20220601 coalitieakkoord 2022-2026 definitief

SAMEN KOERS HOUDEN Coalitieakkoord 2022–2026

Inhoud Voorwoord. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Waar leest u wat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1. Werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.1 Economie sterk water gerelateerd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 1.2 Innovatieve landbouw, tuinbouw, visserij en aquacultuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 1.4 Arbeidsmarkt in balans. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

2. Wonen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.1 Goed en realistisch voorzieningenniveau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 2.2 Wonen naar wens. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.3 Leefbare kernen met betrokken inwoners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.4 Goed en betaalbaar aanbod zorg en welzijn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3. Verblijven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 3.1 Schouwen-Duiveland vakantie-eiland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 3.2 Krachtige toeristische hoofdstructuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 3.3 Toerisme is sterk divers en profiteert van water . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.4 Evenementen en activiteiten aan het water. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

4. Bestuur en burgerzaken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4.1 Bestuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

5. Portefeuilleverdeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Bijlage 1: planning ruimtelijke projecten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

Voorwoord Met trots presenteer ik u het coalitieakkoord 2022–2026, opgesteld door de fracties van Leefbaar Schouwen-Duiveland, CDA, SGP en GroenLinks. Dit akkoord is een vervolg op de koers van de vorige bestuursperiode. In de bestuursperiode 2018–2022 is veel bereikt. We hebben een solide basis neergezet voor de stads-, dorps- en wijkvernieuwing. Dit is inmiddels goed zichtbaar in de kernen van Renesse, Bruinisse, Brouwershaven en Scharendijke. Ook in Zierikzee is stevig geïnvesteerd. Ik verwijs maar even naar de metamorfose rondom het Hatfieldpark. De piketpalen voor de grote opgaven op het gebied van jeugd- en ouderenzorg, energie en CO2-reductie zijn geslagen. Afgezet tegen het Europese- en rijksbeleid hoeven we aan de ingezette koers niet heel veel te wijzigen. Inwoners en ondernemers kunnen zich vinden in deze koers. We willen de ingezette koers in de voor ons liggende bestuursperiode dus doorzetten, maar de omstandigheden om ons heen zijn enorm veranderd. We leven in een onzekere tijd door de pandemie, de oorlogssituatie in Oekraïne, de klimaat- en stikstofcrisis, de situatie op de woning- en arbeidsmarkt, de inflatie en de oplopende rente en grondstofprijzen. Dat vraagt van ons dat we in de komende bestuursperiode slagvaardig anticiperen op ontwikkelingen. Daarom beperkt dit akkoord zich op de hooflijnen.

De verdere uitwerking volgt in de programmabegroting 2023–2026 en in de voorstellen waarmee het college naar de gemeenteraad komt. De inzet van de coalitievormende partijen is om dit, net zoals afgelopen bestuursperiode is gebeurd, vorm te geven met de gehele raad. Een belangrijke basis voor hoe we dat met elkaar gaan doen is gelegd in het unaniem vastgestelde Raadsakkoord. Een mooi initiatief, zeker in deze onzekere tijd! Het vertrouwen in de politiek en het bestuur daalt. Dit vergroot de kloof tussen inwoners en ondernemers en de overheid. We willen als lokaal bestuur werken aan herstel van vertrouwen. Dat begint met een sterk gemeentebestuur. Het gemeentebestuur kan goed functioneren dankzij de ambtelijke organisatie, die elke dag hard aan het werk is voor ons eiland. Versterking van de bestuurskracht is belangrijk, maar het is ook essentieel dat we duidelijk zijn, onze afspraken nakomen en op een juiste wijze reageren op vragen en initiatieven van inwoners en ondernemers. Het uitgangspunt is ‘Ja, mits’, maar ‘Nee’ kan ook een antwoord zijn. Versterking van de bestuurskracht en doorontwikkeling van de organisatie om dat mogelijk te maken vinden we zo belangrijk dat we in deze bestuursperiode een 5de wethouder benoemen als bestuurlijk aanjager. De arbeidsmarkt is zeer gespannen en dat merken we als gemeente ook.

We moeten ons daarom in woord en daad positioneren als aantrekkelijke organisatie om voor te werken. Dit kan al door de uitdagende ambities die we als bestuur hebben en de uitdagende projecten die daaruit voortkomen. Maar voor het werven en behouden van personeel zijn daarnaast ook een goede financiële waardering en een palet van moderne secundaire arbeidsvoorwaarden essentieel.

3

We vinden de betrokkenheid bij en het participeren in projecten door inwoners heel belangrijk. De stads-, dorps- en wijkraden zijn daarin een essentiële schakel. Deze adviesorganen bestaan uit vrijwilligers die onbezoldigd veel tijd, inzet en energie hieraan besteden. De projecten waarbij zij betrokken zijn worden steeds complexer. Om te borgen dat zij goed kunnen blijven functioneren zetten we daarom in op meer ondersteuning en versterking van stads-, dorps-, en wijkraden. Daarnaast zetten we deze periode in op gelijke behandeling, voldoende representatie en gelijkwaardige participatie van alle doelgroepen in onze lokale samenleving. We blijven met inwoners, stads-, dorps- en wijkraden, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en gasten in gesprek over ontwikkelingen op ons eiland. De realisatie van dit coalitieakkoord kunnen we niet alleen, ook ondernemers, inwoners en partners hebben daarin een belangrijke rol. Samen werken we aan een mooi en krachtig Schouwen-Duiveland. De Strategische Visie ‘Tij van de Toekomst’ (2011) is onze koers op de lange termijn met doelen op het gebied van wonen, werken en verblijven in 2040. Komende periode actualiseren we onze Strategische Visie. Dat doen we samen met het complete maatschappelijke middenveld van onze gemeente. De burgemeester geeft leiding aan dit proces..

Ik bedank de gemeentesecretaris, de griffier en via hen de hele ambtelijke organisatie voor de ondersteuning tijdens het proces dat de coalitievormende fracties met elkaar doorlopen hebben en waarvan dit coalitieakkoord het resultaat is. De basis voor de nieuwe raadsperiode is gelegd. Nu samen weer aan de slag voor de leefbaarheid van ons mooie eiland! Mede namens de fracties van Leefbaar Schouwen-Duiveland, CDA, SGP en GroenLinks,

Robbert Lievense formateur

Zierikzee, 2 juni 2022

4

Waar leest u wat Met dit coalitieakkoord sluiten we aan op onze Strategische Visie ‘Tij van de Toekomst’ door de indeling in de thema’s Werken, Wonen, Verblijven en Bestuur en burgerzaken te volgen. Per thema leest u een inleidende tekst. Voor ieder thema zijn onze punten voor komende periode uitgewerkt in paragrafen. Het beleid dat de vorige periode is ingezet wordt voortgezet en is geborgd in de meerjaren programmabegroting. Het nieuwe beleid dat is opgenomen in dit coalitieakkoord zal ook geborgd worden in de meerjaren programmabegroting. Zowel het nieuwe beleid als het lopende beleid wordt periodiek gemonitord binnen de cyclus van begroten en verantwoorden die jaarlijks plaatsvindt. Als bijlage bij het coalitieakkoord vindt u een projectenlijst. Op deze projectenlijst staan de ruimtelijke projecten die onder handen zijn en de projecten die we voorzien om op te pakken in de komende bestuursperiode.

5

1

Werken Een weerbare en sterk lokaal verbonden economie is belangrijk voor een levendig en bruisend SchouwenDuiveland. In onze samenleving speelt werk qua participatie een belangrijke rol. Om een gezonde lokale arbeidsmarkt te realiseren zijn economische ontwikkeling, onderwijs en (betaalbare) woonruimte belangrijke voorwaarden. Inmiddels gaat het niet meer alleen om het aanbieden van leuk en gevarieerd werk, maar ook om de beschikbaarheid van mensen. De grootste uitdaging op de arbeidsmarkt is op dit moment het tekort aan personeel. Het helpen van werkgevers om geschikte mensen te vinden is dan ook een belangrijke opgave. We moeten die mensen, naast mooi werk, ook een fijne leefomgeving kunnen aanbieden. We gaan de uitdagingen op onze arbeidsmarkt aan samen met het onderwijs en onze ondernemers. Dat doen we bijvoorbeeld met het project ‘Jaarrond werken’, waarbij we meedenken met onze werkgevers om werknemers jaarrond werk te bieden in plaats van seizoensgebonden werk. Daarnaast sluiten we aan bij landelijke en Zeeuwse initiatieven rondom een Leven Lang Ontwikkelen en werken we steeds intensiever samen binnen de arbeidsmarktregio Zeeland. We ondersteunen onze werkgevers ook door in te zetten op bewustwording, bijvoorbeeld op het thema hoe zij nieuwe generaties werknemers kunnen werven en binden. We streven als gemeente naar een arbeidsmarkt die in balans is.

Dat betekent dat we flexibel zijn en anticiperen op veranderingen op de arbeidsmarkt, waarbij we inzetten op omscholing. Onze gemeente wordt omringd door water; dat water is de motor achter vele innovaties, economische ontwikkelingen en kansen die hieruit voortkomen. Als gemeente profileren we ons dan ook bewust met de term watereconomie. Het behoud van kwaliteit en diversiteit staan hierbij centraal. We zetten in op de ontwikkeling en eventuele uitbreiding van goed bereikbare bedrijventerreinen. Dit mede in verband met eventuele verplaatsingen van bedrijven vanuit het buitengebied. Vooral dankzij het water is Schouwen-Duiveland een ‘vakantie-eiland’. Maar water heeft ons meer te bieden. Slimme en innovatieve concepten in de combinatie van land en water maken nieuwe economische ontwikkelingen mogelijk op het gebied van onder meer aquacultuur, landbouw, visserij, energie, zorg en kennisontwikkeling. Dit draagt bij aan een vitale economie en daarmee aan het behoud van en nieuwe lokale werkgelegenheid. Dit is belangrijk voor onze ondernemers en inwoners. We hebben te maken met complexe opgaven: we willen ontwikkelen, maar tegelijkertijd moeten we ook CO2- en stikstofproblemen oplossen en zorgen voor een goede duurzame energievoorziening. Daarnaast zetten we ons in voor een stabiele zoetwatervoorziening en een goede bereikbaarheid van ons eiland.

Dat vraagt om creatieve oplossingen daar waar regelgeving in de weg zit of extra geld nodig is. Dat kunnen we niet alleen, daarom zetten we de komende jaren flink in op lobby in Den Haag en Brussel. Bovendien kunnen we leren van andere gemeenten in Nederland en Europa over hun aanpak van deze problematiek. Voor werken hebben we de concrete beleidsvoornemens hierna uitgewerkt onder: 1.1 Economie sterk water gerelateerd 1.2 Innovatieve landbouw, tuinbouw, visserij en aquacultuur 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid 1.4 Arbeidsmarkt in balans

6

1.1 ECONOMIE STERK WATER GERELATEERD 1. CO2-reductie We zetten in op bewustwording en hoe iedereen een steentje bij kan dragen. We sluiten aan bij het beleid van de Rijksoverheid. Daarnaast zetten we lokaal in op bewustwording en het vergroten van kennis. We breiden de ambtelijke formatie uit met een klimaatregisseur. Verder passen we onze inkoopvoorwaarden aan, stimuleren we hybride werken in onze organisatie en maken we onze gebouwen waar mogelijk gasloos. Bij het opstellen van de omgevingsvisie is CO2 een belangrijke opgave. Voor zover mogelijk brengen we de CO2 impact van onze projecten en activiteiten in kaart. We maken het daarnaast voor inwoners mogelijk om hun CO2 voetafdruk te bepalen zodat ze hun eigen gedrag kunnen sturen in relatie tot CO2. We geven meer ruimte in beleid en regelingen aan initiatiefnemers die willen investeren in concrete duurzaamheidsmaatregelen(1).

2. Duurzame opwek en opslag van energie We zetten in op meer kansen voor duurzame opwek en opslag van energie. Het beleid voor windmolens verandert niet. We zien mogelijkheden in nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld windmolens van beperkte hoogte (21 meter conform Provinciaal beleid). Het beleid met betrekking tot zonnepanelen blijft dat het ‘volleggen’ van daarvoor geschikte daken de eerste prioriteit heeft. Voor het plaatsen van zonnepanelen op andere locaties dan op daken werken we met ruimtelijke kaders zodat duidelijk is waar dit wel of juist niet wenselijk is. Daarnaast zetten we in op verschillende manieren om energie op te wekken, aan te leveren en op te slaan. We staan open voor nieuwe technieken en zijn met name alert op de ontwikkeling van bij ons toepasbare technieken. We stimuleren daarom de komst van een energieplein in Zierikzee Zuid (Zuidhoek/Straalweg/BusinessParc). Hiervoor houden we rekening met cofinanciering in de komende 3 jaar, het college werkt dit verder uit in een raadsvoorstel. Naast het opwekken van duurzame energie hebben we ook aandacht voor energieopslag en kabelpooling als deeloplossing. Immers door de ruimte op al bestaande kabels te gebruiken voor transport van energie en ook opslagmogelijkheden voor energie te realiseren kunnen we optimaler gebruik maken van het bestaande energienetwerk.

We stimuleren samenwerkingsvormen tussen bedrijven en/of inwoners die bijdragen aan het bereiken van onze energiedoelstellingen. We denken dan bijvoorbeeld aan medeeigendom van een zonnepark, een buurtbatterij of gezamenlijk isoleren. We blijven verduurzaming stimuleren met subsidies, bijvoorbeeld voor zonnepanelen.

3. Volhoudbare (duurzame) economie (circulaire economie) We faciliteren initiatieven op dit gebied. Een volhoudbare economie is een circulaire economie, waarbij grondstoffen niet verloren gaan maar volwaardig hergebruikt worden. We willen hierop inzetten door het faciliteren en stimuleren van initiatieven op dit gebied, zoals het materialenpaspoort, de energieneutrale economie, de biobased economie, aansluiten bij ontwikkeling van ambachtscentra, de milieubarometer en Gemeentelijke Praktijk Richtlijn (GPR) gebouw en stedenbouw (duurzaamheidsbeoordeling vastgoed). Ook stimuleren we een gezonde circulaire landbouw en daar hoort ook veeteelt bij. Om al deze zaken tot stand te brengen, werken we samen met belanghebbenden en zetten we in op het binnenhalen van subsidies om initiatieven mogelijk te maken. Verduurzaming betekent voor ons maatregelen treffen om de situatie voor toekomstige generaties te verbeteren als het gaat om het klimaat en natuurlijke hulpbronnen. 1 Zoals bassins voor zoet water, regenwater opvang, hergebruik, biobased materiaalgebruik, CO2 afvangen of opslaan, akkerranden, opslag van energie, strokenteelt, enzovoort.

7

De samenleving is alleen volhoudbaar als we ons aanpassen aan klimaatverandering, de CO2-uitstoot terugdringen om verdere opwarming te voorkomen en slimmer omgaan met ons land en onze grondstoffen(2).

4. Waterkwaliteit Verbeterde waterkwaliteit. De kwaliteit van het water buitendijks en binnendijks is belangrijk voor toerisme, landbouw en visserij. We vinden dat de waterbeheerder hiervoor verantwoordelijk is. We investeren mee op het moment dat er kansen ontstaan voor innovatie en extra economische ontwikkeling, bijvoorbeeld energie uit water.

1.2 INNOVATIEVE LANDBOUW, TUINBOUW, VISSERIJ EN AQUACULTUUR 1. Toekomstbestendige landbouw, tuinbouw en visserij We ondersteunen boeren en vissers in de veranderingen die zij vanwege duurzaamheid moeten doorvoeren. Boeren en vissers hebben een belangrijke rol in de opgaven rondom CO2 en stikstof. We richten ons op de ondersteuning van boeren en vissers in hun opgave om zo duurzaam mogelijk te werken en bij te dragen aan de CO2 en stikstof reductie. Dat doen we in kennis, netwerk en subsidiemogelijkheden (zie voetnoot voor uitwerking)(3). We realiseren ons dat circulaire landbouw niet mogelijk is zonder veeteelt. Beschikbaarheid van voldoende zoet water is belangrijk en wordt steeds urgenter. Daarom is het van belang dat er een structurele oplossing komt. Naast alle duurzame initiatieven is externe aanvoer noodzakelijk. We voeren een gerichte lobby in Den Haag en Brussel voor een structurele oplossing van de zoetwaterproblematiek.

2 Dit alles betekent: • maatregelen om aan te passen aan hitte, droogte en wateroverlast via de klimaatadaptatiestrategie; • maatregelen om minder energie te gebruiken en energie anders op te wekken via de energieagenda; • maatregelen om minder of geen fossiele brandstoffen te gebruiken voor verwarming van onze woningen en gebouwen via de warmtetransitievisie en de wijkuitvoeringsplannen; • maatregelen om delfstoffen of onderdelen eindeloos te kunnen hergebruiken en omschakelen naar productie op basis van niet-fossiele grondstoffen (zie de paragraaf circulaire economie); • de biodiversiteit versterken (zie paragraaf biodiversiteit); • de bodemstructuur verbeteren (zie paragraaf landbouw); • bodem-, lucht- en waterkwaliteit borgen en zo mogelijk verbeteren (ons milieubeleid). 3 Uitwerking: • Kennis aanreiken voor het realiseren van een gezonde bodem (coaching, aanreiken subsidiemogelijkheden grondbewerkingstechnieken). • We benutten de mogelijkheden uit het Europese Gemeenschappelijke Landbouw Beleid (GLB) die bij Schouwen-Duiveland passen, zoals oplossingen voor zoetwaterbeschikbaarheid. • Ondersteunen van een innovatieraad voor jonge boeren samen met ZLTO en jASD.

• Toegankelijk maken van kennis, (teelt)technieken en toepassingsmogelijkheden voor eiwittransitie, CO2- en stikstofreductie (boer tot bord, circulair, natuurinclusief, biodivers), akkerranden, teelt bouwstoffen, CO2opslag in hout. • Planologisch mogelijkheden bieden om te veranderen in schaal en nieuwe economische dragers. • Lobby voor situatie visvergunningen Oosterschelde, Grevelingen, Voordelta en binnenwatervergunningen. • We agenderen PFAS en microplastic problematiek. Daarnaast vis en schelpdieren als vleesvervangers en zeewier- en algenteelt als bijdrage aan de eiwittransitie en voeding. • Bijzondere eigenschappen voor CO2 opslag worden toegekend aan schorren. We gaan onderzoeken in hoeverre we schorren verder kunnen ontwikkelen in relatie tot CO2 opslag en mogelijkheid voor economische ontwikkeling. • Opvangen van en slim omgaan met regenwater.

8

2. Versterken ecologie en biodiversiteit We zetten in op een netwerk van groen, akkerranden en bosjes. We werken aan een netwerk van groen (plattelandsnatuur) over het hele eiland dat natuur(gebieden) met elkaar verbindt. Langs dit netwerk kan migratie van planten en dieren plaatsvinden en een rijk bodemleven worden gevormd. Daarbij kijken we naar kansen voor recreatie, zoals het ontwikkelen van meer wandel-, fiets- en ruiterpaden. Het voortzetten van het project akkerranden past hierin. We benutten hierbij een methodiek ‘meetlat voor biodiversiteit/kleurkeur’(4). Veiligheid heeft altijd de hoogste prioriteit en mag niet in het geding komen door het maaibeheer/-beleid . Ook bij het groenbeheer zetten we gericht in op versterking van biodiversiteit, bijvoorbeeld door het aanbrengen van kruidenrijk gras. De ontwikkeling van dorpsboomgaarden is positief. We gaan verkennen of we gezonde populaties van algemene soorten op peil kunnen houden, aan de hand van Basiskwaliteit Natuur. De Basiskwaliteit Natuur is op orde als de voor dat landschap karakteristieke en algemene soorten algemeen zijn en blijven. We onderzoeken of extra capaciteit nodig is om de ambities op het terrein van biodiversiteit waar te maken.

1.3 FLORERENDE KLEINSCHALIGE BEDRIJVIGHEID 1. Ondernemersloket Ondernemers hebben 1 aanspreekpunt. We willen dat de dienstverlening aan onze ondernemers beter en sneller verloopt. Daarom realiseren we een ondernemersloket inclusief digitale portal zodat ondernemers 1 centraal punt hebben waar ze terecht kunnen met al hun vragen en/of plannen. Vanuit dit loket wordt proactief meegedacht (wat kan er wél) met de ondernemer zonder op zijn stoel te gaan zitten. Een ondernemer krijgt via dit loket snel en duidelijk antwoord op zijn vragen en weet daardoor wat hij/zij kan verwachten. Ondernemers worden op deze manier ontzorgd, ze hebben 1 aanspreekpunt, weten waar ze moeten zijn, krijgen snel en eenduidig antwoord op vragen en terugkoppeling op plannen en verzoeken zodat ze weten waar ze aan toe zijn. Waar nodig wordt er ‘warm’ doorverwezen naar andere instanties.

2. Innovatievoucherprogramma We ondersteunen bedrijven, die willen innoveren en ontwikkelen. Als ondernemers een initiatief hebben zorgen we ervoor dat zij professioneel advies kunnen inhuren om hun aanvraag te onderbouwen. Hiervoor werken we samen met Impuls Zeeland en zetten we innovatievouchers in. Samen met ondernemers kijken we voor welke vraagstukken dit een passend instrument is.

3. Verplaatsing bedrijven We faciliteren bedrijven die willen verplaatsen binnen de gemeente. We stimuleren en faciliteren (kleinschalige) bedrijvigheid op Schouwen-Duiveland. We inventariseren bij onze ondernemers of er wensen zijn om te verplaatsen. Hierbij zetten we als gemeente in op wat bedrijven nodig hebben om te willen en kunnen verplaatsen. De wensen om te verplaatsen koppelen we aan de uitbreiding en ontwikkeling van bedrijventerreinen.

4. Coronageld We zetten in op een vitaal Schouwen-Duiveland. De gemeente beschikt over 2 miljoen euro ‘coronagelden’. Dit geld is beschikbaar voor herstel en groei voor het complete midden- en kleinbedrijf (MKB) en voor culturele- en maatschappelijke organisaties. We zetten deze middelen ook in voor het versterken van onze vrijwilligersorganisaties en het oplossen van de 4 Kleurkeur staat voor goed (maai)beheer van bermen en groenstroken.

9

ventilatieproblematiek op scholen. Als de coronagelden op 1 januari 2025 niet zijn uitgegeven, voegen we het resterende saldo toe aan de reserve ‘strategische visie’.

5. Verkeer We zetten in op een betere bereikbaarheid van onze gemeente en een betere doorstroming binnen de gemeentegrenzen. Op een groot deel van de wegen op ons eiland is een andere organisatie wegbeheerder. Daarom voeren we dit uit door bij deze andere wegbeheerders te lobbyen over de volgende punten: doorstroming naaren op het eiland, onderhoudsplanningen en verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van onze centrumstad Zierikzee heeft extra aandacht nodig. Daarom geven we aan de gebiedsgerichte aanpak bereikbaarheid Zierikzee de hoogste prioriteit., Hierbij concentreren we ons op de rotonde N59/N264 (Nobelpoort/Nieuwe Koolweg) en op een permanente ontsluiting via de Grevelingenstraat naar de N59. We blijven zoeken naar een structurele oplossing voor het landbouwverkeer in en rond Zierikzee en ook de bereikbaarheid van Zierikzee met openbaar vervoer heeft onze aandacht. In de Weststraat in Zierikzee blijven we verkeer ontmoedigen, zodat bezoekers de straat niet inrijden. We maken de straat beter toegankelijk en aantrekkelijk voor voetgangers. We zetten in op de bereikbaarheid van bedrijven door goed ontsloten bedrijventerreinen. Om woonwerkverkeer per fiets te stimuleren zorgen we voor fietspaden op de bedrijventerreinen, te starten op bedrijventerrein Zierikzee Zuid (Zuidhoek/Straalweg/BusinessParc).

6. Buitengewoon opsporingsambtenaar We blijven de handhaving door ontwikkelen en verder professionaliseren. We zetten daarbij in op het verbreden van het takenpakket van de BOA en op nieuwe geweldsbevoegdheden. We voeren lobby om te bereiken dat we onze BOA’s ook rijdende overtredingen binnen de be.bouwde kom mogen bekeuren. We melden ons aan als opleidingsfaciliteit voor BOA’s, omdat we al een uitstekende opleidingsfaciliteit hebben en hiermee een voorbeeld zijn voor andere gemeenten. We verwachten dat de functie BOA 1 per 2025 een breder pakket aan bevoegdheden krijgt en anticiperen hierop. De pilot van de wapenstok loopt eind juni 2022 af. De eerste resultaten geven een positief beeld en het aanvragen van bewapening voor de BOA is inmiddels al vereenvoudigd. De pilot voor kleine verkeersovertredingen (fietsverlichting, het niet handsfree bellen op de fiets enzovoort) loopt ook in juni 2022 af. Ook hiervoor zijn de eerste resultaten positief. Het is dan ook de verwachting dat de betreffende minister deze bevoegdheid landelijk zal gaan toevoegen aan de domeinlijst.

7. Verkeers- en parkeerdata We monitoren data. We monitoren data van auto- en fietsverkeer en van parkeren zodat we goed zicht hebben op de huidige gebruiksintensiteit en op de effecten van aanpassingen.

10

1.4 ARBEIDSMARKT IN BALANS 1. Participatiewet We houden vast aan de menselijke maat. We zetten ons ervoor in dat zoveel mogelijk mensen kunnen uitstromen naar regulier werk. Dat doen we bijvoorbeeld door verdere inzet op leerwerktrajecten, zoals het Participatielab en Startbloq. Jongeren zonder werk en opleiding en mensen in de bijstand hebben extra onze aandacht. Initiatieven van ondernemers op het gebied van inclusie ondersteunen we. We hebben oog voor de menselijke maat en maatwerk bij de uitvoering van de Participatiewet en lopen daarmee vooruit op aangepaste wet- en regelgeving van het Rijk. Het uitgangspunt is dat iedereen kan meedoen binnen zijn of haar mogelijkheden: van arbeidsmatige dagbesteding of vrijwilligerswerk tot een fulltime baan. We blijven samenwerken met het onderwijs en ondernemers in de lokale alliantie ‘Vitale arbeidsmarkt’. Met deze lokale alliantie werken we aan concrete oplossingen om het onderwijs beter aan te laten sluiten op de arbeidsmarkt, zoals de ‘Hospitality Hub’ en de ‘Living Labs’. We verbinden ons ook nadrukkelijk aan Zeeuwsbrede initiatieven zoals ‘Campus Zeeland’ en ‘Aanvalsplan Arbeidsmarkt’, omdat deze opgave te groot is om als gemeente alleen op te lossen.

2. Arbeidsmarktregio Zeeland We werken samen aan een evenwichtige en inclusieve arbeidsmarkt. Vanuit de centrumgemeente Goes werkt het ‘Team Arbeidsmarktregio Zeeland’ faciliterend en stimulerend aan een evenwichtige Zeeuwse arbeidsmarkt. Het team: • geeft leiding aan de Zeeuws brede arbeidsmarktprojecten; • onderhoudt de contacten met het Rijk; • verzorgt brochures, nieuwsbrieven en presentaties; • faciliteert de Zeeuwse Werkkamer, het VZG-overleg Sociale Zaken en andere permanente of tijdelijke overlegvormen. Wij werken actief mee aan deze Zeeuws brede samenwerking voor de arbeidsmarktregio.

11

2

Wonen Wonen is een randvoorwaarde voor de economische ontwikkeling, arbeidsmarkt en leefbaarheid van Schouwen-Duiveland. Goed wonen is een primaire basisbehoefte. Dat stopt niet bij de woonvoorziening zelf en een passende woningvoorraad. Het gaat hierbij ook om een gezonde- en sociale leefomgeving, met kwalitatief goede en betaalbare voorzieningen op het gebied van onder andere onderwijs, zorg, welzijn, sport en veiligheid. Wij willen onze inwoners een leefomgeving bieden met hechte sociale verbanden, waar voldoende ruimte is om te bewegen en te genieten van onze natuur, cultuur en erfgoed. Een leefomgeving waar je gezond oud wilt en kunt worden en waar vrijwilligers en mantelzorgers gewaardeerd worden. Een leefomgeving waarin wij onze inwoners faciliteren en ondersteunen om een betekenisvol leven te leiden. In deze leefomgeving is ruimte en rust. We bewaren de rust onder andere door het niet verder uitbreiden van zondagse activiteiten. Het beleid dat de kermissen op ons eiland niet op zondag open mogen wordt deze periode gehandhaafd. De samenstelling van onze eigen bevolking verandert door ontgroening en vergrijzing en de beroepsbevolking neemt af. Bovendien verandert de samenstelling van de huishoudens. Er zijn steeds meer 1- en 2-persoons huishoudens. Schouwen-Duiveland beweegt mee met de landelijke demografische ontwikkelingen.

Onze strategie richt zich er op dat we ons goed voorbereiden op veranderingen in de bevolkingssamenstelling. We spelen in op de veranderingen die op ons afkomen, met als doel om een afgestemd en kwalitatief goed voorzieningenniveau te behouden, een woningbouwprogramma te realiseren dat voorziet in de behoefte en het behoud en versterking van de leefbaarheid in de kernen. We zetten in op de verduurzamingsopgave voor woningen. We behouden de jeugd op ons eiland door een goed voorzieningenniveau, betaalbare woningen, meer onderwijs en een aantrekkelijke arbeidsmarkt. Voor wonen hebben we de concrete beleidsvoornemens hierna uitgewerkt onder: 2.1 Goed en realistisch voorzieningenniveau 2.2 Wonen naar wens 2.3 Leefbare kernen met betrokken inwoners 2.4 Goed en betaalbaar aanbod zorg en welzijn

2.1 GOED EN REALISTISCH VOORZIENINGENNIVEAU 1. Onderwijs We maken werk van vakgericht onderwijs en zetten in op doorstroming binnen de regio. We zien kansen in het verder ontwikkelen van vakgericht onderwijs. We streven ernaar om samen met onze ondernemers meer onderwijs naar onze gemeente toe te halen. Daarnaast vinden we het van belang om zoveel mogelijk leerlingen binnen onze regio te houden. We zetten daarom in op de doorstroming naar onderwijsinstellingen binnen Zeeland. Samen met partners werken we actief aan lobbyactiviteiten voor de ontwikkeling van onderwijs op ons eiland en in onze Provincie.

2. Bereikbaarheid onderwijs We zetten in op bereikbaarheid van onderwijs vanuit onze gemeente. Bereikbaarheid van onderwijsvoorzieningen vanuit onze gemeente met openbaar vervoer is van groot belang. Samen met partners lobbyen we voor de bereikbaarheid van onderwijs voor onze jongeren.

12

3. Onderwijshuisvesting We zetten in op geclusterde voorzieningen. We werken samen met het onderwijs aan energie neutrale schoolgebouwen met geclusterde voorzieningen, zoals opgenomen in het ‘Integraal Huisvestingsplan basisonderwijs Schouwen-Duiveland 2020-2028’ (IHP). We willen daarmee een kwalitatief rijker aanbod realiseren voor de kernen en de omliggende regio’s. Het haalbaarheidsonderzoek is onderdeel van de besluitvorming door de gemeenteraad.

4. Schoolbussen We zorgen ervoor dat vervoer van en naar school geregeld kan worden. Het vervoer van leerlingen van en naar een basisschool naar keuze is belangrijk. Een voorbeeld hiervan is de schoolbus in Zonnemaire. We stimuleren dat dit soort schoolbussen breder op het eiland worden ingezet. We gaan een vrijwilligersvergoeding verstrekken aan mensen die zich belangeloos voor sociale mobiliteit inzetten. Waar dit kan en mogelijk is maken we slimme combinaties met overig leerlingen- en doelgroepenvervoer in de lijn van het provinciale beleid. We stellen daar budget voor beschikbaar via de programmabegroting 2023–2026 of via een door het college uit te werken raadsvoorstel.

5. Brogum Bij nieuwbouw is de gemeente bouwheer. Voor de verdere uitwerking en realisatie van de nieuwbouwplannen voor Brogum gaan we er, in overleg met het bestuur van Brogum, vanuit dat de gemeente optreedt als bouwheer. Dat betekent concreet dat we in 2023 het project oppakken en daarna tot realisatie gaan brengen.

6. Immaterieel erfgoed We zetten in op koesteren en behouden. We koesteren immaterieel(5) erfgoed en houden het in stand. Ons erfgoed is interessant als onderdeel van ons toeristisch product, maar het behoud van het erfgoed heeft prioriteit. We brengen immaterieel erfgoed in beeld, zodat we er meer oog voor hebben en het beter kunnen koesteren en benadrukken. Het gaat om cultuuruitingen die worden beleefd als erfgoed en die onze inwoners een gevoel van identiteit en continuïteit geven. Dit immaterieel erfgoed wordt steeds opnieuw vormgegeven in samenhang met maatschappelijke veranderingen en in interactie met de sociale omgeving. Het wordt van generatie op generatie doorgegeven. In samenhang met materieel erfgoed wordt immaterieel erfgoed steeds interessanter voor gasten. Met dit bredere beeld van de cultuuruitingen willen we ook Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) van dienst zijn.

7. Materieel Erfgoed We zetten in op het behoud en de ontwikkeling van het Erfgoed op Schouwen-Duiveland. Schouwen-Duiveland behoort tot de top-10 van Nederlandse monumentengemeenten en daar zijn we trots op. Ons materieel erfgoed verdient onze aandacht. De komende periode gaan we daar in goed overleg met het Erfgoedplatform invulling aan geven. We nemen de adviezen van het Erfgoedplatform Schouwen-Duiveland (ingekomen stuk 2022/544835 d.d. 16 maart 2022) over. We kunnen niet alles tegelijk, daarom gaat het college deze adviezen in overleg met het Erfgoedplatform gefaseerd oppakken. Vooruitlopend daarop ondersteunen we het plan voor de Dikke Toren zoals dat is ingediend door Centree. Hiervoor stellen we budget beschikbaar via een door het college uit te werken raadsvoorstel. In 2024 evalueren we het project Dikke Toren.

5 Zoals Straô, trekpaarden, dialect, streekdrachten, musea, mythen en sagen

13

8. Meerjarenbeleidsplan watersnoodmuseum We zetten in op doorontwikkeling van het Watersnoodmuseum. Het Watersnoodmuseum is een belangrijke culturele publiekstrekker voor Schouwen-Duiveland. Als gemeente willen we een bijdrage leveren aan de doorontwikkeling van dit museum. Als de Provincie Zeeland een subsidie beschikbaar stelt dan sluiten we hier als gemeente op aan met een tijdelijke subsidie gedurende 3 jaar. Het college werkt dit verder uit in een raadsvoorstel dat wordt verwerkt in de programmabegroting 2023–2026.

9. Begraven We informeren inwoners. Uitgangspunt is dat de tarieven voor begraafrechten (voor een algemeen graf) en de tarieven voor cremeren dichter bij elkaar liggen, zodat de keuze tussen begraven en cremeren niet (enkel) een financiële afweging wordt. Dat doen we door de tarieven van algemene graven te verlagen. Deze tariefsverlaging rekenen we niet door naar koopgraven. We accepteren een afname van de dekkingsgraad en dekken het tekort uit de algemene middelen. Het college werkt dit verder uit in een raadsvoorstel en verwerkt dat in de programmabegroting 2023–2026. In de komende raadsperiode onderzoeken we de mogelijkheid om particuliere graven uit te geven voor een langere periode dan 30 jaar. De gemeente faciliteert eventuele aanvragen om op ons eiland 1 of meerdere bijzondere begraafplaatsen toe te staan waar grafrust voor onbepaalde tijd gegarandeerd kan worden. We maken inzichtelijk op welke begraafplaatsen de komende tien jaar ruimtegebrek wordt verwacht en wat de consequenties zijn voor het aanzien van de begraafplaatsen bij de uitvoering van het huidige beleid. De termijn waarbinnen rechthebbenden alsnog kunnen kiezen voor verlenging van de grafrechten wordt verlengd van 1 naar 2 jaar. We informeren inwoners actief over de verschillende manieren van begraven, mede omdat onder inwoners het idee leeft dat er graven voor onbepaalde tijd zijn, die nooit geruimd worden.

2.2 WONEN NAAR WENS 1. Wonen We geven wonen prioriteit en zetten alles op alles om woningen te realiseren. Woningen bouwen voor onze inwoners heeft voor ons de hoogste prioriteit. We voeren actief grondbeleid en onderzoeken of we op de grond die we in eigendom hebben woningen (eventueel prefab) kunnen laten bouwen. We kiezen daarbij voor een 2 sporen beleid. • Spoor 1 kansrijk: Gelet op de stikstofproblematiek richten we ons voor nieuwbouw van woningen op de meest kansrijke plekken. Naast lopende projecten in Zierikzee liggen er nieuwe kansen in Bruinisse, Ouwerkerk, Noordgouwe en Nieuwerkerk. In de volgende kernen verwachten wij geen problemen omdat ze ver van (bijna) overbelaste habitattypes liggen: Ellemeet, Kerkwerve, Noordwelle, Scharendijke, Serooskerke, Sirjansland, Oosterland, Zonnemaire en Dreischor. • Spoor 2 complex: Voor de kernen Renesse en Burgh-Haamstede inclusief Nieuw Haamstede vergt woningbouw meer tijd, geld en capaciteit. In deze kernen is de stikstofproblematiek groter. We koppelen woningbouw zoveel mogelijk aan duurzaamheidsmaatregelen (waaronder woningen van het gas afhalen) en bekijken de mogelijkheden van extern salderen. In een aantal kernen is het effect afhankelijk van omvang en locatie. Hierbij doelen we op Brouwershaven en Bruinisse. We zetten alles op alles om ook in deze kernen (eventueel tijdelijke) woningen te realiseren.

14

Overige ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld herstructureren van recreatie, mogen (in beginsel) geen stikstofruimte voor woningbouwlocaties wegnemen, waardoor woningbouw niet mogelijk is. Indien door bedrijfsverplaatsing woningbouw mogelijk wordt, bekijken we dat positief. Mocht er echter sprake zijn van intern salderen in het kader van overige ontwikkelingen, dan kunnen deze gewoon doorgang vinden. We blijven meedenken met ondernemers en maatschappelijke organisaties als het om de stikstofproblematiek gaat. We gaan in overleg met Zeeuwland om het verduurzamen van de woningvoorraad vorm te geven. Uitgangspunt bij onze woningvoorraad (huur en koop) is dat het altijd moet passen bij de aard en omvang van de kern.

2. Tijdelijke woningen We verdubbelen het aantal tijdelijke woningen Renesse (pilot Tiny Houses). Om in het aantal woningen een slag te maken benutten we kansen voor tijdelijke woningen. Er zijn verschillende typen tijdelijke woningen. We zien hiervoor kansen in Renesse, op de voormalige voetbalvelden waar al Tiny Houses staan. Op andere plaatsen in onze gemeente gaan we hiervoor in overleg met stads- en dorpsraden. We sluiten voor het type tijdelijke woning aan bij de lokale vraag. We geven prioriteit aan die gebieden waar het bouwen van permanente woningen in verband met de stikstofproblematiek een complex en langlopend traject is.

3. Warmtetransitie We zetten er op in dat de warmtetransitie voor iedereen haalbaar en betaalbaar is. Uit onderzoek blijkt dat we voor ons eiland veelal afhankelijk zijn van individuele oplossingen voor inwoners. Het gaat dan bijvoorbeeld om isolatie van je huis of investeren in een andere bron van warmte dan gas, een (hybride) warmtepomp of in energie opslag. Een warmtenet is op ons eiland lastig of niet te realiseren. De huidige proef in Malta is daarvoor bepalend voor de rest van de gemeente. Als de proef in Malta positieve uitkomsten heeft, is er reden om ook voor de rest van de gemeente te kijken of collectieve maatregelen zoals lokale warmtenetten haalbaar zijn. Ontwikkelingen op het gebied van warmtetransitie volgen we op de voet, zodat we hier op in kunnen spelen.

4. Verduurzaming Duurzaam van abstract naar concreet: dat doen we zo. We zorgen niet alleen voor fysieke duurzaamheid maar ook voor sociale duurzaamheid (welzijn van inwoners). We vullen daarom ook de randvoorwaarden haalbaar en betaalbaar in bij (duurzaamheids) projecten. Iedereen moet mee kunnen blijven doen en zo niet, dan hebben we daar beleid voor en voeren we daar lobby voor. In de uitvoering maken we duidelijk hoe maatregelen bijdragen aan de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties, afgekort de SDG’s.

5. Verkeer en Parkeren We zetten in op veiligheid en parkeergemak voor onze inwoners. De parkeerproblematiek in onze centrumstad Zierikzee is groot en leeft breed en heeft daarom prioriteit. We zetten in op het zoveel mogelijk beperken van parkeren in het centrum en het stimuleren van het parkeren op de parkeerterreinen aan de rand van het centrum. We voegen parkeerruimte toe aan de rand van het centrum. We gaan zorgvuldig om met de belangen van de inwoners van het centrum van Zierikzee en zullen het parkeerbeleid Zierikzee deze collegeperiode evalueren.

15

Inwoners kunnen op betaalde parkeerplaatsen in de kern en bij het strand een parkeervignet gebruiken; dat houden we zo. We zetten in op het gebruikersgemak, zodat het voor inwoners eenvoudiger en dus aantrekkelijker wordt om het vignet te gebruiken. In een aantal kernen wordt er onveiligheid en overlast ervaren van doorgaand verkeer, dat pakken we aan. Dat betekent maatwerk per kern. In een aantal kernen worden parkeerproblemen ervaren. We starten daarom met een pilot in Renesse om onnodig verkeer in woonwijken te verminderen. Als dit succesvol is, bekijken we in welke kernen dit ook gewenst en passend is.

6. Gemeenschappelijke regelingen We gaan voor gemeenschappelijke regelingen die effectief en efficiënt werken binnen behapbare financiële kaders. De toekomstvisies en plannen van Gemeenschappelijke Regelingen hebben (financiële) gevolgen voor onze gemeente. Bij het beoordelen en goedkeuren hiervan moet kritisch gekeken worden of de plannen passen binnen de primaire taken van de betreffende gemeenschappelijke regeling.

7. Onderzoek samenwerking gemeenschappelijke regelingen We volgen het onderzoek. We volgen het onderzoekstraject van de samenwerking van de gemeenschappelijke regelingen VRZ en RUD positief kritisch en waar mogelijk sturen we op deze onderwerpen: • Efficiënte- en kostenbesparende huisvesting. • Meerwaarde door het versterken van de uitvoering van de primaire taak. • Gezamenlijk uitvoeren van bedrijfsvoering. • Bevorderen van risicogericht toezicht door zowel VRZ als RUD (waar mogelijk gezamenlijk). Mochten ook andere Gemeenschappelijke Regelingen of samenwerkingsverbanden waar we aan deelnemen samenwerking gaan onderzoeken dan gaan we daar op een vergelijkbare manier mee om.

8. Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) Kansen voor Zeeland die we alleen door middel van nauwe samenwerking kunnen verzilveren. Het landelijke coalitieakkoord gaat uit van het regionaal en lokaal aanpakken van grote maatschappelijke opgaven, zoals de transitie in het landelijk gebied (stikstof, natuur, landbouw, water), de klimaat- en energietransitie en de opgaven rondom wonen en bereikbaarheid. Hier komen ook grote bedragen vanuit het Rijk voor beschikbaar. Veel van die opgaven staan in het verlengde van gezamenlijke Zeeuwse uitvoeringsstrategieën en hebben een wisselwerking met onze eigen opgaven. We werken daarom in OZO-verband samen met regionale partners en het Rijk aan uitvoeringsplannen. Deze plannen doen recht aan de grote landelijke vraagstukken én onze eigen ambities, die we vervolgens ook daadwerkelijk samen met onze partners tot uitvoering brengen.

2.3 LEEFBARE KERNEN MET BETROKKEN INWONERS 1. Planning en prioritering stads-, dorps- en wijkvernieuwing We zijn helder over de opgaven waar we komende 4 jaar mee aan de slag gaan . We zien een stapeling aan ruimtelijke initiatieven en ambities ontstaan. Veel van die initiatieven zijn complex en vragen daardoor veel tijd. Daarnaast zien we dat ook participatie veel tijd en inspanning kost. Helaas speelt, net als in heel veel andere gemeenten, ook de krapte op de arbeidsmarkt voor personeel in

16

de (civiele) techniek en ruimtelijke ontwikkeling ons parten. Omdat we het belangrijk vinden in de komende collegeperiode weer tot mooie resultaten te komen maken we duidelijk op welke opgaven we ons de komende 4 jaar richten (zie bijlage 1). Daarnaast willen we de komende jaren ook duidelijk zijn naar partners en initiatiefnemers toe. Voor een aantal concrete projecten geven wij de volgende uitgangspunten mee: • Voor de uitvoering van stads- en dorpsvisies hanteren we een uniforme, standaard, aanpak: - De uitvoering van stads- en dorpsvisies wordt aangestuurd door een stuurgroep. De stuurgroep is opdrachtgever voor projecten en besluit over de advisering aan raad en college. - Projectgroep. De projectgroep is opdrachtnemer van de opdrachten vanuit de stuurgroep en heeft de dagelijkse leiding over projecten. In de projectgroep neemt in ieder geval een vertegenwoordiging van de stads- of dorpsraad en de ondernemersvereniging deel. - Klankbordgroep (optioneel). De klankbordgroep geeft advies aan de stuurgroep. • De Pumptrackbaan in Renesse wordt onderdeel van het Masterplan Renesse. • De nieuwe skatebaan is een bovenlokale voorziening voor de jeugd van ons eiland en hoort daarom thuis in onze dragende Centrumkern Zierikzee, bij voorkeur op of nabij de plek waar ook nu de skatebaan ligt.

2. Versterken stads-, dorps- en wijkraden (hierna raden) Raden zijn voor ons de schakel tussen gemeente (bestuur) en de gemeenschap. De raden zijn een belangrijk participatieplatform voor de gemeente. De komende 4 jaar investeren we in de stads-, dorps- en wijkraden om deze te versterken. De gemeente bepaalt samen met de raden wat een goed functionerende en representatieve stads-, dorps-, of wijkraad is in het kader van participatie. De bedoeling is altijd om de brug tussen de gemeente en de burgers te versterken. Vervolgens wordt in beeld gebracht wat er nodig is om deze ambitie te realiseren. Een onderdeel hiervan is de ondersteuning van raden vanuit de gemeente. De gemeente brengt de stads- en dorpsraden (nog) beter in positie door deze een duidelijke rol te geven in de ontwikkeling en uitvoering van de stads-, dorps- en/of wijkvisies. De gemeente communiceert naar alle betrokkenen over deze rol. Op deze wijze is het voor iedereen helder wat de (nieuwe) rol is. Dit alles moet ertoe leiden dat we over het hele eiland raden hebben die de schakel zijn tussen gemeente en gemeenschap en betrokken zijn bij het opstellen en uitvoeren van de stads- en dorpsvisies en/of wijkplannen. De versterking van de raden op Duiveland heeft daarbij onze prioriteit, zodat we ook hier in de dorpen aan de slag kunnen met dorpsvisies en de uitvoering daarvan.

Stap 1 is het versterken van de dorpsraad, waarna we samen met de dorpsraad het dorpsvisietraject opstarten en samenwerking met de gemeente en andere betrokken partijen in gang zetten. We onderzoeken of uitbereiding van de ambtelijke ondersteuning nodig is. Samenwerking is hierbij het sleutelwoord. In Zierikzee willen we het aantal wijkraden graag uitbreiden; we stimuleren dat actief. Het streven is dat er in iedere wijk van de stad een wijkraad actief is.

3. Versterken adviesraden We vinden uitbreiding van het aantal adviesraden denkbaar. We werken op dit moment met een beperkt aantal adviesraden. zoals de Adviesraad Sociaal Domein Schouwen-Duiveland. De komende 4 jaar investeren we in de positie en de ondersteuning van dit adviesorgaan. Een uitbreiding van adviesraden op Schouwen-Duiveland is denkbaar op het moment dat hier maatschappelijk, politiek of bestuurlijke vraag naar is. Eventuele nieuwe adviesorganen zullen op

17

dezelfde manier ondersteund worden als de Adviesraad Sociaal Domein.

4. Diversiteitsbeleid We vergroten het respect voor verscheidenheid in de samenleving. We vergroten het respect voor verscheidenheid in onze samenleving. In de afgelopen periode is er een mooi diversiteitsbeleid vastgesteld. Dit beleid zetten we voort. In 2024 evalueren we het gevoerde beleid en stellen we desgewenst het beleid bij.

5. Groenbeheer De openbare ruimte is ons visitekaartje. We gaan structureel extra investeren in onze openbare ruimte. We vinden het van groot belang dat onze inwoners, ondernemers en gasten zich thuis voelen in onze openbare ruimte. We investeren daarom via de stads- en dorpsvernieuwing in de kwaliteit van de openbare ruimte. We zijn van mening dat we, mede dankzij de betrokkenheid van inwoners en ondernemers, een stap in de goede richting zetten en hen hier ook zo goed mogelijk bij betrekken. Het college verwerkt dit in de programmabegroting 2023–2026 of komt met een raadsvoorstel inclusief kredietvoorstel. In dit voorstel maken we ook duidelijk hoe we met ons groenbeheer bijdragen aan de biodiversiteit op ons eiland. De openbare ruimte is ons visitekaartje dat door iedereen wordt opgemerkt.

2.4 GOED EN BETAALBAAR AANBOD ZORG EN WELZIJN 1. Positieve gezondheid We dragen bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid uitgewerkt in 6 dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om beter met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Gezondheid is breder dan de afwezigheid van ziekte en klachten. Door in te zetten op Positieve gezondheid verleggen we de focus van ziekte en klachten naar veerkracht en een betekenisvol leven. Vanuit dit perspectief werken we als gemeente aan een vitale samenleving waarin inwoners veerkrachtig zijn in een omgeving die kansen biedt om te werken aan de eigen vitaliteit. Daarbij gaat het niet alleen om lichamelijke vitaliteit. Ook mentale vitaliteit en deelname aan maatschappelijke activiteiten horen daar nadrukkelijk bij.

Dit betekent dat we bevorderen dat zowel kinderen, als volwassenen en ouderen zich in hun directe omgeving veilig voelen, respectvol benaderd worden en gewaardeerd worden om wie ze zijn zodat ze kunnen genieten van groen, kunnen spelen en sporten, wandelen en fietsen, en zich optimaal kunnen ontwikkelen.

2. Sociaal domein We zetten in op dat iedere inwoner de zorg krijgt die hij/zij nodig heeft en grip op complexe zorg. Ons doel blijft: al onze inwoners krijgen de ondersteuning die ze nodig hebben zodat ze om kunnen gaan met de emotionele, sociale en medische uitdagingen in het leven. Er is veel aandacht voor het voorkomen van complexere vormen van zorg. Door middel van het stimuleren van een gezonde leefstijl, preventie en het zo vroeg mogelijk signaleren van mogelijke gezondheidsrisico’s werken we aan een vitale en weerbare samenleving. Daardoor voelen de jongeren die hier opgroeien zich hier thuis, ze blijven hier of komen na hun studie

18

graag terug om hier te wonen, hun toekomst op te bouwen, te werken en recreëren, hun eventuele kinderen op te voeden en een bijdrage te leveren aan onze samenleving. Onze oudere inwoners zijn zo lang mogelijk zelfredzaam in hun eigen leefomgeving. Ze doen mee en ze tellen mee en worden gewaardeerd als waardevol onderdeel van onze samenleving. Waar nodig ondersteunen we hen om mee te kunnen blijven doen in onze samenleving, bijvoorbeeld als vrijwilliger. We streven er naar om een optimaal dementievriendelijke samenleving te zijn. Bereikbaarheid van passende voorzieningen op het gebied van ontmoeting, welzijn én zorg is daarbij van groot belang. Ook als thuis geen thuis meer is moeten onze oudere inwoners gewoon op ons eiland kunnen blijven wonen. Zo dicht mogelijk bij hun eigen kern. De opgaven in het sociaal domein zijn verbonden met de (complexe) opgaven in andere domeinen, zoals veiligheid, wonen, klimaat, mobiliteit en economie. In deze complexe opgaven werken we samen met verschillende partijen en zoeken we actief naar gezamenlijke ambities en oplossingen. We blijven inzetten op Zeeuwse samenwerking. Een deel van de grip op de complexe zorg zit bij de toegang tot het sociaal domein. De toegang tot maatwerk wordt geëvalueerd en ontwikkelt zich door om zo nog beter grip te kunnen houden op de kwaliteitsnormen, de wettelijke taken en de uitgaven in het sociaal domein.

We kijken integraal naar de problematiek. Netwerk, eigen kracht en de sociale omgeving blijven van belang om de ondersteuning optimaal en de kosten beheersbaar te houden. We hebben er oog voor dat mantelzorgers niet overbelast raken en daardoor ook zorgvrager worden. Vanuit positieve gezondheid zetten we in op preventie. Hierdoor kunnen onze inwoners langer vitaal en gezond leven. Bij lichte problematiek bieden we zo vroeg mogelijk gepaste ondersteuning aan en proberen zo te voorkomen dat een zwaardere zorgindicatie noodzakelijk wordt. Bijdrage naar draagkracht is op dit moment wettelijk niet toegestaan, zowel voor de Wmo als voor de Jeugdwet. We volgen de ontwikkeling voor de mogelijke herinvoering van de bijdrage naar draagkracht. Zodra dit is toegestaan passen we het ook toe.

3. Gezondheidszorg en voorzieningen We zetten in op behoud van voorzieningen. We zetten in op het behoud van voorzieningen op het gebied van gezondheidszorg, zoals huisartsen, tandartsen en (jeugd) GGZ. Ook richten we ons op het behouden van de polikliniek van het ADRZ op de huidige locatie.

19

4. Gezondheidscentra We faciliteren eerstelijnszorgaanbieders om te komen tot een plan voor een gezondheidscentrum. Wij zien meerwaarde in het onder 1 dak huisvesten van meerdere eerstelijns zorgaanbieders. Als er in een kern de wens is om een gezondheidscentrum te vormen, dan neemt de gemeente daarin een faciliterende rol. We helpen de betrokken partijen om tot een goed plan te komen. De uitvoering en realisatie kunnen het beste vanuit de inhoudelijk betrokken partijen opgepakt worden. Hierdoor ontstaat er meer draagvlak vanuit de zorg- en welzijnssector zelf.

5. Echtscheidingen We zetten in op het voorkomen van vechtscheidingen. Goede begeleiding bij relatieproblemen en bij een echtscheiding is belangrijk. Een scheiding is nooit leuk, maar bij vechtscheidingen ontstaat er strijd en zijn kinderen de dupe. Veel kinderen in de jeugdzorg hebben te maken met gescheiden ouders. We vinden het daarom in het belang van de ouders en zeer zeker in het belang van het kind om een vechtscheiding te voorkomen. We willen inwoners zo goed mogelijk door kunnen verwijzen naar relatietherapeuten, mediators en scheidingsmakelaars. We betrekken hierbij de eerstelijnszorg zoals huisartsen. Voor gezinnen met een inkomen van maximaal 130 % van de bijstandsnorm onderzoeken we of we een financiële vergoeding voor het gebruik van deze diensten kunnen verstrekken.

20

3

Verblijven De dynamiek en veelzijdigheid van water, land, natuur en cultuur maken van ons eiland een groen-blauwe oase en een populaire vakantiebestemming. In de komende dertig jaar koesteren, versterken en verduurzamen we die onderscheidende kwaliteiten en blijft recreatie en toerisme een belangrijke economische sector. Ons eiland staat door goede promotie, marketing en kwaliteitskeurmerken bekend om het hoogstaande recreatieve product en het uitstekende gastheerschap. Het strand is een belangrijke trekker maar onze gasten weten ook de bijzondere stadjes, dorpen en het fraaie en veelzijdige landschap te vinden en te waarderen. Kwaliteiten die overigens ook voor het wonen en werken op ons eiland van bijzondere betekenis zijn. Wonen en werken op Schouwen-Duiveland is wonen en werken op een vakantie-eiland. Eilanders ontspannen na een dag hard werken dankzij de unieke kwaliteiten van onze omgeving en ervaren als bewoner de kwaliteit van leven die het eiland biedt. Onze strategie is dat Schouwen-Duiveland in 2040 een vakantie-eiland is waar toerisme op draagvlak onder de inwoners kan rekenen en dat mede daardoor de concurrentie met binnen- en buitenlandse bestemmingen vol zelfvertrouwen aan kan.

Voor verblijven hebben we de concrete beleidsvoornemens hierna uitgewerkt onder: 3.1 Schouwen-Duiveland vakantie-eiland 3.2 Krachtige toeristische hoofdstructuur 3.3 Toerisme is sterk divers en profiteert van water 3.4 Evenementen en activiteiten aan het water

3.1 SCHOUWEN-DUIVELAND VAKANTIE-EILAND 1. Recreatiebeleid We hebben een helder, duidelijk en eenduidig beleid. We vinden het belangrijk dat het recreatiebeleid helder, duidelijk en eenduidig is. Het bestaande recreatiebeleid wordt herijkt en samengevoegd tot 1 beleidsnota. De Agenda Toerisme blijft bestaan als ontwikkel- en innovatieagenda. In het bestaande beleid werken we met aandachtsgebieden, in deze gebieden staan oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten onder druk. Juist in deze gebieden liggen er kansen om de kwaliteiten opnieuw te ontwikkelen op basis van een integrale visie. Aandachtsgebieden bieden de mogelijkheid om verblijfsrecreatie te ontwikkelen mits sprake is van een bijdrage aan het oplossen van verblijfsrecreatieve knelpunten (verplaatsing en sanering elders in de regio). We onderzoeken of we naast de aandachtsgebieden Rampweg en Scharendijke nog nieuwe aandachtsgebieden toe kunnen voegen buiten de kustzone. We ronden echter eerst de gebiedsvisies voor de bestaande aandachtsgebieden af.

2. Recreatie- en horecastop We houden vast aan bestaand beleid. We houden vast aan de recreatie- en horecastop. Zoals vastgesteld in de Agenda Toerisme staan we geen nieuwvestiging van verblijfsrecreatieve bedrijven toe. Voor mini-campings hanteren we het provinciale regime. Voor nieuwvestiging van horecabedrijven geldt dat medewerking alleen overwogen wordt als er sprake is van een uniek en vernieuwend concept, zoals vastgesteld in de Horecavisie.

21

3. Strijdig gebruik (recreatie)woningen We intensiveren onze aanpak. We intensiveren de aanpak van strijdig gebruik van woningen en recreatiewoningen. We zetten in op een bewoonverplichting van permanente woningen en op de handhaving van illegale bewoning van recreatiewoningen, de illegale toeristische verhuur van woningen en op illegaal gebruik van woningen als 2de woning.

4. Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) We ondersteunen de ontwikkeling. Wij ondersteunen de ontwikkeling van Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland als instrument van ondernemers en gemeente om de aantrekkelijkheid van ons eiland om te wonen, werken en verblijven naar voren te brengen. De eilandelijke ondernemersverenigingen, de brancheverenigingen, de cultuursector en de natuurpartijen zijn vertegenwoordigd in het Algemeen bestuur. De dorpsraden zien de meerwaarde van de Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD). Met SESD zetten we in op: • versterking van de brede welvaart op Schouwen-Duiveland; • een groter draagvlak onder de bevolking voor toerisme en recreatie; • kwalitatieve groei van de vrijetijdssector, juist buiten het hoogseizoen en meer verspreid over het eiland.

5. Strandveiligheid We zetten in op huisvesting van de reddingsbrigade. Deze collegeperiode ligt er een huisvestingsopgave voor de strandposten. Er is steeds meer onderhoud nodig om de strandposten operationeel te houden. Delen van de posten zijn aan vervanging toe omdat ze gedateerd zijn. De Strandreddingsbrigade gaat haar huisvestingsbehoefte voor de komende jaren (inzet op het strand maar ook het nachtverblijf van vrijwilligers) onderzoeken, gebaseerd op de nieuwe visie op strandveiligheid en eventuele nieuwe taken die voortvloeien uit het nog op te leveren strandbeleid. De uitkomsten van dit onderzoek zullen we, in afstemming met de Strandreddingsbrigade, verwerken bij voorstellen voor de kadernota 2024.

6. Evenementen We ondersteunen lokale vrijwilligersorganisaties die evenementen organiseren. We hebben op ons eiland veel lokale, door vrijwilligers georganiseerde evenementen. Deze evenementen zijn van toegevoegde waarde voor zowel inwoners als gasten. Het organiseren van evenementen wordt steeds moeilijker en ingewikkelder door toenemende en complexere regelgeving. We bekijken op welke manier we als gemeente de organisatoren van deze evenementen kunnen ondersteunen en faciliteren bij het aanvraagproces.

3.2 KRACHTIGE TOERISTISCHE HOOFDSTRUCTUUR 1. Fietsnetwerk We zetten in op vlotte en veilige routes en goede fietsparkeervoorzieningen. (Elektrische) fietsers willen we vlotte en veilige routes bieden. We gaan aan de slag met het vaststellen van een hoofd fietsnetwerk voor zowel utilitair- als recreatief fietsen op het hele eiland. We zetten in op een hoger kwaliteitsniveau van het netwerk en maken werk van de uitvoering in samenwerking met andere

22

wegbeheerders. Het college komt met een raadsvoorstel voor een plan van aanpak dat duidelijkheid geeft over de benodigde investeringen, de exploitatiekosten en de verdeling van de kosten over de verschillende wegbeheerders. Daarnaast zetten we in op kwalitatief goede fietsparkeervoorzieningen verspreid over het hele eiland, waarbij we ook fietsparkeervoorzieningen op het Havenplein in Zierikzee meenemen.