20210608 Raadsbrief Algemene Ledenvergadering (ALV) VNG d d 16 juni 2021 bijlage 2 vergaderstukken

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

vng.nl

2. maatschappelijke en politieke ontwikkelingen 2.1

Coronapandemie

De coronapandemie houdt langer aan dan menigeen begin 2020 verwachtte. Gemeenten hebben daardoor lang alle zeilen moeten bijzetten om de crisisbeheersing in goede banen te leiden. Een intensieve opgave. Met de start van het vaccinatieprogramma in het voorjaar van 2021 lijkt het eind van de tunnel echter in zicht te komen. Daarmee breekt ook een volgende fase aan; die van crisisherstel. De impact van de crisis op de lokale economie, op het onderwijs, op maatschappelijke instellingen maar ook op de geestelijke gezondheid en sociale cohesie is groot. Bij de aanpak van dit herstel zijn gemeenten onmiskenbaar een belangrijke speler omdat zij als geen andere overheid in staat zijn het noodzakelijke lokale maatwerk te leveren. Maatwerk dat zij in samenspraak met burgers en maatschappelijke organisaties zullen vormgeven. Naast de inhoudelijke gesprekken zullen gemeenten daarbij ook in de maatschappelijke netwerken moeten investeren omdat bestaande organisaties als gevolg van financiële problemen kunnen wegvallen, zeker als de financiële steunmaatregelen worden afgebouwd.

2.2

Kabinetsformatie

Na de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 zijn de onderhandelen over een nieuw regeerakkoord van start gegaan. De uitkomsten daarvan zijn van groot belang voor gemeenten. Onze prioriteiten zijn daarbij helder verwoord in vier sporen. Eerst moet de financiële positie van gemeenten worden hersteld omdat de tekorten door eerder kabinetsbeleid de autonomie en de slagkracht van gemeenten aantasten. Alleen dan kunnen gemeenten bijdragen aan de oplossingen die Nederland nodig heeft om sterker uit de crisis te komen. Daarnaast moeten de interbestuurlijke verhoudingen tussen gemeenten en de rijksoverheid in balans worden gebracht. Pas als aan deze randvoorwaarden wordt voldaan, kunnen gemeenten een bijdrage leveren aan inhoudelijke dossiers zoals wonen, uitvoering van het Klimaatakkoord, regionale economie en digitalisering. Ook kunnen gemeenten dan een goede impuls geven aan de kwaliteit van de uitvoering door een focus op uitvoering. In de lijn van deze sporen zullen we de gemeentelijke inzet op de keuzes van de nieuwe coalitie vormgeven in de VNG Agenda.

2.3

Gemeenteraadsverkiezingen

In maart 2022 worden de periodieke gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Door de vele opgaven waar gemeenten voor staan, valt er voor de inwoners grote keuzes te maken. Keuzes die hun vertaling krijgen in de lokale coalitieakkoorden. Hoewel nog niet direct van invloed op de VNG-inzet 2022 zullen deze verkiezingen wel van invloed zijn op de eigen governance omdat commissies en bestuur in de loop van 2022 opnieuw worden samengesteld. Daarnaast start de voorbereiding voor het actualiseren van de verenigingsstrategie tot 2028.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/13

2.4

Netwerksamenleving

Als de coronacrisis ons iets heeft geleerd is het op een andere wijze om te gaan met onze digitale overlegvormen. De wereld kent soms geen reistijd meer. Dit betekent ook iets voor de mogelijkheid om te participeren in netwerken. Het is mogelijk om netwerken te creëren van gemeenten die eenzelfde problematiek kennen, zonder de beperking van afstand. De VNG zal dus steeds meer gaan functioneren als netwerk van netwerken, met de daarbij passende ondersteuning.

2.5

Relatie overheid-burger

Naast de coronacrisis en de kabinetsformatie gaat het maatschappelijk debat ook over andere ontwikkelingen. Zo heeft de toeslagenaffaire naast het directe leed van de getroffenen ook een achterliggend probleem in de omgang van de overheid met haar burgers in beeld gebracht. Gemeenten zullen een belangrijke schakel vormen bij zowel de ondersteuning van de getroffenen als een veranderend denken over de relatie overheid-burger. Daarnaast zal het maatschappelijk debat zich opnieuw richten op milieumaatregelen, duurzaamheid, schuldenproblematiek en toenemende tweedeling in de samenleving. In de verenigingsstrategie is daar al veel aandacht voor, maar voortschrijdend inzicht zal steeds om nieuwe accenten vragen.

2.6

Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering

Een aantal maatschappelijke en organisatorische opgaven is beter te realiseren door gezamenlijk op te trekken. Daarom zijn gemeenten in 2018 gestart met de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU), waarvoor er jaarlijks een fonds bij VNG beschikbaar wordt gesteld voor de financiering van collectieve activiteiten om de uitvoering in alle gemeenten te versterken. De activiteiten die we in het kader van de GGU ondernemen, dragen in verschillende mate en op verschillende manieren bij aan de strategische opgaven uit de verenigingsstrategie. Een groot deel van de GGU bestaat uit structurele activiteiten die een bewezen en geaccepteerde meerwaarde leveren voor alle gemeenten. Daarnaast werken we aan nieuwe ontwikkelingen in programma’s en projecten. We hanteren daarbij Common Ground als leidend inrichtingsprincipe om de flexibiliteit en continuïteit van de gemeentelijke informatiehuishouding te verbeteren. In aanvulling op het bestaande GGU-portfolio zijn voor 2022 drie nieuwe proposities geformuleerd die door uitbreiding van de scope van de GGU kunnen worden gerealiseerd. Dit betreft (1) Kwaliteit en rechtmatigheid zorg en jeugd, (2) Publieke Gezondheid en (3) Fysieke Leefomgeving.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/13

3. VNG Agenda 2022 De verwachting is dat in de loop van 2021 de crisisbeheersing kan worden afgebouwd. De focus kan dan meer komen te liggen op crisisherstel. Samen met de langlopende beleidsthema’s en de uitkomsten van de kabinetsformatie, vraagt het crisisherstel om onverminderde bestuurlijke aandacht. We verwachten dat de druk op de VNG en op de gemeenten hoog blijft om al deze onderwerpen goed te regelen. Om adequaat te kunnen handelen, vraagt dat om voldoende flexibiliteit in de inzet van de VNG. Dat neemt niet weg dat de contouren voor de inzet in 2022 al te geven zijn. De contouren volgen met een enkele aanvulling dezelfde lijnen als uitgezet voor 2021. Daarbij zijn binnen de thema’s van de verenigingsstrategie Gemeenten 2024 de hierna te noemen onderwerpen prioritair. Binnen deze contouren zal de VNG haar inzet 2022 verder voorbereiden. De uitwerking ervan zal het bestuur in het najaar aan de leden presenteren. Thema 1 - Informatiesamenleving -

Cybercrime en digitale veiligheid Datastrategie voor groeiende data, data-uitwisseling en algoritmes

Thema 2 - Gemeentelijke dienstverlening -

Digitaliseringstransitie en uitvoerbaarheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering (GGU)

Thema 3 - Fysieke opgaven -

Omgevingswet en NOVI

-

Woningbouwopgave Klimaat en energietransitie

-

Regionale economie

Thema 4 - Inclusieve samenleving -

De transformatie in het Sociale Domein (financieel, zorg voor de jeugd, transformatie en

-

abonnementstarief) Wijk/buurtgericht werken, nieuwe wijkaanpak

-

Inburgering Vergrijzing

-

Ondersteuning maatschappelijke en culturele instellingen

-

Herstel bestaanszekerheid (schuldenproblematiek en inkomenszekerheid) Vergroten kansengelijkheid

-

Gezond leven

Thema 5 - Democratisch besturen -

Zorg en Veiligheid (dossier kwetsbare groepen, financiering) Ondermijning en drugs

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/13