20210928 bijlage 5 Plan van aanpak verduurzaming bedrijvenpark Zierikzee Zuid

Plan van aanpak Verduurzaming Bedrijvenpark Zierikzee Zuid

Zierikzee, 8 september 2021 Rapport opgesteld door Energie Werkt Schouwen-Duiveland (EWSD) en NME Schouwen-Duiveland, in opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland.

1

Inhoudsopgave Samenvatting…………………………………………………………………………………..

3

1

Inleiding………………………………………………………………………………………………

5

1.1 1.2 1.3

Doelstellingen Afgesproken resultaten De werkwijze

2

Verduurzaming bedrijvenpark Zierikzee Zuid……………………………………

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Samenvatting duurzaamheidsinventarisatie bedrijvenpark de Zuidhoek Uitkomst duurzaamheidscans Uitkomst interviews Conclusies uit duurzaamheidsscans en interviews Milieubarometer

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Aanbevelingen verduurzaming bedrijventerrein……………………………… Collectieve aanpak, samenwerkingsvorm en ambassadeurs Organisatie Stappenplan Rol EWSD Meekoppelkansen

23

4

Voorstel alternatieve besteding subsidie…………………………………………

28

5

Evaluatie………………………………………………………………………………………….

29

11

Bijlagen Bijlage 1

Rapport inventarisatie Bedrijvenpark Zierikzee Zuid

Bijlage 2

Tabel inventarisatie Bedrijvenpark Zierikzee Zuid

Bijlage 3

Duurzaamheids-interviews

Bijlage 4

Duurzaamheidsscans, samenvatting gespreksverslagen. 4a bijlage rapport Saman 4b bijlage rapport Groenleer

Bijlage 4

Uitwerking nieuwsbrief 1

2

Samenvatting In het plan van aanpak kunt u de resultaten lezen van het project verduurzaming bedrijvenpark Zierikzee Zuid. In 2020 heeft de gemeente de coöperatie Energie Werkt Schouwen-Duiveland de opdracht gegeven om het project uit te gaan voeren op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid. Vanwege de corona-perikelen en de organisatieontwikkelingen is er vertraging opgelopen en is er uitstel aangevraagd en verkregen. Nadat de samenwerking tussen EWSD en NME Schouwen-Duiveland tot stand is gekomen, hebben we het project -met de nodige aanpassingen- af kunnen ronden. Inventarisatie, duurzaamheidsscans Middenin de coronaperiode hebben we de inventarisatie uitgevoerd. Het heeft veel moeite gekost om in contact te komen met ondernemers. Ondernemers waren druk bezig om hun bedrijf overeind te houden en ook het organiseren van het werk rondom de coronamaatregelen kostte ondernemers veel extra tijd. Bovendien merkten we in de gesprekken dat sommige ondernemers die we spraken op dat moment geen prioriteit gaven aan investeren in duurzaamheid. Maar we kwamen er ook achter dat er ook een flink aantal inspirerende bedrijven op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid gevestigd is. Deze bedrijven gaven aan geen duurzaamheidsadvies nodig te hebben, vaak ook omdat ze zelf actief waren in de duurzaamheidsbranche of een duurzaam product leverde en dus al veel kennis en ervaring op dit gebied hebben.

Kortom, we waren positief verrast door het aantal ondernemers dat al aan de slag was met duurzame maatregelen. Duurzaamheidsscans- en interviews We hebben bij 7 ondernemers een duurzaamheidsscan uitgevoerd met als resultaat een ingevulde milieubarometer en duurzaamheidsmaatregelenrapport. Omdat wij de kennis en ervaring van bedrijven die geen behoefte hadden aan een duurzaamheidsrapport wel mee wilde nemen in het project, hebben we ervoor gekozen om deze 6 bedrijven ook te bezoeken. Hier voerden we een duurzaamheidsscan uit op basis van een interview op basis van de thema’s van de milieubarometer. en voegde de volgende thema’s toe: biodiversiteit, klimaatadaptie en samenwerking op het bedrijventerrein. Zodat we de resultaten uit de gesprekken goed met elkaar konden vergelijken. Informatie delen In veel van de gesprekken is naar voren gekomen dat ondernemers graag meer kennis en informatie met elkaar willen delen. Ook zien we mooie maatregelen of oplossingen bij een individueel bedrijf waar anderen ook van zouden kunnen profiteren. Omdat gezien de gehele corona-crisis wij niet alle scans hebben kunnen uitvoeren, is ons voorstel om het vrijgekomen bedrag dat we niet ingezet hebben voor de duurzaamheidsscans in te zetten op informatievoorziening. Met alle informatie die we opgehaald hebben kunnen we een viertal nieuwsbrieven maken.

In deze nieuwsbrieven komt de opgehaalde informatie op een behapbare manier naar voren en zorgen we ervoor dat bedrijven contact met elkaar op kunnen nemen. Zo kunnen we verbindingen en samenwerking tussen bedrijven onderling stimuleren. Een andere alternatieve invulling van de subsidie is de followupbijeenkomst. Ook hier zetten we in op samenwerking en verbinding en het stimuleren van het gebruik van de milieubarometer. Ondernemers hebben aangegeven behoefte te hebben aan een samenkomst. Milieubarometer De duurzaamheidsscans zijn uitgevoerd met behulp van de software van Stimular: de milieubarometer. Hierin kijken we naar de onderwerpen: elektriciteit, brandstof & warmte, water & afvalwater, zakelijk verkeer, mobiele werktuigen en goederenvervoer. In het adviesrapport voegen we bovendien de onderwerpen biodiversiteit en klimaatadaptatie toe.

3

Aanbevelingen Uiteindelijk heeft de input van de bedrijfsbezoeken geleid tot een aantal aanbevelingen. Belangrijkste organisatorische aanbevelingen: • • • • •

gezamenlijk met ondernemers van het bedrijvenpark Zierikzee Zuid de duurzaamheidsambitie bepalen gezamenlijk met ondernemers van het bedrijvenpark Zierikzee Zuid een samenwerkingsvorm kiezen bedrijven de mogelijkheid bieden om kennis en ervaring te delen investeer in informatievoorziening zorg voor één aanspreekpunt

Naast de aanbevelingen gericht op het organiseren van de samenwerking, zijn er ook flink wat inhoudelijke duurzame suggesties uit de gesprekken met de bedrijven gekomen. Een greep uit de belangrijkste suggesties zijn: •

• • • • • • • •

Vervolgonderzoek naar lokaal CO2 compenseren door te investeren in een lokaal bedrijvencompenstatiebos. Meekoppelkans: wellicht is er een combinatie te maken met het nog te realiseren 150 KV-station. Kijk naar mogelijkheden om dichtbij het bedrijventerrein een HVO-tankpunt te realiseren Vervolgonderzoek naar gebruik van restwarmte Onderzoek mogelijkheden naar centraal laadstation Onderzoek hoe regenwater kan worden hergebruikt in productieprocessen en doe hier een aanbod op Kijk naar mogelijkheden om groene, biodiverse ommetjes te ontwikkelen rondom het bedrijventerrein en kansen te onderzoeken op gebied van biodiversiteit Creëer meer duidelijkheid over aanschaf zonnepanelen en het net dat nu vol is Reststromenonderzoek op het bedrijventerrein om te kijken hoe dit efficiënter aangepakt zou kunnen worden (minder vervoersbewegingen). Onderzoek hoe je monitoring op basis van de milieubarometer kunt opzetten en resultaten van de duurzame maatregelen en besparingen inzichtelijk kunt maken.

4

1.

Inleiding

Op 21 december 2017 heeft de gemeenteraad van Schouwen-Duiveland de Energie-Agenda 2018 – 2023 vastgesteld. In deze eerste energie-agenda heeft de gemeente haar ambities op het gebied van energie, energiegebruik, energiebesparing en de omschakeling naar duurzame energie vastgesteld. De algemene doelstelling voor 2040 is het realiseren van een energieneutraal Schouwen-Duiveland. Specifieke doelstellingen voor 2023 zijn het realiseren van een energiebesparing van 3% ten opzichte van het huidige gebruik (referentiejaar 2017) en 16% van het energieverbruik wordt duurzaam opgewekt. De Energie-Agenda en het collegeprogramma lopen in lijn met (inter)nationale en regionale ontwikkelingen. In het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 door 195 landen is ondertekend is afgesproken dat de gemiddelde temperatuurstijging op aarde onder de 2 graden Celsius moet blijven met een streven om de stijging te beperken tot 1,5 graden Celsius. In het Nationale Klimaatakkoord is het doel opgenomen om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Op 5 december 2019 heeft de gemeenteraad het plan van aanpak voor verduurzaming bedrijven en verenigingen vastgesteld.

Het plan van aanpak omvat een stimuleringsregeling met een voucherregeling voor duurzaamheidsadviezen en een stimuleringslening waarbij bedrijven voor het toepassen van duurzame maatregelen een laagrentende lening van € 25.000,00 tot € 100.000,00 kunnen aanvragen bij het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn). De gemeenteraad heeft door middel van een amendement gevraagd om de minst energiezuinige bedrijven het meeste te stimuleren. Op 15 december 2019 heeft de provincie Zeeland een subsidieregeling beschikbaar gesteld waarbij een subsidie kan worden aangevraagd voor het uitvoeren van duurzaamheidsscans bij bedrijven op een bedrijventerrein. De maximale subsidie is € 40.000,00 met een cofinanciering van 50%. Corona In 2020 heeft de gemeente de coöperatie Energie Werkt Schouwen-Duiveland de opdracht gegeven om het plan van aanpak uit te gaan voeren op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid. Helaas heeft Corona als rode draad door het project heen gelopen en voor veel vertraging gezorgd. Een lange periode zijn externen, en overigens ook interne mensen, geweerd op de bedrijven. Bedrijfsbezoeken waren uit den bozen maar ook het in contact komen met bedrijven was heel erg lastig. Bedrijven hadden in de corona-periode andere zaken aan hun hoofd dan duurzaamheid. Ook het investeren in duurzaamheid is lastig als je door onzekere tijden gaat.

Voor sommige bedrijven betekende dit dat ze duurzaamheid op een laag pitje hebben gezet, andere partijen investeerden wel door op het gebied van duurzaamheid. Dit was vaak ook afhankelijk van de branche waar een bedrijf in actief is. De ene branche wordt harder geraakt door corona, dan de ander. Desalniettemin merken we dat de corona-maatregelen veel effect hebben gehad op de uitvoering van dit project. Samenwerking NME Schouwen-Duiveland Wat een impuls heeft gegeven aan de samenwerking in het project is de samenwerking met NME Schouwen-Duiveland. Door capaciteitsproblemen binnen EWSD is vanaf het najaar 2020 NME Schouwen-Duiveland ingehuurd om coördinatie en uitvoeringstaken over te nemen van EWSD. Dit gaat verder dan alleen dit project. EWSD en NME hebben de handen ineen geslagen en zijn 5

een intensieve samenwerking aangegaan om elkaar zo te kunnen versterken. Gezamenlijk kunnen zij zo nog meer bijdragen aan een duurzaam Schouwen-Duiveland. Uitstel Vanwege de corona-perikelen en de organisatieontwikkelingen is er dus vertraging opgelopen en hebben we om uitstel gevraagd en gelukkig ook verkregen. Ondanks het uitstel is het alsnog een race tegen de klok geworden om de deadline van 31 juli te kunnen halen. Helaas nog steeds vanwege dezelfde reden als hiervoor: maatregelen rondom Corona. Vanwege de lockdown zitten bedrijven op slot, medewerkers werken thuis en bedrijven zijn vooral bezig met hun reguliere bedrijfsvoering. Het constant aanpassen aan covid-regelgeving en richtlijnen vergt veel van de bedrijven en laat weinig ruimte voor ‘extra’ zaken en contact met externen. Dat betekent dat we heel veel gebeld en gemaild hebben om toch in contact te komen en vervolgens ook te blijven met de bedrijven. Omdat het zo lastig was om de juiste persoon te pakken te krijgen en vervolgens ook een afspraak in te kunnen plannen, is er veel meer tijd overheen gegaan dan we van tevoren hadden ingeschat. Gelukkig is dat gaandeweg goed gelukt en hebben we uiteindelijk vele mooie gesprekken kunnen houden met de bedrijven op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid. En ook onze eigen organisatie had last van de corona-maatregelen en lockdown.

Zo werden bedrijfsbezoeken uitgesteld vanwege een snotneus of werd er werd contact gelegd met bedrijven met een lerend kind op de achtergrond. Inventarisatie, duurzaamheidsscans Tijdens de inventarisatie kwamen we er achter dat veel bedrijven al duurzaamheidsmaatregelen hadden genomen. De een deed wat nodig of gevraagd werd vanuit de wet, de ander ging veel verder dan dat. Ook wisten veel bedrijven van de informatieplicht af en hadden al flink wat bedrijven naar aanleiding van deze plicht acties ondernomen. We merkten ook dat er een flink aantal inspirerende bedrijven op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid gevestigd zijn. Ze gaven aan geen duurzaamheidsadvies nodig te hebben, vaak ook omdat ze zelf actief waren in de duurzaamheidsbranche of een duurzaam product leverde en dus al veel kennis en ervaring op dit gebied hebben. Dit leverden dan ook inspirerende gesprekken op over duurzaamheidsvisies, motivatie waarom aan de slag te gaan met duurzaamheid, praktische maatregelen, feedback op regelgeving en we spraken over duurzame samenwerkingsverbanden. Kortom, genoeg redenen om ook deze bedrijven te bezoeken, althans dat was onze mening. Daarom hebben we gevraagd of een duurzaamheidsscan ook omgezet kon worden naar een duurzaamheidscan op basis van een interview.

Zo konden we deze bedrijven toch meenemen in onze bedrijvenronde en de kennis, ervaring en inspiratie meenemen in onze rapportage. Achteraf gezien is dit een goede zet geweest. We hebben vele inspirerende bedrijven bezocht die elk vanuit hun eigen invalshoek en motivatie aan de slag waren met duurzaamheid en CO2reductie. Vanuit deze bedrijven hebben we ook veel input op kunnen halen als het gaat over samenwerking op het bedrijventerrein en op welke onderwerpen zij graag zouden willen samenwerken. Milieubarometer De duurzaamheidsscans zijn uitgevoerd met behulp van de software van Stimular: de milieubarometer. We hebben ervoor gekozen de interviews ook op te zetten op basis van de thema’s van de milieubarometer. Zo kunnen we een goed vergelijk maken met de duurzaamheidsscans die zijn uitgevoerd met een adviesrapport en de scans die zijn uitgevoerd op basis van een interview. Bij alle bedrijfsbezoeken hebben we bedrijven ook gevraagd naar de thema’s biodiversiteit, klimaatadaptie en samenwerking op het bedrijventerrein.

6

1.1 Doelstellingen Het plan van aanpak voor de verduurzaming van Bedrijvenpark Zuid Zierikzee draagt bij aan de volgende doelstellingen van de provincie Zeeland:

•

Verbeteren van het vestigingsklimaat bedrijven. Een van de doelstellingen van de provincie Zeeland is het verbeteren van het vestigingsklimaat. Duurzame en toekomstbestendige bedrijven dragen hier aan bij. De activiteit “verduurzaming Bedrijvenpark Zuid Zierikzee” draagt op deze wijze bij aan de doelstelling van de provincie Zeeland om het vestigingsklimaat te verbeteren. Ook zijn wij van mening dat een fijne samenwerking op een berdrijventerrein bijdraagt aan een goed vestigingsklimaat, evenals een groen en biodivers bedrijventerrein.

•

Bijdrage aan de CO2 -reductie doelstellingen van het nationale Klimaatakkoord en Regionale Energie Strategie Zeeland. In het Nationale Klimaatakkoord is als doelstelling opgenomen om in 2030 in totaal 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Om de afspraken uit het klimaatakkoord uit te voeren is er voor de provincie Zeeland een Regionale Energie Strategie opgesteld. De algemene visie die in de RES Zeeland is neergelegd voor de gebouwde omgeving is dat “in 2050 de Zeeuwse gebouwde omgeving bestaat uit goed geïsoleerde woningen en gebouwen, die met duurzame energie verwarmd worden”. Het Zeeuwse doel is een besparing van 58 Kton bij bestaande woningen en 43 Kton voor de utiliteitsbouw. Met het uitvoeren van de duurzaamheidsscans en de daaruit volgende maatregelen dragen wij bij aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. Maar ook door samenwerking te stimuleren denken wij dat er een flinke besparingsslag gemaakt kan worden.

•

Bijdrage aan overige duurzaamheidsdoelstellingen Bij de verduurzaming zal de focus liggen op energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Daarnaast hebben we ook andere duurzaamheidsmaatregelen als maatregelen in het kader van circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie meegenomen in de gesprekken. Het gaat dan o.a. om duurzaam materiaalgebruik, bescherming van soorten, vergroening van bedrijventerreinen, vermindering van gebruik van primaire grondstoffen en stimuleren hergebruik. Dit sluit aan bij de Zeeuwse omgevingsvisie die momenteel wordt opgesteld en de doelstellingen onder de bouwstenen biodiversiteit & Natuur, Circulaire Economie en Klimaatadaptatie. Gedurende het project is er een aantal keer contact geweest met provinciale partners om input mee te nemen richting de gesprekken met de bedrijven. Zo hebben we specifiek doorgevraagd op interesse in groene daken in combinatie met zonnepanelen, vanwege een subsidieregeling die wordt voorbereid voor bedrijven en ook hebben we specifiek gevraagd naar klimaatadaptiemogelijkheden, gezien een andere projectaanvraag die in voorbereiding was binnen de Provincie Zeeland.

7

1.2

Afgesproken resultaten

In het plan van aanpak zijn de volgende doelen als resultaat opgenomen. Doelen van het project voor de korte termijn (31 december 2020, verschoven naar 1 juli 2021) zijn:

•

15 % van de bedrijven van het Bedrijvenpark Zuid Zierikzee werken samen op het gebied van duurzaamheid en wisselen kennis uit. Bedrijven hebben in de inventarisatie en tijdens de bedrijfsbezoeken aangegeven graag meer samen te willen werken op het gebied van duurzaamheid. In de inventarisatie hebben we 54 bedrijven gesproken. Niet ieder bedrijf hebben we bevraagd over samenwerking op het bedrijventerrein. In de scans en de interviews is dit wel gebeurd. We weten van 15 bedrijven dat zij zich hebben uitgesproken voor een vorm van samenwerking. Dat komt neer op 28% van de bedrijven die wij in beeld hebben op het bedrijvenpark Zierikzee Zuid. Een ingeplande inspiratiebijeenkomst om follow-up te kunnen geven aan deze intentie en werkgroepen te kunnen vormen op de genoemde thema’s waar op samenwerking gewenst is, is verschoven naar 20 oktober 2021 in verband met de corona-maatregelen.

•

15 % van de bedrijven heeft een plan van aanpak voor verduurzaming van het bedrijf, inclusief financieringsconstructie, op het gebied van energiebesparing, duurzame energieopwekking, circulaire economie, biodiversiteit, klimaatadaptatie. 7 bedrijven hebben deelgenomen aan de duurzaamheidsscan op basis van de milieubarometer en ontvangen een rapport met erkende maatregelen en bijbehorende financieringsconstructies. Bij de 6 bedrijven die we geïnterviewd hebben is een besparingsplan aanwezig. Bovendien werken 2 van deze 6 bedrijven al met de milieubarometer.

•

15% van de bedrijven werken samen om het bedrijvenpark verder te verduurzamen op het gebied van energiebesparing, duurzame energieopwekking, circulaire economie, biodiversiteit, klimaatadaptatie. Zoals u verder op in het plan kunt lezen is er op 20 oktober een samenwerkingsbijeenkomst gepland om terugkoppeling te geven van de opgehaalde resultaten en om de samenwerking vorm te gaan geven. Twee bedrijven werken al met de milieubarometer en staan er welwillend tegenover om een ambassadeursrol te vervullen voor andere bedrijven om deze bedrijven zo kennis te laten maken met de milieubarometer. Zeven bedrijven hebben het startabonnement van de milieubarometer afgesloten (onderdeel van scan). En een drietal bedrijven overweegt om te gaan werken met de milieubarometer. We verwachten naar aanleiding van de terugkoppelbijeenkomst waar een presentatie plaats vindt over de milieubarometer hier nog een aantal milieubarometers aan toe te kunnen voegen.

Doelstelling voor de lange termijn (2023) is het:

•

Reduceren van de CO2-uitstoot op het bedrijventerrein met 3 % in 2023 ten opzichte van 2019. In het nieuw op te zetten samenwerkingsverband willen we gaan kijken hoe we een jaarlijkse monitoringsronde op kunnen zetten voor de bedrijven die werken met de milieubarometer zodat we kunnen meten hoe het er voor staat met de CO2-uitstoot van de 8

deelnemende bedrijven.

•

1.3

15% van de bedrijven heeft duurzame maatregelen toegepast op het gebied van energiebesparing, duurzame energieopwekking, circulaire economie, biodiversiteit, klimaatadaptatie. De milieubarometer geeft goed inzicht in de genomen maatregelen op het bedrijventerrein. Verder kunnen ook bedrijven die niet meedoen aan de milieubarometer hun duurzaamheidsmaatregelen melden.

De werkwijze

Inventarisatie In het plan van aanpak is er voor gekozen om te starten met een inventarisatie. Zo krijg je een beeld van het bedrijventerrein en beeld bij de bedrijven: voorlopers, volgers en achterlopers. Maar ook krijgen we zo in beeld wie de grootverbruikers zijn. De inventarisatie is een logische start om vanaf daar verder te kijken wat er nodig is. Via de bedrijvenvereniging van het bedrijvenpark is een aankondiging verstuurd. Zo weten bedrijven dat ze benaderd kunnen worden voor de inventarisatie en de scan. We merkten in de belronde dat vele contactpersonen de mail niet gezien of gelezen hebben. Het is soms lastig uit te leggen dat we niet van een callcenter van een energiebedrijf zijn maar ingehuurd zijn door de gemeente om bedrijven te ondersteunen en dus niets aan hen willen verkopen. Het was ook niet mogelijk om fysiek langs te gaan bij bedrijven in verband met alle coronamaatregelen dus we waren erg afhankelijk van de telefoon en mail. Tussenevaluatie 1 In het geval van het bedrijventerrein Zierikzee Zuid, hebben we ervoor gekozen om na de inventarisatie een evaluatie in te lassen. We hebben gekeken welke informatie is opgehaald en hoe we nu het beste de vervolgstap kunnen maken. We merken met name dat veel bedrijven geen behoefte hebben aan een duurzaamheidsscan.

Samen met de gemeente kiezen we ervoor om de bedrijven die interesse hebben in de duurzaamheidsscan in te plannen voor een bedrijfsbezoek. En daarnaast gaan we de bedrijven die geen interesse hebben in de duurzaamheidsscan maar er in de inventarisatie wel positief uitsprongen, benaderen voor een duurzaamheidsscan op basis van een interview in plaats van een adviesrapport op maat. Tussenevaluatie 2 en inzet van nieuw middel: duurzaamheidsnieuwsbrieven voor bedrijven Na een belronde om de scans en interviews in te plannen, komen we tot zo’n 15 bedrijven die mee willen werken. Er zijn een aantal bedrijven die in de projectperiode geen tijd kunnen maken om mee te werken aan een interview. De resultaatafspraak vanuit het projectplan was om te komen tot 20 bedrijven. We halen veel waardevolle informatie op bij de bedrijven waar we op bezoek komen. Het gaat over bedrijfsvisies, motivatie om aan de slag te gaan, innovaties, knelpunten, duurzaamheidsbeleid, regelgeving etc. Gaandeweg komen we tot de conclusie dat het eigenlijk zonde is om deze informatie niet deelbaar te maken voor andere bedrijven en stakeholders. Daarom verzoeken we de gemeente om het budget van de missende 5 bedrijfsbezoeken om te zetten in nieuwsbrieven en een terugkoppelbijeenkomst. In deze nieuwsbrieven gaan we inzetten op inspiratie, duurzaamheidslessen en informatie over financiering.

Zo kunnen we de opgehaalde informatie deelbaar maken en kunnen we in gaan zetten op het stimuleren van samenwerking, een wens die vanuit de ondernemers is uitgesproken. In elke 9

nieuwsbrief komt een interview met een aantal van de deelnemende bedrijven terug. In de bijeenkomst willen we de resultaten presenteren en kijken hoe we de verdere samenwerking vorm kunnen gaan geven. Ook willen we terugkomen op een aantal knelpunten die bij verschillende ondernemers tijdens de gesprekken naar voren is gekomen. Een daarvan is dat het energienet op dit moment vol zit en ondernemers niet goed weten waar ze aan toe zijn. Plan van aanpak Omdat we nog steeds wat achterlopen op de planning en sommige bedrijven nog steeds te kampen hebben met corona-maatregelen, merken we dat er in de zomer van 2021 nog een doorloop is geweest van openstaande acties. Zo zijn er een aantal bedrijven waar bezoek nog steeds niet is toegestaan. Daar hebben we wel de basisinformatie opgehaald maar hebben we nog een uitgesteld bedrijfsbezoek staan om de rapportage compleet te kunnen maken. Ook hebben we zelf te kampen met de corona-maatregelen en heeft een scan niet volledig plaats kunnen vinden i.v.m. coronagerelateerde klachten. Ook hier hebben we nog een uitgesteld bezoek ingepland. Overigens hebben we meer dan genoeg informatie kunnen verzamelen om aanbevelingen te kunnen doen om vervolg te kunnen geven aan de geïnventariseerde behoeften en wensen vanuit het bedrijfsleven.

10

2

Verduurzaming bedrijvenpark Zierikzee Zuid

In de vorige paragrafen heeft u kunnen lezen over het proces van het project. In de komende paragrafen nemen we u mee in de inhoud van het project. We nemen hier ook de samenvatting op van de duurzaamheidsinventarisatie zodat u een goed beeld heeft bij de opgehaalde informatie. Vervolgens nemen we u mee in de belangrijkste opgehaalde informatie vanuit de duurzaamheidsscans en interviews en gaan we vervolgens toe naar conclusies en aanbevelingen.

2.1

Samenvatting duurzaamheidsinventarisatie bedrijvenpark Zierikzee Zuid

In de maanden januari, februari, maart en april van 2021 is er een duurzaamheidsinventarisatie uitgevoerd voor het Bedrijvenpark Zuid Zierikzee. Zowel kleine en grote bedrijven zijn telefonisch benaderd. In totaal zijn er 67 bedrijven telefonisch en/of per mail benaderd of via direct contact. Van de 67 bedrijven zijn er 54 bedrijven waarvan de gegevens zijn geïnventariseerd. Op het bedrijvenpark zit ook een aantal verzamelgebouwen van bedrijven (opslagloods etc.) waardoor contact lastig is maar ook maatregelen niet echt wenselijk zijn (weinig gebruik gebouw zelf en ook laag energie- en waterverbruik). Afhankelijk van beschikbare tijd en merkbare interesse zijn er open gesprekken geweest met eigenaren of medewerkers van het bedrijf. Als houvast voor het gesprek is er gevraagd naar de volgende gespreksonderwerpen: het huidige verbruik van het bedrijf, welke maatregelen zij al hebben genomen en of er wensen zijn om in de toekomst meer te verduurzamen. Voorlopers, volgers en achterblijvers Uit de inventarisatie is gebleken dat er veel bedrijven al duurzame maatregelen hebben genomen. De meeste bedrijven die onder de informatieplicht van het RVO vallen hebben naar aanleiding van de meldplicht actie ondernomen. Door deze maatregelen is te zien dat het verbruik fors naar beneden is gegaan waardoor hun verbruik lager is dan 25.000 m3 gas en/of 50.000 kWh.

Dit zijn de voorlopers op het gebied van duurzame maatregelen en veelal de grootverbruikers onder de bedrijven. Bedrijven die onder de volgers vallen zijn veelal de bedrijven die enkele maatregelen hebben genomen, door deze maatregelen vallen zij onder de kleinverbruikers. Deze bedrijven geven aan het maximale te kunnen doen aan maatregelen en/of dat meer maatregelen nemen geen effect zal hebben op kostenbesparing. Er zijn slechts enkele volgers die onder grootverbruikers vallen en dus moeten voldoen aan de informatieplicht. Deze bedrijven geven aan dat ze recent bezig zijn om aanpassingen toe te passen in het bedrijf. Een aantal van deze volgers hebben hun interesse kenbaar gemaakt om een duurzaamheidsadvies uit te laten voeren. Uit de inventarisatie is gebleken dat er slechts enkele bedrijven zijn die onder de achterblijvers vallen, dit betreft kleinverbruikers met een zeer klein verbruik waardoor verduurzamen bijna geen effect heeft maar wel een flinke investering vraagt. Volgers en achterblijvers die onder de informatieplicht vallen Het aantal bedrijven die een volger of achterblijver zijn én onder de informatieplicht vallen, is zeer klein en daarmee ook het aantal voor wie een duurzaamheidsadvies interessant zou zijn. Tijdens de open gesprekken geven deze bedrijven aan dat ze recent bezig zijn met het (willen) verduurzamen van het bedrijf.

Een voorbeeld hiervan is dat ze wachten op een prijsopgave van bijvoorbeeld de aanleg van zonnepanelen of hun intrek in een nieuw kantoor/gebouw binnen enkele jaren. Een aantal van deze volgers hebben hun interesse kenbaar gemaakt om een duurzaamheidsadvies uit te laten voeren. 11

Vervolgstappen: duurzaamheidsadvies of voorbeeldbedrijf? Tijdens de open gespreken met bedrijven kwam al snel naar voren dat maar enkele bedrijven zijn voor wie een duurzaamheidsadvies interessant is. Deze bedrijven zijn persoonlijk benaderd om hier een scan uit te voeren. Toch zijn er een aantal bedrijven geweest waarbij het open gesprek zeer positief werd bevonden. Zo zijn er een aantal bedrijven die vooruitstrevend zijn met betrekking tot het nemen van duurzame maatregelen. Deze voorlopers hebben we persoonlijk benaderd om hier ook een duurzaamheidsscan uit te voeren maar dan op basis van een interview zodat zij als voorbeeldbedrijf kunnen fungeren naar andere bedrijven.

2.2

Duurzaamheidscans

We hebben bij 13 bedrijven een duurzaamheidsscan gehouden op basis van de milieubarometer van Stimular. Bij 2 bedrijven is de ingeplande scan uiteindelijk afgezegd (1x persoonlijke omstandigheden en 1x corona-omstandigheden) Milieubarometer De Milieubarometer is een waardevol hulpmiddel bij het besparen op energie en verminderen van milieubelasting. Na het invullen van het energieverbruik en andere milieugegevens vertaalt de Milieubarometer deze in heldere grafieken. Hij laat zien waar het meeste te besparen is en wat zinvolle maatregelen zijn. Zo biedt de milieubarometer een nulmeting en vergelijking met branchegenoten in grafieken en kengetallen. Ook kun je met de milieubarometer de CO2-footprint berekenen. Ook kun je er een actielijst maken om milieu en kosten te sparen en controleren of men voldoet aan de wettelijke eisen. Voorlopers, duurzaamheidsscan op basis van interview Uit de inventarisatie heeft u kunnen lezen dat er op het bedrijventerrein al heel wat voorlopers te vinden zijn. Omdat deze voorlopers al maatregelen hebben genomen die als voorbeeld kunnen dienen voor andere bedrijven, hebben we bij deze bedrijven ook een duurzaamheidsscan afgenomen. We hebben hier echter in plaats van een adviesrapport op maat op basis van de milieubarometer, een interview op maat gehouden op basis van de thema’s die we in de milieubarometer gebruiken.

In de komende paragraaf leest u wat de meest opvallende resultaten zijn uit de bedrijfsbezoeken. Naast de thema’s van de milieubarometer hebben we bij de bedrijfsbezoeken ook gesproken over de onderwerpen biodiversiteit, klimaatadaptie en samenwerking op het bedrijventerrein

12

Overall indruk interviews •

Veel familiebedrijven gesproken.

•

Meeste ondernemers zouden graag meer samen willen werken maar willen graag gefaciliteerd worden.

•

Ondernemers zouden elkaar graag beter willen leren kennen en zien kansen op het gebied van kennisdeling.

•

Ondernemers hebben het druk, willen graag ‘iets’ doen maar hebben geen tijd voor organisatie hiervan.

•

Ondernemers hebben behoefte aan één aanspreekpunt.

•

Ondernemers willen met name op eigen expertise inbreng leveren voor het bedrijventerrein.

•

De meeste ondernemers zijn positief over collectieve acties of samenwerkingsverbanden.

•

Meeste ondernemers, een uitzondering die nog bezig is met de melding, heeft zich gemeld i.h.k.v. informatieplicht.

Bij de volgende bedrijven heeft een bedrijfsbezoek plaatsgevonden met een duurzaamheidsscan: 1. ABS autoherstel, uitgevoerd op 1 juni 09.00 uur 2. Gemeente Schouwen-Duiveland Milieustraat, uitgevoerd op 27 mei 10.00 uur 3. Gemeente Schouwen-Duiveland Openbare ruimte, uitgevoerd op 21 juni 13.00 uur 4. Saman, uitgevoerd op 24 maart 10.00 uur 5. Groenleer, uitgevoerd op 24 maart om 13.00 uur 6. Omoda, uitgevoerd op donderdag 17 juni 10.30 uur met uitgesteld bezoek naar werkplaats 7. Yoursurprise, uitgevoerd op dinsdag 15 juni 09.00 uur met uitgesteld bezoek naar productie 8. Van Palsgaard, uitgevoerd op 28 mei 10.00 uur 9. Zeelandia, uitgevoerd op 20 mei 13.00 uur 10. DWT-groep, uitgevoerd op 16 juni 09.00 uur 11. De Hillegomse, uitgevoerd op 4juni 09.00 uur 12. Pelana, uitgevoerd op 2 juni om 09.00 uur 13. Bever Innovations, uitgevoerd op 14 juni 15.00 uur 14. De Zuidhoek, vanwege corona-maatregelen is het niet gelukt om een bedrijfsbezoek in te plannen 15. GC Clad, bedrijfsbezoek heeft plaats gevonden. Bedrijf heeft afgezien van scan/interview.

Alternatieve besteding duurzaamheidsscans 16. Terugkoppelbijeenkomst inclusief evaluatie, 20 oktober 16.00 uur 17. Nieuwsbrief 1 (verzonden 30 juli 2021), zie bijlage. 18. Nieuwsbrief 2 (wordt verzonden september 2021) 19. Nieuwsbrief 3 (wordt verzonden in oktober 2021) 20. Nieuwsbrief 4 (wordt verzonden in november2021) 13

Elektriciteit Informatieplicht We merken dat de ondernemers die we spreken zich al flink hebben gericht op energiebesparing. Het welbekende laaghangende fruit is al geplukt. Sommige ondernemers zijn bezig om plannen te maken voor het hooghangende fruit. Alle ondernemers die het betreft, hebben zich inmiddels gemeld in het kader van de informatieplicht. LED-verlichting Alle ondernemers die we gesproken hebben, hebben inmiddels (gedeeltelijk) LED-verlichting. Een aantal ondernemers geeft aan nog een aantal conventionele lampen te hebben hangen en deze op termijn te gaan vervangen. Ondernemers geven aan dat LED-verlichting een interessante optie is omdat dit makkelijk toe te passen is en snel is terugverdiend. Zonnepanelen Zonnepanelen is een vaak terugkerend onderwerp in onze bedrijfsbezoeken. Er zijn ondernemers die al zonnepanelen hebben en hier heel blij mee zijn. Ze hebben de investering al lang en breed terugverdiend. Andere ondernemers willen (meer) zonnepanelen aanschaffen maar lopen tegen knelpunten aan. Een van de knelpunten is dat het net op dit moment vol is op Schouwen-Duiveland. Dat betekent dat zij alleen zonnepanelen kunnen aanleggen voor het verbruik dat zij jaarlijks hebben. Ondernemers willen hier graag meer informatie over ontvangen. Er is ook een ondernemer die graag zonnepanelen wilden leggen maar dit maar moeilijk rond kreeg met de verzekering.

Na een lange discussie is dit toch eindelijk gelukt. De ondernemers vinden dat de gemeente nog meer initiatief zou moeten tonen in het vinden van een oplossing. Ze voelen zich de dupe van de ontstane situatie en zijn bang dat er SDE-subsidie misgelopen wordt. Salderen Er zijn een aantal ondernemers die zich zorgen maken over het salderen. Met name de ondernemers die bij wijze van investering meer capaciteit aan zonnepanelen hebben neergelegd dan dat zij zelf gebruiken. Ook denken zij dat het voor ondernemers die in de toekomst willen investeren in zonneenergie minder interessant wordt om meer zonnepanelen neer te leggen dan het eigen verbruik. Dat is eigenlijk zonde omdat er dan ruimte op de betreffende bedrijfsdaken onbenut blijft. 14

Gasloos op bedrijventerrein Er zijn bedrijven die bij toekomstige uitbreidingen kijken naar alternatieven voor gasgestookte productie. Mocht er overgegaan worden naar elektrische verwarming van productieprocessen dan moet er eerst goed gekeken worden naar de benodigde elektrische infrastructuur op het bedrijventerrein. Is er genoeg capaciteit en kunnen de kabels de stijgende vraag aan elektriciteit aan? Ook dit is een zeer belangrijk punt voor de gemeente om mee te nemen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen in de Transitievisie Warmte. Inmiddels is er al een bijeenkomst geweest waar bedrijven van het bedrijvenpark Zierikzee Zuid zijn uitgenodigd voor de bijeenkomst over de TVW van de gemeente Schouwen-Duiveland. Dakconstructies Niet alle daken zijn geschikt voor zonnepanelen of als groen dak. Dit is erg jammer, want er zijn een aantal ondernemers die wel graag willen investeren in zonnepanelen maar dit dus niet op eigen dak kunnen. Wel kan er gekeken worden naar witte daken of natuurvriendelijke daken. En ook is een postcoderoosproject voor bedrijven wellicht een interessante optie. Straatverlichting Op het hele bedrijventerrein inzetten op slimme verlichting. Schouwen-Duiveland heeft beleid op het gebied van duisternis en wil graag een donker eiland zijn.

Als bedrijventerrein kan hier aan bijgedragen worden door verlichting niet onnodig te laten branden en te werken met een intelligente aansturing. https://tvilight.com/wp-content/uploads/2021/04/Brochure-Slimme-Stad-Openbare-VerlichtingControle-Sensors-CMS-Licht-Beheer-NL.pdf

Brandstof & warmte Restwarmte Een van de bedrijven (Zeelandia) heeft restwarmte over dat wellicht ingezet kan worden voor het verwarmen van de eigen gebouwen of misschien wel bij andere bedrijven. Denk aan Schults Schilders, Ton’s Mosterd of de Zuidhoek. Een andere optie is om te onderzoeken of meer bedrijven restwarmte over hebben en om te bekijken of dit ingezet kan worden voor het verwarmen van huizen. Bij Zeelandia gaat het bijvoorbeeld om 32.000 kuub warm water dat naar de waterzuivering in Kerkwerve gaat. Nu moet dit deels nog gebufferd worden om beneden 40 0C te komen voordat het weggesluisd wordt maar bij inzet als restwarmte is het juist niet erg als het warmer wordt aangeleverd. Warmte terugwinning uit afvalwater van het bedrijvenpark Zuid of van de RWZI in Kerkwerve kan mogelijk een interessante optie zijn, mits het haalbaar en betaalbaar uitgevoerd kan worden. Ook bij van Palsgaard is deze optie getoetst. Zij geven aan dat zij zelf al verschillende loops in hun proces hebben lopen waarin warmte wordt hergebruikt. Maar ook zij hebben los van de loops nog steeds veel restwarmte. Lastige in hun proces is dat zij werken met enorme pieken en dus geen continue stroom aan warmte kunnen doorgeven. Zij schatten zelf in dat deze warmte niet geschikt is om in te zetten als restwarmte.

Er zijn nog een aantal bedrijven waarvan wij verwachten dat zij ook te maken hebben met restwarmte (Nemag, Bema en de Jonge). Het zou interessant zijn om dit onderwerp verder uit te diepen en een apart onderzoek naar te doen.

Emissies CO2-neutraal ondernemen Er zijn een aantal bedrijven die zich ten doel hebben gesteld om CO2-neutraal te ondernemen. 15

Andere geven aan dat zij hun CO2-afdruk willen verlagen. De milieubarometer is de perfecte tool om de CO2-voetafddruk mee te berekenen. Compensatie Naast inzetten op besparing, inkopen van groene energie en groen gas, zetten een aantal bedrijven ook in op compensatie. Zo kunnen zij CO2-neutraal opereren. Nu gebeurt dat nog vaak via de energieleverancier. Er wordt dan bijvoorbeeld gecompenseerd in een bomenproject in India. Van Palsgaarden Pelana opperde dat het een goed idee zou zijn om dit meer lokaal op te pakken. Je hebt dan zicht op je compensatie-investering en bovendien compenseer je dan ook daar waar je uitstoot vandaan komt. Een van de ideeën is om samen met andere bedrijven van het park een lokaal bedrijvencompensatiebos aan te planten. Dit bos kan gebruikt worden als compensatiebos, maar het zou interessant zijn om hier juist ook een beleefbos van te maken met ruimte voor natuur, biodiversiteit én recreatie. Centraal inkopen Een andere mogelijkheid die we gehoord hebben om de CO2-uitstoot te verminderen, is centraal inkopen van producten, voorraad en materialen om zo vervoersbewegingen te verminderen. Dit zie je niet direct terug in je eigen CO2-voetafdruk omdat dit om een vervoersbeweging van je leverancier gaat. Maar desalniettemin kun je als bedrijf wel bijdragen aan het verminderen van de CO2voetafdruk van anderen in je omgeving.

Centraal afval inzamelen Van de bedrijven die we bezocht hebben, scheiden de meeste bedrijven ook hun afval. We zien dat bedrijven zijn aangesloten bij verschillende afvalverwerkingsbedrijven. Het zou gekeken naar vervoersbewegingen goed zijn om te kijken of dit bij één verwerker plaats zou kunnen vinden. Of je zou kunnen kijken of er een gezamenlijke afvaldag ingepland zou kunnen worden, zodat je ook hier de vervoersbewegingen weer in kunt perken. Een opvallende constatering bij een van de bedrijven was dat voor het gescheiden aanleveren van afvalstromen bij bedrijven en particulieren verschillende methodes gebruikt worden. Hierdoor is dit bedrijf gestopt met het scheiden in de kantine omdat dit tot verwarring bij het personeel leidde. Verduurzamen vervoersbewegingen Naast het inperken van vervoersbewegingen is het interessant om te kijken welk vervoer je kunt verduurzamen. Zo zijn een aantal bedrijven onlangs overgestapt op elektrische heftrucks. Hierin kun je goed op uitstoot besparen. Binnen de food-sector is dit een zeer logische stap omdat je niet wil dat uitstoot terecht komt in je producten. Binnen de non-foodsector is die noodzaak er minder maar toch biedt het vele voordelen. Het is gezonder voor je medewerkers en je stoot zo minder schadelijke stoffen uit. Overdag gebruik je vaak de heftrucks, ’s avonds kun je ze tegen daltarief opladen.

Bij voorkeur natuurlijk met de opbrengst van je eigen panelen.

Woon-werkverkeer, Zakelijk verkeer en Goederenvervoer Woon-werkverkeer De meeste bedrijven zijn bewust bezig met de woon-werk kilometers en stimuleren medewerkers bijvoorbeeld om met de fiets te komen als ze dichtbij het werk wonen. Zo is er een bedrijf dat geïnvesteerd heeft in een douche, om medewerkers zo de mogelijkheid te geven om zich op te frissen en om te kleden. Ook hebben grotere bedrijven de medewerkers beschikking gegeven over deelfietsen. Als zij met openbaar vervoer komen of carpoolen, kunnen zij in de lunchpauze of voor een afspraak toch met de fiets om naar de plek van bestemming te reizen. 16

Ook wordt er steeds vaker gekozen voor elektrische lease-auto’s en is een auto van de zaak niet meer altijd een vanzelfsprekende keuze. De meeste werknemers vinden het geen probleem om elektrisch te gaan rijden maar er zijn wel een aantal uitzonderingen. Zo zien we bijvoorbeeld dat het aanschaffen van een (betaalbare) elektrische auto op problemen stuit bij medewerkers die ook op vakantie gaan met hun auto en met een elektrische auto geen caravan kunnen trekken. En hetzelfde zien we voor wat betreft het trekken van een kar. Dit is bij de meeste elektrische auto’s helaas nog niet mogelijk. Duurzaam vrachtwagens Op dit moment veroveren de eerste elektrische trucks de markt maar de techniek staat nog in de kinderschoenen. Er zitten nog veel haken en ogen aan. Een aantal bedrijven heeft vrachtwagens die flink vermogen moeten kunnen leveren of die over zware belading beschikken. Ook is de actieradius echt nog beperkt voor elektrische vrachtvoertuigen en zou je nu willen investeren dan betaal je ook echt de hoofdprijs. Op dit moment lijkt elektrisch vrachtverkeer dus nog geen optie maar de branche volgt de ontwikkelingen op de voet. Wat wel een interessante optie is, is om zonnepanelen aan te schaffen die je kunt gebruiken op het dak van een vrachtwagen. Sinds enige tijd zijn vederlichte zonnepanelen op de markt speciaal voor vrachtwagens (o.a SolarOnTop).

Op een vrachtwagen passen ongeveer 6 lange strips zonnepanelen. De zonnepanelen zijn niet bedoeld om elektrisch te rijden, maar om elektrische apparatuur aan boord te voeden (navigatie, opladers, koeling etc). Zes lichte zonnepanelen voor een vrachtwagen kosten ongeveer € 9.000. Zonnepanelen en PV-folie voor vrachtwagens komen in aaNMErking voor de EIA-regeling (2021). Voor 1 vrachtwagen bedraagt de besparing ongeveer 2.000 liter diesel per jaar. De financiële besparing is ongeveer € 2.800 per jaar. De kosten van zonnepanelen op vrachtwagens zijn in ongeveer 3 jaar terugverdiend. HVO als transitiebrandstof Waar bij verschillende bedrijven om gevraagd is, is een HVO-tankpunt op of nabij het bedrijventerrein. De afkorting HVO staat voor ‘Hydrotreated Vegetable Oil’. Dit type dieselbrandstof is geproduceerd op basis van met waterstof behandelde plantaardige oliën en restafval, zoals dierlijke vetten. Niet elk bedrijf heeft zelf vrachtauto’s in het wagenpark zitten maar zou ook graag leveranciers die materialen komen bezorgen stimuleren om HVO te tanken. Rijden op HVO-diesel biedt veel voordelen op het gebied van duurzaamheid. Zoals CO2-reductie tot wel 90% en een lagere uitstoot van schadelijke emissies zoals fijnstof, koolwaterstof, stikstofoxiden, koolmonoxide en PAK's.

Dat is beter voor de lokale luchtkwaliteit en ook goed voor de motor, want filters en injectoren blijven langer schoon. Ook is de dieselbrandstof hierdoor uitstekend geschikt voor werkzaamheden in gesloten ruimtes. In Zeeland wordt bij twee tankstations biodiesel aangeboden die voor honderd procent uit HVO bestaat, in Goes en Terneuzen. Daarnaast wordt in Terneuzen ook een mengsel met gewone diesel aangeboden, met 50 procent HVO en 50 procent gewone diesel. Verduurzamen bedrijfsbussen Ook voor het verduurzamen van de bedrijfsbussen kan HVO een interessante transitiebrandstof zijn. Maar voor bedrijfsbussen is het ook interessant om naar de elektrische mogelijkheden te kijken. DWT Groep gaf aan dat zij de monteursbussen graag willen gaan elektrificeren. Gezien de beperkte actieradius (rond de 100 km) van de elektrische bedrijfsbussen die nu beschikbaar zijn, geven zij aan als zij deze stap willen maken wel behoefte te hebben aan meer snel-laadstations met Multi-stekkers 17

rondom Goes en Schouwen-Duiveland. Nu kun je niet bij alle laadstations laden, sommige zijn alleen geschikt voor Tesla of Mitsubishi. Ook wordt er aangegeven dat er goed gekeken moet worden naar de laadtijd tussendoor en hoe deze zo efficiënt mogelijk ingezet kan worden, het gaat toch om tijd die een monteur niet aan het werk is en dus geld kost. Centraal laadstation Er is geopperd om een centraal laadstation te plaatsen met oog op de toekomst. Een plein waar geladen kan worden en waar ook ruimte is om in de toekomst vrachtwagens op te laden. Een laadstation waar ruimte is voor horeca, werk (wifi en werkplekken) en ontspanning. Gezamenlijk woon-werkvervoer Openbaar vervoer blijft een punt van aandacht op Schouwen-Duiveland. De reistijd is vaak veel langer met openbaar vervoer dan als werknemers met de auto komen. Om gezamenlijk minder autokilometers te maken, kan het interessant zijn om een elektrische van-pooling op te zetten. Werknemers worden gehaald en gebracht naar het werk. Voordat hier tot over wordt gegaan, raden wij aan om een goede inventarisatie onder medewerkers te houden en door te vragen naar voorwaarden om mee te doen aan zo’n poolsysteem (wachttijd, flexibel, kosten etc.). Gezamenlijke fietsactie Een aantal bedrijven zou het interessant vinden om te kijken hoe zij meer werknemers op de fiets naar het werk kunnen krijgen.

Er werd enthousiast gereageerd op het plan om gezamenlijk te stimuleren om meer mensen op de fiets naar het werk te laten komen door een gezamenlijke campagne en acties.

Bedrijfsafval Plastic De rode draad door de paragraaf van bedrijfsafval is plastic. Alle bedrijven die we gesproken hebben vinden iets van plastic. Alle bedrijven willen plastic graag terugdringen maar zien geen oplossingen in alternatieven. De meeste bedrijven zamelen plastic apart in, sommigen niet. Er is een bedrijf dat overgestapt is van afvalinzamelaar in verband met de recycle-percentrages van het ingezamelde plastic. Zeelandia heeft voor een andere afvalinzamelaar gekozen nadat zij er achter kwamen dat de gebruikte koffiebekers maar voor 10% gerecycled werden, de huidige inzamelaar garandeert een recyclepercentage van meer dan 90%, daarvoor betalen zij wel een extra tarief i.v.m. het uitsorteren van de bekers. Plastic zie je vooral terug als verpakkingsmateriaal. Materialen van leveranciers komen in plastic maar ook worden producten die vanuit de fabriek het terrein weer verlaten weer omwikkeld in plastic. Hergebruik plastic Sommige bedrijven proberen plastics te hergebruiken. Het plastic waarin materialen naar het bedrijf komen worden bijvoorbeeld hergebruikt bij het verpakken van het eindproduct. Andere bedrijven, zoals Yoursurprise, proberen plastic zoveel als mogelijk te weren uit het bedrijfsproces. Dit doen zij door karton te gebruiken om eindproducten te beschermen bij het verzenden in plaats van plastic.

Maar ook door leveranciers te vragen in bulk te leveren zodat de producten niet individueel allemaal verpakt zijn in plastic. Dit is onwenselijk omdat dit niet goed is voor het milieu maar ook omdat iemand dit vervolgens weer moet uitpakken, dit kost onnodig tijd. Een idee dat geopperd is, is om p lastic stromen apart in te zamelen uit het hele bedrijventerrein en dit LOKAAL op te werken naar een product (emmers, regenton, ….). Dit zou bijvoorbeeld een mooie opdracht voor de Zuidhoek kunnen zijn. Er zijn al mooie voorbeelden in den lande: https://www.plasticfantastic.nu/engineering/ of https://preciousplastic.com/starterkits/overview.html

18

Geen alternatief voor plastic Een vaak gebruikt argument om toch plastic te blijven gebruiken is dat er geen goed alternatief is om materialen te verpakken in een materiaal dat weerbestendig is (met name waterdicht). Er zijn wel afbreekbare bioplastics maar deze zijn niet voor langere tijd waterdicht. Momenteel wordt er binnen de chemische industrie proeven uitgevoerd om plastic (petflessen) chemisch te recyclen. De beste oplossing is een circulaire economie waarbij het normaal wordt om plastics te recyclen!

Reststromen-onderzoek Het zou interessant zijn om een reststromen-onderzoek te doen in het bedrijvenpark om te zien welke reststromen vaak voorkomen en te bekijken wat hiermee gedaan kan worden en of collectief inkopen van een afvalinzameling nuttig/gewenst is. Ook gaf een van de bedrijven aan dat ze het interessant zou vinden om te kijken of er ook meer gedaan kan worden met de organische stroom afval. Nu worden productresten bijvoorbeeld vergist om er biogas van te maken. Maar eigenlijk is het zonde om restproducten die nog prima en veilig eetbaar zijn maar vanwege andere redenen is afgekeurd een nieuw leven te gunnen. Een ander bedrijf is bezig om te kijken wat zij met de reststroom piepschuim kunnen doen. Dit is bij dit bedrijf een veel voorkomende afvalsoort. Het neemt veel ruimte in beslag en het zou interessant zijn om te kijken of je dit bijvoorbeeld op locatie kleiner kunt maken. Bedrijfsafval in de kantine Een van de bedrijven is gestopt met het gescheiden inzamelen in de kantine. Dit komt omdat de scheidingsregels voor particulier afval en voor bedrijfsafval anders zijn. Medewerkers raakten hierdoor in de war. Metaal Het metaal wordt bij de meeste bedrijven opgehaald door lokale leverancier Groenleer. Dit lijkt een goed voorbeeld van hoe je lokaal een reststroom kwijt kunt. Zo spaar je vervoerskilometers uit.

Water & afvalwater Een van de bedrijven, Zeelandia, geeft aan dat zij meer hemelwater wil gaan ontkoppelen zodat er minder water in de riolen stroomt. Zeelandia ontkoppelt al 50% maar wil nog meer ontkoppelen. Knelpunt is echter dat het hemelwater nergens naar toe kan. Er is inmiddels wel wat capaciteit bijgekomen maar waarschijnlijk is dit nog onvoldoende als meerdere bedrijven op het Zuidpark dit aan gaan pakken. Grote kansen liggen nog bij het opvangen van hemelwater vanuit de vele platte daken. Sommige bedrijven kunnen dit water direct weer gebruiken in hun bedrijfsproces. Denk hierbij aan ABS Autoherstel waar auto’s ook een wasbeurt krijgen of aan de milieustraat waar veegwagens gevuld kunnen worden met regenwater i.p.v. leidingwater. Hier is ook een advies over opgenomen in de duurzaamheidsscans. Sommige bedrijven spoelen ook hun toilet door met regenwater (Saman en DWT Groep, ‘toevallig’ allebei installateurs), dat is bij opvang van regenwater sowieso een optie. Het lijkt ons interessant om hier een collectief aanbod voor op te stellen. Mocht je het niet opvangen en hergebruiken dan is de vraag waar het hemelwater dan naar toe stroomt. Het kan wellicht interessant zijn om dit ergens op te vangen waar ook de landbouw er gebruik van kan maken bij droogte. Onderzoek is hiervoor is uiteraard wel gewenst.

Biodiversiteit Bloemrijk bedrijventerrein Er is verschillende keren geopperd om meer braakliggende gronden in te zetten voor 19

biodiversiteitsbevordering en/of voor tijdelijke natuur. Zeelandia heeft al een gedeelte van het braakliggende terrein ingericht als ‘bloemrijke akkerrand’ en hier 2 bijenkasten geplaatst. Het zou interessant zijn om het initiatief van de imkersvereniging (bloemrijke akkerranden) ook door te trekken op het bedrijventerrein. Nationaal Park Oosterschelde Er is geopperd dat het interessant zou zijn om meer koppeling te zoeken met het Nationaal Park Oosterschelde dat in de achtertuin van het bedrijventerrein ligt. De ondernemers zouden zich bijvoorbeeld in kunnen zetten voor broedende kustvogels zoals de scholekster. Ook zouden er nestkasten voor roofvogels opgehangen kunnen worden. Dit houdt overlast veroorzakende vogels als duiven, kauwen of meeuwen op een voordelige en milieuvriendelijke op afstand. Biodiversiteits-upgrade parkje op de industrieweg Het parkje op de industrieweg is net niets, is een beetje de algehele conclusie van de ondernemers. De twee ingangen van het parkje staan eigenlijk ook niet echt strategisch (er zitten net geen bedrijven aan de toegangswegen). Een van de mogelijkheden is om er bijvoorbeeld een bedrijven tiny forest van te maken met buitenvergaderruimte. Een biodiversiteitsupgrade is sowieso wel aan te raden.

Biodiversiteitsmogelijkheden bij de toegangsweg naar Zierikzee De bedrijven die aan de toegangsweg zitten zijn het er wel over eens dat er best iets meer mag gebeuren op het gebied van biodiversiteit. Er ligt vooral heel veel gras dat in het broedseizoen ook nog flink gemaaid wordt. Ook wordt bij zowel yoursurprise als omoda gesproken over moestuintjes. Het lijkt ons goed om te kijken wat de drie bedrijven willen rondom biodiversiteit en hier een voorstel voor te doen. Voor wat betreft het maaien is het interessant om te kijken om bijvoorbeeld aan ecologisch beheer te doen met bijvoorbeeld schapen i.p.v. grasmaaiers. Dit zou ook wel eens een interessant broedgebied op kunnen leveren omdat het parkje verder niet echt gebruikt wordt voor recreatie. Groene daken Investeren in groene daken lijkt een mooie kans op het bedrijventerrein. Niet alle daken zijn geschikt in verband met het gewicht. De daken niet geschikt zijn zouden wel aantrekkelijk gemaakt kunnen worden voor bepaalde vogelsoorten. Bij yoursurprise willen ze graag een moestuin en kinderboerderij op het dak. Een kinderboerderij heeft nog wel wat haken en ogen maar vergroening is zeker de moeite waard om te onderzoeken. Biodiverse ommetjes Het meeste kantoorpersoneel houdt wel van een ommetje tijdens de lunchpauze. De route naar de Oosterschelde of naar de binnenstad is wel heel saai en biedt ook weinig beschutting.

Het is interessant om te onderzoeken hoe je de toegangsweg naar de binnenstad en naar het Nationaal Park interessanter en biodiverser kan maken. Een ommetje tijdens het werk is gezond voor medewerkers. Goed voor de effectiviteit, concentratie en creatiever. Veel zitten is natuurlijk sowieso niet goed dus een wandeling om af te wisselen zou zeker gestimuleerd moeten worden.

Klimaatadaptie Bedrijven ervaren geen wateroverlast bij overmatige regenbuien. Daarmee merken we dat er weinig animo is voor halfopen verharding of andere klimaatadaptieve maatregelen op het gebied van water. Het opvangen van regenwater is bij sommige bedrijven wel in trek, o.a. omdat zij dit regenwater weer kunnen hergebruiken in hun bedrijfsproces (milieustraat en ABS Autoherstel). 20

Palsgaard vangt al het regenwater van de daken op en hergebruikt dit in haar secundaire processen. Het regenwater wordt opgevangen in een grote waterbuffer. Dit water wordt onder andere gebruikt voor koelingsprocessen. Door het opgewarmde water weer terug te koelen met koeltorens kan het water steeds hergebruikt worden. Hierdoor is het leidingwaterverbruik sterk teruggedrongen. Er zijn wel bedrijven die te kampen hebben met hitte tijdens warme dagen. Daar wordt op verschillende manieren mee omgegaan. Zo heeft van Palsgaard een natuurlijk zonnescherm van populieren geplaatst voor een grote glazen wand. Verschillende bedrijven zouden graag natuurlijk willen isoleren door een groen dak te plaatsen maar hebben een dakconstructie die dit niet kan dragen.

2.4

Conclusies uit duurzaamheidsscans en interviews

De conclusies die we uit bovenstaande kunnen trekken is dat er veel aanknopingspunten zijn om vanuit het bedrijvenpark Zierikzee Zuid gezamenlijk aan de slag te gaan met duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie. We kunnen hierbij een aantal voorwaarden onderscheiden:

• • • • •

Zorg voor één aanspreekpunt. faciliteer samenwerking vanuit de bedrijvenvereniging en gemeente met EWSD als intermediair of andere externe partij. laat partijen mee denken op hun eigen vakgebied. zorg voor kennisdeling en praktijkvoorbeelden. stel ondernemers in de gelegenheid om gezamenlijk een plan vorm te geven.

Ervaring met milieubarometer Twee bedrijven die al werken met de milieubarometer (DWT Groep en Zeelandia) zijn beide heel erg enthousiast over de tool. Het is een fijn programma en bovendien wordt Stimular, de organisatie die de software beschikbaar stelt, ervaren als een fijne samenwerkingspartner. Ze staan open voor feedback en kijken graag mee hoe ze de milieubarometer nog passender kunnen maken en zijn bereid daar in te investeren. Ervaring van Zeelandia Een groot voordeel van de milieubarometer is dat je overzicht hebt in al die verschillende thema’s die duurzaamheid behelst. Je kunt over een periode van meerdere jaren zien wat er gebeurd is en welk resultaat dit heeft opgeleverd. Ook kun je de RVO-maatregelen terugvinden in het programma en aangeven wat je gaat doen: uitvoeren, onderzoeken of nog even uitstellen. Wereldwijd hebben wij 30 vestigingen en omdat Stimular op ons verzoek de RVO-maatregelen heeft laten vertalen in het Engels, kunnen we alle maatregelen voor alle vestigingen inzien. Met de Milieubarometer kunnen we ook per locatie onze CO2 footprint berekenen en deze kunnen we allemaal bij elkaar optellen zodat we onze wereldwijde CO2-voetafdruk kunnen berekenen. Zeelandia raadt alle bedrijven aan om met de milieubarometer te werken. Het geeft inzicht en overzicht in alle verschillende maatregelen die je neemt.

Ervaring DWT Groep DWT groep werkt al een aantal jaren met de milieubarometer. Ze hebben zeer goede ervaringen met dit programma en gebruiken het programma ook om uiteindelijk de CO2-prestatieladder in te kunnen vullen. Dit kan weer inkoopvoordeel opleveren bij aanbestedingen. 21

DWT vult halfjaarlijks de gegevens in. Dit geeft hen een goed overzicht en zo ben je in control van je duurzaamheidsbeleid. Ze geven aan het wel jammer te vinden er nog geen installatiebranche bestaat in de milieubarometer. Ervaring EWSD We hebben inmiddels zeven scans uitgevoerd met behulp van de milieubarometer. Onze ervaringen met de milieubarometer zijn goed te noemen. Het duurt even voordat je het systeem leert kennen maar er zijn vele mogelijkheden met de barometer en het is heel fijn dat bedrijven na de scan zelf eigenaar worden van hun gegevens. Zo kunnen zij het stokje overnemen en komen ze in control van hun eigen duurzaamheidsbeleid. Het lastige is om alle informatie van bedrijven boven tafel te krijgen. Een uitdraai van de gebruikte energie is nog wel te vinden maar de hoeveelheid getankte diesel of gemaakte kilometers of hoeveel kg restafval er jaarlijks verzameld wordt, zijn lastigere zaken om te ontvangen.

22

3

Aanbevelingen

Na het lezen van de uitkomsten van de scans en onze conclusies, kunt u in dit hoofdstuk meer lezen over onze aanbevelingen. Wij komen tot de volgende aanbevelingen:

Aanbevelingen 1. Formuleer samen met ondernemers een gezamenlijke ambitie voor het bedrijventerrein en kijk naar kansen voor collectieve aanpak. 2. Kijk samen met de ondernemers hoe de samenwerking opgezet kan worden en kies hierbij een samenwerkingsvorm. 3. Zet ambassadeurs in voor inspiratie en onafhankelijke informatie. 4. Stimuleer de milieubarometer op het bedrijventerrein zodat er een gezamenlijke tool is waarin CO2-prestaties gemeten kunnen worden. De gemeente kan met EWSD als intermediair het gebruik van de milieu-barometer stimuleren door voor een gereduceerd bedrag gebruik te maken van de (Stimular) milieubarometer. Tevens kunnen de overzichten dan op een onafhankelijke manier met elkaar gedeeld worden. 5. Werk niet vanuit één domein maar houd een brede blik (duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulaire economie, gezondheid medewerkers) 6. Zet in op heldere informatie over nieuwe wet- en regelgeving, financieringsregelingen en duurzame maatregelen en communiceer dit met ondernemers. Dit kan door gebruik te gaan maken van de duurzame bedrijvennieuwsbrief die EWSD samen met NME en de gemeente uit kan geven. 7. Stel ondernemers in de gelegenheid om kennis te delen. Ook hier kun je gebruik maken van de bedrijvennieuwsbrief. 8. Zorg voor afgestemde informatie vanuit één verzamelpunt. Bedrijven geven aan door de bomen het bos soms niet meer te zien.