worden met de opdrachtgever, gemeente Schouwen-Duiveland. Tijdens deze evaluatie zal de afgelopen periode worden geëvalueerd, de voortgang van het project en de (globale) planning voor het komende jaar worden besproken. En indien nodig zullen wijzigingen worden besproken voor het komende jaar.

Communicatie Voor de communicatie rondom de Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland zal zoveel mogelijk gebruik gemaakt worden van de reeds ontwikkelde communicatiemiddelen voor het Living Lab Schouwen-Duiveland, zoals dit ook voor de Broedplaats Zoet Water gebeurt. Regelmatig zal worden afgestemd op welke manier de Zoetwater Academie en communicatie van het Living Lab elkaar kunnen aanvullen en versterken. Voor de bijeenkomsten zal gebruik gemaakt worden van de website en sociale media om deze breed onder de aandacht te brengen. Daarnaast zal er voor de Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland o.a. een format voor uitnodigingen en een aanmeldtool voor bijeenkomsten worden ontwikkeld. Na afloop van bijeenkomsten zullen presentaties van de sprekers worden gedeeld in het netwerk.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 36 van 45

Het online platform (pijler 2) zal zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande / nog te ontwikkelen communicatiemiddelen binnen het Living Lab Schouwen-Duiveland, zoals website en social media. Tevens zal er online een plek ingericht worden waar relevante rapporten, factsheets, informatiebladen, etc. gedeeld kunnen worden met het netwerk. Via het platform kan ook informatie vanuit het Living Lab, op het gebied van zoetwater, zoals filmpjes, vlogs, artikelen en persberichten actief worden gedeeld met het netwerk. Projectorganisatie De HZ University of Applied Sciences samen met het Delta Platform geven uitvoering aan het kennis- en leernetwerk Zoetwater Academie. Contactpersonen zijn Jouke Heringa, kennisliaison Delta Platform en onderzoeker/docent opleiding Water Management – Aquatische Ecotechnologie, en Denise van Eekeren projectmederker bij HZ Unoversity of Applied Sciences en Delta Platform. De Zoetwater Academie Schouwen-Duiveland is als volgt georganiseerd:

Planning Uitvoeringen van het kennis- en leernetwerk Zoetwater Academie zal plaatsvinden van februari 2021 t/m december 2023.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 37 van 45

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 38 van 45

Kostenoverzicht Zoetwateracademie

De vervolgopdracht aan Hogeschool Zeeland voor het uitvoering geven aan de zoetwateracademie in het jaar 2024 is nog niet verleend. Daarvoor is een kleine 50.000,00 gereserveerd, om precies aan te geven: € 48.510,74. In de loop van 2023 volgt het inkooptraject voor de werkzaamheden in 2024.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 39 van 45

V.

INZETTEN VAN BODEM- EN WATERCOACHES

A.

Opgave

De aanleiding om naast de projecten met betrekking tot zoet water en een robuust watersysteem ook aandacht voor de bodem te hebben is dat een bodem die vruchtbaar is beter water vasthoudt en gedoseerd water afgeeft. Een gezonde bodem is in staat om beter met de verandering van het klimaat om te gaan en de effecten daarvan het hoofd te bieden, en ook de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater te verbeteren en wateroverlast en verdroging tegen te gaan. Een vruchtbare bodem, een bodem met een open structuur, een rijk bodemleven en vermogen tot vasthouden en gedoseerd afgeven van water en voedingsstoffen heeft alleen maar voordelen. Zo’n bodem draagt bij aan de aanpak van wateroverlast en droogte, aan de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater, aan duurzame voedselvoorziening en aan klimaat. Om deze reden hebben de betrokken overheden en Agrarisch Schouwen-Duiveland gekozen voor een project dat vergelijkbaar is met het Brabantse Bodem Up en een bodem- en watercoach van ZLTO ingeschakeld om met 25 agrariërs aan de slag te gaan met het verbeteren van de bodem en het watervasthoudend vermogen. De kennis die wordt opgedaan wordt binnen het kennis- en leernetwerk van de zoetwateracademie verspreid.

Doel Het is van belang om het watervasthoudend vermogen en het waterbergend vermogen van de bodem te verbeteren. Een hoger watervasthoudend vermogen vergroot de hoeveelheid beschikbaar bodemvocht. Hierdoor is de plant beter bestand tegen droge omstandigheden. Er kan immers over een langere periode vocht aan de bodem onttrokken worden, waardoor de behoefte aan (externe) watervoorziening vermindert. Verbeteren van het waterbergend vermogen is vooral belangrijk tijdens natte periodes. De bodem slaat meer neerslag op, waardoor minder water afspoelt en het watersysteem wordt ontlast. Goed bodembeheer verbetert het watervasthoudend vermogen en het waterbergend vermogen en is daarmee een belangrijke sleutel voor goed waterbeheer op bedrijfsniveau. De voordelen voor waterkwantiteit gaan veelal gepaard met voordelen voor waterkwaliteit. Immers, een optimaal bodembeheer verbetert nutriëntenefficiëntie, waardoor afspoeling en uitspoeling naar het oppervlakte- en grondwater minder wordt. In West-Brabant is via BodemUP en het maken van Bedrijfswaterplannen hiermee in de afgelopen jaren al veel ervaring opgedaan. Die ervaringen wordt in dit project gebundeld tot een aanpak ‘BodemUP/WaterUP’.

Activiteiten 1. Op 25 bedrijven gaat de bodem- en watercoach aan de slag met bodem- en watermaatregelen. Via een plan-do-check-act-cyclus (PDCA) bezoekt de coach de bedrijven 3 keer per jaar en is er 1 keer contact voor begeleiding per telefoon of e-mail. De coach adviseert en begeleidt de agrariër bij het selecteren, uitvoeren en evalueren van maatregelen op het perceel waarvan de ondernemer denkt dat er de meeste winst te behalen is. Daarbij zorgt de bodem/watercoach voor kennis die bijdraagt aan het verbeteren van de bodemkwaliteit (zowel chemisch, fysisch als biologisch), een beter watervasthoudend vermogen, een efficiënter grondstoffengebruik, een meer gesloten (water)kringloop en minder emissie van milieubelastende stoffen naar bodem, grond- en oppervlaktewater. De coach gaat bedrijfsspecifiek te werk, biedt de ondernemer concreet handelingsperspectief. Passend bij zijn bedrijf, zijn wensen, zijn teeltplan en zijn persoonlijke doelstellingen. Verbeteren van de agrarische productie is daarbij het uitgangspunt. De coach spreekt de agrariër aan op zijn ondernemerschap en zijn wens om de opbrengst van zijn perceel te optimaliseren.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 40 van 45

De coach gaat zo concreet mogelijk aan de slag. We focussen op één perceel per jaar. De aanname hierbij is dat wanneer de coach en agrariër via dit traject op één perceel positieve resultaten bereiken, de ervaringen en leerpunten worden meegenomen in het management van de andere percelen binnen het bedrijf. In het tweede jaar komt een ander perceel aan de beurt, met andere bodem- en wateruitdagingen. Of het zelfde perceel, maar met een andere teelt. Ook hier is het uitgangspunt dat de ondernemer 3 keer per jaar zijn coach op het bedrijf ontvangt en de PCDA-cyclus doorloopt. Dat geldt ook voor het derde jaar: opnieuw kennisoverdracht op maat en bedrijfsspecifiek. 2. Overleg en afstemming andere onderdelen Deelname aan het projectleidersoverleg van broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. Afstemming met de inhoudelijke projecten met betrekking zoet water opslag in de ondergrond en de fieldlabs. 3. Kennis- en leernetwerk Zoetwateracademie De kans is aanwezig dat sommige ondernemers tevens behoefte hebben aan technische kennis m.b.t. zoetwateropslag in kreekruggen etc. Dergelijke signalen worden vanzelfsprekend doorgegeven aan andere participanten en/of projectleiders in de Broedplaats, waaronder ook de projectleider van de zoetwateracademie. Waar mogelijk levert de coach een bijdrage bij het organiseren van bijeenkomsten.

Afhankelijk van de behoefte kan het gaan om kleinschalige bijeenkomsten (schuurbijeenkomsten met 4 à 5 agrariërs) of grootschalige bijeenkomsten. 4. Nieuwe ontwikkelingen uit landbouwkundig onderzoek. Vanuit het opbouwende netwerk van de zoetwateracademie en onze eigen opleiding tot geaccrediteerd onafhankelijk bodemadviseur vanuit Aeres hogeschool blijft de coach op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen in landbouwonderzoek. Op deze manier blijft de coach nieuwe inzichten inzetten op perceelsniveau en daarmee bijdragen aan een toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap op Schouwen-Duiveland. Daarnaast blijven we via onze ervaring met BodemUP in West-Brabant en de, in samenwerking met LBI en NMI, ontwikkeling van een BedrijfsBodemWaterPlan verder op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen op het grensvlak van bodem, water, landbouw en onderzoek.

Resultaat en effect Bij 25 agrariërs gedurende drie jaren adviseren op het gebied van ondernemerschap, agrarisch verdienmodel, het verbeteren van de bodemkwaliteit (zowel chemisch, fysisch als biologisch), een beter watervasthoudend vermogen, een efficiënter grondstoffengebruik, een meer gesloten (water)kringloop en minder emissie van milieubelastende stoffen naar bodem, grond- en oppervlaktewater. Deze werkwijze moet leiden tot een verbetering van de bodemkwaliteit en een toekomstbestendige agrarische bedrijfsvoering. Het effect wordt kwalitatief gemeten aan de hand van voortgangsrapportages. Een kwantitatieve meting maakt geen deel uit van dit project (mogelijk dat dit aan de orde komt bij de monitoring in het kader van de fieldlabs).

B. Werkproces, projectorganisatie, planning Aan de hand van een PDCA-cyclus gaat de bodem- en watercoach aan de slag met 25 agrariërs. De coach bezoekt de bedrijven drie keer per jaar en er is 1x contact voor begeleiding via telefoon of email. De coach levert per bedrijf kennisoverdracht op maat en bedrijfsspecifiek. De projectorganisatie is in handen van de ZLTO. De planning is hieronder opgenomen: Jaar

Fase

Toelichting

Planning

1 Voorbereiding

Projectvoorbereiding

Q3 van 2020

1 Voorbereiding

Werven deelnemers

Q3 van 2020

1 Plan-UP

Kennisbijeenkomst – introductie

Q4 van 2020

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 41 van 45

1 Check-UP

Kennisbijeenkomst – meetplan

Q4 van 2020

2 Plan-UP

Kennisbijeenkomst – BodemUP/WaterUP

Q1 en Q2 van 2021

2 Do-UP

Begeleiding bij uitvoering

Q2 van 2021

2 Check-UP

Kennisbijeenkomst – evaluatie/meetplan

Q3 van 2021

2 Act-UP

Kennisbijeenkomst – analyse

Q4 van 2021

3 Plan-UP

Kennisbijeenkomst – BodemUP/WaterUP

Q1 en Q2 van 2022

3 Do-UP

Begeleiding bij uitvoering

Q2 van 2022

3 Check-UP

Kennisbijeenkomst – evaluatie/meetplan

Q3 van 2022

3 Act-UP

Kennisbijeenkomst – analyse + afronding

Q4 van 2022

4 Plan-UP

Kennisbijeenkomst – BodemUP/WaterUP

Q1 en Q2 van 2023

4 Do-UP

Begeleiding bij uitvoering

Q2 van 2023

4 Check-UP

Kennisbijeenkomst – evaluatie/meetplan

Q3 van 2023

4 Act-UP

Kennisbijeenkomst – analyse + afronding

Q4 van 2023

De voortgang wordt besproken in het projectleidersoverleg en het programmateam van de broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage opgesteld. Samenwerking met zoetwateracademie Als onderdeel van Broedplaats Zoetwater is het delen van ervaringen en kennis vanuit het BodemUP/WaterUp coachingstraject belangrijk voor de ontwikkeling van nieuwe gebiedsprocessen. Andersom verbetert ervaring en kennis van andere partijen de kwaliteit van het coachingstraject. Deze samenwerking bevordert de beoogde transitie naar een klimaatbestendig zoetwatersysteem voor een vitaal platteland op Schouwen-Duiveland. Om het uitwisselen van ervaringen, nieuwe ontwikkelingen en kennis te waarborgen wordt nadrukkelijk samenwerking met de Zoetwater Academie gezocht. In de uitvoering betekent dit dat het delen van signalen vanuit het veld een taak is van de bodem- watercoach. Sommige ondernemers zullen behoefte hebben aan technische kennis m.b.t. zoetwateropslag in kreekruggen etc. Dergelijke signalen worden vanzelfsprekend doorgegeven aan andere participanten van de Zoetwater Academie. Ontwikkelingen en inzichten omtrent landbouwonderzoek in relatie tot klimaatverandering zullen de komende drie jaar toenemen. De bodem- en watercoach heeft via de Zoetwater academie een ingang bij o.a.

kennisinstellingen en kan hierdoor nieuwe ontwikkelingen mee te nemen in zijn coachingstraject. Waar mogelijk levert de bodem- en watercoach een bijdrage bij het organiseren van bijeenkomsten. Afhankelijk van de behoefte kan het gaan om kleinschalige bijeenkomsten (schuurbijeenkomsten met 4 à 5 agrariërs) of grootschalige bijeenkomsten.

C. Communicatie Voor de communicatie rondom het project bodem- en watercoaching zal zoveel mogelijk gebruik gemaakt worden van de reeds ontwikkelde communicatiemiddelen voor het Living Lab Schouwen-Duiveland, zoals dit ook voor de Broedplaats Zoet Water gebeurt.

D.

Kostenoverzicht

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 42 van 45

De kosten bestaan uit: advieskosten, voorbereidingskosten, uitzoekwerk voor maatwerkoplossingen, rapportages/gespreksverslagen en slotevaluaties. We gaan uit van 9 uur per ondernemer per jaar verdeelt over 4 contactmomenten waarvan 3 op het bedrijf aan € 125 per uur.

Wat Begeleiding per ondernemer jr-1 Begroting per bedrijf jr-1 Begroting per bedrijf hele projectperiode

9 uur € 1.125,€ 3.937,501

Begroting bij begeleiding 25 ondernemers € 98.437,502 Begroting onvoorzien en afstemming € 1.562,5 Totale begroting € 100.000 1 Projectproject van 3,5 jaar (3,5 · € 1125) 2 Uitgaande van 25 projectdeelnemers (25 · € 3937,50)

VII. Samenwerken voor zoetwateropslag in de ondergrond, van pilot naar grootschalige toepassing Het projectplan en de GS-subsidiebeschikking zijn als bijlage aan dit projectplan IBP-VP-ZWD gevoegd. Voor dit project wordt geen Rijksbijdrage gevraagd. Het project maakt wel onderdeel uit van het gebiedsplan IBP VP ZWD. De financiering vanuit het Europese Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3, regeling samenwerken voor innovatie), en de cofinanciering door provincie Zeeland en gemeente Schouwen-Duiveland zijn in het gebiedsplan IBP-VP ZWD opgevoerd als cofinanciering voor de gevraagde Rijksbijdrage (via subsidieaanvraag provincie Zuid-Holland). Dit project heeft een doorlooptijd van voorjaar 2020 tot voorjaar 2022. Verschillende resultaten zijn of worden opgeleverd: • 13 quickscanrapporten voor 20 deelnemende agrariërs eind 2020 • 2 online kennisbijeenkomsten over de resultaten van de quickscans in januari 2021 • 1e deelrapport van Deltares met kansenkaarten en beslisboom december 2021 • Online kennisbijeenkomst voor agrariërs op 15 december 2021. • Online kennisbijeenkomst voor belangstellenden op 11 januari 2022 • 5 haalbaarheidsstudies, 4 op de poelgronden en 1 in een kreekruggebied 1e kwartaal 2022 • 2e deelrapport van Deltares met ‘standaardwerkwijze’ zoetwateropslag in de ondergrond op S-D 1e kwartaal 2022 • Twee Online of fysieke sessies, 1e kwartaal 2022.

De kennisbijeenkomsten zijn terug te kijken op https://livinglabschouwen-duiveland.nl/kennis-en-leren/terugblikevenementen . Ook het rapport van Deltares en de kansenkaarten en beslisboom staan op de website: https://livinglabschouwen-duiveland.nl/kennis-en-leren/bibliotheek De verantwoording en subsidievaststelling gaan via het RVO en de regels van POP 3.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 43 van 45

6.

Analyse en beheren risico’s broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland

Bij de beschrijving van de projecten van de broedplaats is ingegaan op de kansen en risico’s daar waar deze aan de orde zijn. Belangrijk is het risicobeheer zo in te richten dat we aan het einde van de looptijd van het IBP-programma, einde 2024, afgesproken resultaten binnen het daarvoor beschikbare budget en de aangegane afspraken hebben opgeleverd. De werkzaamheden van de bodem-en watercoaching van 25 agrariërs, de taskforce governance en de zoet wateracademie zijn concreet beschreven. Dat geldt ook voor het POP 3-project samenwerken voor zoetwateropslag in de ondergrond waarvoor de monitoring van de voortgang in kader van de POP3-afspraken plaatsvindt. De uitvoering van de innovatievoucherregeling is afhankelijk van het aantal en soort aanvragen gerelateerd aan de behoefte vanuit de agrariërs en experts om advies, onderzoek en maatregelen te treffen op het gebied van zoet water. De gebiedsprocessen van de fieldlabs zijn zoals aangegeven meer iteratieve processen met verschillende ijkmomenten en bijstellingen om uiteindelijke stappen naar het doel toe te zetten. Onderling zijn de projecten ook van invloed op elkaar en ook van belang voor elkaar. Denk aan de ontwikkeling van het netwerk van de broedplaats, kennisontwikkeling maar ook het vervlechten van de wijze van het behalen van doelstellingen. Er is een relatie tussen het werken aan de doelen op perceelsniveau (b.v.

teeltplannen aanpassen in overleg met bodem- en watercoach), bedrijfsniveau (b.v. samenwerken aan innovatieve drainagetechnieken of zoetwateropslag in kreekrug) en gebiedsniveau in de fieldlabs waar de kennis vanuit de andere projecten ook samenkomt. Hieronder geven we aan hoe we met de projectorganisatie en-afspraken de risico’s beheren. Risicoanalyse M.b.t. Proces: • Planning loopt uit • Stagnatie of stilvallen inhoudelijke projecten. • Geen of verlies aan draagvlak gebiedspartijen en/of overheden waardoor de samenwerking wegvalt • Wegvallen (co)financiering • Onvoldoende cofinanciering • cofinanciering POP3 -project lager uitvalt. • Overschrijding financiering andere projecten • Bezwaren vanuit andere belangen en andere partijen M.b.t. Organisatie: • geen capaciteit of urgentie meer bij de deelnemende organisaties • vertraging/stagnatie in afstemming M.b.t. Inhoud: • Wet- en regelgeving belemmeren de gewenste regeling die beoogd om de innovatie/systeemverandering te stimuleren en in gang te zetten.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 44 van 45

Risicobeheer De voortgang wordt bewaakt en de projectorganisatie is zo ingericht dat de voortgang gezamenlijk wordt bewaakt en knelpunten vroegtijdig gesignaleerd worden, besproken worden en naar een oplossing wordt gezocht. Knelpunt kan zijn dat de projecten niet tijdig gereed zijn. Als het gaat om belemmeringen op het gebied van governance wordt dit voorgelegd aan de Taskforce Governance met het verzoek advies uit te brengen. Vier tot vijf keer per jaar komt het programmateam bijeen om de voortgang van de projecten te bespreken, hiervan wordt verslag gemaakt. Jaarlijks maakt gemeente Schouwen-Duiveland een voortgangsverslag op inhoud, organisatie en budget van de projecten gemaakt en besproken. De financiering van het programma (met uitzondering van de financiële bijdrage van Waterschap Scheldestromen, zie hierna) is opgenomen in de gemeentelijke begroting (raadsbesluit december 2020 begrotingswijziging broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland) en daarmee ook in de P&C-cyclus. Aan de te verstrekken subsidies zullen voorwaarden verbonden zijn op basis van de subsidieverordening die ook vragen om voortgangsbewaking en verantwoording.

De financiële bijdrage van Waterschap Scheldestromen bestaande uit een cofinanciering van € 250.000,00 komt uit het budget dat beschikbaar is voor de uitvoering van maatregelen die voortkomen uit het proces van de Planvorming Wateropgave (PWO) voor gebied Schouwen en gebied Duiveland en heeft een eigen planning en uitvoeringsorganisatie. In het kader van de fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire is er aandacht voor de beschikbaarheid en inzetbaarheid van deze middelen. In het 1e kwartaal van 2022 is bekend of dit investeringsgeld ingezet kan worden voor de uitvoering van de fieldlab (en de vastgestelde PWO-maatregelen bijdragen aan het doel om te komen tot een klimaatrobuust watersysteem). Er zijn terugkoppelingen naar kernteam IBP VP ZWD en de subsidieverstrekkers zodat knelpunten tijdig worden gesignaleerd, besproken worden en er zo nodig op bestuurlijk niveau een besluit over genomen kan worden.

Projectplan Broedplaats Zoet Water Schouwen-Duiveland Versie: definitief tbv subsidieaanvragen Datum: januari 2022, pagina 9 aangepast 3-5-2022

pagina 45 van 45